VOLAN VASITASIYLE SÜRATLE DEVREYE SOKULAN YARDIMCI ELEKTROJEN GRUPLARI

mış teole plastik tüp'lsr içersinden akarak gel mekte ve aynı şekilde tüplerle diğer uçtan çı kış hnşlıgına geçmektedir.

Komple su devresi, pompa, soğutucu, süx geç, akım alarm», sn sıcaklık göstergesi, sıcak lık alarmı ve iletgenlik ölçü aletini ihtiva eder. Hu, makineden yukarıda, sızıntılara karşı sevi ye alarmı ile teçhiz edilmiş bir tanktan temin edilmektedir.

Generatör, iietgenliği 2,5 Mega ohm enı2 te kabül eden damıtık sn kullanılarak bütün stan dard çalışma tecrübelerine (açık ve kına de\rf kaıakteristikleri ve kayıplar dâhil) t;ıbi tutul muştur.

Takriben nominal kapasite. (37,3 MVA) 11,8 kV ve sıfır güç faktiiriinde, yııpılan beş saatlik ısınma tecrübesinde suda, plâstik tüp nnglııntilanmla toplam kayıplar J KW'tan az olmuştur. Eğer Mnnchester şehri musluk sınıı kullanılsa ydı, kayıplar 10 kVV tan a/, olacaktı.

Tecrübe esnasında damıtılmış sudaki ma\. sıcaklık yükselmesi 2 C olmuştur. Bakır ve sn tema» yüzeyindeki sıcaklık bundan ancak 0,2 C yüksektir. Sargılarda 1,27 kg/cm' lik bir basınç*

meydana getirmek için komple devrede suyu pompalamak için 8,8 k\Vhk gtıç kullanılmıştır.

Bunlardan sonra tam voltajda ani kısa dev re, tecrübesi ve nihayet iletgenlerden su akışı de vam edeiken 2 İ.G kv'luk aşırı gerilimde fazlar ve topıak arasında lıir dakikalık bir aşırı ge rilim tecrlıb! «İ yapılmıştır.

r.o!ıl ^ıcıîraîıii'l.ı'd n~nr.;ı1 sofrutma ıisr<> mindeki 30 MVT Iı!ı gcwrai:,r'.vrte 1.835 A lık yükte ve soğutma hava.«ı 85"C iken izolâsyon dışında bobinler arasındaki bir termokulp ile sı caklık yükselmeli 65 C olarak ölçülmüştür. Bn na tekabül eden bakır sıcakugı takriben 115°C rahmin edilmiştir.

Su ile soğutulun iletgenlerde neg saat 1.750 A lik akım taşındıktan nonra bakır sıcaklığı •J9.2 C yükselmiştir, giriş damıtık su sıcaklığı 27'C tir.

Bakır ile temasta olan izolasyon kısımları nın mü ande edilen ısınma limitleri dahilinde, ııı ile soğutma halinde, çok daha yüksek akım taşıma kapasitesine erişilmektedir.

The Metropolitan Vıcker.s Gazette De (( mber 1956 Elcctrical Bevıeu? V, Decernber

105 fi

Volan Vas.tasiyle Süratle Devreye Sokulan

Y ardımcı Elektrojen Grupları ] r

M. BOCHET E. GOMBERT

Aşıtyıdakt yazıda AMlıom tınınım lanılııı ılıııı tatbik edilen rr tıılhaşatı lııç hır tarzda cv ır.ııun kesilmesine mıtsaaıle prlilmiyen yırlerdc kullanılan ıhı rolânlı fatihin hu tarifı ytıpıl »mktu VB Utytkıhın ıjbsterilmehtrtiır.

Otomatik yol almalı gruplaıın prensibi : Cereyanın kesilme türesine ve esas şebeke de meydana gelen âıizanın sebep olacağı fosil lerin kıymetine tabı ol firak, yıııdimeı Riuplaı bir çok çeşitte imal olunmaktndırlaı

Motorun Volanı

Tercüme Eden : Halûk CEYHAN Y. Müh E. î. E

Şekil i de gösterilmiş olan grup, servisin 10 saniye, kesilmesinin mümkün olabileceği yerler de kullanılabilir. cD>. elektrik demarörlü <Mv motb'rü, »Re» gerilim regülâtörlü ?A» alteraa tdtune bağlıdır. Şebekede bir arıza halinde «R^ ıöleal <D» demarönünün devreye girmesine vu enveı.söıtln N t ) nonnal imdat kontakları nın degriijnıesıne Hcbep olur.

