TEKNİK ÖĞRETİM MESELELERİNDE ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASININ GÖRÜŞLERİ

sı veren okulların, ihtisas isteğinde bulundukları şubesinden mezun olmaları;

b — Dört yıllık mühendislik öğrenimi sırasın da aldıkları notlar toplamı tam notlar toplamının % 70 inden aşağı olmaması;

c — Yabancı dilde yazılmış eserlerden ihtisas öğrenimi için faydalanabilecek derecede yabancı bir dile vakıf bulunduklarını bir imtihanla ispat etmeleri gerekir.

Dört yıldan az süreli üniversite veya mühen dis okullarından mezun olanlar, öğrenimleri esna sında gördükleri derslerle Teknik Okul'da okutu

lan dersler ve bunların seviyesi arasında fark bu lunduğu takdirde, bu fark Okul Kurulunca tesbit edilecek esaslar dahilinde izale edildikten sonra ihtisas sınıflarına kabul edilirler. Bu gibiler için yukarıda sayılan şartlar aynen caridir.

I. T. 0 TekniR okulu

22 Nisan 1954 de öğretime başlayan İ.T.Ü. Teknik Okulu mühendis veya mimar diploması ve ren bir öğretim müessesesidir. İlk mezunlarını 1957 yılında vermiştir. Okulun öğrenim süresi 4 yıldır. İstanbul Teknik Üniversitesine bağlı ola rak çalışmaktadır

Teknik Öğretim Meselelerinde Elektrik Mühendisleri Odasının Görüşleri

1. İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTE ELEKTRİK FAKÜLTESİ ÖĞRETİM PROGRAMI KOMİSY ON RAPORU

Yapılan bu Komisyon çalışmasında mevcut programın teferruatlı bir şekilde kritik edilmesin den ziyade hayata atıldıktan sonra hissettiğimiz eksiklikler ve bunların giderilmesi için esaslar üzerinde yapılması gereken değişiklikler belir tilmiştir.

İlk düşünülmesi icap eden husus Fakültede Öğrenim yapılırken tecrübeli bir mühendis ye tiştirilemiyeceğinin kabul edilmesidir. Aksi halde öğrenci ne ana prensipleri kavrayabilir ne de ileride alâkadar olduğu mevzuda kendi kendine öğrenmesi icap eden teferruatlı spesifik malu matı öğrenebilir. Bu durumda öğrenim süresinin ilk uç senesinde ana prensipler tam bir şekilde öğretilmeli, dört ve beşinci senelerde spesifik, dersler gene ana prensipler üzerinden anlatılma lıdır. Meselâ telefon santralları anlatılırken sant ralın esas çalışma prensiplerinden bahsedılmeli, Erikson veya herhangi kalıplaşmış hususi bir sistem anlatılmamahdır. Santralın esasını öğrenen bir talebe gittiği yerde kısa bir çalışma netice sinde bulunduğu yerdeki santralın çalışmasını öğrenebilir Halbuki mektepte santral dersinde sadece Erikson sistemini öğrenen talebe başka bir sistemle karşılaşınca ne yapacağını bileme mektedir. Buna benzer Kuvvetli ve Zayıf akıma ait birçok misaller verilebilir.

Komisyonumuz bu fikrin ışığı altında dersleri altı ana grupta mütalâa etmektedir.

1°) Temel matematik ve fizik dersleri:

Birinci sınıfta anlatılmalı ve bugünkü gibi çok geniş tutulmamalı, talebenin anlayacağı ve talebeye faydalı olacak şekilde anlatıla rak verim artırılmalıdır.

E.MM. 62

2°) Tatbiki matematik dersleri:

Birinci sınıftan sonra her sene birer matema tik dersi konularak talebenin mesleki ders lerini daha iyi takip etme imkânı sağlan malı ve bu dersler elektrik mühendisleri tarafından verilmelidir. Bu derslerin tatbi katında elektrik mühendisliğine ait prob lemler çözdürülmelidir.

3°) Temel elektrik dersleri:

Bu derslerde elektro stratik, elektro magne tizma, ve alternatif akım devre analizi ge niş olarak ve fiziki esasları izah edilerek gösterilmelidir.

4°) Genöl elektrik mühendisliği dersleri:

Bu grupta elektrik makinaları ve elektronik dersleri her iki kol talebelerinde müştere ken gösterilmeli, hadiselerin fiziki izahına ehemmiyet verilmelidir.

5°) Spesifik elektrik mühendisliği dersleri: •

En son usul ve metotlarla anlatılmalı, sana yiden istifade edilmelidir .

