MESSİNA BOĞAZI ATLAMASI

Messina Boğazı Atlaması:

Messina boğazını bir enerji nakil hattı İle geçiş (ki şimdi tahakkuk ettirilmiştir) ilk ola rak otuz yıl önce düşünülmüştür. 1921 de Si cilya'nın göze çarpan enerji kıtlığına mukabil, Kalabriya'nın Sila dağlarında ilk hidroelektrik santral tamamlanmıştı. Süa'daki bu ve diğer kaynakların cazibesi, enerji nakil projeleri ile kıtadaki diğer enerji kaynaklan, bir çok yıllar problemin yeniden ele alınmasına sebep olmuş lardır.

Uç alternatif yol üzerinde çalışılmıştır : top rak, hava veya deniz, önce bir çok nehirlerde tatbik edilen hal bir denizaltı tüneli olarak göz önüne alınmışsa da fazla eski bir metod görün müştür, îkinciai eskilerden ayrılarak her iletgen için iki direk olmak üzere iki devre için 12 di rekli bir şekil düşünülmüş ise de bu o devir için fazla cüretkâr bulunmuştur. Daha sonra tekrar denizaJtı alternatifine dönülmüştüı. Enerji na kil kablolarının döşenmesindeki güçlükler ve ayrıca bir tünel açma ümidi de Ganzirri yakı nında su seviyesinden 230 m. derinliğe kadar kumluk bir kısma raslanması Ue terkedilmiş tir.

Toprak ve deniz alternatifleri bugünkü bil gilerle halledilemiyen güçlüklerle dolu idi. Bu sebeple 1946 da katî olarak hava yolu projeye esas olarak kabul edildi. Bu projenin hususiyet lerini hulasaten görelim.

1 İletken :

Boğazın en dar noktasında 3200 m. menzil li ve çok yüksek direk ile Standard çelik kablo kullanılarak boğaz havadan çekilecekti.

Derleyen :

M. Adnan ŞENYOL Y. Müh. E . t E . t genin anormal gerilmelere karşı koyarak, pra tik limitler dahilinde kalması temin edilememiş tir.

Yalnız pek hususi bir çelik kullanmak kâfi gelmemekteydi Aynı zamanda kabloya sıcaklık tesirleri ile akım iletimi uygunluğu, korozyon ve çürüme gibi yönlerden de dikkat edilmesi ıcab etmekteydi Kablonun bir kısmının alüminyum dan olması çeliğin elâstik gerilmesine uymadı ğından elverişli değildi

On muhtelif tıp kablo üzerinde çalışıldı ve bunlardan vazgeçmek icabetti. On birinci tıp kablo ümit verici idi. Bu, sert ve müşkül tecrü belere mâruz bırakılarak denendi. Daha sonra imalât sırasında titizce dikkat sarfedıldı.

Pek detayU ve çeşitli şartları tesbıt eden muayene ve araştırmalardan sonra 840 çelik el yaf yedi kablo grubuna ayrıldı. Bunlar tecrübe edilerek sıralandılar ve ıkı tanesi kılavuz kablo olarak tâyin edildi. Bu esaslarla, kablo imalâtın da bir yenilik yapılarak mümkün olan en iyi çe lik kablo imal edilmiştir.

Kablo, üç kat halinde ve her katta çekir dek olarak bir alüminyum ve etrafında altı çe lik elyaf bulunan yedilik tellerden meydana gel miştir îletgenler bağlantı ve ekler bulunmayan 5400 ile 5550 m. uzunluktadırlar. Iletgen yerleş tirilmiş halde, üç açıklıkta 5100 m' Sicilya ve Kalabriya da yedek 300 ve 60 m. olarak toplam 5370 m. dir.

Korozyona dayanıklılık, hususi çelik telle rin mükemmel galvanızlennıesinden başka yük

Hülasa olarak, en kısa menzil araştırılma dı fakat diğer topoğrafik hususiyetler gözonü ne alınarak, kıta tarafındaki direk Torre Ca vallo yakınında kayahk bir tepeye yerleştirile rek direk yüksekliği azaltılmıştır, bununla be raber menzil 3200 m. den 3646 metreye çıkmış tır Fakat karşı ağırlıklar kullanarak dahi ilet

sek kaliteli grease ile yağlanarak temin edilmiş tir. Böylece arızalar inşa sırasında karşılanmış tır. Bu yol iletgen korunmasının en iyi garan tisidir.

İetgenlerm bakımı için yapılmış olan plan lara göre iki adam ve iletgenın durumunu kont rol edecek magnetografık âletleri (veya grease

_E. M, M. — *

ve yağlama âletlerini) taşıyacak bir hareketli a raba düşünülmüştür.

İlk magnetoğrafik kontrol tel çekilmesi es nasında yapılmıştır.

