EVLERİMİZDE ELEKTRİK ENERJİSİ

UDK: 621.36:64

Bu gün memleketimizde, evlerimizde kullan dığımız enerji yakıtları sıra ile petrol, kömür, odun, tezek, havagazı ve elektriktir.

Herbirının memleket ekonomisindeki çeşitli problemleri ile her gün karşı karşıya kalmakta yız. Petrol araştırması, istihsali, ithalâtı ve ma liyetinin, zamanla değişmesi, kömürün yeraltın dan çıkarılması için ocakların açılması ve bun ların teknik imkânlarla teçhizi ve nakliyesi, odu nun ormanlarımızın korunması ile ilgili dâvala rı, tezek'in gübre için kullanılarak zırâî istihsa lin artırılması, havagazının fabrika ve dağıtım şebekelerinin çoğaltılması ve maliyetinin düşü rülebilmesi ve en son olarak elektriğin bol ve ucuz istihsali ile dağıtım şebekelerinin yapılma sı ve bütün enerjilerin birbirleri arasında eko nomik bir düzenin kurulması başlıca problemle ri teşkil etmektedir.

Bu düzenin memleket menfaatlerine uygun olarak yakın bir zamanda ilgililer tarafından ku rulacağı şüphesizdir. Yaşamak ve daha iyi yaşa mak için batının geçtiği yoldan geçmeğe mec buruz.

Amerika'nın bu sahadaki en büyük hamleleri son 30 yıl içinde olmuştur. Enerjinin kullanıl masında başlıca şu unsurlar aranmıştır:

1 — Ucuzluk, 2 — Nakil kolaylığı, 3 — Ba kım, 4 — Emniyet, 5 :— Tesis masrafı, 6 — Eko nomik cihazların imâli.

1950 yılından bu tarafa, Amerika'nın bir çok eyâletlerinde elektrik enerjisi evlerde ön plâna geçmiş bulunmaktadır. Enerji maliyetinden baş ka diğer hususlarda elektrik enerjisinin bilhassa bina tesis maliyeti, nakil, bakım, emniyet, ran dıman yüksekliği gibi üstün vasıfları evlerde elektrik enerjisinin birinci derecede kullanılma sını sağlamıştır. Enerji maliyeti bakımından ise Amerika'nın bazı bölgelerinde havagazı enerji maliyeti ile başabaş hale gelmiştir. Havagazı fi atları son senelerde azda olsa yükselmektedir, Duna mukabil elektrik enerji fiatlan düşmekte veya sabit kalmaktadır.

Bu sebeple yeni yapılan büyük küçük modern binalarda elektrikle teshin yapılmaktadır. Elek trikle teshinin ilk tesis masrafı kalorifer tesis lerine nazaran çok ucuzdur. Enerji sarfiyatında kı masraflar bu gün için bir parça aleyhte de olsa ilk tesis masrafının azlığı, temizliği, duvar içinde gizli yapılabilmesi ile yer kazancı, emni

E.M.Mt57

Saffet ERDEM

Müh. E.îE.

yet üstünlüğü, bakım masraflarının azlığı dola yısıyle elektrik enerjisi, yeni bina ısıtmalarında gün geçtikçe daha fazla kullanılmaktadır.

1960 yılı istatistiklerine göre Amerika Birleşik Devletlerinde 1 — No.lu cetvel de (*) görüleceği üzere elektrikle ısıtılmış evler % 28,5 a yükselmiştir. Amerika Birleşik Devlet leri için hazırlanmış aşağıdaki bu ev cihazları nın yoğunluk cetvelini incelersek görürüz ki, başta % 98 olarak buz dolabı, ikinci % 96,1 rad yo, üçüncü % 93,1 çamaşır makinesi, dördüncü % 89,9 televizyon ve beşinci % 88,6 olarak nor mal ütü gelmektedir.

Gıda muhafaza dolabının (yani buz dolabının) % 98 olarak başta gelmesi nasıl olmuştur?

1 — Buz dolabı evde sıhhat ile ilgili bir ci hazdır.

2 — Halkın satın alabilme gücüne göre sa tılmaktadır. Meselâ ortalama bir ailenin aylık gelirinin üçte biri ile orta boy bir buz dolabı satm alınabilir.

Bizde ise halen ortalama bir ailenin aylık ka zancının ancak beş misli ile satın alınır. Diğer bir söyleyişle, Amerikadaki alış kabiliyetine gö re bizdeki alış gücü 15 misli pahalı demektir.

3 — A. B. D. de enerji fiatı ucuzdur. Bizde enerji fıatı ortalama aylık gelirlere ve satın al ma gücüne göre nisbet edilirse takriben 5 misli pahalıdır. Misal olarak, Amerika'da ayda 500 do lar kazanan bir aile enerjiyi ortalama 3 sente sa tın alıyorsa 500,00/3 = 16.666 eder. Bizde ayda 1000 TL. kazanan aile enerjiyi 30 kuruştan aldı ğında 1000.00/30 = 3.333 nisbeti olur ki 16.666/ 3.333 = 5 mislidir. Bu sebeple halen elektrikli şehir ve kasabalarımızda dahi azamî % 10 a ka dar olan buz dolabı, ancak satın alabilme gücü ile dengeye geldiği zaman süratle artabilecek tir. Bu gün memleketimizde % lerinin büyüklük sırasına göre evlerde kullanılan cihazlar, şöyle dir. Radyo, ütü, ızgara," elektrik ocağı, buz do labı, çamaşır makinesi, elektrik süpürgesi v.s..