6°) Diğer Fakültelerden alınan dersler:

Bugünkü programda en çok tenkit edilebile cek nokta bu husustadır. Elektriğin esas larını öğrenmek için sarfedilen zamanın çok fazlası bu derslere hasredılmektedir. Ka naatımızca bu derslerin adedi ve muhtevi yatı azaltılarak elektrik mühendisliğini ala kadar eden kısmı, elektrik mühendisliği za viyesinden anlatılmalıdır ,

Bu ders esaslarında üzerinde en çok durulma sı icap eden nokta proje mevzuudur. Kanaatı mızca öğrenciye hiç bir proje yaptırmamalı, bunun

yerine bol miktarda ev ödevi verilerek tasarruf edilen zaman iyi bir şekilde kıymetlendirilmeli l e r verilip kendi kendine çalışma hasleti aşılan malıdır. Proje için harcanan zaman hakikatan çok uzun ve lüzumsuzdur. Aydıngere 3 metre bo yunda fiat analizi, seri de prix yazmakla yapılan aydınlatma projesi, günlerce denemelerle ve res samlıkla meydana getirilen transformatör pro jesi öğrencinin aylarını aldığı halde mesleğin esaslarını öğrenmekte hiç bir fayda sağlanma maktadır. Öğretim usulünde diğer mühim bir hu susta öğrencinin maalesef referans kitap bulama yışından ve yabancı dil bilmediği içinde yabancı kitaplardan faydalanamadığından ve ayni zaman da proje, diğer Fakülte dersleri dolayısiyla vakti olmadığından yanlızca hocanın anlattığını ezber lemek mecburiyetinde kalışıdır. Talebe her şeyi hazır olarak almaya alışmakta ve hayata atılınca bu devam edip gitmekte, karşılaştığı mevzularda kitap karıştırmasını bilmediğinden daima bir ho caya ihtiyaç duymaktadır imtihan sistemi:

Fakültemizdeki imtihan sistemi kanaatimizce kifayetsiz ve bozuktur. Üniversitenize giren öğren ciler memleketin en seçme gençleri olduğu ve çok çalıştıkları halde büyük ekseriyet orta derece ile mezun olmaktadır. Sebebi imtihanların zekâ ve hafıza kontrolü mahiyetinde olmasındandır. Halbuki imtihanlar talebenin prensipleri anlayıp anlamadığı, çalışıp çalışmadığını kontrol için ya pılmalıdır. Sene içinde imtihanlar daha, sık olma lı, sene sonu imtihanlarında daha ziyade pren sipler üzerinde durulmalıdır.

Diploma travayı:

Fakülte'nin mühim davalarından birisi de dip loma travayı mevzuudur. 20 30 sayfakk tercü meden 6 aylık çalışmya kadar değişmektedir ve hiç bir zaman ismi ile orantılı olmamaktadır. Bu du rum göz önünde tutularak yukarıda da zikredildiği üzere son senenin büyük kısmı diploma travayı na ayrılmalı ve bu müddet zarfında öğrenci mev zuu ile ilgili spesifik mühendislik derslerini de seçerek almalıdır. Ancak bu suretle, garpta «Mas ter» çalışmasına yakın bir çalışma yapılmış ve muadil duruma hak kazanılmış olur.

Staj meviuu : İlk seneki atölye çalışmasının bir kısmı elekt rik işçiliğine hasredilmelidir. Mecburi stajlardan Üniversitedeki atölye stajı kaldırılmalıdır. Mües seselerden staj programları istenmeli ve talebeler gönderildiğinde bu programa uyularak staj yap tırılmalıdır.

Laboratuar Çalışması : Mühendislik formasyonunda en çok rol oyna yan bir hususun da laboratuar çalışması olduğuna kaniyız. Bu bakımdan, bu gibi çalışmaların ve rimli olması şayanı temennidir. Tedris sistemin deki güçlük kadar laboratuar imkânı da göz önün de tutularak Fakülteye alınacak öğrenci miktarı

muhakkak suretle tahdit edilmelidir. Ayrıca çalış malar, talebinin el alışkanlığını arttıracak şekil de tertip edilmelidir.

Bütün bu hususların tatbikini sağlamak üzere kendilerini talebelerine vakfeden öğretim üyele rinin bugünkü ücretleri tatminkâr olmaktan çok uzak olup yeni mezun ettikleri talebelerinden bile daha az ücret almaktadırlar. Öğretim üyele rinin Fakülteye ve mesleklerine daha iyi bağ lanabilmeleri içm ücretlerinin tatmin edici bir seviyeye yükseltilmesi Komisyonumuzca elzem görülmektedir.

2. MEMLEKETİ Mİ Zİ N TEKNİK PERSONEL DURUMU

Sanayi Bakanlığında memleketimizin teknik personel ihtiyacı ile ilgi olarak yapılan çalışma da kullanılmak üzere TMMOB tarafındn 10 Ka sım.1961 tarihli yazı ile sorulan suallere Odamız ca verilen cevaplar ve Oda görüşü aşağıdadır • SORULAR:

1 — Memleketimizde ihtisas dalımızda kaç mü hendis veya mimar vardır?

2 — Malûm ise, meslekî faaliyette bulunmayan, ihtisas dalınızdaki mühendis adedi (bu rak

, kam birinci maddedeki sayının içinde bu lunmayacaktır) ,

3 — Odanız bugünkü şartlarda ihtisas dalınızla ilgili kaç mühendisin memleket ihtiyacını karşılayacağı kanaatindedir?

4 — Mühendislik veya .mimarlık hizmetlerine, ih

tisas dalınızla ilgili yardımcı personel ha

len kimlerdir ve bunların mevcut adedi ne dir, ihtiyacın karşılanması için adedleri ne

olmalıdır?

