SÖYLEŞİ

PROF. DR. ASUMAN

DOĞAÇ İLE

Y AZILIM ÜZERİNE

Söyleşi : Haluk ZONTUL

• Sayın Asuman Hoca, bize öz geçmişinizi anlatabilir misiniz? Nerede doğduğunuz, nerelerde okudunuz?

D 1951 yılında Ankara'da doğdum. Ankara Kız Lisesi'ni bitirdim. Sonra 19731e ODTÜ Elektrik'i, 19751e OD TÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü nü bitirdim. 1980'de ODTÜ'den dok tora aldım. 1980 81 University of California'da doktora sonrası çalış ma yaptım. 19831e doçent, 1989'da profesör oldum. 1991'de Mustafa Parlar Araştırma ve Teşvik Ödülü'nü aldım. 1992'de öğrenciler tarafından Bilgisayar Mühendisliği Bölümü "en iyi öğretim üyesi" seçildim. 1991 yı lında TÜBİTAK Yazılım Araştırma Geliştirme Ünitesi Başkanı oldum.

• TÜBİTAK Araştırma Geliştirme Merkezl'ne değindiniz. Böyle bir ünite kurma düşünceniz altında, acaba bir sanayiye yönelme eğili mi var mı?

D Yazılım konusunda üniversite endüstri işbirliğine yürekten inanıyo rum ve bunun çok gerekli olduğunu düşünüyorum. Yalnız ünite, TÜBi TAK'ın ünitesi olduğu için içerisinde yapılan projelerde mutlaka araştırma niteliği olması lazım. Yani sıradan programlar yazmak bize düşmez. Biz bilgi birikimimizi kullanabileceği miz, endüstriye yönelik, ama bilime de katkısı olacak projeler yapmak durumundayız. Yurtdışında olsa bu daha kolay, ama Türkiye'de zaten yazılım gelişmiş bir endüstri değil. Ve de öyle olduğu zaman içerisinde araştırma niteliği olan bir projeyi en düstriye yapmak en büyük idealimiz. Şimdiye kadar yaptığımız araştırma larımızda henüz böyle bir işbirliğine giremedik. Sadece Amerika'da bir şirketle beraber çalışma olasılığımız belirdi. Şu anda bizim yaptığımız projenin benzeri Amerika'nın belli başlı üniversitelerinde ve araştırma labaratuarlarında yürütülüyor. Bura da biz nesneye yönelik veri tabanı yönetim sistemi geliştiriyoruz. Aslın da veri tabanı yönetim sistemleri çok önemli ve çok yaygın kullanılıyor. 3 milyar dolarlık bir pazarı var ilişkisel veri tabanlarının, ama bunlar yalnız ca ticari uygulamalar için geliştiril miş. Dolayısıyla mühendislik uygula malarının gerektirdiği karmaşık veri tiplerini işlemede yetersiz kalıyorlar. Amacımız, kurduğumuz ünitede bir

bilgi birikimi yaratarak, geliştirilen her konuda olduğu gibi insanları bi linçlendirmek ve Türkiye'nin ihtiyacı olduğunda sanayii ile işbirliği için ortaya bir ürün çıkarabilmek.

• Y azılım v.b stratejik dlyeblle ceğlmlz konularda, doğacak yani sanaylllerin gereksinim duyaca ğı geniş kadroların eğitilmesinde üniversitelerimiz nasıl önlemler almalıdır?