Motorun vol.'m Vn ANır volan \EMr

Diesel M rol verici Akü b

Alte^î

^

Re

Î

IN

Şekil : 1 10 sec kesintiye müsaade edi 'en yer lerde kullanılan imdat grupu şeması.

îjekil : 2 Tek nıagnetik kavranıalı otomatik >ol almab grupıın şeması.

Şekil 2 de gösterilmiş olan model, «Rı geri lim regülâtdrlü ,<A^ alternatörüne ve ağır «V» volanına bir EM,» elektro magnetik kavrajna aiylc bağlı «M» Pleae.l motorunu İhtiva etmek

tedır. Bekleme esnasında bir Jtüçük asenkron rrlotör hareketi devam ettirir. Arıza halinde «R» rölesi «N t» kontaklarını değiştirir ve aym an da elektro magnetık kavrama Diesel motörü dle alternatörü bağlar. Ağır volan Diesel motö rüne yol verecek ve kontaklar değişir değişmez şebekeyi beslemeye yetecek enerjiyi sağlar. Bu rada servis kesilmesi ancak 1 ilâ 2/10 saniye ka dardır. Diğer bâr variantta «A» alternatörü senk ron motor veya «B» cos 0 denıgeCıeyıicisi ilâvesiy le senkron, kompansatör olarak çalışabilir. Servi se sokulması için, alternatör senkron devri civa rına, Diesel motörü veya ilâve edilen bir küçük asenkron motor tarafından çıkarılır. Senkron devre ulaşılınca «EM,» kavraması çözülür, «I* kontağı kapanır ve aynı anda Diesel motörü durur alternatör asenkron motor olarak çalış maktadır, sonra bir yardımcı kontak ikazı ka par ve senkron makine olanak çalışma başlar. «N» ve «t» kontaktörleri iki ayrı cihazdır ve normal olarak kapalıdırlar ; «R» rölesi arıza ha linde «N» i açar. Elektro magnetık kavrama o anda tesir eder ve grup, hiç aksamadan çalış masına devam eder. Sadece grubun şebeke yerine kaim olması ânında frekansta ve geri limde bir oynama olur.

Diesel motörüne yol vermek için lâzım olan enerji, bu geçici rejim esnasında, başlangıçta senkron hızda olan atalet volanının yavaşlama sı ile temin edilir. Volanın ataleti ne kadar bü yük olursa cereyan kesilmesi o kadar az sürer, diğer taraftan bu ataletin artması ise normal rejimin teessüsünü geciktirir.

Şekil 2 de verilen misalde ele alman volan da rölelerin zaman sabitine tabi olarak (cereya nının kesilmesinden 0,2 veya 0,3 sec. kadar son ra) başlayan hız azalması 2,5 sec. kadar sürer ve % 20 mertebesine vâsıl olur. Bu esnada Die sel motörü alternatörden müstakildir, grupun heyeti umumlyesi senkron devre tur kaç saniye de erişir.

Frekans ve gerilimdeki oynamaların tesirini azaltmak ve arıza süresini kısaltmak için, Als thom Firması, iki atalet volanlı bdr tertibi tatbik mevkiine koymuştur.

Diesel motorunun milinin üzerine aralarına, yüksek devdrli (1200 d/d) «Mas» asenkron mo törü tarafından tahrik edilen «Vd» yol verme volanı yerleştirilmiş iki tane «BM,» ve «EM2> elektro magnetik kavrama monte edilmiştir. Ağır volan «Va» ve alternatör normal gruplar dakl gibi bağlanmıştır.

Şebekede arıza halinde, «R» rölesi «EM,» kavramasını hareket ettirir. Küçük volan, Diesel motörüne yol verir ve muayyen bir gecikmeden sonra «EMj* kavraması çalışır, böylece zaten hızlanmış olan motor alteraatöre bağlanır. Ağır volan sadece işletmeye lâzım olan enerjiyi sağlar ve bundan sonra Diesel ile alternatör akuple o lurlaV.