5 — İhtisas dalınızla ilgili yüksek mühendis, yük sek mimar, mühendis, mimar ve yardımcı personelin arzulanan formasyonu hakkında mütalâanız,

6 — İhtisas dalınızda önümüzdeki on sene zarfın

da ihtiyaç hasıl olacak teknik eleman adedi, yukarıdaki sıfatlandırmalara göre nedir? 7 — Hasıl olacak ihtiyacın karşılanması için, alınması ıcabeden âcil ve istikbale muzaf tedbirler hakkında görüşleriniz

CEVAPLAR: 1 — Elektrik Mühendisleri Odasına kayıtlı üye adedi ve tasnif şekli şöyledir :

Mühendis Y. Müh. Y Müh (Elektromekanık) Y Müh. (K A.) Y. Müh. (Z. A.) Y. Müh. (Muhabere) Y. Müh. (Hidroelektrik) Y Müh (Elektroteknik) Y. Müh. (Elektronik) Y. Müh. (Meteoroloji) Y. Müh. (Trafik Kontrol) Y. Müh (Fizik)

411 191 57 338 111 52

3 10 24

4 1 _ 10

Y ekûn :

lY l2~~

E MM 62

Muhtelif dal veya ihtisas kollarına göre yapı lan bu tasnif yaklaşık olup üyelerin diplomaları ile beyannamelerindeki kayıtlara dayanmaktadır

2 — Elektrik Mühendisleri Odasında kayıtlı olup meslekî faaliyette bulunmıyanlar veya Oda ya kayıtlı olmıyan ve mesleki faaliyette bulun mıyan elektrik ve. fizik mühendisleri hakkında elde tam bir bilgi bulunmamakla beraber ihmal edilebilecek kadar az oldukları kanaatindeyiz.

3 — Mevcut fizik ve elektrik mühendisleri nin bugünkü ihtiyaca cevap verip vermediği hu

Bunlar sanat enstitülerinden, kurslardan veya pratikten yetişirler.

Sanat enstitülerinden mezun elektrikçiler he nüz memleket ihtiyaçlarını karşılıyamamaktadır Elimizde kâfi miktarda bilgi olmamakla beraber bunlar hakkında sanat okullarını bitirenler ce miyetinden ve teknik öğretim genel müdürlüğün den bilgi edinmek kabildir

Yıllar ıtıbarısyle sanat enstitüsü elektrik bö lümünden mezUn olanlar aşağıda gösterilmiştir.

1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 219 287 254 253 496 477 476 559 570

susunda bir kanaate varmak oldukça güçtür iş ariyan mühendis pek olmadığına ve birçok elek trik istihsal tesislerinde veya elektrikle ilgili sa nayi kollarında mühendis olmadığı ve bunlar ta rafından sık sık mühendis ariyan ilânların ve rildiği gözönüne alınırsa kâfi miktarda fizik ve elektrik mühendisi olmadığı neticesini çıkarmak mümkündür Bunun yanında birçok daire ve müesseselerde mühendislerin idari mevkiler işgal ettikleri, yetişmiş başka bir eleman tarafından yapılabilecek teknik hesap ve sair işlerde mü hendislerin kullanıldığı gözönunde tutulursa ih tiyaçtan fazla mühendis olduğu kanaatine varmak mümkündür.

Yapılan işlerde bilhassa etüt kifayetsizliği gi bi teknik hatalara sık sık rastlanmaktadır. Mü hendislik hizmetlerinin kifayetsizliğini gösteren bu durum bir taraftan kâfi miktarda mühendis ol mayışından diğer taraftan mevcut mühendisler den yeter derecede faydalanmadığımızdan ileri gelmektedir Kültür seviyesi yüksek ve iyi orga nizasyona sahip memleketlerde mevcut mühendis lerden yeter derecede faydalanmak ve israf etme mek mümkün ise de bugünkü durumda bunun bizde tam olarak gerçekleşmesini beklemek yer siz olur kanaatindeyiz Bu itibarla her zaman bir miktar mühendis gücünden istifade edılemıyece ğinı düşünmek ve mühendis miktarının bugünkü ihtiyaç seviyesinin altında olduğu kabul etmek doğru olur.

Bu duruma göre mevcut mühendislerden aza mı derecede istifade yolları aranmalı ve bir taraf tan mühendis yetiştirilmesini hızlandırırken mü hendislik hizmetlerinin iyi bir şekilde yapılabil mesi için ihtisas sahibi olmak şartiyle dış mem leketlerdeki mühendis gücünden istifade, yolları aranmalıdır

4 — Elektrik işlen mevzuunda mühendislerin yardımcıları teknisyenler, ustalar ve işçilerdir

Bu miktarın süratle artırılması faydalı olur kanaatindeyiz. Bunun haricinde akşam sanat okul larında, zaman zaman açılan kurslarda elekrikçı yetiştirilmekte ve Sanayi Bakanlığınca açılan eh liyet imtihanları ile kendilerine ehliyet veril mektedir Ehliyetli elektrikçiler hakkında elimiz de malûmat olmamakla beraber Sanayi Vekâleti Enerji Dairesinden bunlar hakkında bilgi edinmek mümkün olur kanaatindeyiz. Ayrıca I T. Ü. Elek trik Fakültesi tarafından tertiplenen gece kurs larında elektrik tesisatçılığı öğretilmekte ve ya pılan imtihanlar sonucunda kendilerine ehliyet verilmektedir