Buz dolabı gibi cihazların halen satın alma gücüne göre pahalı olması dolayısiyle evlerimiz de kullanılan elektrik enerjisi hangi sahalarda artabilir' Işık, radyo, ütüden sonra mutfakda yemek pişirme gelmektedir. Avrupa modelleri olan % 80 randımanlı elektrik ocakları ve por

CETVEL No: I

EV CİHAZLARININ AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİNDE

1 OCAK 1960 DAKİ Y OĞUNLUĞUM)

49.605.000 98,0 Buz dolabı 49.950.000 96,1 Radyo 47.100.000 93,1 Çamaşır makinesi 45.000.000 89,9 Televizyon 44.850.000 88,6 Ütü (Normal) 40.268.000 79,6 Saat 40.195.000 79,4 Ekmek kızartıcı 36.700.000 72,5 Elektrik süpürgesi 34.500.000 68,2 Elektrik traş makinesi .28.200 000 55,7 Buharlı ütü 27.000 000 53,4 Otomatik kahve pişirici 27.000.000 53,4 Karıştırıcı (Mixer) 20.600.000 40,7 Elekt. kızartma tenceresi 19.925.000 39,4 Elektrik yastığı

17.615.000 34,8 Sandeviç ve benzeri cihaz 14.500.000 28,7 Elektrik ocaklı fırın 14.415.000 28,5 Elektrikli teshin cihazı 12.105.000 23,9 Elektrik ocağı 11.200.000 22,1 Gıda dondurma dolabı 10.800.000 21,3 Elektrikli battaniye 9.400.000 18,6 Su ısıtıcı 9.010.000 17,8 Elbise kurutucu 6.500.000 12,8 Oda serinletme cihazı • 4 800.000 9,5 Gıda çöp yoketme cihazı 4.365 000 8,6 Büyük ütü 3.800 000 7,5 Büyük karıştırıcı 3.200.000 6,3 Bulaşık makinesi 2.700 000 5,3 Büyük ocaklı fırın 1.325 000 2,6 Rutubet giderme cihazı

(*)Electrical Merchandising Week Special Report January 18,1960

tatif elektrik fırınları yapılabildiği takdirde 500 TL sına kadar bir fiatla satılabilirler. Bu ci hazlarla mutfakta yemek pişirilebilir ve kullan mak için lüzumlu günlük sıcak su temin edile bilir.

2 — No. lu cetvelde görülen cihazların 10 ve 15 sıra numarasında gösterilen ızgara ve ocak ile Ankara'daki ortalama bir ailenin mutfak elek trik ihtiyacı ayda 18 lira 32 kuruştur. Aynı şe kilde diğer ev cihazı sütununda gösterilen hava gazı ocağı ile aynı iş yapıldığında 16 lira 90 ku ruş masraf olmaktadır. Aradaki, fark 142 ku ruştur.

Petrol gaz ocağı ile karşılaştırıldığında 13 li ra 90 kuruş masraf yapılmaktadır. Elektriğe gö re fark 522 kuruştur. Bu parada gaz ocağı fitili, beki gibi tamir masrafları da dahildir.

Netice olarak bugün dahi elektrik enerji fi atı 25 kuruş civarında olan şehirlerimizde mut fakda yemek pişirmede enerji masrafı bir aile için hava gazı ve petrol gazında pratik olarak pek farklı değildir.

Kömürden hava gazı ve ithal edilen petrol gazı ile elektrik enerjisi mutfakda yarış edecek durumdadır. Emniyet, temizlik ve pratik oluşu itibarı ile üstün sayılır. Ancak şehir şebeke ki fayetsizliği ve ev tesisatları ile nakil ve dağıtım güçlüklerini hal etmeden bu alanda süratle bir artış beklemek de erkendir. Fakat bu husus be hemehal göz önünde tutulmalı ve elektrik ener jisi üretim, dağıtım ve ev tesisat proje ve tesis lerinde nazarı itibare alınmalıdır. Misal olarak, Ankara şehrinin bütün mutfaklarında elektrik enerjisi kullansak, yılda 100 x milyon kwh i ge çerki bu değer Ankara'nın 1960 yılı istihlâkinin

% 50 sine eşittir. Takat bakımından ise 100.000 kw. lık bir artış olur ki, bugünkü Ankara'nın iki misli demektir.

Yeraltı gazı, ucuz petrol yakacakları olma dıkça elektrik enerjisi mutfak ihtiyaçlarına gir mekte ve girecektir. Bu sebeple şimdiden iler deki ihtiyaçların ferahlıkla karşılanmasını te min için şebeke dağıtım kapasitelerini ona göre tâyin etmek gerekir.