O Bu gibi kritik konularda ve özel likle yazılımda eğitim kapasitesinin arttırılması için elektronik dersane lerin tesis edilmesi ve kullanılması düşünülebilir. Bu Amerika'da yapılı yor. Sanayi devrimi hamlesinde geç kalan Türkiyemiz için ileri tek noloji seviyesindeki ülkelere anor mal bağımlılığı kır ma şansı dünya teknoloji tarihinde ikinci defa ortaya çıkmaktadır. Bu şans yazılım tek nolojisine yönel mekle yakalanabi lir. Başlamakta olan yazılım çağın da bu anlayışı geç hazmeden kuru luşlar ve şirketler tamamen rekabe tin dışında kalıp geri kalmaya mah kum olacaklardır. Bütün diğer saha ların aksine yazı lım teknolojisi çok az bir donanım y a tırımı ile sağlanabilmesine karşın, böyle bir teknobjinin yerleşmesi için kritik kitle oluşturabilecek çapta insan eğitimi problemi karşımıza çıkmaktadır. Bunun için de eğitimci eleman ve üniversite altyapıları gibi eksiklikler açık bir şekilde görül mektedir. Önerdiğim çözüm, bu ko nulara yönelik gerçekçi ve getirece ği katkının maliyetine oranla çok fazla olduğu bir yaklaşımdır. Gittik çe ucuzlayan iletişim teknolojisi mevcut akademik personeli daha geniş öğrenci kitlelerine ulaştıra caktır. Da ha geniş bir açıdan bakıl dığında devlet seviyesinde yapıla cak böyle bir atılım şu anda karşı karşıya bulunduğumuz yüksek öğ renim yetersizliği problemine de bir çözüm getirecektir.

ABD'de geçen 10 yıl içerisinde uy gulanmış olan tslevizyonlu dersa neler, saygın üniversitelerle,çevre lerinde bulunan sanayi kuruluşları arasında gerçekleştirilen işbirliği sonucunda verim gösteren bir eği tim yolu alternatifi olarak kendini kanıtlamıştır. Geçtiğimiz yıllarda bu tür uygulamalar ülke geneline en tegre edilmiştir. İş yerleri önem ver dikleri, devamlı eğitim isteklerini karşılarken, teknik elemanlarının iş yerlerini ders izlemek üzere terk et melerinin önüne geçerek vakit kay bından kurtulmuşlardır. Ayrıca de ğişik üniversiteler arasında ders alışverişi mümkün olabilmiştir. TV ile, iletişim teknolojisi ile etkileşimli olarak ders izleyen öğrenciler sıra larında bulunan mikrofonları kulla

narak soru sorabilmektedirler. Ve bütün sınıflar ana sınıftan geçen mikrofon aracılığıyla veya doğru dan, yapılan tartışmaları izleyebil mektedirler.

Ülkemizde yeni atılımlarda bulunan

haberleşme altyapısı kullanılarak

üniversitelerde elektronik dersane

ler kurulmalı ve belirli bir kapasite

nin üzerindeki kuruluşlarda dinleyi

ci

dersaneleri

kurulması

özendirilmeli, zorlanmalı ve bu der

saneler haberleşme ağına bağlan

malıdır. Planlı bir şekilde oluşturu

lacak ders programlarıyla verilecek

derslerden gelir temin edilebilir.

Çeşitli sanayii kuruluşları kendi ihti

yaçlarına cevap verecek derslere

ödeme yapmaya hazır olduklarını

her fırsatta belirtmişlerdir. Oluşturu

lacak üniversitelerarası bir paralı eğitim sistemiyle de proje kendini finanse edebilir. Ayrıca yurtdışın dan satın alınacak dersler projenin ileri safhaları için düşünülmelidir. Bu dersler öncelikle yüksek lisans seviyesinde başlatılıp, daha sonra lisans seviyesine indirilip doktora seviyesine bile çıkarılabilir. Proje uygulanmaya konduğu tak dirde kendisi gelir getirecektir. Bu nunla beraber bir tesis kuruluş masrafı ortaya çıkmaktadır. Bunun için yüksek öğretim ve teknik eği tim bütçelerinde fon ayrılabileceği gibi, uluslararası kuruluşlardan da para sağlanabilir. BM ve NATO'nun eğitim ve teknoloji amaçlı projeler için bütçeleri olduğu gibi, Dünya Bankası'nın da Türkiye'de yazılım teknolojisine yöne lik atılımlar için ser maye sağlaması konusunda ilgisinin bulunduğu bilin mektedir.