Gerek mektep mezunları ve gerekse ehliyetli elektrikçiler bugünkü ihtiyacı karşılıyamamakta ve elektrik işletmeleri veya piyasada daha ziyade pratikten yetişmiş usta ve işçiler çalışmaktadır Son zamanlarda îller Bankası işçiler için bir kurs açmak lüzumunu hissetmiş ve açılan kurslardan iyi neticeler alınmıştır

5 — Mühendis ve yardımcılarının formasyonu üniversite ve ilgili teeşkküllerin üzerinde dura cağı muhım bir mevzu olmakla beraber burada kısaca temasta dahi fayda vardır

Memleketimizde gerek mühendisler ve gerek se yardımcılarında arzu edilen formasyonu buJ mak bugün için imkânsızdır Bunun ciddi olarak ele alınması gerekir Biz burada formasyona tesir eden faktörler üzerinde duracağız a) Personel ve ücret politikası:

Halen personeli yetiştirmek ve yetişen perso neli ıhtısaslaştıracak şekilde bir politikamız yok tur Ücret politikamız yanlıştır Mühendisten iş çiye kadar bütün personel yalnız ücret politikası neticesinde unvan ve fırsat peşinde koşmak mec buriyetinde bırakılmaktadır. Bu durum mühendis lerin müdürlük peşinde, işçilerin amirlik ve ka tiplikler peşinde koşmasını intaç etmekte ve per

sonelin yetişip ihtisaslaşmasına imkân vermemek tedir. Hiçbir ihtisasa sahip olamadan yüksek bir mevkiye gelen personel ekseriya bu yeri muha faza için emrinde bulunanların kuvvetli olmasını da arzu etmediği için yetişmelerini teşvik etmek şöyle dursun zaman zaman baltalamakta ve ehli yetsiz olduğu için de yaptığı işler hatalı olmak tadır.

Bu durumun ıslahı için ihtisaslaşmayı ve de vamlı terakkiyi teşvik eden teknik barem adını verebileceğimiz bir ücret politikasının tesbiti gerekir.

b) Personelin yetişmesinde dış münasebetle rin tesiri :

Son zamanlara kadar yabancı memleketlere üniversite tahsili için gönderilen talebeler hariç dış münasebetlere gereken önem verilmemiştir. Son yıllarda teknik yardımlar ve talebe teşekkül leri arasındaki karşılıklı temaslar başlamış ise de bu hususa daha fazla önem verilmesi icap ettiği kanaatindeyiz. Son zamanda işçilerin dışarı gitme lerine izin verilmiş ise de yukarda bahsedilen yanlış personel ve ücret politikası sebebile bunun personelin yetişmesini sağlıyacak bir yol olmak tan ziyade yetişmiş personelin dışarı çıkması gibi bir mahzur doğurması muhtemelidir: Üzerinde hassasiyetle durulması icap eder kanaatindeyiz.

Dışardan ihtisas sahibi kimselerin getirilmesi, kurslar açılması ve gerek mekteplerde ve gerekse kurslarda lisan öğretimine ehemmiyet verilmesi suretiyle personelin dış temaslarını kolaylaş tırmak hiç değilse eserlerden faydalanma imkânı nı temin bakımından lüzumludur.

6 — Önümüzdeki on yıllık devre için lüzumlu mühendis ve yardımcılarının miktarını tesbit ede bilmek için her şeyden önce tatbik edilecek ik tisadi programın ve yapılacak tesislerin bilinmesi ne ihtiyaç vardır. Ancak böyle bir programın tes bitınde gözönüne alınacak kaba bir tahmin için aşağıdaki şekilde bir kıyaslama yapmak faydalı olur kanatindeyiz.

Devlet Plânlama Teşkilâtının neşriyatından öğ rendiğimize göre önümüzdeki yıllar için millî geli ri yılda % 7 artırmak suretiyle 10 yılda iki mis line çıkaran bir iktisadî plân hazırlanmaktadır Bu plânda yatırım nisbetinin de % 10 12 olan bugünkü seviyesinden % 18'e çıkarılacağı açıklan maktadır.

Sektörler içinde büyük bir nisbet değişmesi olmaksızın yanı elektrik sektöründe yapılacak ya tırımların toplan yatırımlara olan nisbetinin de ğişmediğini kabul ederek yapılan tahminlere göre 1961 yılında 3 milyar kWh olacağı tahmin edilen Türkiye'deki toplam enerji üretiminin 1970 yı lında 10 milyar kWh'a erişeceği tahmin edilmek

tedir. Bunun için de elektrik sektörüne yapılan yatırımların yılda 300 milyon TL. dan 1 milyar T.L. na kadar yükselmesi icap edecektir.