Ev abone başına yılda kullanılan ortalama elektrik enerjisine ait bir misal

Ortalama kwh/ev abone başına

Y ıl

A.B.D.

Türkiye

—

Not: A.B.D. de 1926 da evlerde ortalama enerji fiatı 7 cent/kwh iken, 1958 de 2,5 cent/kwh düşmüştür. (Electric Utilıty Industry Statistics in the United States For the 1958 Edison Electric Institute).

Devlet Plânlama Dairesinin enerji üzerinde ki ekonomik çalışmaları bu sahaya bir yol çize cektir.

Evlerimizde banyo ve teshin için elektrik enerjisini bu günkü şartlarımızda kullanmak ekonomik değildir. İlerde bu alandaki gelişmeler şartları değiştirebilir ve hidrolik, petrol gibi potansiyel enerjilerimizden Elektro kimya ve Metalürji sanayileri meyanında bol bir şekilde istifade edebilirsek banyo ve teshinde de elektrik enerjisini kullanmamak için hiç bir sebep kal mayacaktır.

C E T V E L No: 2 Elektrikli Ev Cihazlarının 3 ilâ 5 Nüfuslu Bir Ailede Kullanma Gücü ve Enerjileri ile

Ankara'deki Masrafları

o Ev Cihazının a Adı

Kullanma Yeri

Takat rakribi fa t

Enerji

O r t a l a m a Sabit Masraflar

kwh

Dahil Enerji

Y ı l d a FİMi Krs./kwh

M as raf O r t a l ama TL.

Yılda

Sır

1 Battaniye 2 Buz dolabı

(Otomatik) kış soğutma yaz (9 11 Cu.ft.)

150 200

kış

4 Bozdolabı+dondu rucu dolap

4 Bulaşık makinası 5 Çamaşır makinası

Soğutma+donmuş Gıda dolaplı Su ısıtıcı ile Otomatik değil Otomatik

180—300

250 400

6 Cezve

Kahve, çocuk maması

7 Dikiş makinası

8 Elbise kurutucu

9 Gıda donma dolabı Freezer (11 Cu. ft.)

10 Izgara

Şiş, köfte, ekmek

11 Işık

3 4 oda v.s.

12 Mikser

Mutfak levazımı

13 Mutfak çöpü yoketme Sebze, yumurta kabuğu

65 4500

1000 100/175/250

130 500

üğütür

14 Ocak (tek)

Yemek ısıtıcı

15 Ocak (çift ayarlı ) Yemek Pişirici

900 +

1/2 Teneke Su

ısıtıcı günde

16 Ocak+fırın (Range) Yemek+fınn

17 Oda Serinletme

Air conditioner

cihazı (Pencerede)

10000 700

18 Portatif fırın (Rooster Hindi, 3/4 kuzu, börek

öven) otomatik

V. ».

19 Radyo

20 Rutubet alma

21 Rutubet verme

22 Saat 23 Su ısıtıcı 24 Süpürge 25 Traş makinası 26 Teyp (Büyük) 27 Teshin

MFutfak, banyo 198 m8 lık ev

2 2000

260 m" lık ev

28 Tost makinası

Tost

29 Ütü

30 Vantilatör

Portatif

31 Muhtelif hava gazı Yemek ve kullanma suyuı

ocağı

32 Havagazı otom atı+ Yemek ve banyo havagazı ocağı ve fırın

33 Gaz ocağı

Yemek ve kullanma suyu

35 350

40 3,3 4,2 7 1

60 65

15/25/40

1 2

320 40 50 80 12

700 750

180/300.480

12 24

yaz 250 ort. 62 ,5

7,5

1,2 300

2 0,1 2 kıs 1625 kış 2138

4 10 4

37,5 m»

100 m»

15 kg

90 270 125

24 1

13000 17100

48 120 40

24,25 24,25 23,60

3,64 8,49

7,04 11,80

30,32 84,88

129,80

23,60 24,25 24,25 24,25 24,25 23,30 23,60 24,25 24,25 24,25 24,25

9,44

75,52

0,80

9,70

1,02

12,13

1,70

19,40

13,98 15,34

163,10 177,00

1,94

23,04

3,64/6,04/9,70 41,65/72,75/116,40

0,50

5,82

24,25 23,40

4,85 16,38

58,20 187,20

23,40 23,60

23,40

24,25 23,60 23,60 24,25 23,00 24,25 24,25 24,25 23,00 23,00 24,25 24,25 24,25 45,20

44,50

87.2

23,40 59,00 14,75 3,98

1,82

0,30 69,00

0,50 0,03 0,50 373,75 491,74 1,00 2,43 1,00 16,90

'44,50

13,10

257,40

177 ,00 46,80

21,83 63,72 29,50

3,64 805,00

5,82 0,25 4,85 2,990,00 3,933,00 11,64 29,10 9,70

+

Not: Memleketimiz için hazırlanan yukardaki değerler Amerika'nın Rural Electrification Administration, Tennessee Valley Authority, Nevv Orleans Public Service, Federal Povver Commissıon, Dallas. Power and Light Co., Public Service Company of Indiana, Edison Electric Institute gibi müesseselerin bu gibi çalışmaları ile kontrol edilmiştir.