Şekil 3 te büyükçe gruplar için kullanılan tertip görülmektedir. Yol verme volanının, Die sel motorunun normal hızına erişmesi sırasmda hızlanmasını önlemek üzere «M» mili üzerine «BM, ,» çift kavraması konulmuştur ve bu sa

Şekil : 3 Çift magnetik kavramalı grupun şe ması.

yede «Vd» yol verme volanına veya •.Va» ağır volana bağlanabilir ve böylece yol verme vola nı, grup şebekeyi beslerken tamamen ayrılmış olur.

Atalet Volanlı Grupların Çalışması : Bir veya iki atalet volanlı grupların çalış masının etüdü bizi dönen muhtelif kısımlar ara sındaki enerji alış verişini ve kavramalar ve Diesel motöiünde çalışan çiftleri gözden ge çirmeğe aevkeder. Servise girme sırasında, volan veya volan lar tarafından açığa çıkarılan kinetik enerjı yataklarda, platon ve bağlantılardaki s'ürtün melerin meydana getirdiği pasif mukavemeti yenecek ve kompresıyon işini de yapabilecek miktarda olmalıdır. Ayrıca yol alma esnasında şebekenin ihtiyacı olan enerjiyi de verebilmesi lâzımdır. Evvelâ, hesaplarda kullanılacak kıymetlerin işaretlendirilmesin! yapalım. Zaman aralıklarını, rölenin birinci kavra mayı harekete getirdiği t, ânından itibaren naza rı itibara alacağız. Bu esnada, bu şebekeyi esa s dağıtım şebekesine bağlanmış olan kontaktör lerde imdat durumunu almış olurlar. îki volanlı gruplar için kullanılan büyük lükler : Gn tam yükte Diesel motoru çifti. Cm motor tarafından üretilen maxımum çift Cr Birinci ateşlemeden evvel Diesel motorunun mukavim çifti. Og kavramaların kayma çifti la alternatör de dâhil olarak, ağır volanın atalet momenti i Diesel ıııotörünün donan kiatmlanntn atalet momenti. I ilk hareket volanının atalet momenti (tek volanlı gruplarda mevcut değildir). w bekleme pozisyonunda, ilk hareket volframın açısal hızı wlf grubun harekete geçmesi ânında ağır volanı» açısal htzı. w, n, devirden sonra, ilk ateşleme ânında Dıe ael motorunun açısal hızı. w, ancak n} devir sonunda elde edilen, birinci kavramadaki kaymanın durması ânında Die a. M. M. — o

seTin açısal hızı. (tek volanlı gruplarda mev cut değildir).

w ' n devir sonunda, ağır volanı bağlıyan kav ramanın kaymasının durması ûnında DieseV ın açısal hızı w uıarımıtiH çift nllında, hızlanması sonunda Dıcstl'ın fiçusal hızı.

/, karranıanın harekete acçtir/ı bafjlangıç anı /, /, anından, ilk ateşlemeye kadar geçen za man

/', ilk aleşlvme ile birinci kavramanın kayma manı nihayete crıııesı uranında ı/rçen zaman t' Bıınıeı l.nvramu da kaymanın nihain te er mesi ılc ikincinin bağlanması arasında neren zaman.

Enerji alış veı işinin etüdü için, kavıama ve ıuotordc1 çiftlerin meydana çıktıkları andan itı haıen sabit kaldıkları, gerilim ve hızdaki hafif oynamalaı a rağmen şebekeye verilen enerjinin değişmediği kabul edilmektedir. Şebekeye veri len eneıjı :

E, Pt,

P çekilen takut

t t; i t' r t

t

İki volanlı sistemde enerji alış veı ışı :

1 . Altematriıe bağlı ağıı volan için . Cıhuz

laım ikinci kavramanın kaymasını onlıyecak

tarzda ayaılandığı kabul edilerek, şebekeye ve

ı ilen enerji :

Bf

1/2 I a I w(ı

w; (

)

2J İlk hareket volanı ıçm :

E1 1/2 I (w% w2.,)

Bu eneıjmm bir kısmı Diesel motoıüne yol

vermede kullanılır, geri kalanı ise kavramalar

da süıtünmeden ısıya çevriliı.

w2 ateşleme hızına kadar motor taıafmdan yu

tulan enerji :

2 pı n, Cı ' 1/2 i w22 2 pı n C>r. ilk ateşlemeden, kaymanın nıhayett' erme

sine kadar volan motöre :

2 pi fnn n,) Cg E. enerjisini veı ir ve motorde

Cm

2 pı (n, n,)

E.,

i w?.,

enerjisini üretir.