Mühendisten işçiye kadar bütün personelin yıllık yatırımla orantılı olacağını kabul etmek yerinde olur kanaatindeyiz. Yatırım ve iş hacmi büyüdükçe birim yatırım için personel adedinin azalacağı akla gelirse de elektrik sektöründe iş hacmi genişledikçe daha otomatik tesislere dola yısiyle daha kaliteli işçiye ihtiyaç artacağından lüzumlu elektrikçi miktarında bir azalma olmıya caktır Bugün araştırma sahasında çalışan mühen dislerimizin yok denecek kadar az olduğu da gözönüne alınırsa önümüzdeki devre için mü hendis ve yardımcılarının miktarlarını yukarda verilen nisbetle 1970 te üç misli olacak tarzda ar tırmak icab eder kanaatindeyiz

Tekniker, usta ve işçi adetleri için elimizde kâ fi bilgi olmamakla beraber bunlar için de aşağıda ki şekilde tahmin yapılabilir

Elektrik İşleri Etüt İdaresinin istatistiklerine göre 1959 yılında elektrik işletmelerinde çalışan personel şu şekildedir:

Mühendis Teknikler İşçi İdari personel

Toplam

197 583 8367 4497

13644

Bu müeseseselerde çalışan mühendislerin, top lam mühendis adedine oranı Tekniker ve işçiler • için de kabul edilebilir kanaatindeyiz Bu iti barla yukardaki miktarları mühendislerin oranı ile artırmak suretiyle bugünkü elektriçi sayıları hakkında bir tahmin yapmak mümkündür. Bu miktarların yukarda belirtildiği gibi 1970 yılında üç katı olacağını da kabul edebiliriz.

7 — Yukarda belirtilen kaba tahminler veya daha uzun bir çalışma ile elde edilecek kafi ra kamlara göre yapılacak tahminler bize önümüzde ki yıllar için elektrik sahasındaki mühendis ve yardımcılarının lüzumlu miktarları için kaba ilk değerleri verecektir. Bu tahminlere göre hazır lanacak iktisadî plân çerçevesinde bu miktarla rın tekrar gözden geçirilmesi de bir zarurettir. Bu suretle tesbit edilecek ihtiyaçların karşılan ması için kanaatimizce aşağıdaki şekilde hareket edilmelidir •

Bugünün ihtiyacı ve istikbalin ehemmiyetli problemi olacak elektrik mühendislerinin adet ve kalite durumları ancak eğitim ile hallolabilir Teknik mekteplerimizdeki profesörlerin mühen dislik formasyonu için lüzumlu matematik, fizik ve teknik mefhumları öğrettikleri mühendisleri miz bir program dahilinde yabancı memleketler de özel konularda yetiştirilmelidir. Bu programın

E.M.M 62

hazırlanmasında yabancı müşavir firmalar tutul malıdır. Böyle bir programa derhal başvurulma lıdır. Aksi halde büyük masraf ve zahmetlerle mekteplerden mezun olan genç mühendisler is tikbalde işgal edecekleri mevkilerde yapmaları icabeden işlerden tamamen başka işler yapmaya şimdiden zorlanmış olacaktır Böylece memle kette gün geçtikçe tashihi güçleşen ehliyet ve personel problemleri belirtecektir. Gene tecrü beli müşavir firmaların hazırlayacağı program lar gereğince mütehassıs müesseseselerın kurul masında ve şimdiden faaliyete geçmesinde fay dalı olacak ecnebi elektrik mühendisi mütehas sısların memlekete derhal celbine çalışılmalıdır. Ecnebi müeseseselerden edinmemiz gereken bilgi ve tecrübe için mühendislerimizin evvelâ yabancı dil bilgisi ile teçhizine çalışılmalıdır Acilen ha zırlanması gereken iş ve vazife programları gere ğince her sene mektepten mezun olması gereken mühendislerin adedi tesbıt olunmalı, onların ye tiştirileceği mekteplerin memlekette kurulmasına çalışılmalı, mevcut mekteplerin kapasitesi yetmi yorsa bir kısım mühendisler de hariç memleket lerdeki okullarda yetişırilmelidir. Bu işlerde dev letin yapması gereken mali yardım ehemmiyetle ele alınmalı ve hazırlanan programların yürütül mesinde personel problemi olmaması için mek teplerde yetiştirilen ve bilâhare ihtisas gördürü len mühendislerle evvelemirde uygun şartlar ih tiva eden mukaveleler yapılmalıdır.

Sanat enstitüleri, akşam sanat okulları ve kurslar içinde yukarda mühendislik için bahset tiğimiz şekilde ihtisas sahibi mütehassıs eğitim firma veya müesseselerinden istifade edip der hal harekete geçilmelidir.

Bütün bunlardan önce elektrik sahasında ça lışan personelin öğretim ve eğitimini çıddı bir problem olarak ele almak, bir büro veya dairede yapılacak devamlı çalışma, tam bir istatistik ve anket toplama ve bunları değerlendirme ile işe başlama zarureti vardır.

