TÜRKİYE'DE TIBBİ GÖRÜNTÜLEME CİHAZLARI SEKTÖRÜ

R ÖNTGEN cihazlarının yurdu muza getirilip kullanılması ile birlikte TIBBİ GÖRÜNTÜLE ME CİHAZLARI SEKTÖRÜ

oluşmuştur. Özellikle ekonomik ge

lişmelere bağlı olarak 1985 yılından başlamak üzere sektör hem nicelik

hem de nitelik açısından hızla geliş

meye başlamış ve en azından çağ daş teknolojiyi yakalayabilme beceri

sini gösterebilmiştir. Sağlık hizmetleri

ücret politikalarının da desteği ile sa ğlık kuruluşlarının TIBBI GÖRÜNTÜ

LEME servisleri adeta dinamo görevi yüklenir olmuşlar ve yüksek gelir

performansları sayesinde ülkedeki

toplam cihaz parkı diğer sağlık dona

T Ü R K İ Y E ' D E nımına göre hızla artmıştır. TIBBI GÖRÜNTÜLEME CİHAZLA

T I B B İ RININ (T.G.C.) KULLANIMI VE ET KİNLİĞİ:

Az gelişmişlikten gelişmişliğe yöne

G ÖRÜ NT Ü L E M E len her sektörde olduğu gibi, tıbbi görüntüleme cihazları alanında da

CİHAZLARI SEKTÖRÜ

çeşitli seçim ve kullanım sorunları ortaya çıkmıştır. Bu .alanda belirli bir işlevi olan ya da olması gereken un surların birbirlerinden kopuklukları, gerekli standartların uygulanmaması, altyapı eksiklikleri, yetersiz finans man yapısı, kısa vadeli geçiştirici po

litikalar bu cihazların kullanımını ve

etkinliğini azaltmakta ve kaynak isra

fına yol açmaktadır.

T.G.C. SERVİS DESTEĞİ:

Sektörün en önemli sorunlarından biri olan SERVİS DESTEĞİ örgütlen mesi, her ne kadar son yıllarda dü zelme belirtileri gösterse de, henüz çözümden uzak gözükmektedir, iyi bir servis desteğinden söz edebilmek için aşağıdaki unsurların varlığı ve bir bütün içinde işlev göstermelerini sa ğlamak gerekir.

a) Nitelikli insan gücü: Biyomedikal Mühendisliği Bölümleri ile Tıp Fakül teleri arasındaki iletişim kopukluğu, kamu kesiminde var olan ücret den gesizliği, tıbbi görüntüleme cihazları üretiminin ülkemizde gelişmemesi belirgin bir nitelikli insan eksikliğine yol açmaktadır.

Serhat CAN(*) (VGeneral Elektrik CGR Tıbbi Sistemler A.Ş. Genel Müdürü

b) Genel anlamda servis kavramı eksikliği: Tarım toplumundan ileti şim çağına bir endüstri kültürü olma dan geçme zorunluluğu genel an lamda servis kavramının yeteri kadar olgunlaşmasına izin vermemiştir.

3 3 8 390 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

Özellikle koruyucu bakım ve standar tlara bağlı kalibrasyon ile uzun dö nemdeki cihazlara bağlı risklerin yok edilebileceği, böylelikle servise ayrı lan kaynakların aslında geleceğin bir teminatı olarak görülmesi gerektiği düşüncesi mutlaka yerleştirilmelidir.

c) Kaynak eksikliği: Kamu kesimin deki bütçe, muhasebe ve satın alma yöntemlerinin gözden geçirilerek ser vis'in zorunlu bir harcama kalemi ola rak engelleyici her türlü bürokratik iş lemin kaldırılması ya da güncel gereksinimlere cevap verecek şekle getirilmesi sağlanmalıdır. Özel sektör yatırımlarında fizibilite hesaplarına mutlaka servis harcamaları için yeterli kaynak ayrılması D.P.T., yatırım ve leasing bankalarınca denetlenmelidir. Servis desteği eksikliğinden ötürü yatırımların yarıda kalmasına yol açan yeterli kaynak sorunu böylelikle işin başında çözüme kavuşturulmuş olacaktır.

c) Pazarlama ve servis şirketlerinin yeterli örgütlenmemesi: Ülkemizde faaliyet gösteren şirketlerin mali ve yapısal bozukluklarından ötürü servis desteği istenilen boyutlara bir türlü gelmemiştir. Bu şirketlerin asgari dü zeyde nitelikli insan gücü ve test ci hazı bulundurmaları, satış yaptıkla rında aldıkları yükümlülüklere göre

Unutulmamalıdır ki kullanıcı için en önemli

Unsur cihazının arıza nedeni ile kullanım dışında kalmamasıdır.

