İŞ ETÜDÜ TEKNİĞİNİN ANAHTARI

UDK: 658.5 iş Etüdü M n i ğ i D i n Ana hatları '

Attila ATLI

Y. Müh. BP. A. O.

ÖZET :

Bu yazına birçok memleketlerde taşan ile kullanılmakta olan iş etüdü tekniğinin ana hatları verilmiş, istihsal gücüne etkiyen faktörler bu gücün arttırılması içtn çareler, veri mi düşüren hususlar ayrıntıları ile incelenmiştir.

GİRİŞ: Kişinin, hayatın nimetlerinden ya rarlanarak yaşayabilmesi için gerekli vasıtaları kazanabilme gücü olarak tarif edilen hayat stan dardının yükseltilmesi, milletlerin başlıca hedef lerinden biri haline gelmiştir.

Hayat standardına tesir eden faktörlerin ba şında milli istihsal gücü gelmektedir. Bu yazı mızda milli istihsal gücünün önemli bir parçası olan endüstriyel istihsal gücünün arttırılması amacı ile Dünyanın bir çok memleketlerinde ba şarı ile kullanılmakta olan iş etüdü tekniğinin ana hatları tanıtılmağa çalışılacaktır.

1. Serbest Teşekkülde İstihsal Gücü.

Bir teşebbüsün istihsal gücüne etkiyen fak törler başlıca iki kısımda incelenebilirler:

a) Dış faktörler: Bunlar teşebbüsün yöne timinden sorumlu olanların kontrolü dışında olup, talep, devletin vergi politikası, faiz nisbet leri, ham madde kaynakları, istihsalde kullanı lan araçlar, kalifiye eleman v.s. dır.

b) tç faktörler: Yönetimden sorumlu olan ların doğrudan doğruya kontrolü altındadırlar.

Bu yazımızda, istihsal gücüne geniş ölçüde etkiyen ve iş etüdü tekniğine konu olan iç fak törlerden bahsedilecektir.

Bir istihsal şirketinin istihsal amacı ile kulla nabileceği kaynaklar başlıca dört kışıma ayrıla bilirler :

1) Arazi ve bina: İstihsal işleminin yapı lacağı fabrikalar, ofisler ve bunlara ait arazi.

2) Malzeme: İstihsal amacı ile kullanılan her türlü malzeme, ham madde, ambalaj madde si VJS.

3) Makinalar: İstihsal işleminde kullanıla bilecek bütün araçlar, alet ve makinalar, bunla ra ilave olarak taşıt araçları

4) İnsan Gücü: İstihsal işlemini yürüten, planlayan ve denetleyen bütün ferdler.

İstihsal işlemi bu kaynaklardan türlü şekil lerde istifade ile yürütülebilir. Yüksek istihsal gücü istihsalde kullanılan kaynakları kabil oldu ğu kadar azaltmak, buna karşı, bu kaynaklardan yararlanarak elde edilen istihsal maddesinin

miktarını arttırmaktır. Bu takdirde, istihsal edi len malın birim, fiatı düşecek ve mal geniş bir halk kütlesinin istifadesine sunulmuş olacaktır. Bunun tabii bir neticesi olarak, hayat standardı yükselmiş olacaktır.

Kaynakların en iyi bir şekilde kullanılmasın dan ve uygun bir şekilde birleştirilip, yüksek bir istihsal gücü elde edilmesinden yönetim üni tesi sorumludur. Yönetim ünitesi bu görevini tam olarak yapamazsa teşebbüs kısa bir süre içinde iflas eder.

Şimdi, yukarda bahsedilen kaynakların istih sal gücüne ne şekilde tesir ettiğini biraz daha yakından görelim :

Malzemenin istihsal Gücünün Arttırılması:

Kaynakların istihsal gücüne tesirleri bakı mından birbirlerine göre bağıl önemleri, teşeb büsün cinsine, müessesenin çalıştığı memlekete, kaynağın elde edilme fiatına, kullanılan istihsal metodlarının cinsine göre değişir. Ham madde den yoksun, iktisaden gelişmemiş memleketler de, ham madde döviz ile temin edilen pahalı bir madde olduğundan istihsal gücüne diğer kay naklardan daha fazla tesir eder. İş etüdü tekniği bu gibi durumlarda, malzeme ile ilgili istihsal gücünün de arttırılmasında başarı ile kullanıl maktadır.

