YÜKSEK RANDIMANLI DEĞİŞGEN HIZLI ENDÜKSİYON MOTORLARI İLE TAHRİK VE BUNLARIN TATBİK SAHALARI

UDK: 621.333

Yüksek Randımanlı Değîşgen Hızlı Endüksiyon Motorları İle

Tahrik ve Bunların Tatbik Sahaları

Yazanlar : I. M, Macauley Grad. I. E. J. S. Mkhael, B. Sc. A. M. I. E. H. VVakeley, B. Eng. Grad. I. E. E. ve W. VVoods **

'

Çeviren: Hakkı Anter • Y. Müh. ETİBANK

ÖZET:

Bu makalede kayvıa gücünden nasıl faydalanıldığı ve bununla ilgili olarak NCB nın maden ocakları vantılasyon fanlarında uyguladığı yeni bir tatbikatı izah edilmiştir.

Endüksiyon motorları basit, ucuz ve emniyet li çalışmaları sebebiyle sabit hızla tahrik iste yen işlerde büyük bir başarı ile kullanılmakta dır. Fakat hız değişiminin mevzubahis olduğu yerlerde kullanılmaları arzu edildiği taktirde dikkatli olmak icabetmektedir.

Bir endüksiyon motorunun hızı rotor bilezik leri üzerine dirençler koymak suretiyle değişti rilebilir. Bu durumda kaymanın genliği motorun rotorunda husule gelen toplam kaybın bir fonk siyonudur. Hızın böylece basit bir şekilde kont rolü, kayma gücünün rotor devresindeki direnç ler üzerinde ısı olarak kaybolması sebebiyle randımanlı bir metot değildir.

Buna ilave olarak ikinci bir dezavantaj da geniş bir hız değişme sınırına "sahip^ olan endük siyon motorlarında, normal şönt karakteristiği nin kaybolmasıdır. Çünkü yükte meydana gelen değişmeler motor hızında daha büyük değişme lerin meydana gelmesine sebep olur.

Bütün bu duruma rağmen rotor devresi ne dirençler koymak Suretiyle yapılan hız kont rolünün oldukça fazla kullanılması, makaleye başlarken de belirtildiği gibi'adı geçen'kombine zonun basitliği ve emniyetli çalışması sayesinde sağlanmıştır. Eğer rotor devresinin gücü alınıp herhangi bir işte kullanılabilmiş olsaydı ayni hız düşümü yine de meydana gelecek ve fakat mo torun toplam randıman değerinde büyük bir düşme olmıyacaktı. Bu rotor gücünün kontro lunda en önemli kısım kayma frekansının deği şebilen bir özelliğe sahip oluşudur, a c. komu tatörlü motorlar, üç sargılı motorlar ve niha yet endüksiyon regülatörleri gibi hız kontro lunda kullanılan sistemlerin hepsinde esas o larak endüksiyon motorunun özelliği mevcut tur. Diğer taraftan kayma gücünden faydalanma plânı endüksiyon motorunun daima esas bir eleman olarak alınmasını sağlamıştır Esasın da bu hususta tatbik edilmekte bulunan birçok

usullerde kontrolü ve kullanılışı kolaylaştırmak için kayma gücünün d.c. ye dönüşümü temin edilmektedir.

t

Kayma gücünden faydatanma metodları : Kayma gücünden faydalanmada ilk olarak döner konvertisörler kullanılmıştır (Kramer sis teminde olduğu gibi). Bu konvertisörler yerine" daha sonra cıvalı redrösler kullanılmış ve niha yet cıvalı redrösleri de germenyum veya silikon lu redresörler takip etmiştir. Bu sen iki yarı iletkenli redresörler, daha . önceki redresör lerden çok daha küçük ebatta imal edilebilmiş lerdir. Bunlar, ısı zaman sabitelerinin diğerlerin den daha düşük olmasına, koruma ve ark sön dürme devrelerine ihtiyaç göstermelerine rağ men kayma gücünden en ekonomik bir şekilde faydalanmada önemli rol oynamışlardır. Yol vermedeki farklı metodlar nazarı dikkate alın mıyacak olursa, Kramer sistemi esas olarak iki ana gruba ayrılabilir. Bu iki grup geri besle menin mekaniki veya elektriki oluşuna göre ay rılmıştır. (Şekil le bakınız).

Şekil . 1 — Endüksiyon motorunun lnz ayarında kullanılan guç geri besleme sistemi • a) Mekaniki peri besleme, b) Elektnkı gen besleme.

• Bu yazı «Electrical Revıeıut nuıı Şubat 1964 baskısından tercüme edilmiştir

** Bu yazar A. E I Motor Kontrol Dıvısyonunda bulunmaktadır

Kayma gücünden mekanik olarak faydalan ma . (Şekil 1 a) Kayma gücü, endüksiyon mo torunun bileziklerinden alınmakta ve görüldüğü gibi doğru akıma dönüştürüldükten sonra bir d. c. yardımcı motoruna verilmektedir. Doğru akım motoru ise endüksiyon motoruna kavrama yardımı ile mekanıki olarak bağlanmış olup en düksiyon motorunun yükü endüksiyon motoru ^ ile doğru akım motoru arasında paylaşılmıştır. Böylece endüksiyon motorunun üstündeki yük, endüksiyon motorunun rotorunda dirençlerin bu lunması halindeki yükten daha düşük bir merte bedir. Zira doğruakım motoru da endüksiyon motorunun miline ilâve bir moment tatbik et mektedir

Kayma gücünden elektriki olarak faydalan ma (Şekil 1 b) Kayma gücü bu doğru akım motoru endüksiyon jeneratörü sistemine tat bik edilmiştir. Bu sistem yardımı ile kayıplar karşılandıktan sonra, kayma gücü şebeke fre kansında elektriki güç olarak elde edilmektedir.