3. TÜRKİY E EĞİTİM PLÂNI KOMİSY ONU RAPORU:

Elektrik Mühendisleri Odası tarafından kuru lan Türkiye Eğitim Plânı komisyonumuz gö revi ile ilgili olarak aşağıdaki hususları tesbıt etmiştir :

1 — Memleketimizde teknik elemana olan ihtiyaç miktarları hakkında düşünceler •

Memleketin kalkınması bakımından umumî bir eğitim dâvasının halline çalışıldığı malûm dur Hayat standardının yükselmesini hedef tu tan faaliyetler dolayısıyle memleketimizde ilk, orta ve yüksek öğretimde mektep, öğretmen ve .eğitim malzemesinde gittikçe artan bir eksik lik hissedilmektedir. Eğitimde bugüne kadar güdülen yol hususi veya devlet sektöründe eri şilmesi düşünülen muayyen bir gayeden ziyade,

bazı sanayi kollarında duyulan mahalli ihtiyaç lar veya işsizliğin tevlit ettiği sosyal baskılar ne ticesinde doğan kısa vadeli düşüncelerin tatbi katından ibarettir Bu tarz faaliyetin tutunabil mesine sebep memleketin kültür seviyesinin as Yrın icaplarına göre çok aşağılarda bulunması ve mevcut teknik eleman miktarının ihtiyaca nis betle yok denecek kadar az olmasıdır

Halen memleketimizde teknik öğretimle va zifelendirilmiş kimseler hususi ve devlet sektö ründen istikbale matuf iş programları temin edemediklerinden kendi görüşleri ve ICA kana lıyla gelen mütehassısların yardımıyla piyasa ihtiyacına göre faaliyetlerini düzenlemeye çalış maktadırlar. Bugünkü durum hakkında aşağıda ki rakamlar bir fikir vermektedir

Son yıllarda Erkek Sanat Enstitülerinde gö rülen inkişaflar .

Öğretim yılı 1930 31 1935 36 1940 41 1945 46 1950 51 1955 56 1958 59 1959 60

Okul sayısı 9 9 9 55 82 81 86

Ogrencı sayısı Toplam 1344 1847

• 3847 18948 17844 29354 34575

Test ile okullara, kabul edilen aday

Öğretim ların adedinin toplam müracaata

yılı

nisbeti (%)

1955 56

1956 57

1957 58

1958 59

öğretim yılı

1950 51 1951 52 1952 53 1953 54

1954 55 1955 56 1956 57 1957 58 1958 59

Elektrik şubesinden toplam mezun adedi 219 287 254 253 , 496 477 476 559 570

1958 59 öğretim yılında yapılan bir ankete göre aynı sene san'at mekteplerinden mezun olan elektrik bölümü öğrencilerinin meslekleri ile ilgili olarak çalıştıkları müessese ve iş yer lerine adet itibariyle dağılışları:

Devlet ve iktisadî Hususi Devlet teşebbüsleri fabrikalar

Kendi açtıkları atölyeler

dır. Bu anket çalışmaları henüz sonuca ulaşma mıştır.

Yıldız Teknik Okulunda gece tedrisatı yapıl ması ve Teknik Üniversiteye girmek isteyen adayların tehacümü sebebile Yüksek Teknik Öğretim için istatistiklerin burada açıklanmasına lüzum görmüyoruz

Yukarıdaki istatistiklerde görülen büyük inki şaflar yapılırken eğitim metodlarında ve malze melerinde arzu edilen seviyeler temin edileme miştir. Her mektepteki atölyeler ve laboratuvar lar bir diğerindeki imkânlara sahip değildir. Öğretim mensupları mevzuu da tetkike değer. Bu hale göre istikbale ait gelişmeler meyanın da evvelâ mevcut müesseselerin ıslâhına ve ek sikliklerinin temini cihetine gidilmelidir. Tür kiye Eğitim Millî Komisyonu raporunda da bu hususlara işaret edilmektedir. Bugüne kadar hususi veya devlet sektöründeki alâkalıların mekteplerdeki eğitim metodları, malzemesi ve mevzuları hakkında Teknik Öğretım'e temenni leri olmamıştır. Meslek tatbikatında görülen eksiklikler dolayısıyle muhtelif kimseler sözlü olarak meselâ sanat mektepleri elektrik bölümü mezunlarının hat tesisatı işlerinde iyi, motor te sisatı işlerinde zayıf oldukları gibi beyanlarda bulunmuşlardır Üniversitelerimiz için de ben zer misâller verilebilir.

Mevcut eğitim teşkilâtlarının bugünkü ve is tikbaldeki problemleri geniş yatırımlara ihtiyaç göstermektedir. Ayrıca bu teşebbüslerde teşki lât plânlamasının yapılabilmesi için hususi ve Devlet Sektörünün iş programları bilinmelidir.