Diesel motorunun bu anda zmde kuvveti 1/2 ı w2

dir, bundan sonra motor ilk hareket volâ

nlyle birlikte, alternatör ve ağır volânm hızı olan

w( de kadar hızlanırlar. Açısal hızlarla zaman aralıklarını tayınt

yarayacak denklemler elde edilir.

— Birinci İçin :

Co Cv

w2

?

buradan .

w2 ı t^

D. M. M. — 5

— ikinci İçin :

Cg Cm W3 = W2 ı i buradan :

yani :

Cg + Cm

w2 i

•+

i ?„ W , 1

Cg . Cm

İlk hareket volanı için :

W, W

I W W.

ve buradan : Cg

Bu iki ifadeyi eşitllyerek ve bir az ilerde gösterileceği gibi, çiftlerin pratik değerlen de gözönüne alınarak t; elde cdllebilıı.

Böylece, Diesel motorunun müdahalesinden sonra gııibun hızlanma zamanı olan t, tâym edilir. İki volanlı sistemlerde, bu zaman aralığı, ilk hareket volanı ve Diesel motoı ünün hızlan masını ihtiva eden birinci bir t1, periodu ılc ağır volan ve altcrnatoıün taluık edildiği ikinci bir penodu ihtiva eder. Bu hızlanma, regülâtörün

temi etmeğe başladığı w hızına kadar Cm maxı mum çifti tesiı ı ile meydana gelıı. Bu hız, w senkron hızından hafifçe farklıdır, denge, regü lâtörün yüklenme ve stabılite şartlarına göre te essüs eder.

Kuplaj anının, ikinci kavramada kayna mayı önlıyeeck tarzda seçilmiş olduğunu kabul i'dıyoruz i+I

Cnı I terimi çift kavrama halinde kaybolur. Otomatik grupların çalışmasını daha ya kından görebilmek iqin, pratikte kullanılan de ğerleri tesbit edelim :

Cm Cg 1,25 On ve Cı 0,5 Cn ateşleme hızı 10 rad/sec (takriben 3 d/sec)

O halde yukardaki ifadeler şu şekli alırlar :

— a/ — Diesel motörü İçin : — 0,75 Cn

2,5 Cn

w^ =• w,

t'g ı

— b/ — tik hareket volanı İçin : —

t3 = t, + t's olduğunu gözönüne alarak

Wq = W 11,5 —

I 1 + 0,5 i/I

(D

Kayma »üresi «vv&lkı bağıntılardan tâyin

için 1 nin küçük değerleri uygundur, i nln mini

edilir:

mum değeri motor çiftin düzgünlüğü ile tâyin

t = (w w3) 1/1,25 Cn. 11,51 + 0,5 w i

edilmiştir, normal işletmede bu değerin maxı mumu, iyi bir servis sağlamak üzere kavrama

=

(2)

nın kayma çiftinden aşağı kalmalıdır

(1 + 0,5 i/I) 1,25 Cn

tik atalet volanının ataleti I, kuvvetli bir

Diesel motorunun hız regülâtörünün tesir et

kalkışı sağlamak üzere büyük, fakat kayma za

meğe başladığı ve senkron devir civarındaki wf hızına, grubun açısal hızı diyelim.

manını azaltmak için ise belirli bu değerde ve umumiyetle i ye eşit olarak alınır

wa, w4 ve w4 hızları arasında grubun hızlanma süresi:

istenen takata bağlı olaıak motorun tıpı tarafından tâyin edilen Cn çifti sabittir, değiş

i ı I r la

ıl

tirilemez

Yüksek bir w bekleme hızı kuvvetli bir

1,25 Cıı

kalkış için elverişlidir, fakat kavramada daha

ve çift kavramalı sistemlerde

büyü'k kayma meydana getirir.

