ANKET DEGERLENDİRME KOMİSYONU RAPORU

Anket Değerlendirme Komisyonu Raporu

Türkiye, çağdaş teknolojinin çok g erisinde

olan ve gerçek kalkınma hamleleri yapması ge

reken bir ülkedir. Halk yararına yapılacak ileri

atılımlar ancak ülkenin tüm güçlerini ve özel

likle teknik gücümüzü rasyonel bir Şekilde kul

lanmakla 'başarılabilir.

"

Yapılacak olan yatırımların planlama, proje lendirme gibi ön çalışmalarını; uygulama, denet leme gibi sonraki çalışmalarını bilim ve tekno lojlnin gerektirdiği bir biçimde yüklenmesi gere ken teknik personel kitlesi teknik, ekonomik ve sosyal yönden kısırlaştmlmaktadır.

Personel Kanunu, son iki yıllık ekonomik bu nalım ve bunun sonucu olan hayat pahalılığı, her kesimde olduğu gibi teknik elemanlar üzerinde de kendisini en 'etkin bir şekilde göstermiştir.

Personel Kanunu ile büyük bir teknik eleman kitlesi devlet memuru statüsüne geçirilmiştir. Aslmda ürettiği değer bakımından hizmet üre ten devlet memurundan daha farklı bir yapıya sahip olan teknik elemanlann ülke yatırımlarında doğrudan soz sahibi olması gereklidir. Ülkemiz de yatırımların politik çıkarlardan uzak ve halk yararına gerçekleşmesi, ancak teknik gücün tek nik ve bilimsel özgürlüğün, sahip olmSı ile sağ lanabilir. Personel Kanunu teknik gücümüzü me mur statüsüne geçirerek bilimsel ve teknik öz gürlüklerini kısıtlandır. 657 Sayıü Personel Kanunu'nun mali hükümlerini kapsayan 1327 sa yılı Kanunda sosyal ve ekonomik haklarımızı sınırlandırmıştır (örneğin, «her hangi bir siyasi örgütte çalışamazlar*). Daha sonra değişen Ana yasa maddesi ile kapatılan personel sendikaları ile teknik personel demokratik haklarını da kay betmiştir. Yukarıda açıkladığımız şekillerde ki sırlaştırılan teknik gücümüz ile gerçek kalkın ma hamlelerinin yapılması beklenemez.

Bu durum geçtiğimiz yü içinde düzenlenmiş olan Teknik Eleman Anketi'nden çıkan sonuçlar la kesinlikle kanıtlanmaktadır. Tablo l'de, bu an ketin değerlendirilmesi sonucu elektrik mühen dişlerinin çalışma biçimlerine göre dağılması görülmektedir

Tablo 1. Elektrik mühendislerinin çalışma biçimine göre dağılımı:

Çalışma biçimi

Serbest ücretli

11,8

Serbest ücretli (Yabancı firma)

4,3

Ortak işveren

Serbest işveren

5,7

Serbest Toplam

24,3

Üniversite görevlisi

1,7

Kamu görevlisi

72,3

Meslek dışı

1,4

Burada görüldüğü füzere elektrik mü hendislerlnin % 72,3 gibi büyük bir kısmı ka mu sektöründe çalışmaktadır. Genel teknik ele manlarm da % 72,4'ü kamu görevlisidir).

Kamu kesiminde çalışan büyük teknik eleman kitlesini kapsamına alan Personel Kanunu, foaş langıçta kamu oyuna bir reform kanunu gibi gösterilmeye çalışılmıştır. Uygulamada gerçek niteliği ortaya çıkan ve ljir ücret ayarlamasından öteye gitmeyen bu kanun, teknik gücü getirdiği idari hükümlerle sosyal yönden zayıflatırken, mali hükümleri ile de uygulamada yapılan bir S°k adaletsizliklerin yanı sıra, özellikle ekono m i k y°n(Jen fazlası ile hırpalamıştır.