Sonuçta; Dünya li derliği pozisyonun da olan ülkelerin ağır sanayiyi, hatta diğer teknolojilerini üçüncü dünyaya kaydırarak yazılım sahasındaki üstün lüklerini kullanarak devam ettirdikleri, yeni bir çağın baş larında Türkiye ola rak karşımıza yeni bir şans çıkmıştır. Ucuz bir yatırımla hem kısa hem uzun vadede büyük kazançlar sağ layacak olan bu teknolojiyi devlet stratejisi olarak benimsemeliyiz. Böylece sıkıntı duyduğumuz yük sek öğretimde ileri teknoloji yeter sizliklerini giderme yönünde en bü yük ve gerekli adım atılmalı çağın gereklerinden yararlanılarak öneri len eğitim sistemini her şeyden ön ce gerçekleştirmeliyiz. • Sanayil Ünlverslte ilişkisi ve alternatif eğitim yöntemlerin* İlişkin görüşlerinizi aldık. Biraz da öğrencilerden söz adalim, öğrencilerinizi nasıl buluyorsu nuz?

D Benim karşılaştığım öğrenciler ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği öğ rencileri ve bunlar son derece seç

me öğrenciler. Üniversite sınavın da ilk 500'den öğrenci alıyoruz, ö ğ rencilerde izlediğim en önemli özel lik derste anlatılanı derhal kavramaları. Fakat, öğrencilerden şu açıdan memnun değilim, onları yeteri kadar hırslı bulmuyorum. Ya ni yurtdışında izlediğimiz hırs, ça lışma azmi bu çocuklarda yok. Bu konuda neler yapılabilir? Öğrenci nasıl şevklendirilir? Bu, öğretim üyelerinin de düşünmesi gereken bir şey.

• Bir öğretim üyesi olarak bu ko nuları düşündüğünüzde ne görü yorsunuz?

G Kanımca olay, ekonomik durum dan kaynaklanmakta. Öğrencileri miz daha ikinci sınıftan başlayarak dışarda iş bulup para kazanmakta. Bunun en büyük nedeni, Türki ye'deki bilgisayar piyasasında ge nelde yazılım geliştirilmiyor. Yapı lan ya satış ya da bilinen belli uygulama programlarının geliştiril mesi. Bunu doğrulamak için çevre mizi gözlememiz yeterli. Bu piyasa da çalışan çoğu kişinin yazılımcı olmadığı, çeşitli kuruluşların sağla dığı kısa süreli eğitimlerden geçmiş olduğu bilinmekte. Bu durumda öğ rencilerimizin büyük bir bölümünde öğrenmek şevki yerini para kazan maya bırakıyor. Bir bölümü ise öğ renmeyi para kazanmaya yeğliyor lar ve asistan oluyorlar.

• Sizce bu durumdan nasıl çıka biliriz?

D Çözüm yolu, yukarıda da değin diğim gibi bir biçimde sanayii üniversite işbirliğinin kurulmasıdır. Somut ürünlere dönüşmesinin yanı sıra, bilimsel ağırlığında bulunduğu yazılım projelerinin Türkiye'de ya pılmaya başlanması ülkemize sağ layacağı ekonomik yararların öte sinde öğrenciye gerekli şevki de verecektir. Çünkü o zaman öğrenci görecektir ki, kendisine ileride yük sek kazanç sağlayacak yazılım ça lışmaları ancak üniversitedeki mü hendislik eğitiminin sonucu elde edilebilmekte.

• Bu söylediğiniz belli bir devlet politikası gerektirmekte.

D Kuşkusuz haklısınız. Yazılım gibi stratejik sanayiilerin oluşturulması, gerekli altyapının oluşturulması.

kritik kitlelerin eğitilmesi, pazar ola naklarının yaratılması belli bir dev let politikasını gerektirmektedir, ör neğin, Singapur bilişim alanında bir atılım yapmıştır. Ancak bu atılım devletin oluşturduğu bir komisyon yönlendirmesi ile sağlanabilmiştir.

• Singapur'dan örnek verdiniz. Bugünlerde de Türkiye'nin gün deminde olan ve Dünya Bankası uzmanlarının da katkıları ile ha zırlanmış bir rapordan söz edil mekte. Bu rapor hakkındaki gö rüşlerinizi alabilir miyiz?