i h la

ı (3)

Nihayet I i) formülü, ilk haıeket volanının

t 4 = (W4 i , )

f (W,

W,)

hızlanmasını önlemek ve neticede Dıesel'ın hız

1,25 Cn lanma zamanını kısaltmak bakımından çift kav

w hızından senkron' devre kadav, hız regu

ı amanın faydalarını gösterir.

lâtöıü tesir ettiğinden, lıızlanma çifti, gıup son denge durumunu aldığında sıfır olmak üzere, sürekli olarak azalır.

(1), (2) ve (3) denklemlerinden elde olu nan netneeler şekil 4 de gösterilmişti!.

Kaymanın sonundaki wa hızı tamamen ilk lıareket volanının bekleme hızına, motorun vo

Şimdi, bu pıensıplerın ve hesaplatın ıkı volanlı bir Diesel alturnatör grubuna tatbikini göt elim

Diesel elektrojen grubu şu şekilde teşkil o lunmuştur :

1° Dönen kısımla! için GD' 75 kg. m' olan

volanın atalet momentlerinin oranı i/I tabıdır.

90 P. S. ve 1000 d/d lık Diesel motörü.

Kİaymanın süresini veıen (2) foımülü, t^ un

2" Bekleme devri 1200 d/d ve GD2 75 kg.

ı, I ve w ile aynı yönde ve Cn nazaıan teıs

m2 olan ilk hareket volanı.

olarak değiştiğini yelmektedir.

3^ Senkron motor olaıak çalışmakta olan

Demek ki, süratli ve kuvvetli bu demaııaj

altematörün 1000 d/d da tahiık ettiği

100 80

Wv s

/ \

/f \ \

\\

W3

f

M)

/V/ •

/

Şekil: 4

E. M. M. — I

GD: = 750 kg m1 İlk ağır volan 4C Diesel motorunu ilk hareket volanına ve ya alternatöre bağlıyacak ıkı elektromag netık kavıama. 5 1000 d,d, 85 kVA lık altemator Şebekede bir arıza vukuunda % 3 lük hır frekans düşmesiyle 15 kW lık bn takata ihtiyaç vardır.

A — ELEKTROJEN «RUBA OTOMATİK VOL VERME

Gruba şu şekilde yol verilir

1 Birinci kavrama Diesel motoııi ile ilk

hareket volanını bağlar, Diesel yol ahi ve 970

d/d kadaı hızlanır.

Röleleri de nazau ıtıbaıa ;üıuak bıımeı

kavlamanın liaıekete geçiş zamanı 0,5 sec duı

Bu perıodun süıesı şu şekilde hesaplanıl . Misal olaıak alman gıubun çift ve ataletk1

ı mm degeıı :

90 x 75

Cıı

64 kg nı

Cg ,25 Cn 80 kg. m

750 x 800

la

20.

ig

1i

1,9

1g

w 126

îlk ateşlemenin haşladığı an :

10 i

t2

0,1 M'f,

0,75 Cn 18

(2) formülü toplam kayma zamanını veı ıı :

11,5x1,9 f 0,5 (126 + 1,9)

t.

1,2 sec.

(1 + 0,5) x 1K0

Dönen kısımların hızları (3) formülü ile

helıı lıctıı :

W, (126 11,5) 1,1,5 76,5 ıad/sec veya

730 d d

970 d/d veya w ' ( su ı esi :

102 ye kadaı hızlanma

t ( (102 76,5) 3,8/80 1,25 sec. Diesel motorunun hızlanma zamanı :

0,5 f 1,2 4 1,25 3 sec.

2 Bu bilinci kısım esnasında 15 kVV lık ta

kat

Gü

750 4 50 800 kg nv olan alteı

natdı lotoıunun yavaşlaması ile şebekeye veri

lir.