Malzeme tasarrufu iki safhada sağlanabilir:

1) Proje safhasında: Projeler malzeme sarfiyatını minumum kılacak şekilde hazırlanır.

2) İmalat safhasında: İşçiler yanlış işlem ler ile malzeme sarfiyatına sebebiyet verdirme yecek şekilde yetiştirilir.

Uygun nakliye ve depolama usulleri uygula narak malzemenin fabrika içersinde minumum bir nakliye işlemine tâbi olması sağlanır.

Uygun bir ambalaj ve paketleme sistemi ile nakliye sırasında olacak hasar miktarı azaltılır.

Arazi, Bina, Makina ve İnsan Gücü Kaynak larının istihsal Gücüne Etkisi:

(*) International Labour Office tarafından Ya yınlanan Work Study isimli kitaptan fayda lanarak yazılmıştır.

Arazi ve binanın randımanlı ve maksimum istihsal gücü ile kullanılması maliyetin düşme sinde önemli bir rol oynar. Bina ve arazinin ev velden hesaplanarak alınması ana sermaye ya tırımında büyük kısıntılar sağlayabilir.

Makina ve insanın istihsal gücünün ölçülebil mesi için, bir makina ve bir insanın bir saat zar fında yapabildiği iş, birim ölçü olarak alınır. Bu gaye ile kullanılan ölçü birimlerine adam saat ve makina saat denir.

Belirli Bir İşin Y apılmasında Sarf Edilen Za manın Analizi:

Belirli bir işin yapılabilmesi için sarfedilen zaman başlıca şu unsurlardan meydana gelir:

Temel İş Miktarı: îşi aksatan herhangi bir durumun olmadığı ideal şartlar altında belirli bir işin yapılabilmesi için adam saat veya maki na saat cinsinden sarfolunması gereken mınu mum zamandır.

Temel iş miktarı teorik bir değer olup, pra tikte aşağıda belirtilen sebeblerden ortaya çıkan ve işin yapılması için gereken zamanın uzaması na sebebiyet veren iş unsurları bunun üzerine ilave olur.

A — Proje ve şartnamedeki kusur ve eksik liklerden doğan iş miktarı:

B — İmalatta kullanılan metod ve usullerde ki yetersizliklerden doğan iş miktarı.

Temel iş miktarı kesiksiz bir çalışmaya te kabül etmektedir, gerçekte, çeşitli sebeblerden türeyen ve makina ile işçiyi sürekli çalışmadan alakoyan bazı önemli faktörler vardır. Tesirsiz zaman olarak isimlendirilen ve imalat süresini uzatan bu zaman elemanı başlıca şu sebeblerden meydana gelmektedir:

C — Yönetim Ünitesinin yetersizliğinden do ğan tesirsiz zamanlar,

D — İşçinin kendisinin sebebiyet verdiği te sirsiz zamanlar.

Şimdi, istihsal gücünün düşmesine sebebiyet veren bu dört hususu biraz daha yakından ince leyelim.

A. Proje ve şartnamedeki yetersizliklerden doğan iş miktarı :

Bu başlıca şu sebeblerden meydana gelebilir: 1) Şartname veya proje istihsalde en eko nomik metod ve usullerin uygulanmasına elver meyecek şekilde hazırlanmış ise, istihsal gücü düşer.

2) İstihsal edilen mal çok değişik ve stan dard olmayan parçalardan meydana gelmiş ise, hususi maksatlı yüksek istihsal makınalarından istifade edilemez, dolayısıyla mal daha yavaş ça lışan genel maksatlı makinalar vasıtasıyla imal edilir, neticede istihsal gücü düşer.

3) İstenilen kalite standardının altında ve ya üstünde bir kalite standardının seçilmesi, iş miktarını arttırır. Mesela, tolerans sınırı lüzu mundan fazla bir hassaslık da seçilmiş ise, son muayenede arzalı çıkan mal sayısı artar, dolayı siyle malzeme zayiatı yükselir.

