UHF ''SCATTER'' VE RADYO RÖLE SİSTEMLERİ ARASINDA TEKNİKL VE EKONOMİK BİR MUKAYESE

VHF "Scatter" Ve Radyo Röle Sistemleri Arasında Teknik I e Ekonomik Bir Mukayese

1. Genel

Daha bir kac; seni; evveline kadar devam e den umumî bir kanaatin aksine olarak, zamanı mızda UHF sinyalleri ile, optik hudutlar dışı na uzanan mespfelcrlc muhabere yapma imkân ları elde edilmiş bulunmaktadır. Buna "Fonvard Scatter" sistemi denmekte ve intişar bakımın dan "Ti^posfer dahilinde bulunan gayii ınüte ranıs zeı relere ve ıyonosfer alt tabakalarına UHF sinyallerinin çaıparak saçılması ve bir kıs mının arza dönmesi" şeklinde bir izah yapıl maktadır. Bu hususta "Pıocecdıngs of the İRE. Oct. 1955 Scatter propagatıon issue" ve "Elect

Doğan TüGAL Y.Müh. P.T.T.

Şüphesiz, lüzumlu tecrübeler ve mesahalar yapılmadığı için elde edilen rakamlar sadece mu kayeseye yanyacak mahiyettedir..

2. Teknik Mukayese : A. Radyo role sisteminin evsafı

Menzil adedi 7 repetör sayısı 6 > mesafesi 40 100 Km.

Parabolik anten kutru 10 feet Verici gücü 5 W. Alıcı için "Noıse figüre" 12 db.

•> s CaiTier/Noise 32 db. menzil için

en uzun

EH

il

|«X I

•*•

T

* "vV

i1

_r x_ 1l

•« M a t '

M& A M

rical communication Junc 1956, Volume 33" de geniş bilgi vardır.

Tropo scatter sisteminde ufuk üzerine 0* 0,5° lik zaviye tahtında intişar yapılmakta ve radyo röle sistemlerinde kullanılan âzami 120 Km. lık atlama mesafesi, bu suretle 700 Km. ye kadar çıkabilmektedir, lyono scatter sisteminde 2000 Km. ye uzatabilmektedir.

Scatter sistemi mekanizması ve hesap usu lü burada bahsedUmiyecek, sadece hesap netice leri alınarak, memleketimiz şartlarına göre ay nı mesafe için radyo ıöle ve "Scatter" sistemle ri arasında teknik, ilk tesis ve senelik işletme masrafları bakımından mukayese yapılacaktır. Daha müşahhas yapmak üzere İstanbul Anka ra arasında 1000 Mc de, 360 Km. mesafe ve 60 telefon kanalı için her iki sistemde cihazların evsafı hakkında bir fikir elde edildikten sonra teknik ve diğer mukayeseler yapılacaktır.

Kanal için S/N 45 db. Sistem kabiliyeti % 99 Ankara terminalinin mevkii Çaldag 20 Km.

Dikmen

İstanbul

civan 16 Km.

Bakırköy

Buna göre, en uzun menzil İçin radyo röle sistemini şematik olarak çizelim :

B. Scatter sistemi :

Scatter sisteminin 360 Km. lik tek atla masında yol kaybı, (99 % için) 73 db. daha fazla olacaktır. Bunu karşılamak ve kanal S/N islâh için, terminallere asagıki cihazlar ilâve e dilecek veya mevcutlar, daha kazançlılarla de ğiştirilecektir.

I. Radyo röle sistemindeki aynı 5 W. lik ci haz ile sürülen ve çıkış gücü 1.000 W olan hava soğutmalı verici kullanılacak + 23 db.

E* Bı* Bf« •""

n. Parabolik anten kutru 60 feet olacak ; iki

si içm

f 26 db.

IH. Fider daha kısa ve az zafıyetlı olacak

r 3 dh.

TV. Dnlıu hassas alıcı kullanılacak | 3 üb.