Alternator landımam 0,92 alınarak, volan

tarafından kaybedilen enerji

15x102x3

E

= 5000 kgırı

0,92

Alti'mııtöıun yavaşlaması iste şöyle hesap

lanır •

100(1 d/d ya tekabül eden w, 105 rad/see

ise, yavaşlama sonundaki hız w 2 :

E3 1/2 (w:, w2,) I a 2x5000

w2 w ' ,

= 500

w, 102,5 ve N 978 4/d

3 Diğer kavrama, Diesel ile ağır volan

bağlantısını, bu ıkı kısmın hızları 970 d/d civa rına vasıl olunca, yapaı. Bundan sonra grup, 15 kW vermek üzere Dıcsel'in devri olan 1020 d/d

yn kadar hızlanıl

Mukayese edebilmek ıçm, Üıescl'e yol ver

mek ve 15 kW lık takati sağlamak üzere kul

lanılan bn ağıt volanlı grubun yavaşlamasını lıesaplıyalım

Diesel'e yol verme için agıı volanın bura t kaybını gözönüne alalım . Kayma süle'si (2) fotmülunden

t, 1,45 s?ec ıtıkdr

Tekabül eden hız, (3)

w

99 rad.seı1 N 941) dıd

foımulünden,

Bu buıat kaybı şuasında agıı vo'ân taıa fından kaybedilen eneıjı :

E 1/2 (1052 99') x 20 12240 kg m

Bu enerjiye clunıaraj zamanı t, 0,5 2 ser zarfında şebekeye veı ilen 15 kW lık takat ıçm, meydana gelen kayıpları ilâve etmehdıt

E 3330 kg. m

Volanın toplam zinde kuvvet kaybı 12240 •+ 3330 15570 kg. m dıı.

Buna tekabül eden hakikî s>uıat kaybı

2x15570

\v2, w ,

—

w. ' 97,:; ve N 925 d;d.

Bu halde sürat azalması, iki volanlı Msto

mc nazaıan 3,5 kere daha yüksektir.

B — ELEKTROJEN GKI'Bl'N ELEKTRİK TEÇHİZATI ve ÇALIŞMASI

Elektro magnetık ta ;*r imalar, grub tara fından tahtik edilen dinamolaı tarafından bes lenil ler, böylece harici membalar çalışmadığı takdııde dahi kavramalai vazife görmektedir

Altematöı imdat tesisatının en ehemmiyet li kısımlarının bağlı olduğu baıaya 52 Sİ kan taktöru üzerinden mtibattadır Bu kısmın imdat tesisatının gen kalan kısmı ile bağlantısı mu ayyen bir geçileme ile çalışan, 52 S2 kontaktörii ile yapılır Bu tertibat müstacelen istenen takati azaltarak, grubun devreye süratle ve imdat şebekesinde arıza tesirini minimuma indirecek şekilde, gn meşini sağlar.

İki volanlı diesel altematoı grubu, şebeke de gerilimin kalkması halinde, muhtelif şekille! de devreye gner :

1° Kİ ile >ol ve rint) : (müstakil gruplar)

Diesel grubunun duı muş ve şebekede de cuıuyanın kesilmiş olduğu halde, motöre Bergen yol veıicısi vasıtasıyle ve el üc yol verilir; hoı iki kavramada deıhal motöı tarafından tahrik edilen dinamolar taıafından beslenmektedir

Şekil Makineler, müstakil grup halinde çalışmakta dır ve senkron hıza eriştikten sonra şebekeyi besliyebllir.

43 komutstbrü 1 pozisyonunda olduğu hal de, mot$re Berger yol,vericisi ile yol verilir. 24 V luk dinamo, her ıkı kavramayı da besler ve alternatörün volanında Diesel'i takıp edebilir. Grup sönkron devrine ulaşınca, şebekeyi besle mek mümkündür. Çünkü, alternator, ikazına çe rilım tatbik edilmesi için gereken devre erişti ğinden, AX rölesi CE ikaz kontaktörünü ikaz e der. Bu kontaktör kapadıktan sonra, 52 S kon taktörü de kapar ve devreyi beslemeğe başlar.