Memleketin kalkınması plânlarının hazırlan ması ile memleketimizde teknik eleman ihtiya cı tesbit edilebilir. Ancak bu maksatla kurulan Devlet Plânlama Dairesi yeni kurulmuştur. Nor mal bir inkişâf devri olacağını kabul edersek bu teşkilâttan uzun müddet umumî bir kalkın ma plânı bekleyemeyiz. Bizim için yapılabilecek iş hususi ve resmî bütün iş yerlerine şâmil an ketler açmak, mahallinde tetkikler yapmak su retiyle günün ihtiyacını tesbit Olabilir. Ancak bu da geniş bir teşkilâtın en az • altı ay ile bir senelik çalışmasına bağlıdır. Bu işi brr komis yon raporuna bağlamak çok hatalı olur ve bu hata neticeleri uzun yıllar süren ve üzerinde ga yet hassas davranılması lâzım gelen eğitim dâ vasında telâfisi imkânsız hatalar doğurabilir. Bu itibarla raporumuzda bir rakkam vermekten kaçınılmıştır İstikbaldeki plânlamalara esas ol mak üzere anketler açmak suretiyle, bir çalış ma yapmak şüphesiz büyük faydalar sağlayabi lir Kanatimizce bu işi en iyi başaracak teşek kül Teknik Öğretim Müdürlüğüdür. Ancak Üni versite, Elektrik Mühendisleri Odası, Etibank, EÎE ve Sanayi Odaları gibi teşekküllerin maddi ve personel yardımlarının sağlanması lâzımdır.

Şu halde ilk önce iş verenlerin kat'ı ola rak ne düşündüklerinin muhtelif şekillerle açık lanması icabeder

2 — Teknik öğretim Müesseselerine verilme si lâzım gelen veçhe ve yeni ihtisas şubelerine lüzum olup olmadığı hakkındaki düşünceler:

Bütün Türkiye'de imalât yerine işletme, ba kım ve pek az miktarda plânlama işlen mev cuttur Mühendislerimizden fevkalâde spesiyal işlerin beklendiği haller olmakla beraber; mü hendislerimiz teknik işlerin organizasyonundan başka işlerle pek az uğraşırlar. Bu yüzden ge nel, rijıt olmayan bir' eğitim sistemi ile mühen dislerimiz yetişmelı; ekonomi ve organizasyon işleri hakkında geniş bilgiye sahip olmalıdırlar. Fakat bu asırda yapılacak kalkınma işleri özel ihtisas şubelerine ihtiyaç gösterecektir. Müte hassısların bu kalkınma plânının icaplarına göre dışarıdaki üniversite ve fabrikalarda yetiştiril mesi bizim için muhtemel ve kârlı bir teşebbüstür. Bu kabil teşebbüslerle birlikte bizdeki teknik, or ta ve yüksek okullarda da ihtisas şubelerinin fa aliyetine hız verilmelidir.

Hususi ve Devlet Sektöründe yapılacak araş tırmalar' neticesi ihtiyaç duyulan ihtisas şube leri ve lüzumlu elemanlar hakkında bir fikir edinilebilir. '

Bilhassa mühendis mekteplerinde her yük selen sınıf kademesinde elektrikle ilgili fizik ve matematik dersleri bulunmalıdır Yabancı dil derslerine ehemmiyet verilmeli ve yeni pratik lisan öğretim metodlarının tetkiki için kültür dernekleri ve teknik yardım teşkilâtlarından fay dalanılmalıdır Seçime bağlı dersler arttırılmalı dır. Talebelerin daha geniş bir eğitim hürriyeti içinde okumaları neticesi onların daha mektep sıralarından müteşebbis olmaları sağlanacaktır. Teknik mevzularda öğretim mes'uliyetıni haiz pro fesörlerin endüstri tecrübesi olması şarttır. Bu sayede üniversitelerde ihtisas kollarına itimat edilebilir Üniversitenin araştırma yaptırması için bu araştırmaların finanse edilmesi icab eder. Bu da muhtelif yerli ve yabancı firmalar tarafından yapılabilir. Sadece eğitim maksatları için ayrı lan malî imkânlarla araştırma yapılamaz —•

Türk Üniversitelerinden yetişen mühendisle rin dizayn ve araştırma sahalarında çalışabil meleri için bir endüstri şarttır Aksi halde on ların öğrendikleri bilgilerle (Bilhassa elektrik sahasında) ilk etüdler ve inşaat işlerinden baş ka sahalarda faydalı olamıyacaklardır. Bilgili ve üniversite kültürü almış olmaları dolayısiyle mü hendislikten gayrı işlere de yatkındırlar İlk etüdler neticesi sipariş edilen malzemelerin mü kemmeliyeti hakkında söz söylıyebilmek için iyi bir işletme tecrübesine ihtiyaç olduğu gibi özel mühendislik bilgilerine de ihtiyaç vardır, ihtisas sahibi mühendislerle en fazla ekonomi elde edi lebilir Bugünden en iyi ekonomiyi elde etmek demek, ıyı çalışan bir endüstrinin temellerini kurmak demektir Bu mütehassıs personel belki

ilk sıralarda bazı ilâve masrafı icabettirecektır; fakat en mühimi şudur ki mühendislik kalitesi nin düşmesi ve mühendislerin yaptığı işlerin öneminin azalması önlenecektir.

Elimizde ne kadar zengin ham maddeler olur sa olsun en ıyı etüd, plânlama ve tatbikat müte hassıslarla sağlanır.

Bugün Türkiye' de bilhassa San'at enstitüsü elektrik bolümü mezunlarının artmasına karşılık gösterilen sebepler piyasada iş bolluğu, elektrik işlerinden meselâ tesisat işinin fazla sermayeye ihtiyaç göstermediğidir. Elektrik mühendisleri nin artan ihtiyaçları ise yeni Türkiye Elektri fikasyonu dolayısıyladır Bu işe yatırım yapılmak istendiği sürece bu yatırımın imkânlarının mü saade ettiği elektrik mühendisi miktarı tesbıt edi lebilir Türkiye elektrifikasyonu enerji nakli ve dağıtımı bakımından geniş ve uzun seneler süre cek bir projedir Bu mevzu dolayısiyla piyasada Elektrik Mühendislerinin bu iş ile ilgili teorik ve pratik mevzuları iyi bilmeleri" gerekir.