Personel Kanunu çıkarken teknik elemanla nn hakU direnişlerine neden olmuştur. O tarih S 8 " * m e S l e k ^ ^ ö r t l e r i y a P ^ toplanti a gerekse yayın organları vasıtası ile, devlet «*«>ründe çalışan teknik elemanların özel sek t o r e ******* v e v a ^ 3 d ı ı n a ^ ede^ğl ka Jn11 oyuna ve yetkililere duyurulmuştu. On tek nik meslek odasının ve Türkiye Teknik Eleman lar Bırliği'nin birlikte yürüttüğü anket sonuç lan, iddia ettiğimiz gerçeklere sırtlarını çeviren yetkili er karsısında ne denU haklı olduğumuzu

,

J

üyeterl arasında yapılmış

olan anket sonuçlarından çıkardığımız elektrik

mühendislerinin aylık net gelirleri (Tablo 2) üe,

üç ay önce yapılan teknik eleman anketinden elde

edilen üyelerimizin net gelir dağılımını (Tablo 3)

karşılaştırmakla, değişen şartlar ve Personel Ka

nunu sonrası elektrik mühendislerinin durumunu

anlayabiliriz.

Tablo 2. 1969 yılında yapılan anket sonuçlarına £ Ö P e etektrik mühendislerinin gelir dağılımı:

1000 TlVndan az olanlar (Ayda net TL.) % 1 —

1000 2000 TL. arası •»

% 24,6

2000 3000 TL. arası »

% 44,3

3000 4000 TL. arası »

% 19,4

4000 TL'ndan fazla olanlar

% 17,1

Tabii) 3. 1971'de \apilan anket sonuçlarına göre elektrik mühendislerinin gelir dağılımı :

1000 1500 TL. 1500 2000 2000 2500 . 2 5 0 0 3 0 0 0 3000 3500 3500 4000 4000'den fazla 25.000 TL. 25.000 50.000 50.000 75.000 75.000 100.000 100.000 200.000

(Ayda net TL. olarak) % 13,3 •% 21,9 % 15,6

13>6

<% 8,8

•% 3,1

•% 4,6

(Yılda net TL. olarak) % 1,4

•% 9,1

% 4,8

•% 2,0

% 0,5

öte yandan, Mimarlar Odası Ankara Şubesi XVI. Dönem Çalışma Raporu'nda (Ek 10, S. 3) geçim standardı ve ücret durumlarıyla ilgili ola rak düzenlenmig olan grafikten de görülebileceği gibi, yıllardır teknik personelin geçim standardın da görülegelen düşüş, Personel Kanunu'nun uy gulanmasından bu yana çok büyük bir hızla art mıştır. Kısa bir karşılaştırma yapalım : 1958 yı lı durumu temel olarak alındığında, 5 yülık yük sek teknik öğrenimi olan birinin kamu kesimin de asgari net ücret olarak 913.—TL. aldığını gö rüyoruz. Bu standarda tekabül eden geçim endek sini % 100 olarak kabul edelim. Bu durumda pa halılanma veya asgari geçim endekslerindeki yıl ların getirdiği değişimleri bu % 100 oranıyla çarp. mak yoluyla, her yıl için aynı geçim standardı nın gerektirdiği asgari net ücreti bulabiliriz. 1969 yılı için buradan 1826.—TL. bulunmaktadır. Oy sa aynı yıl içindeki gerçek asgari net ücret 1432. TL'dir, yani net ücret 1958'e nazaran % 156,61 artmıgken, asgari geçim endeksinde % 199,99 bir artış kaydedilmiştir. Üyelerimizin % 25,6'sı 1969'da 'bu standardın altında t i r ücret almak ta idiler. Hal böyle iken, bu durumun düzeltilmesi yoluna gidileceği yerde Personel Kanunu ile tek nik personel çok daha mağdur hale sokulmuş, ay nı geçim endeksi 1971'in Eylül ayı için \% 293,61 yani gerekli asgari net ücret 2682.— TL'na fır lamış, fakat gerçek net ücret artmak şöyle dur sun, 1382.—TL'na düşmüştür. Bunun 1958 yılın daki hale oranı ise % 151,4 seviyesindedir, oysa geçim endeksleri oram <%>293,61 rakamını vermek tedir. Böylelikle, 1971 yılı sonunda üyelerimizin % 60*8'i 1958 yılı asgari geçim standardının al tında yaşamaktadır. Teknik Eleman Anketi'nin sonuçlarına göre ise kamu sektöründe çalışanla rın % 66,8'i bu endeksin altında ücret almaktadır lar, özellikle, Personel Kanunu ile birlikte, şan tiye ve ağırlık zamları da kalkmış olduğundan durumun burada gösterilenden de daha kötü ol duğu muhakkaktır. Ayrıca buradan kamu ke