43 komutatörünü 1 den 0 a getirmekle, 3D rölesiniit ikazı kesilir ve 52 S kontaktörü açılır Dtesel'in, durdurulması el ile yapılır

2° Küçük volan vaSıtasiyfe vol verme :

Esas şebekede gerilim vardır. 42 komuta törti 2 pozisyondadır' ve SN rölesi beslenmekte dir. EM3 ve EM2 kavramaları beslenmediğinden, M kontaktörünün kapanması ile küçük volanın motörti MVL harekete geçer. 120 sec. sonra volan hızına erişince, zaman ayarlı SN kontağı kavramaları ikaz eder, Diesel motörü yol alır ve altematörü tahrik eder.

Altqraatör, ikazına gerilim verilebilecek bir devire vasıl olunca, AX rölesi ve Ao kontağı ka panarak 52 S beslenir ve makine asenkron mo tor olarak şebekeye bağlanır. 52 S in hususi bir kontağı Diesel'i durdurur ve kavramaları çözer.

îlâve bir zaman ayan neticesinde, Ao nun ; ikinci kontağım kapamak üzere, 52 S İn husu si kontağı açar. CE ikaz kontaktörü kapamış tır, alternatör ikaz edilir ve senkron motor ola rak çalışmağa başlar.

3* Çok ani yardım :

Alteraatör senkron motor olarak çalış makta ve Uk hareket volanı da asenkron. motor tarafından tahrik edilmektedir.

5 Şebekede gerilim kalkarsa, ilk hareket vo lanını Diesel motörüne bağlıyan kavrama çalı şır ve tou makine yol alır. Bir kaç saniyelik bir gecikmeden sonra Diesel motörü ile altematörü bağlıyan ikinci kavrama çalışır ve grup şebeke yi beslemek üzere servise girer.

Alternatörün ştJbeke > erine kaim olması : Şebekede gerilim düşmesi halinde, alterna törün ikazı regülâtör tarafından ayar edildiğin den, ufak bir gerilim düşmesi olur ve 27 ani rölesi açılır. Bu röle, 27 1 rölesinin ve 30 sec. da kadar ayar edilen bir gecikme ile 27 2 rölesi nin açmasını sağlar. Bunları 52 N ve 52 S2 kon taktörlerinın açılması takip eder ve ilk hare ket volanı tarafından tahrik edilen dinamoların ikaz ettiği kavramalar çalışmağa başlar.

Altematör ve volanı acil ihtiyaç kısmını ihtiva eden baralan beslemeğe devam etmekte dir ; Diesel motörüne, yukarda anlatılmış oldu ğu gibi yol verilmiş ve alternator bağlanmıştır. Demek ki grup acil ihtiyaç kısmı için hiç ke sintisiz, diğer imdat tesisatı için ise, 10 sec. ka dar bir gecikme ile şebeke yerine kaim olmuş tur.

Şebekenin alternator yerine kaim olması : Şebekede tekrar gerilim yükselirse, 27 ve 27X röleleri, R6 düğmesi üzerine tesir ederek, ka panırlar. T3u hareketi, muayyen bir gecikme ile 52S kontaktörünün, 52N nın kapanmasını sağlı yaû bir kontağı ile birlikte, açması takip eder. Burada imdat şebekesi sadece 52S ve 52N kon taktörlerinin çalışma süresi kadar gerilimsiz ka lıı1.'

52S kontaktörünün açması, Ao rölesinin bes lenmesini ve CE ikaz kontaktörünün açmasını sağlar. Muayyen bir gecikme ile, Ao, 52S kon taktörttnü kapatır ve alternator şebekeye bağla nır. Diesel müstakil olmuştur ve yakıt pompa sı elektrosundaki bir akım. darbesinden sonra otomatik olarak durur. Yeniden harekete geçme ğe hazırdır.

E. M, M, *. f

t•. •, ; ı o ' '* '**

EM^

^EM2

•SAQ

52N f

ŞefcU : 6 İki volânU Diesel alternatör

L i otomatiK te<

<52S ,

Dle»el — Atternatörün durdurulması : 43 komutatörünü O pozisyonuna getirmey le 52S kontaktörünün açılması ve alternatövün şebekeden aynlnıası sağlanır. Diesel çalışmak ta ısc, motor e1 ile durduruluı

Korunma :

51N ve 51S termomagnetik röleleri şebeke

nin ve altematörün korunmasını sağlar Aynı zamanda RW2 rölesiyle birlikte, 27 rölesinin A nzah olup çalışmaması halinde, alternatörü ters akıma karşı korurlar. Volanın tahrik motörü de bir termomagnetik röle ılc korunmuştur.