Ünıveı sitede de bu sahada eğitimin ehem

miyet kazanacağı aşikârdır. Fakat elektrik mü

hendislerinin Sanayinin diğer kollarına da dikka

tini çevirmesi için o sahalarla ilgili projeler ya

pılıp tatbikine geçilmelidir Bugün elektrifikasyon

dolayısıyla piyasada para getiren işlerin hiç de

fazla bir mühendislik icabettırmediğı aşikârdır

Bu sebepten mühendislik bazı sahalara intikal et

tiği takdirde mühendis olmak için talebelerin

mekteplerde fazla zorlanmaması fikri ortaya atı

labilir. Bu ise diğer işler için ehliyetsiz mühen

dislerin plânlama işlerinde müessir olmasını do

ğurur. Bu yüzden şurası unutulmamalıdır ki üni

versitenin gayesi endüstrinin arzusunu yerine ge

tirmek yerinde ilmi önderlik olmalı, asla üniver

site mecburi ders programları ile çalışmama

lıdır Çünkü mecburi ders programlarına piyasa

daki cereyanlar tesir edecektir. Sade Türkiye'

de mevzubahis olabilecek dersler ve projeler üni

versitelerimizden kaldırılmalıdır.

JJL

ELEKTRİK İŞLERİNİ YÜRÜTEN TEŞEKKÜLLERİMİZ

Halen memlekette zayıf akım işlen ile kuvvetli akım yani elektrik enerjisi işlen, salahiyet ve faaliyetleri birbirinin sahasına girmiş birçok mü essese tarafından yürütülmektedir

ELEKTRİK ENERJİSİ SAHASI

Halen bu sahada Belediyeler dışında birbirin den tamamen müstakil 17 müessese çalışmakta dır. Bu müesseseler esas itibariyle muayyen bir kısımda faaliyette bulunmak üzere kurulmuşlar sada kanunlardaki bazı fazlalık veya eksiklikler den, idarecilerin bazen gayretkeşliğinden, bazen de o kısımdaki işler iyi yürümediğinden mecbu ren birbirinin faaliyet sahalarına tecavüz etmişler dir Bu durum ise birçok sürtünmelere, bir işin birkaç yer tarafından birden yapılmasına dolayı sile teknik eleman, vakit ve para sarfına yol aç makta memleketin bir çok kayıplara uğramasına sebeb olmaktadır.

Dünyanın hemen hemen her yerinde elektrik işlerinin yürütülmesi bir tek elde toplanmıştır. Bu birleşme bütün memlekete şamil olarak yapı lamamış ise, hiç olmazsa memleketin muayyen bir bölgesinde ve belirli hududlar içinde bir tek müessese faaliyet göstermekte ve etüdünden, te sisi kurup işletmeğe kadar o bölgede bütün işler bir tek elden yürütülmektedir.

Elektrik enerjisi gibi hem kamu ışı olan ve hemde her zaman bedelini geri alan bir işin, bil hassa endüstriyel kalkınma yapmak isteyen mem leketimiz için ehemmiyeti 1953 ten beri anlaşıl mış ve bu vadide çalışmalar yapılmağa başlan mıştır.

E M M B1

Elektrik işlerinin bir elde toplanması fikri ilk evvelâ 1953 te toplanmış olan I. İstişarı Ener ji Kongresinde ortaya atılmış ve bundan sonra işin tahakkuku için pek çok çalışma yapılmış tır. En nihayet bir kanun 1959 da Büyük Millet Meclisine getirilebilmiş, fakat bazı menfaatlerin çarpışması sonunda, tümü ve 15. maddeye kadar olan kısmı kabul edilmiş olduğu halde hükümet tarafından meclisten geri çekilmiştir. 27 Mayıs' tan sonra Milli Birlik Hükümeti işi yeniden ele almış hazırlanan bir iki kanun tasarısı gene ka nunlaşmak fırsatı bulamamıştır.

Yeni kurulan İsmet İnönü Hükümeti bu işi önemle ele almış, ve Sanayi Bakanlığı alakalı dai relerin temsilcilerinden kurmuş olduğu bir ko misyona yeni bir Türkiye Elektrik Kurumu ka nunu hazırlatmıştır Bu kanunun yakında meclise geleceği tahmin edilmektedir.

Halen memleketimizde elektrik enerjisi işleri ile meşgul olan müesseler şunlardır.

SANAY İ BAKANLIĞI

Enerji Dairesi Elektrik İşleri Etüt İdaresi Etıbank ve buna bağlı Etibank Elektrik İşletmeleri Müessesesi

BAY INDIRLIK BAKANLIĞI Yapı İmar Dairesi Devlet Su İşlen Hava Meydanları ve Akaryakıt Tesisleri İnşaat Reisliği