4) Proje, parça son şeklini alıncaya kadar fazla miktarda maddenin yontulmasını icab etti recek şekilde hazırlanmış ise, bu taktirde iş mik tarı ile birlikte malzeme sarfiyatı da artar.

B. imalatta kullanılan usul ve metodlardaki yetersizlikten doğan iş miktarı:

Bu başlıca şu sebeblerden meydana gelebilir:

1) İstihsalde kullanılan makinaların tipi ve büyüklüğü maksada uymuyor ise,

2) Makina veya fabrikanın çalışma şartları iyi değil ise,

3) Maksada uymayan el aletleri kullanılı yor ise,

4) Fabrika veya iş yerinin tertiplenmesi işçiler için lüzumsuz hareketlere sebebiyet ver diriyor ise,

5) Kullanılan metodlar lüzumsuz hareketle re sebebiyet verdirecek şekilde ise, malın istih sali için gereken zaman artar dolayısıyla istih sal gücü düşer.

Görülüyor ki: yüksek bir istihsal gücü ancak ideal iş şartları altında, hareket, zaman ve insan gücü kayıplarının minumuna indirilmesi ile el de edilebilmektedir.

C. Y önetim ünitesinin yetersizliğinden do ğan tesirsiz zaman:

Bu başlıca şu sebeblerden meydana gelebilir: 1) Piyasaya istihsal maddesinin lüzumun dan fazla çeşitli tipleri çıkartılmış ise, imalat makinaları bir tipten diğerine geçerken uzun zaman boş kalabilir.

2) Proje, piyasanın arzusunu tam manasıy la tatmin etmekten uzak ise, mal piyasaya çık tıktan bir müddet sonra istihsalde değişiklikler yapmak ıcabeder ki: bu hem insan saat ve ma kina saat ve hem de malzeme kaybına sebebiyet verdirebilir.

3) Fabrika içersinde imalat sırası iyi plan lanmamış ise, zaman zaman bazı işçiler boşta ka labilirler.

4) Ham madde ve istihsal için gerekli bü tün teçhizat zamanında temin edilemez ise, ma kinalar ve işçiler bekleme esnasında boş kalabi lirler

5) İstihsalde kullanılan teçhizatın bakımı uygun bir şekilde yapılamaz ise, vuk'u bulacak arızalar istihsal süresini düşürebilir.

6) Çalışma şartları işçi veya makinanın de vamlı olarak çalışmasına mani ise, istihsal süre si uzayabilir.

7) Lüzumlu emniyet tedbirleri alınmamış ise, iş esnasında vuk'u bulacak kazalardan dola yı zaman kaybı meydana gelebilir.

D. İşçinin Kontrolü Altındaki Tesirsiz Za manlar :

Bu başlıca şu sebeblerden dolayı meydana ge lebilir :

1) İşçilerin işe geç başlaması ve işi erken terketmesi, iş esnasında yavaş tempo ile çalış ması,

2) İşçilerin dikkatsizliği yüzünden hasıl olan kazalar,

3) İşçilerin dikkatsiz ve itinasız çalışmaları yüzünden arızalı parçaların istihsal edilmesi, is tihsal süresini uzatır, dolayısıyla istihsal gücünü düşürür.

Yukarda dört grupta izah edilen faktörler ta mamiyle yok edildiği taktirde (ki, bu pratikte imkânsızdır), istihsal süresi minumuna indiril miş, dolayısıyla istihsal gücü maksimuma çıka rılmış olur.

I I . İş Miktarını ve Tesirsiz Zamanları Azalt mak Gayesi ile Kullanılan Y önetim Teknikleri :

Yönetim muayyen hedefleri elde etmek üze

re insan faaliyetlerini organize ve kontrol etmek

şeklinde tarif edilebilir.

Yönetim teknikleri ise benzer tipte bütün yönetim problemlerine uygulanabilen plânlama, kontrol ve sistematik araştırma usul ve metod larından meydana gelmiştir.

Bu teknikler öğretim yoluyla elde edilebil mekle beraber, fabrika içersinde emniyetli bir şekilde uygulanabilmeleri için geniş bir tecrü beye ihtiyaç gösterirler.