D Evet, geçtiğimiz yıl içinde Dünya Bankası uzmanlarının, ülkemizdeki çeşitli kurumları ziyaret ederek yaptıkları görüş alışverişleri sonucu ortaya koydukları "Türkiye : Bilgiye Dayalı Ekonomiye Geçiş" adlı bir rapor Türkiye'nin gündeminde de bulunmaktadır. Çok kapsamlı olan bu rapor, kamu ve özel kesiminde katıldığı sekiz değişik komisyonda tartışılmaktadır. İlerde, Türkiye'nin bilgi toplumu aşamasına geçmesin de önemli bir ağırlığı olacak bu ra por üzerinde çok dikkatli görüş bil dirmemiz gerekmektedir. Bu rapor, özünde pekçok doğru öneriler ge tirmekle birlikte, kimi yerlerindeki saptamalar ve önerilerin pek doğru olmamasının ötesinde, yanlış ve sakıncalı olduğuna da inanmakta yım. Örneğin Singapur'daki uygula mada ulusal bir eşgüdüm komisyo nu kurulmuş idi. Dahası bu raporda da bu türden eşgüdümün yararın dan sözedilmekle birlikte Türkiye için bu modelin uzun bir süre ala cağı, dolayısı ile zaman yitirileceği için bu öneri yapıldığı izlenimi veril mekte. Kanımca bilgi toplumuna geçerken ülke genelinde bir eşgü düm sağlanması zorunludur.

Bir de raporda, bilgitel uygulama sından söz ediliyor. Fransa'daki mi nitel benzeri bir şey. Gerçi ben Fransa'daki miniteli kullanmadım ama ne olduğunu biliyorum. Bana bunun bir yararı yokmuş gibi geli yor. Şöyle ki, her eve bir 'aptal ter minal' konacak. Bu sayede kişiler uçak rezervasyonunu yapacak, en son devlet kararnamelerini öğrene cek, evlenmek istiyorsan ne tür bel gelere gerek olduğunu öğrenecek sin v.b, v.b... bilgileri elde edeceksin. Peki bunlar güzel de, yani Türkiye'nin her işi bitti de bir

bu mu kaldı? Yani bilgitele yazıla cak yazılım ile mi biz yazılım sana yiini kurmuş olacağız. Ya da bu 'ap tal terminali' kullanarak mı bilgisayar kullanıcısı olacağız.

Kaldı ki, bu bilgiteli evdekilerden kaçı kullanacak. Gerekli bilgi ban kaları nasıl sağlıklı ve güncel biçim de oluşturulacak. Dahası burada bilgi güvenlik, bilgilere erişme yetki si vb, vb daha pek çok sorun çö züm bekler iken, en son yapılması gerekenin en başta yapılıp evlere bilgitel dağıtılması önerisine bir an lam veremiyorum.

• Buradan bilgitele karşı olduğu nuzu söyleyebilir miyiz?

D Yukarıda sözünü ettiğim altyapı kurulmadan, evet bu hali ile bilgite le karşıyım.

• Sayın Asuman Hoca, az önce Singapur'daki uygulamadaki bir eşgüdüm komisyonundan söz ettiniz. Daha sonrada Dünya Bankası Raporunu eleştirirken yine bu konuya değindiniz. Bura dan acaba, örneğin bir Bilişim Bakanlığı gibi bir düşünceye yat kın olduğunuz sonucunu çıkara bilir miyiz?

D Eğer ben bakan olacaksam evet.

Şaka bir yana bu görüş bir süredir gündeme gelmekte. Hemen olma sa bile, yakın bir gelecekte bu ko nunun daha bir ayrıntılı ele alınma sı gerektiği düşüncesindeyim. Bilgi toplumunun temeli iletişim ağına dayanmaktadır. Ancak olay yalnız iletişimle bilmemekte günümüzde çeşitli Bakanlıklarımıza bağlı pek çok kuruluşumuzu da ilgilendirmek te. Bu konuda belli devlet politikala rı oluşturulup, bu politikalar uygula maya geçirilecek ise ya Bakanlıklar arası bir eşgüdüm komisyonuna ya da tümü doğrudan ilgili devlet birim lerini tek çatı altında toplayacak bir Bilişim Bakanlığına gerek duyula caktır. Kaldı ki, bugün bile böyle bir gerek duyulmaktadır. Ve de Dünya Bankası Raporunda da böyle bir öneri bulunmaktadır sanırım.

• Bu söyleşi için size teşekkür ediyoruz.

D Ben teşekkür ederim.