Şirketin arızaya müdahale hızı, dolayısı ile iç örgütlenme mantığı, genel performansının en önemli ölçütüdür.

yeterli mali kaynağı ayırıp ayırmadı kları bağımsız denetim organlarınca denetlenmelidir. Ayrıca vergi ve güm rük mevzuatında gerekli teşvik edici değişikliklere gidilip yedek parça dahil servis kontratları desteklenmelidir. Yurt dışındaki ana yapımcı şirketlerin yasal olarak Türkiye'deki yapılan cihaz satış ve bakım sözleşmelerinin tarafı olmaları, böylelikle sorumluluk almaları sağlanmalıdır.

ŞİRKETİÇİ ÖRGÜTLENME VE DO NANIM:

Ülkemizin coğrafi olarak büyüklüğü gözönüne alınırsa, servis örgütlen mesini en az iki kademeli olarak düzenlemek ge rekmektedir. Şirke tin satmış olduğu cihazların yurt dü zeyindeki dağılımı da göz önüne alı narak;

a) İlk kademe servis: Belirli böl geler ve merkez şehirler tesbit ede rek buralara servis istasyonları kur mak ve en az bir servis mühendisini istihdam etmek gerekir. Bu mü hendis o bölgedeki tüm cihazları genel olarak tanımalı ve ilk müdahaleyi ya pabilmelidir. Yeter li cihaz parkına sahip her kullanı

cıda doğrudan şirket servislerine ula

şabilecek iletişim araçları önceden

kurulmalı, diğer bir deyişle arıza ih

barının hızla servis elemanına ulaş

ması temin edilmelidir. Arızanın bu

aşamada giderilmemesi durumunda

derhal ana destek ofisine haber veril

mesi, o cihaz üzerine uzmanlaşmış

elemanın telefonla yapacağı tavsiye

ler de işe yaramaz ise, derhal ilk hızlı

ulaşım vasıtası ile bölgeye uzman,

yardımcı test donanımı ve yedek

parça ulaştırılması sağlanmalıdır.

Son zamanlarda iletişim teknolojisi

nin de gelişmesi ile tıbbi görüntülüme

cihazlarının bilgisayarları modem ba

ğlantısı ile merkezi servis istasyonla

rına bağlanabilmekte, böylece uzak

tan

arıza

önlenebilmekte,

bulunabilmekte ve mümkünse gideri

lebilmektedir. Yakın bir gelecekte ül

kemizde de benzeri alt yapının kuru

lacağı açıktır.

b) İkinci kademe destek servis: Ulaşım olanakları uygun, yeterli in sangücü altyapısı olan büyükşehirle re kurulacak bu merkezlerde özellikle eğitilmiş insan gücü, test ekipmanı ve asgari yedek parça stoğu bulundu rulmalıdır.

c) Ana şirket Avrupa merkez servis destek grubu: Ana yapımcı şirketin ülkemiz ile kolay ulaşım olanaklarına sahip bir Avrupa ülkesinde mutlaka üst düzeyde uzmanlaşmış bir servis destek grubu ve yedek parça stoğu bulundurması gerekir.

d) Diğer organlar: Serviste mümkün olduğunca yatay örgütlenmeye önem verilmelidir. Bu açıdan bir servis mü dürü ve bölgesel idari yardımcıları dışında bürokrasiye yol açabilecek dikey yapılaşmaya izin verilmemeli dir.

Unutulmamalıdır ki kullanıcı için en önemli unsur cihazının arıza nedeni ile kullanım dışında kalmamasıdır. Şirketin arızaya müdahale hızı, dola yısı ile iç örgütlenme mantığı, genel performansının en önemli ölçütüdür.

HİZMET SATIN ALANLARIN TALEPLERİ:

Sektörün yukarıda sözedilen neden lerden ötürü henüz gelişme evresin de olması hizmet satın alanların tale plerinde belirli standartlaşmayı engellemektedir. Hizmet sözleşmele rinde "standart işe standart ücret"

390 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

politikaları ne yazık ki ku llanıcıların kendi alanların da örgütlenmemelerinden ötürü gelişmemiştir.