Yönetim insanlarla yakın ilgisi olduğundan, bir ilim dalı olduğu kadar bir san'at olarak da kabul edilebilir. Bu bakımdan yönetici hemcin sini iyi anlayabilen ve onlarla uygun ilgiler ku rabilen bir kimse olmalıdır.

1) Proje ve Şartnamedeki yetersizliklerden Doğan iş Miktarını Azaltmak için Kullanılan Yönetim Teknikleri

Mühendis Fabrikasyon usullerini iyi bilmiyor ise, imalata en ekonomik metodların kullanıl masını sağlıyacak projeler hazırlayamaz. Bu du rum daha başlangıçta proje ve istihsal persone line iş birliği yaptırmak ile önlenebilir.

Standardızasyon vasıtası ile, • istihsal edilen malın tipleri azaltılabilir, dolaysıyla yüksek is tihsal sür'ati sağlayan metodlardan istifade edi lebilir.

Tolerans sınırlarının arzu edilen altında veya üstünde tutulması büyük zararlara sebebiyet verdilebilir. Standar'ın müşterinin isteğinin al tında tutulması, geniş ölçüde müşteri kaybına, üstünde tutulması ise malın pahalıya mal olması na sebebiyet verdirmektedir.

Yönetici, bu bakımdan piyasanın, müşterinin arzusunu ve malın teknik evsafını tam olarak tesbit edebilmelidir. Bunlar «pazar Araştırma» «Müstehlik Araştırma» teknikleri vasıtası ile gerçekleştirilebilmektedir. Malın istenilen bir kalite seviyesinde piyasaya arzı da «Kalite Kont rol» tekniği ile yapılabilir.

2. İmalatta Kullanılan Metod ve Usullerdeki Yetersizliklerden Doğan İş Miktarının Azaltılma sında Kullanılan Yönetim Teknikleri :

Belirli bir malın istihsalinde kullanılabilecek makina, teçhizat ve usulleri tesbit etmek üzere, «usul ve metod plânlama» teknikleri kullanıl maktadır.

Uygun bir bakım sisteminin uygulanması sa yesinde, makinaların muntazam bir şekilde ça lışmaları temin edilmiş olur. İyi bir bakım ay nı zamanda makinalann ömrünün uzamasını te min eder ki, bu sermaye yatırımını oldukça azal tır.

Fabrika, atölye veya iş yerinin uygun bir şe kilde tertiplenmesi ve uygun çalışma metodları nın seçilmesi, iş etüdünün Önemli bir kolu olan metod etüdü tekniğinin alanına girer.

3. Yönetim ünıtesindeki Yetersizliklerden Doğan Tesirsiz Zamanları Azaltmak Gayesi ile Kullanılan Yönetim Teknikleri :

Yönetim ünitesinin tesirsiz zamanlan azalt mak bakımından sorumlulukları özellikle fazla dır.

Tesirsiz zamanların azaltılması, müessesenin ticaret yapacağı pazardaki takip edeceği politika ile yakından ilgilidir.

Bu bakımdan müessese başlıca iki yol takip edebilir:

a) Büyük sayıda malı az tipde imal etmek. Bu şekilde istihsal maddesi ucuza mal edilmiş olduğundan, düşük fiatlarda piyasaya sürülebi lir.

b) Değişik tiptedeki müşterilerin çeşitli ar zuları dikkate alınarak, istihsal maddesini bir çok tiplerde imal etmek. Bu şekilde istihsal mad desi birinci yola nazaran daha pahalıya mal edilmiş olacaktır.

Aşikar olarak görülmektedir ki, takip edile bilecek yollardan birincisi ikinciye nazaran da ha yüksek bir istihsal gücü sağlamaktadır. Bu husus, bir istihsal müessesesinin imal ettiği ma lın tip sayısına önem vermesi icap ettiğini gös termektedir.

Standardizasyonun da tesirsiz zamanları azalt makta rolü vardır. Aynı istihsal maddesinin de ğişik tiplerine ait yedek parçaların bir çoğu standard ve birbirinin yerine kullanılabilecek şekilde tertiplenmiş ise, bu maliyet fıatında önemli bir tasarruf sağlayabilir.