388 E L E K T R İ K S ) 4 " 7 M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ d.\ I

ENDÜSTRİY EL TESİSLERDE ELEKTRİK KUVVET ve KONTROL SİSTEMİ

M.ErgünYÜCEL Elk. Y. Müh.

Mühendis olarak gerek proje ve gerekse tatbikat sırasında karşıla şılan bir takım sorunlarımız vardır. Bu sorunları çözmek pratik hayatta edindiğimiz tecrübelerle kolaylaşmaktadır. Ancak bu tec rübelerle beraber pratik hayata hitap eden kaynak kitaplara da ih tiyaç vardır. Çoğu zaman bu kaynak kitaplar da bütün konuların çoğunu birden ihtiva etmemek de bazen de teorik düzeyde kalmak tadır. Bunları düşünerek 30 seneden fazla olan meslek hayatımda edindiğim tecrübelerin ve bilgilerin meslekdaşlarıma iletilmesinde fayda gördüm ve böyle bir kitap yazmayı düşündüm. Daha doğru su bir takım konularda üzerinde çalıştığım ve kendim için hazırla dığım notları düzenleyerek ve diğer birtakım konuları da dikkate alarak, bu notları bir kitap haline getirmek ve meslekdaşlarımın bilgisine sunmak istedim.

BÖLÜM 1 Alternatif Akım Devre Formülleri ve Güç Faktörü Düzeltilmesi

• BÖLÜM 2 Kısa Devre Hesapları

T BÖLÜM 3 Kısa Devre Hesap Örnekleri

• BÖLÜM 4 Bir sistemde Kısa devre ve Diğer Arızalara Karşı Korunma

T BÖLÜM 5 Bir Sisteme Bağlanacak Direk ve Yıldız Üçgen Yol Vermeli Motor Güçleri Hesabı ve Hesap Neticeleri

T BÖLÜM 6 Kısa Devre Akım ve Empedanslarına Göre Gerilim düşümü Hesapları ve Bir Sistemdeki Problemlerin İncelenmesi

T BÖLÜM 7 Kuvvet Kabloları

T BÖLÜM 8 Elektrik Sistemlerinde Topraklama

T BÖLÜM 9 Topraklama ile İlgili Ölçmeler ve Diğer Ölçmeler

T BÖLÜM 10 Aydınlatma

T BÖLÜM 11 Kumanda ve Kontrol Sistemleri

• BÖLÜM12 Ek Bilgiler ve Tablolar

"Endüstriyel Tesislerde Elektrik Kuvvet ve Kontrol Sistemi" kitabı Odamızdan temin edilebilir.

DÜZELTME

Y azılım 1 Özel Sayımızın "ÖZGEÇMİŞLER" başlıklı 169. sayfasında iki değerli hocamızın isimlerine yer verilmemiştir. Kendilerinden özür dileriz.

BİLGEN Semih

SEVAİOĞLU Osman

Nuri SARISALTIK

Odamız üyesi Nuri SARISALTIK'ı kaybettik.

AİLESİNE, Y AKINLARINA VE ODAMIZ TOPLULUĞUNA BAŞSAĞLIĞI DİLERİZ.

ELEKTRONİK VE ENFORMASY ON TEKNOLOJİSİ A+G ÇALIŞMALARINDA AVRUPA İLE İŞBİRLİĞİ OLANAĞI

ESPRIT

A vrupa Topluluklarının bilimsel ve teknolojik araştırmalara ilişkin üçüncü çerçeve prog ramına dahil olan "Enformas yon Teknolojilerinde Araştırma ve Geliştirme Amaçlı Avrupa Stratejik Programları" (European Strategic Programme for Research and Deve lopment in Information Technology) ESPRIT başlıklı programa ülkemiz deki özel ve kamu sektörünün belli koşullarda katılabilme olanağı TÜBİ TAK aracılığı ile sağlanabilecektir. Programın amacı enformasyon tek nolojisinde Avrupada yapılan A&G çalışmalarını ABD ve Japonya sevi yesine getirmek, bu çalışmaları Av rupa Topluluğu ülkelerinde yaygın laştırmak ve yakın konularda çalış ma yapan kurumlar arasında işbirliği sağlamaktır. Enformasyon teknoloji sinde yapılacak araştırmalarda top luluk ülkeleri de güç ve bilgi birikimi ni birleştirmeyi ve bilgi akışını sağla mayı amaçlayan bu program çerçe vesinde desteklenen projelerin bir den fazla ülkeden kuruluşlar tarafın dan yürütülmesi istenmektedir.