V. tkıli dıveısıtclı alış yapılacak ve "scatter"

sisteminde vukubulan 15 20 dh hk seri za

yıflamalar katşılanmış olacaktır

\'l Telefon kanallarında kompantlöı kullanıla

rak S/N, 1S db dRha ıslâh edilmiş olacak

tır

| 18

VII Bundan başka, her repetoı sistemi, Carrıut

'Noİ3e nısbetmı biraz düşürür Atlama

mesafeleri aynı olan sistemde bu S db ka

dardır. Misalimizde 100 Km atlama alındı

ğı için bu 2 db. don azdıı

Scatter sisteminde bu kayıp yoktuı

Böylece, I, II, III, IV maddelerinden do

layı kazancımızı 55 db. aıtırmış oluyoruz,

radyo röle sisteminden 18 db daha düşük

Camer/Nııse ^ 14 db. elde ederiz ki FM"

alıcılarının alt sınırı olan 12 db. den iyidir

Buna göre 18 db. kazançlı kompandör kul

lanarak kanal haşın.ı vasati olarak

S/N = 45 db. olur

Buna göre Scattci sıstomınm evsafı şöyle olacaktır ; R

Menzil uzunluğu

330 Km

Parabolik anten kutru

60 fcul.

Verici gücü

1000 W.

seviyesinin alt.

mizde alıcı için b

^

•<•

i'icr/Noıse elde edn.

hesabı için uzun müı

bıı sene ıçm terminal

ııizgâr, bav/ı tazyiki va

ona göre yol kaybım daha

r»ıek lâzımdır Bundan bncL

faı k :ein kati bıı şey soylent'ı

söylendiği gibi bu sadece fıkır

İm mısaldıt

İyi bir HF. SSB Radyo telefon s* bıliyetıııın 70 '', kadar olduğunu da kaydedelim h Müdahale bakımından

Scatteı sisteminde, intişar yolunda salı şiddeti uca doğru çok fazla zayıflamakta, rad yo röle sisteminde ise vasati olarak her 60 Km. de taşıyıcı şiddeti aı Unlmaktadır

— Scatter sisteminde daha büyük kuturlu antenler kullanılmakta olduğundan huzme daha dar, yan kulakeıklaı dalw küçüktür

Scatter cihazlarının frekans stabılıtesı daha iyi olduğundan radyo röle sistemine na zaran daha dar bandlı TF kullanır

— Scatter sisteminde verici çıkış gücü daha fazla olduğundan vcvicı yakınında intişar yo

ml, o* /W« mdmr

Alıcı için "Noire figüre"

9 db.

Kanal için S/N

45 db

Kanallarda kompandör kaz

İS db.

Bcılı dlversıtelı ahş yapıhyo»

Sistem kabiliyeti

00 <•/,

Ankara terminalinin mevkii Kale 5 Kın

İstanbul terminalinin mevkii Bakırköy 10 Km

('. Mukayese :

a Sistem Mühendisliği bakımından en mühim nokta alıcıda "Treahold (Carrıer/Niise)"

E . M» Ma —

lu üzerinde b.ı'uı şıddotı daha fazladır Evvelki uç vasıf bu sonuncuya galip gelıı ve müdahale yapmama bakımından Scatter sis temi djha iyidir.

3. Tatbikat bakımından :

— Son elde eehlen neticelere göre, zannedil diğinin aksine olarak mesafe arttıkça fedmg tesiri azalmaktadır.

Scatter sistemi bilhassa muhabere mer

n arasında gayrı meskûn saha bulunan •leıde idle sistemine tercılı edilir.

Kannda'da Şimal Bölgelerde kurulmuş o ı kademeli radar zinciri istasyonları aı ra nda "Scattcr" sistemi kullanılmaktadır Core Harbi esnasında Scatteı sistemi çok Kullanılmış ve mahzur kalan bölgelerde bil hassa hayatı vazife yormuştur. Ha!f>n ele a llınmış bulunan Florida Cuba arası 300 Km 120 kanal telefon veya 1 T V. kanalı, Saı dıınya Mmoıka Adabın arası 390 Km. ; Do minik Cumhurıyetı Porto Rıco arası 390 Km sistemleri vardır.