İşçi ve makinaların boş beklememelerini te min etmek üzere uygun iş planlarının yapılma sına «istihsal planlaması» ve bunun kontroluna «istihsal kontrolü» denir. İş planları, standardi ze edilmiş işçi ve makina kapasiteleri esas alına rak hazırlanmalıdır. Bu standardlar, iş etüdü tekniğinin diğer önemli bir kolu olan «iş ölçme» tekniği vasıtası ile hazırlanabilirler.

«Malzeme kontrol» u malzemenin ucuz fiat la iş yerinde teminini sağlar. Bu kontrol saye sinde makina ve işçilerin malzemesizlikten dola yı boş kalmaları önlenmiş olur.

Makinalarda vuk'u bulacak arızalar da tesir siz zamanların artmasına sebebiyet verdirirler. Uygun bir bakım bunu önler.

Yönetim ünitesi, iş yerinde işçilerin sıhhi şartlar içersinde emniyet ile çalışabilmelerini de temin etmelidir. Aksi halde, kötü iş şartları te sirsiz zamanı arttırır.

4. İşçinin Kontrolü Altındaki Tesirsiz Za manların Azaltılmasında Kullanılan Yönetim Teknikleri:

Bir işin hızlı veya. yavaş yapılması, bir dere ceye kadar işçinin elinde olan bir husustur. Be lirfli bir işi, uzun bir süreden beri yapmakta olan bir kimse, bu işi en iyi şekilde yapabildiği bir tempoda çalışmayı itiyat edinir. İşçiye bu temponun üstünde ve hatta altında çalışmaya icbar etmek, iş esnasında bazı hatalara sebebiyet verdirebilir. Bu bakımdan işçinin çalışma sur'ati ni arttırabilmek için, onun çalışma temposunu arttırmak şeklinde değil ve fakat çeşitli sebeb lerden dolayı arkadaşlarıyla konuşma, sigara içmek, geç kalma, işe gelmeme v. s. gibi çalış ması icab ederken, çalışmadığı zamanları azalt mak ile olur.

Bunun için yönetim ünitesi, işçiye her şeyden evvel uygun çalışma şartlan temin edebilmeli dir. Yönetim ünitesi işçiye istihsalde kullanılan bir alet olarak ele almamalı, onun beşer tarafı nı daima hatırda tutmalıdır.

İşçinin çalışma hevesi ancak yönetim ünite sinin takip edeceği uygun bir personel politika sı ile gerçeklenebilir. Sağlam bir ücret politika sı ile bereber zaman zaman teşvik edici pirim lerin verilmesi işçinin daha verimli bir şekilde çalışmasını temin eder.

Kazalar dolayısıyla zaman kaybına yol açan dikkatsiz çalışma da yönetim ünitesinin işçilere bu hususta yetiştirmesi ile önlenebilir.

Buraya kadar istihsal gücünün arttırılmasın da kullanılan yönetim tekniklerine kuşbakışı ola rak bakıldı. Şimdi bu tekniklerin en önemlilerin den biri olan iş etüdü tekniğini gözden geçire lim.

I I I . İş Etüdü.

Belirli bir işi ifa edebilmek için insan, makina güçlerinden mümkün olan en iyi şekilde istifade

edebilmek gayesi ile, kullanılan metod etüdü ve iş ölçülmesi gibi tekniklerin tümüne i$ etüdü denir.

İstihsal gücünün arttırılması, yukarda izah e dildiği gibi, istihsal kaynaklarının verimli bir şe kilde kullanılmasıyla mümkün olabileceği gibi yeni metod ve cihazlardan istifade etmek üzere büyük sermaye yatırımı yapmak sureti ile de gerçekleştirilebilir.