ESPRIT programı çerçevesinde 1991 yıl sonu itibariyle 600 civarında büyük ölçekli proje sonuçlandırılmış tır. Bunlardan yüzde onu uluslarara sı standardlara özgün katkıda bulun muş diğerlerimin sonuçları ise üre tim veya servis hizmetlerinde doğru dan kullanılmıştır. ESPRIT progra mına Avrupa Topluluğu ülkeler dı şında EFTA ülkeleri (Avusturya, İs veç, İsviçre, Norveç, Finlandiya, Lichtenstein, İzlanda) ABD, Japon ya, Kanada'dan kuruluşlar katılmak tadır.

ESPRIT programı dahilinde yürütü len R&G çalışmaları beş ana konu da toplanmıştır. Bunlar;

1) Mikroelektronik

2) Yazılım Mühendisliği ve Bilgi İşlem Sistemleri,

3) Gelişmiş İş ve Ev Sistemleri,

Doç. Dr. Serhat Çakır / Başkan Danışmanı (TÜBİTAK)

4) Bilgisayar Entegreli Üretim ve Mühendislik,

5) Temel Araştırmadır.

Desteklenen bazı büyük projeler bir den fazla konuyu içerebilmektedir. Ayrıca öncelikli bazı alanlarda proje ler özellikle teşvik görmektedir. ESP RIT A&D projelerine Avrupa Toplulu ğu tarafından % 50 civarında para sal destek sağlamakta ve proje sü releri 5 yılı geçmemektedir. Ayrıca belli periyotlarda toplantılar yapan özel ilgi grupları oluşturulmuştur. Bunlardan bazıları Avrupa'da VLSI için CAD, VLSI üretim otomasyonu ve standartlar, MIMD bilgisayarları için Avrupa dilleri standartları, Açık mikro işlemci sistemleri (OMI), Avru pa ev sistemleri birliği, Süperiletke lerdir.

Halen yürütülmekte olan ESPRIT projeleri bilgisayar ortamında bir ve ri tabanında toplanmıştır. TÜBİTAK Elektronik Posta Servisi EuroKom ile bu veri tabanına ulaşabilmekte ve projelerle ilgili gerekli bilgileri sağ layabilmektedir. Projelerle ilgili alına bilecek bilgiler şunlardır.

Proje konusu (özet, anahtar kelime ler, vb.) başlangıç tarihi yöneticisi (kurum ve kişi adresleri) katılan diğer kuruluş ve kişiler

Birlikte çalışmaya ortak kurum ara yan projeler ve bunlarla ilgili detaylı bilgiler.

Bu bilgiler TÜBİTAK Uluslararası

İlişkiler Daire Başkanlığından temin

edilecek

Eu

rokom Proje

Veri Taban

ları Bilgi Ta

rama Başvu ru Formu

O1OO1OO11' doldurularak ııoıooıoo temin edile

bilir. TÜBİ

TAK ayrıca

EuroKom ile

DELTA, BRI

TE ve CRAFT projeler veritabanları

na ulaşabilmektedir. Yukarıda belirti

len tür bilgiler bu veri tabanlarından

da elde edilebilir.

Türkiye'den TÜBİTAK aracılığıyla başvuracak olan kurumlar ESPRIT projelerinde henüz yürütücü olama makla birlikte ortaklıkları yapabil mektedir. Proje ortaklıkları kabul edi len kuruluşlara TÜBİTAK sınırlı da olsa parasal desteği önümüzdeki dönemlerde sağlayabilecektir.

Türkiye'de elektronik ve enformas yon A&G çalışmalarının hız kazandı ğı bu dönemde ESPRIT programı, özellikle özel sektörün Avrupa ile iş birliği ve entegrasyonunda önemli bir rol oynayabilir. ESPRIT projeleri ile ilgili daha detaylı bilgiyi TÜBi TAK'tan almak mümkündür. Bu ko nu ile başvuruların TÜBİTAK Ulusla rarası İlişkiler Daire Başkanlığına ya pılması gerekmektedir.