Röle nıoı kezleı mm bulunmaması dolayı sıvle bakım kolaylımı ve sabotaja elverişli ol maıiun bakımmdan bilhassa a.'kerî maksat lar i(;m Sr.ıtter sistemi ıluha uvgun gelmek tedir

Radyo role teımınalmın, bir evvelki ıölc mcıkezinı görebilmesi bakımından bir tepe üzerine konmasını icap ettirmesi, şehir dı şına çıkılmasını ve irtibat kablo masrafının daha fazln olmasını ıeap ettirmektedir

Scatter tekniği henüz yenidir, çıkış tulu nıın ıandımanı 25 '>', kaduı olup, fıyaü çok yüksektir. Heı geçen senenin, bu sistemin daha elverişli hale gelmesine sebep olacağım gozonıinde bulundurmak lâzımdıı.

Scatter sisteminde mesafe fazla ve aın yal huzmesi dar olduğundan, tevcih ışı, fazla itina ıstıyen bir mevzu olarak ortaya çıkar. 28 fcetlık antenin ağırlığı 3 400 Kg. 60 feetlık

antenin 6000 Kg kadardır ki, ufkî tevcihle rinin ayaıı rok zoıdu;. Bunun için iki termi nali ihtiva eden ıyı bir haritaya veya mev kilerin hassas tül ve atz deıpcol.'rının tâyini ne liizum v ardn.

4. Ekonomik MııkajiMi :

A. İstasyonların kurulması ve beslenmesi hakkındaki şu hususları belirtelim :

a Cihaz fıyatlatı. İstanbul'da gümrük ve nakil bedelleri ödenmiş ve ölçü alâtını muhtevi olarak alınmıştıı

1) Elekti onık ve besleme cihazları çifttir o. Scatteı sisteminde ante.nleı arası 30 m. dıı ve doğruca ypre tusbıt edilecektir. ; pılon yoktur.

d Scatteı teımınalleu şehre daha yakın ol duğundan, rU'a/ı rlaha pahnli, irtibat kablosu ması afi azdu p. Scatteı sistemi besicim' gucu 15 kw., şe hir «eıyanı kullanacak. ıble sisti1 ınmde sade İs tanbul Tcimin.ılı şchıı aryanı kullanacak VP hnr bn meıkezın besleme gücü (i Kw olacaktu f. Röle sisteminde heı istasyon için 3 Km • catter sistemi ıc in 1 Km yol fiyatı kabul edil miştir g. Radyo röle sistemi ıcın 3 mühendis, dört teknisyen, bir dizelcı, sekiz bekçi, iki şoför, scatter sistemi ıçm 'bir mühendis, ıkı teknis yen, bir dızelci, bir şoför, iki bekçi kabul e dilmıştır.

B. Bir istasyon irin yatırdan w n u a w : (T.t,.)

Microwave (2) Anten direği (11 Anten (1) Fıder Arazı Bina

Yol

Motor Generatör (1) Transformatör Bnstallâsyon

Vekftn

Radyo röle Sistemi

Terminal

60.00(f .5.000 6.000 (2) 2.000 10.000 30.000 40.000 7.000 (2) 7 000 10.000

207.000

Repetör 8Ö7ooö™ 5.000 12.000 4.000 10.000 30.000 40.000 14 000

60.000 255.000

Scatter

Terminal 300.000 (2) 450 000 8.000 50.000

50.000 10.000 (1) 16.000 16.000 100.000 1.000.000

('. Sisteminin mecmu fiyatı:

Sürvey Repetbr (6) Terminal (2) Nakil Multiplex (2) Kompandor Otomobil (4) irtibat kablosu

Y e k a iı

Kanal başına

(TL.)

(2x60 kanal) (2x120 kanal)

Radyo Röle

mecmu

100.000 1.530.000

414.000 50.000 800 000

GO.000 (1) 800.000 3.754.000

62.000

Scatter 50 000

2.000.000 20.000 800.000 200 000 15.000 250.000

3.385.000

55.000

E. M. M. — 4