Şu halde, istihsal gücünün arttırılmasında takip edilebilecek başlıca yollar şu şekilde sıra lanabilir :

1. Sermaye Yatırımı :

Başlıca iki şekilde gerçekleştirilebilir:

a) Temel istihsal usulleri ve metodlarında İs lahat yapmak suretiyle. Bu maksatla geniş ölçüde araştırma ve büyük bir sermaye yatırımı yapmak lâzımdır. Müsbet neticeler ancak uzun seneler sonunda alınabilir.

b) Yüksek kapasiteli modern makinalar tesis etmek suretiyle. Bu maksatla da yüksek ser maye yatırımı yapmak icab eder.müsbet neticeler makinalar tesis edilir edilmez alınmağa başlar.

2. Daha iyi yönetim usulleri uygulamak ile:

Bu başlıca üç şekilde gerçekleştirilebilir: a) Proje ve şartnamedeki aksaklıklardan hasıl olan iş miktarını azaltmak ile. Bu usul bi rinci fasıldaki usullere nazaran daha ucuza mal olur netice bir iki ay içersinde alınabilir.

b) Metod ve usullerdeki aksaklıklardan do ğan iş miktarını azaltmak ile : Bu usul çok ucuza mal olmakta ve müsbet netice derhal alınabil mektedir.

c) Tesirsiz zamanları azaltmak ile:

Bu usulde de maliyet çok düşük olmakta, ne tice çok kısa zaman içersinde alınabilmektedir.

Özellikle bu son üç usulün tatbikatında me tod etüdü ve iş ölçme tekniklerinin önemli rol leri bulunmaktadır.

İstihsal gücünün uzun vadeli bir şekilde art tırılması bahis konusu olduğu hallerde, en akla yakın hareket tarzı büyük sermaye yatırımı ya parak yeni metod ve modern makinaların temi nidir. Bu şekilde bir hareket tarzı özellikle is tihsalin insan gücüne dayandığı hallerde uygun değildir. Yeni makinaların ve yeni metodların geliştirilmesi genel olarak uzun bir zaman ve büyük bir sermaye yatırımına ihtiyaç gösterdi ğinden bu usul herzaman kolaylıkla uygulana maz. Özellikle sermaye kıtlığı olan, buna muka bil istihsal gücünün sür'atle artması icap eden iktisaden geri kalmış memleketlerde bu usullerin uygulanmasında büyük güçlükler vardır.

İş etüdü tekniğinin geniş ölçüde kullanıldığı ikinci grup usuller ise özellikle teknik usul ve vasıtalardan ziyade insanlar tarafından yapılan

işlemlerin önemli olduğu hallerde kullanılmak tadır.

Bir fabrika, atölye, kısaca en genel mânâda bir iş yerinde yapılmakta olan işlerin en kısa ve en randımanlı bir şekilde yapılabilmesi için şerekli şartlar asırlardan beri yönetimcilerin zi hinlerini işgal etmektedir. Deha mertebesinde yüksek kabiliyetlere malik yöneticiler zaman za man yönetiminden sorumlu oldukları işlerde bü yük kolaylıklar sağlayacak usuller bulmasını bil mişlerdir. Fakat ne yazikdır ki, endüstride ve di ğer iş sahalarında bu vasıflarda yöneticilere her zaman rastlamak mümkün olmamaktadır. Ancak iş etüdü tekniği sayesindedir ki, ortalama kabili yette yöneticiler de belirli usul ve metodları sis tematik olarak uygulamak suretiyle, yürütümün den mes'ul oldukları işin verimini arttırmak im kânını bulabilmektedirler.

iş etüdünün başarısı, ortaya çıkan problem leri sistematik olarak analiz ederek çözümlerinin yapılmasını sağlamasındadır. Belirli bir iş prop lemi üzerinde araştırma yapmak uzun zaman is teyen başlıbaşına bir iş olduğundan yönetim ü nitesinin dışında sadece iş etüdü ile ilgilenecek bir makamın bulunması gerekir.

Çeşitli günlük meşgalleri arasında bir yönetim ci sorumluluğunu taşıdığı iş yerinde, belirli bir işin yapılmasını başından sonuna kadar izleye mez. Oysa ki, belirli bir işin ifasında kullanılan metod veya usul üzerinde bir değişiklik ancak bu esnada cereyan eden olayları tek tek gözle mek ve kritik etmek sureti ile yapılabilir. Bu husus da İşçi ve ustabaşınm da ifadelerine gü venilmemesi gerekmektedir, zira bu personelin işin yapılması sırasında ceryan eden olayları tam olarak hatırlayamadığı, geçmiş sayısız tecrü belerden sonra anlaşılmıştır. İstenilen bilgiler ancak ve ancak iş yerinde, bir iş etüdü uzmanı nın devamlı olarak gözlem yapılmasıyla elde edi lebilmektedir.