îletgeniıı Karakteristikleri :

Toplanı çap Çelik tel çapı Alüminyum tel çapı Çelik kesiti Alüminyum kesiti Toplanı ağırlık (grease ile) Max. kopma yükü Kablo kat sayısı Alüminyum tel adedi Çelik tel adedi Max çalışma gerilmesi

26.80 miri. 1.80 » 1.73 *

305 mnı2 45 > 2.7 Kg/m. 55.2 ton

0.95 19 120 22.0 ton

B — Direkler :

Bidayette her lletgen için iki direk düşü nülmüştü, zamanımız mühendisliğinin imkânları ile bütün tesisat bir direğe konulabılmektedir. 1921 yılında on iki adet 277 m'lik direk, bugün

heı bin altı ıletgen taşıyan 224 in. lik iki dire ğe indirilmiştir. Bu kolaylık ıletgenler açıklığı nın 25 m. ye indirilmesi neticesinde temin edil miştir. Bu durumda yapılan tecrübe ve analiz ler göstermiştir ki en kötü rüzgâr şartlarında kafi aralık kalmaktadır

Direkler, normal yükler haricinde 150 km/h lık rüzgâr ve zelzele tesirlerine karşı koyacak şekilde desıgn edilmişlerdir.

Sismik bakımdan yapılan etüdler sonucuna göre : direkler rezonansa ve bir istikamette beş

peryod sürecek bir zelzelede on derece eğilme ye dayanabilecektir. Fakat rezonans frekansı, Bismık sarsıntıda kâfi bir değişiklik gösterebi lir. Bu teorik etüdler tamamlandıktan sonra 1/25 mikyasında bir model üzerinde tatbiki tec rübeler yapılmıştır. Direkler her ıletgen ıçm 25 tonluk bir çekmeye karşı koyabilmektedirler. Dört iletgenin yalnız biri tesis edilerek direkler tam design edilmeden onların yapı şekillerinin çalışmasına bakılmıştır.

Direk üzerine yerleştirilen sabit kontrol, cihazları, fırtınalar ve sarsıntılar halinde geril me ve zorlanmalar ile sabit bir değerden olan sapmaları otomatik olarak kaydetmektedir. Bu cihazlar aynı zamanda 14 saniye müddetle uç tona kadar olan darbelerle dinamik ve statik tecrübeler için de kullanılmıştır.

Neticede hesap ve tecrübeler birbirinin ay nı iki eş direk kullanılacağını göstermiştir. Dj reğin üst traverslerinin açıklığı 50 m. alttakı nin 75 m. dir.

Dileğin parçaları yüksek gerümelı çelikten atölyede kaynakla birleştirilmiş ve inşaat yerin de de birbirlerine cıvatalarla monte edilmişler dir. Dört bacağın het biri 30 ton ağırlıkta, 40 m. uzunlukta, tek parça halinde kurulmuşlardır. Bunlar temele tuttuıulduktan sonra üst kısım lar bir ki en yardımı ile yerleştirilmiştir. Dürt bacak tesis edildikten sonra üst kısımlar, yapı lan kısımlar mesnet alınarak yukarıya çekilerek yerleştirilmişlerdir.

Üst traversler, tesis edildikten sonra, alt traverslerin tesisinde bunların yukarıya çekil mesinde kullanılmışlardır. Dikmelerin yukarıya çekilmesinde direk temelinde hususi olarak te sis edilmiş bir diesel vincinden faydalanılmıştır. Bu 14 nı. uzunluk ve 2 ton ağırlıktadır. Direğin tamamının kuıulması beş ay sürmüştür.

Üst traversin ucuna kadaı 1160 basamaklı bir merdiven bulunmaktadır. Bunun elli basama ğı temelin içindatlır. Fakat 995 adet basamağın yeiine kaldırma kapasitesi 5Ü0 Kg olan ba uaKlaıdan birinin dışına yerleştirilmiş bir asan sör kullanılmaktadır. Asansör alt tıuvers st'vı yesındeki ana plâtforma (ebatları 8 ve 15 m.) 9 dakikada çıkmaktadır. Buıaüa sabit olarak te sis edilmiş hususî elektrik servisi için 7 ton ka pasiteli bir vinç mevcuttuı. Ayrıca ıletgenlerm seviyesine inmek için hareketli bir merdiven bulunmaktadır. Hava tratiği için direğin boyun ca işaret ışıkları ile tam tepede dönen kırmızı bir ışık bulunmaktadır. Bütün bunlar denizcile ri şaşırtmamak için aşağıya doğru perdelen miştir.

8 Sicüya'daki Direğin Temeli : Hepimizin bildiği hacı yatmam isimli oyun cak nasıl daima aynı duıumu alırca, ağır bir temelde, ağırlığı dırcğınkıne nazaran on misli kadar, aynı şekilde fazla yüklenme, zelzele gibi

fi. M. M, — 4

tehlikeli eğmeleri meydana getirecek tesirleri elimine edebilir ve kum üzerinde limitler da hilinde normal durumunu muhafaza eder.