siminde bir kişiye ödenmesi gereken ücretle artık iki kişinin çalıştırıldığı sonucu da çıkmakta dır.

Tablo 4. Kamu kesiminde çalışan elektrik mühendislerinin ayda net TL. olarak gelirleri.

1000 1500 1500 2000 2000 2500 2500 3000 3000 3500 3500 4000 4000'den fazla

L 17,7

28,3 % 66,8 20,8 17,3 10,2

3,1 2,3

Son iki yıl İçinde bütün teknik eleman kit lesinin olduğu gibi elektrik mühendislerinin de gelirlerinde büyük bir azalma olmuştur. Üyele rimizin üet gelirlerindeki .bu değişikliği Tablo 5' de incelersek kamu kesiminde çalışanların •% 18,9'unun ücretlerinde bir değişiklik olmadı ğı, •% 70*inin net gelirlerinde bir azalma olduğu görülür. Gene kamu kesiminde çalışan elektrik mühendislerinin % 26,1'inin ücretlerinde 500 lQ00,— TL. arasında azalma olmuştur.

özel kesimde ücretli olarak çalışanların % 42,8'inin net gelirlerinde değişiklik olmanuş, % 50,1'inde ise artma olmuştur, özel kesimde işveren olarak çalışanlarda ise bu oran şöyledir: % 44,8'ınin net gelirlerinde bir değişiklik olma mış,, % 16,8'mde artma olmuştur.

Personel Kanunu ile son iki yıl içinde teknik elemanların gelirlerinde büyük bir ücret azal ması olurken hayat pahalılığı; da bir o kadar artmıştır. Bu durum teknik personeli yaşama sıkıntısı içine sokmuş olup kamu sektöründe çalışanları kamu kuruluşlarını terketmeye zor lamaktadır. Devlet sektöründe çalışan elektrik mühendislerinin % 54,3'ü özel sektöre geçntek,

Tablo S. Çalışma biçimlerine göre son İki yıldaki uygulamadan doğan ticaret değişikliği :

Ayda TL. olarak

Kamu

kesimi % (ücretli) % (işveren) %

Değişiklik olmayan

18,0

42,8

44,8

Artan

12,5

2,2

7,2

19,7

0,6

10,7

8,4

50OO"den fazla

0,3

9,2

50,1

16,8

Azalan

17,1

24,2

26,1

2,7

20,1

5000'den fazla

70,1

6,2

32,4

'% 18,8'i ise mesleklerini bırakmak zorunlulu ğunu duymaktadırlar. Elektrik mühendislerinin iş. değiştirme eğilimleri Tablo 6'da ayrıntılı ola rak görülebilir.

Kamu kesiminden ayrılma eğilimi yalnız özel kesime doğru değildir. Ağırlaşan hayat ko şullarının etkilerine, teknik gücün problemleri ne eğilinmemesl teknik kitleyi dış ülktelere de göç etmeye zorlamaktadır. Tablo 7'de görüldüğü gibi kamu kesiminde çalışanların % 41,1'i mes lekleri rle ilgili, % 35,2'si ise meslekle ilgisiz bi le olsa yurt dışına çıkma eğilimindedirler.