İş etüdünün yukarda izah edilen başlıca ö zelliklerine şunlarda ilâve edilebilir.

1) İş etüdü sayesinde hiç bir sermaye ya tırımı yapmaksızın sadece yapılan işlerde ve kul lanılan metodlarda bir reorganizasyon yapmak sureti ile istihsal gücünde önemli artmalar sağ lanabilir.

2) İstihsal planlamalarının ıhazırlanmas«nda kullanılan standard iş mefhumu en doğru bir şe kilde iş etüdü tekniği vasıtası ile tarif edilebil mektedir.

3) İş etüdü her yere uygulanabilen bir tek niktir. Bu teknik atölye ve fabrikalara uygula nabileceği gibi, iş yapılan herhangi bir yere me selâ bir ofis, bir laboratuvar veya bir mağzaya da uygulanabilir.

4) İş etüdü, belirli bir işin yapılmasına tesir eden iyi ve kötü faktörleri tek tek sistematik

olarak inceleyerek ortaya çıkardığından, bir or ganizasyonun verimini yükseltmede kullanılabi lecek en emin bir vasıtadır.

.Bu son madde üzerinde biraz duralım: me selâ gözlemlerimiz neticesinde, işçilerden bir kıs mının ham madde veya bozuk bir makinanın onarılmasını beklemesi icap ettiği tesbit edilsin. Bu netice bize melzeme kontrol veya bakım iş lemlerini yürüten ünitelerde bazı aksaklıkların olduğunu gösterir.

Görülüyor ki, iş etüdü bir cerrahın bıçağı gibi organizasyonu açmakta ve onun arızalı ve yetersiz noktalarını ortaya çıkarmaktadır. İş etü dü bu vazifeyi ifa ederken bir çok şahısları teş hir etmekte ve onların bilerek veya bilmeyerek işledikleri hatalı hareketleri ortaya çıkarmakta dır. Bu sebebden dolayı iş etüdü büyük bir dik kat ile kullanılmalıdır, aksi halde yöneticilerle işçinin arasında önemli anlaşmazlıkların çıkma sına sebebiyet verebilir.

İş etüdünden beklenen faydalar, ancak bu tek niğin devamlı olarak organizasyonun her kısmı na uygulanması ile elde edilebilir. İş etüdü uz manı devamlı olarak kazanç sağlayabilecek nok taları aramalı ve bunların organizasyon içersin deki önem derecelerine aldırmaksızın, üzerinde çalışmalar yapmalıdır. Gerçekten önemsiz gibi görünen hatalı bir noktanın tashihi, büyük ka zançların elde edilmesine yol açar. İyi bir iş etüdü teknisyeni ister malzeme, ister makina, veya ister insan gücü şeklinde olsun hiç bir zi yana göz yumamaz.

İş Etüdü Teknikleri ve Bunların Birbirleriyle İlgileri.

Yukarıda belirttiğimiz gibi, iş etüdü başlıca iki önemli kola ayrılır: metod etüdü ve iş ölç me.

Metod etüdü tekniği bir işin yapılış şeklini tesbit etmek, analiz etmek, ve tenkitçi bir göz ile incelemek ve neticede bu işin yapılmasında kullanılabilecek daha kolay, daha randımanlı me tod ve usulleri tesbit etmekten ibarettir.

İş ölçme tekniği ise, belirli bir işin, kalifiye bir işçi tarafından belirli bir standardta yapıla bilmesi için gereken zaman cinsinden iş mikta rını tesbit etmektir.

Tariflerinden de anlaşılacağı üzere metod e tüdü ve iş ölçme teknikleri birbirleriyle yakın dan alâkalıdırlar. Metod etüdü işlemedeki iş mik tarını azaltmak ile alâkalı iken, iş ölçme tekniği ise evvelce tesbit edilmiş ve belirli bir iş için ge reken standard zamanları esas alarak işin yapıl ması esnasında ortaya çıkan tesirsiz zamanları azaltmağa çalışır.