Her temel bir haçın uçlarında rljıt kutu şeklinden ibarettir. Direğin dört ayağı köşegen istikametinde birbiri ile bağlanmıştır. Bu şekil mesnet reaksiyonlarının dağılışı ve diğer sebep ler© karşı onun njiiiıal dorumunu muhafaza et meaıni temin eder.

Direğin dört ayağı temele bir zelzeleden sonra meydana geıeetjt h d l j eğilmeleri una e deceK şekujıi OJ aıa ağır dcıııır ve döıt ayn kol ile tedbıt edulmışur.

Sicilya sahilindeki topıak 230 m. derinliğe kadar arasına çakıl serpilmiş bu kum tabaka sından ıbaı ettir. Bu sebeple temelin deniz sevi yesinden 18 m. derinliğe kad^r mdırılmeai icap

Bugünkü inşaata ait tecrübelerle büyük bir keson kujidjidr,üi bu derinliğe eiışUmiŞLir. Dört ayrı kesjn ıü m2 alaoiı ve iti m, yuKseülikte) geniş bir haçın uçlarında tesıa edilmişlerdir.

Bu şeklin kullanılması ile sismik dalgalara ve diğer tesirlere karşı basit bir mukayese ha linde her ayağın aynı dayanımı gdsteıdığı gö ı ulebılır.

4 — Kıtadaki direğin temeli :

Kalabrıya'nm bozulmuş mılonıtık granit sa hili bir zeızele esnasında solıd kütleden ibaret olduğundan garantili bir temel imkânını güçleş tirmiştir. Bu sebeple yüzeydeki şok da^alaıın dan azade emin bir temel inşaatını temin et mek için geniş çapta kazıya lüzum hasıl olmuş tur.

Meydana gelen kazı şevleri 15 Cm. kalınlık ta toplam olarak 8155 nı2 betonla kaplanmış tır. Temel Sıcuya'dakının benzendir, yalnız dciıl uç doğrudan doğruya tabandaki kayalara otuı maktadır. Haçın uçları bir heykel kaidesi şek linde uzanmakta ve alan 615 m2 ye erişmekte dir.

5 — lletgenin Çekilmesi :

Pek hususi bir ıletgen kullanılması dığeı bir müşkül problemi ortaya çıkarmıştır : Ilet genlerın suya değdirılmeksızın boğazı aşmasını temin etmek. Bu bütün projenin halli en güç kısmı olmuş ve onun organizasyonu için deneme ve tecrübelerle bir kaç ay geçmiştir.

Kılavuz kablo olarak ayrılan iki kabloda i letgenler kadar mükemmeldir. Bu ıkı kablodan başka bir kablo Sıcilya'daki direkten sahile, sa hilden bir römorkör ile suyun içinden çekilerek derinlik, akımlar ve trafiğin tehlikelerine rağ men Kalabrıya ucundan gelen kablo ile birleşti rilmiştir. Bu pilot kablo sudan bir vinç ile çe kilmiştir. Sonra Kalabriya ucunda iki kılavuz

tel buna bağlanarak Sicilya'ya çekilmiştir. Kıla vuz tellerin her biri bir üetgenln çekümesınde kullanılmıştır. Şöyle ki kılavuz tellerin biri bir boş tambura saı ılırken onun yerini bir iletgen almaktadır, tkı ilelgen çekildikten sonra aynı işlem diğer ıkı iletgen içinde tekrarlanmıştır.

Bu işler başlangıçtan karşıt ağırlıkların yerleştirilmesinin bitimine kadar 22 gün sür müştür.

6 — İzolatörler ve Diğer Tesisat : Hava hatlarında kullanıldığı şekilde geril meleri tedricen yok edecek iletgenin üç kere sarıldığı önleyici bir disk kullanılmıştır. Gergi uçlarında izolâsyon her biri 20 elemanı ihtiva eden 12 zincirden meydana gelmiş olup gerilme bunlar arasında eşit olarak bölünmektedir. Si cilya ucundaki izolatör grupları bir çift, ki ilet gen kadar sağlamdır, fileksibil çelik kablo ile karşı ağırlıklara bağlanmıştır. Karşı ağırlıklar 12,5 m. lık değişiklik temin eden 42 ton ağır lıktadırlar. Bunlar iki kulede üçerlik iki gurup turlar.

tletgenler kablo tekniğine uygun olarak a sılımşlardır. İletgen, dönebilen tırtıl tekerlekli, hafifçe kıvrık, hafif alaşımlardan yapılmış iki ray üzerinde hareket eden segmanlar üzerine yerleştirilmiştir. Eğik mesnedin boyu 5 m. dir. İzolatörler 20 elemanlık sekiz zincirden ibaret olup ağırlık zincirler arasında eşit olarak ta şınmaktadır.

K.M. M 4