Bu hal gelişmiş ülkelerin ucuz teknik iş gü cünü kendilerine çekme ve böylece aynı zaman da geri kalmış, ülkelerin kalkınma çabalarını en gelleme politikalarını kolaylaştırmakta, ülkemi ze yüklü eğitim giderlerine mal olmuş teknik iş gücünün, yurt içi yatırım sahalarında azalma sına, değersizleşmesine, kalkınma hamlelerin den uzak kalmasına yol açmaktadır.

Üyelerimizin •% 45,4'ü diğer teknik elemanlar kitlesinde olduğu gibi nüfusu 1.000.000'dan fazla olan İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehir lerde istihdam edilmektedir. Oysa yurdumuzun az gelişmiş bölgelerine daha fazla önem veril

mesi, yatırımların yapıldığı bölgelerde teknik gücün çalıştırılması gerekmektedir.

Teknik elemanlar gayri milli yatınmlaruı temsilcileri olan ve yurdumuzda gizli işsizliği körükleyen yabancı proje bürolarına, «uzman» adj altında yurdumuza mali zararlar veren tek nik hizmet ithaline de kargıdırlar.

Ülke gerçeklerini görmezlikten gelip teknik gücümüzü her türlü çaba ile kısırlaştırmaya yö nelen bu çarkın suyu, kuşkusuz ki yurdumuzun düşmanları olan yerli yabancı çıkar gurupları nın arzu ettiği yöne dökülmekte, bundan da en fazla zararı halkımız görmektedir.

Teknik eleman kitlesinin problemlerini yal nızca toir ücret sorunu olarak görmek yanlıştır. Aslında problemlerimiz, ülkenin çözüm bekleyen sorunlarından hiçbir zaman soyutlanamaz. An cak üretici güçlerin değerlendirilmesi, bu güçle rin gelişmelerine olanak verecek üretim ilişkile rinin saptanması, ülkenin tüm güç ve olanakla rının bu yönde sanayileşmeye yöneltilmesi, dışa bağımlı gayrı milli çıkar guruplarının sanayi leşmeyi baltalayıcı çabalarının önlenmesi ile teknik gücümüz bilimsel ve teknolojik gelişme nin uygulayıcısı durumuna gelip üretici niteli ğine kavuşabilecektir.

Tablo 6. Çalışma biçimine göre is değiştirme (elektrik mühendisleri için) :

özel (ücretli) özel (işveren) Kamu % Üniversite

İşini değiştirmek istemeyen özel kesimden kamu kesimine özel kesim (işveren) den kamu kesimine Kamu kesiminden özel kesime Kamu kesiminden özel (işveren)

kesime Kamu kesimi bünyesinde başka İşe Mesleğini bırakmak İsteyen

71,— 5,5

— —

— — 9,1

69,— —

10,3 —

— — 20,6

20,—

83,3

43,7

16,6

10,6 5,1 18,8

Tablo 7. Çalışma biçimine göre yurt dişma çıkma arzusu (% olarak):

özel S. özel S. Ortak Serbest Üniversite

Meslek

(Yabancı) İşveren • işveren görevlisi Kamu S. dışı Genel

Meslek dışı bile olsa Meslekle ilgili İstemeyen

2,4 46,39 51,2

14,2 22,2 21,4 33,3 64,29 44,4

20,04 30,— 40,—

28,50 14,2 57,1

35,20

— 29,5

41,1 20,— 39,2

22,3

— 30,1

Tablo 8. Çalışma biçimlerine göre çalışılan yerin nüfusu (% olarak):

Nüfus

Serbest Serbest Üniversite Kamu

ücretti İşveren

görevlisi kesimi

Genel

1.000.000'den çok 1.000.000 750.000 750.000 500.000 500 000 250.000 250.000 100.000 100.000 50.000

50.000 10.000 10.000'den az

49,1

62,1

10,3

12,3

13,8

14,—

7,—

41,9

45,4

1,5

1,45

3,9

13,3

13,5

14,6

11.—

11,3

11,2

8,6

7,6