Halbuki;

a) Standart garanti hizmeti,

b) Standart garanti sonrası yedek parça hariç bakım hizmeti,

c) Çalışma saatleri dışını kapsayan hizmet,

ç) Klinikte sürekli eleman bulundu rulması,

d) Yüzde 95 çalışma garantisi,

e) Yedek parça dahil bakım hizme tlerinin kapsadığı yedek parça kavramı,

f) Ömürlü parçalar (röntgen tüpleri, vakumlu ekipman...) ile ilgili ta nımlar,

g) Elektronik hasar ve gelir kaybı si gortasının bakım hizmetleri ile bağdaştırılması

gibi konuların derinlemesine incelen mesi, belirli kriterlere ve cihaz satış bedellerine bağlı standart fiyatlanma sı, verilen hizmetin denetlenmesi, eksik hizmet verilmesi durumunda ana yapımcı firmaların gerektiğinde sorumluluk yüklenmelerinin sağlan ması, cezai müeyyide esaslarının belirlenmesi hızla yapılmalıdır. Bu anlamda ELEKTRİK MÜHENDİSLE Rİ ODASI'nın "biyomedikal alt komis yonu" oluşturup, TABİB ODALARI ve RADYODİAGNOSTİK DERNEKLERİ ile işbirliği yapması ilk etapta önemli bir aşama olacaktır. Böylelikle kulla nıcılar ile satış ve hizmet veren kuru luşların biraraya gelerek tartışmaları, çözüm üretmeleri ve hizmette stan dartlaşmayı sağlamaları gerçekleşe cektir.

STANDARTLAR:

Çevremizdeki diğer olaylar gibi ne yazık ki bu sektörde de oyunun kura lları sonradan yazılmak zorundadır. Tıbbi görüntüleme cihazlarının ka rakterinde olan radyasyon olgusu hem cihaz üreticileri hem de kulla nanlar açısından olaya büyük bir cid diyet getirmektedir. 1930'ların yasa ve yönetmelikleri artık ihtiyacı karşı layamaz olmuşlardır. Uluslararası kabul görmüş radyasyon güvenliği ile ilgili tüm standartlar derhal uygulan maya koyulmalı ve satıcı firmaların

sattıkları ürünlerin bunlara uymaları zorunlu hale getirilmelidir.

Kaldıki A.E.T. kapılarını zorlayan bir ülkenin bir an önce gerekli altyapıyı hazırlaması şarttır. Bu konuda yine E.M.O. ve T.A.E.K.'na büyük sorum luluk düşmektedir. Gerçi standartların sıkı bir biçimde denetlenmesi cihaz fiyatlarını olumsuz yönde etkileye cektir; ancak, ucuz ve kötü mal alma yacak kadar zengin bir ülke olduğu muz da unutulmamalıdır. Ayrıca sağlık hizmeti veren kuruluşların ku llanıcı personel ve hastaya karşı so rumlu olmaları, gerektiğinden fazla radyasyon dozundan titizlikle kaçın maları, bu konuda gelişen teknikleri uygulamaları gözardı edemeyecekle ri bir olgudur.

KALİTE KONTROL VE KALİBRASY ON:

Cihazlar sürekli olarak kalibre edil meli ve kalite kontrolları düzenli bir şekilde yapılmalıdır. Böylelikle hasta ya gereksiz ölçüde doz verilmesi, film tekrarı, verimsiz cihaz ve röntgen tüpü kullanımı önlenebilecektir.

Bu konuda da izlenen yöntemler her hangi bir sistematik izlememekte, ta mamen servis veren kuruluşun insi yatifine terkedilmektedir. Halbuki biyomedikal mühendislik birimlerinin önderliğinde derhal gerekli kalite kontrol ve kalibrasyon yöntemleri, zaman sıklıkları, gerekli cihaz altya pısı araştırılıp kullanıcılara tavsiye edilmelidir. Burada sektörün önemli bir sorununa da değinmek gerekiyor. Ne yazık ki kısa süreli bir iki deneme dışında kapsamlı bir danışmanlık mekanizması kurulamamış, genel anlamda servis kavramının gelişme mesine paralel olarak danışmanlık hizmetlerinin de bir fiyatı olduğu bir türlü kabul görmemiştir.

Tüm bu eksikliklere rağmen gelişme si GSMH'ye göre bir kaç kat daha hızlı olan bir sektörde, acilen tarafla rın bir araya gelerek gelecekte karşı laşabilecek sorunlara şimdiden çözüm üretmeye başlamaları en büyük temennimizdir.

340 390 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