Bu yazı : "Revue d'&Iectricıte et de Mecanı qııe" sayı 102 den tercüme edilmiştir

Şpbeketerdv Aşırı Geıilimler ve. Aşın Getilinı Korunması

Elektrik şebekelerinde menşei muhtelif olan aşırı gerilimlere rastlanır. Bir hattın devreye girmesi veya devreden çıkması hallerinde de a şırı geı ilimler doğabilir Meselâ bir hava hattı devıeye sokulduğu anda gerilim hat üzerinde ı şık süratiyle yürüyen bir dalga halinde intişar eder ve hattın açık ucundan iki misli değerde yansır. Salt hâdiselerinden aşırı gerilim doğma sına ait bir çok haller gösterilebilir ; meselâ, bıı kablo üzerinden geçip hava hattına giren veya hut yolu üzerinde endüktıf bir dirence (bir akım trofosunun sargısı veya bir ayar trafosunun sen sargısı gibi) rastlıyan bir dalgadan aşırı geri limler doğabilir. Devrelerin açılmasında da arzu edılmıyen aşırı gerilimler doğabilir. Meselâ boşta çalışan bir transformatörün prımeri açı lırsa magnetık akının süratle düşmesiyle d 0 /dt artacak ve bu akı değişimi ile orantılı olarak bir aşın gerilim endüklenebilecektır. Top rak kısa devrelerinde teşekkül eden aık, geri ateşlemelerden dolayı kesik kesik yanacağı için, aynı şekilde, aşırı gerilimlere sebep olur.

Şebekenin, salt tesislerinin ve transforma törlerin özel izolâsyonu öyle seçilir ki, salt hâ dıseleı inden rlolayı hâsıl olan aşırı gerilimler

Çeviren : Sazi ÖRNEKOL Y. Müh E. I. E.

umumiyetle hiç bil arızaya sebep olmazlar.

Yürüyen dalga, trafonun saıimlan arasın daki elektrik! yüklenmeyi aıttıracağı için bun lar daha kuvvetli izole edilir. Buradaki hâdise leri incelemek için, bir demir çekirdek etrafına sarılmış tek katlı sılındırık bir sargıyı ele ala lım. Sargının bir ucu topıağa bağlı olsun ve di ğer ucuna anî olarak sabit bir gerilim tatbik e dilsin. Bobin endüktansının sarımlara eşit ola rak bölündüğünü ve her sarımın toprakla ve birbiriyle kondansatörlerle bağlı olduğunu göz önünde bulunduralım. Bobin Şekil : 1 a dakı gibi olacaktır. Bobinle gerilim vetılmce bunun sarımlara taksimi Şekil 1 b deki 0 1 çizgisine göre olacaktıı. Yani saı unlar arasındaki potan siyel farkı aynı olacaktır. Fakat hakikatte ise ilk anda vazıyet bir az başkadır. îlk anda kon dansatörlerin yükü sonsuz küçük bir zaman için de endüktanslar üzerinden boşalmak imkânını bulamaz, bu suretle sanki endüktanslar birer sonsuz dırençmiş gibi gerilimin taksimi sadece bu kapasitelere göre olur. Şu halde, izolatör zin cirinde olduğu gibi, gerilimin taksimi Ş<?kıl' 1 b deki eğriye göre olur. Bu eğrinin eğimi, sar gının giriş kısımlanna yaklaştıkça artmaktadır, bunun mânası da girişe yakın sanmların arasın daki potansiyel farklarının toprak tarafmdakı lere nazaran daha fazla olduğudur.

N \ \

\

Kısa bir zaman zarfında geı ılimm taksimi şekildeki doğru durumuna uyar, ancak bir ni hai ve stasyoner duruma geçiş muhtelif frekans ve dalga uzunluklarında tecvıcen sönen titre şimler vasıtasıyle olur. Bu esnada, atlamalara kadar gidebilen elektrik! yüklenmeler olabilir. N Pratikte, çalışmakta olan bir transformatör yü

si •s

S.

100%

•Sa.riml.Okr

Şekil : 1 20