Şimdi de son olarak, iş etüdü tekniğinin saf halarını gözden geçirelim :

İş etüdü sekiz önemli adımda tamamlanır:

1. Etüd edilecek konunun seçilmesi. (Metod

etüdü ve iş ölçülmesi ile ilgili)

2. Elde edilecek verinin en iyi bir şekilde analizini temin edecek şekilde, en uygun teknik ler kullanılarak ve gözlemler yapılarak işin ya pılması sırasında cereyan eden bütün olayların kaydedilmesi. (Metod etüdü ve iş etüdü teknik leri vasıtası ile)

3. Aşağıdaki hususlar göz önüne alınarak kaydedilmiş verimin tenkidci bir göz ile incelen mesi.

• a) Yapılan işin gayesi, b) İşin yapıldığı yer, c) İşin yapıldığı zaman, d) İşi yapan kimse, e) işin yapılmasında kullanılan araç ve usul ler.

4. Bütün bu fakörler göz önüne alınarak, en ekonomik ve en uygun usul ve .metodların ge liştirilmesi.

5. Tesbit edilen metod için gereken iş mik tarının ölçülmesi ve metodların uygulanabilmesi için gereken standard zamanın hesaplanması.

6. Yeni metodun tarifi.

7. Yeni metodun müsaade edilen zaman içinde uygulanmasını deneme.

8. Yeni standard metodların uygulanması ve denetlenmesi.

Referanslar:

Kitaplar : Work Study, International Labour Office. Management and Organizatlon, Lavis A. Ailen, Mc Graw Hill, Lonüon Motion ana Time Study, Marvin E. Mondel, Pren tice Hail Newyork. Motion and Time Study, Ralp M. Barnes, John Wiley and sons, London. Dergiler • Time and Motion Study, London. Work Study and Industrial Engineer, London The Maneger, London.

Sayın Üyelerimiz '

..

ı> <>

Üzücü icra takibatına mahal kalmaması için borçlarınızı zamanında ödeyiniz.

<>

Böylece bu paradan siz ve meslektaşlarınız faydalanmış ve ilâve icra ve avukatlık

masraflarını da ödememiş olursunuz. Ankara'da çalışan üyelerimiz arzu ettikleri

takdirde borçlarını kendi iş yerlerinde ilgili memurumuza ödeyebilirler. Bunun

için Oda'ya haber vermek (telefonla da olabilir) kâfidir. Vazifemiz kanuni vecibele

rinizi en kolay şekilde yapmada size yardımdır.

Oda'ya kayıtlı olmayanları bize bildiriniz. Bunu muhbirlik değil vazife ve teşvik

telakki ediniz.

Edirne Belediye Başkanlığından Belediyemiz Elektrik işletmesi için aşağıda yazılı şartları haiz bir Elektrik Yük sek Mühendisi alınacaktır. Ücreti yevmiye talimatnamesine göre ödenecektir. Aranan vasıflar: 1 — Askerliğini yapmış olmak ve yaşı 40 tan yukarı bulunmamak 2 — 750 HP. lik ve daha yüksek dizel enerji santrallarında, 500 KWA İlk tra folu şebekelerde asgari 3 sene çalışmış olmak. İsteklilerin dilekçe ve evraklarıyle Belediye Başkanlığına müracaatları. İstekliler arasında imtihan yapmak veya tercih hakkını kullanmakta Belediyemiz muhtardır.

İ

İn

Zayıf Akımda ihtisası olan Askerliğini yapmış Yüksek Elektrik Mühendislerine

jjj

ihtiyaç vardır. İngılizceyi bilenler ve tecrübeli olanlar tercih edilir.

m

ffl

Müracaat: Mahmut Mucuoğlu, Eğitim Müdürü. Kat 6, Oda No: 611 T e l : 17 90 63

^

ir=ııı=ııı=Hi=m=ııı=ııısııı=ııı=ııı=ııı=ııı=iH=ııı=ııe