Hız kontrolü :

Gerek elektriki ve gerekse mekaniki metot ta kayma gücünün kontrolü ve böylece endük siyon motorunun hız kontrolü sadece doğru a kım motorunun ikaz alanını değiştirmek sure tiyle yapılmaktadır. Eğer doğru akım motoru nun ikaz alanı zayıflatılmış ise doğru akım mo torunun zıt e. m. k. ti azaltılmış olacaktır; böylece endüksiyon motorunun rotoru ile doğru akım motorunun rotorundan oldukça fazla akım lar geçmiş olur.

Bunu müteakip endüksiyon motorunun hızı, ikaz alanının ayar edilmiş değerine ve yüke ta bi olarak muayyen bir seviyeye kadar yüksele cektir. Bu yükselme, endüksiyon motoru hava aralığı voltajı ile doğru akım motorunun zıt e m. k. ti arasındaki fark yükü karşılıyacak akı mı meydana getirecek dereceye gelinceye ka dar devam edecektir.

Doğru akım makinasının ikaz alanını kuvvet lendirildiğı taktirde hız azaltılmış olacaktır. Bu durum doğru akım motorunun zıt e m. k tini yükseltir; böylece endüksiyon motorunun roto rundan ve doğru akım motorunun rotorundan geçen akımlar sıfıra müncer olur. Endüksiyon motorunun hızı bunu müteakip başka bir hız konumuna kadar düşer. Mekanik ve elektriki faydalanma sistemlerinin hız kontrol karakteris tikleri Şekil 2 de gösterilmiştir.

Bir endüksiyon motorunun açık devre rotor voltajı hızı ile lineer olarak azalır. Belirli ikaz ayar değerlerine tekabül eden doğru akım vol tajının değişimleri doğru akım makinasının doymamış olmasına delâlet eder Şekil 2 — de netice olarak elde edilen çalışma noktaları ile hız mertebeleri gösterilmiştir.

Elektnk Mühendisliği 95

Mınumum çalışma hızı ekseriyetle esas hız diye anılır. 2a ve 2b şekillerinde esas hız senk ron hızın % 50 sı olarak belirtilmiştir.

iki karakteristik arasındaki en belli başlı fark 2b şeklinde doğru akım motoru/endüksiyon jeneratörü grubunun sabit ° bir hızda dönmesi dir. Bu halde doğru akım motorunun voltajı doğrudan doğruya d. c. alanının kuvvetine tabi dir. 2a şekli ise doğru akım motoru ile endük siyon motoru arasındaki mekaniki kavramayı göstermektedir.

İt

Endüksiyon motor hızı (senkron hı^ın yüzdesi olarak

'Tî

Endüksiyon motoru hızı senkron hızın (yüzdesi olarak)

Şekil 2 — Hız ayar karakteristikleri . (a) Me kaniki geri besleme, (b) Elektriki geri besleme

Motorun voltaj karakteristiği yükle gayet az bir mertebede değişir. Bir endüksiyon motoru nun bilezıklerındeki voltaj değişimi boşta çalış ma halinden normal yükte çalışma haline geçiş te dahi % 5 den daha azdır. Bu demektir ki her hangi bir şönt doğru akım motoru bu grupla ça lışırken tamamiyle şönt karakteristikli bir sis tem teşkil edecektir.

Bu durum rotorunda dirençler bulunan bir endüksiyon motorunun durumundan tamamen farklıdır. Çünkü, rotorunda dirençlerle hız kont rolü yapılan endüksiyon motorunda yük değiş meleri halinde büyük hız değişmeleri husule gelir.

İşletme karakteristikleri : Hız ne olursa ol sun sabit bir moment isteyen tahrik şekline tat bik edilen kayma gücünden elekriki olarak fay

dalanma metodunda, endüksiyon motoruna ol dukça fazla miktarda ve sabit bir değerde elekt riki güç vermek lâzımdır. Mamafih endüksiyon generatör grubu vasıtası ile kazanılan güç sebe biyle, çekilen toplam güç, kayıplar ihmal edi lirse , hızla doğru orantılıdır Bu tertibe bazan sabit moment sistemi de denmektedir.

Mekanıkı olarak kayma gücünden faydalan ma metodunda, kayma gücü doğru akım moto runun şaftında faydalı olarak kazanılmakta ve böylece de endüksiyon motorunun mekaniki yü künü hafifletmektedir.

Grup bütün hız değişimleri boyunca sabit bir moment istiyen tahrikler de sabit bir giriş gücüne sahip olacaktır. Bu sebeple, bu tertip bazan sabit güçlü sistem olarakta isimlendiril mektedir

Her iki metottlada ana endüksiyon motoru nun hız kontrolü kademesiz yani sürekli bir kontroldür. Bu sürekli hız kontrolü doğru akım motorunun ikaz alanını standart metotlarla de ğiştirmek suretiyle temin edilir. Hız, bir sönt doğru akım motorunun şönt ikaz alanım değiş tirmek suretiyle meydana getirilen hız kontrolü nün tamamen ayni olarak değiştirilip kontrol edilir.

Her iki metotta standart kapalı devreli oto matik kontrollarda kullanmaya elverişlidir. Bu tahrik şekillerinin genel randımanları bütün hız mertebelerinde oldukça yüksektir.

Meselâ 350 HP % 35 hız değişimi halinde randıman en yüksek hızda % 39 olduğu halde, en düşük hızda % 86,5 dur. Başka bir misâlde 1.100 HP, % 35 hız değişimi halinde, en yüksek hızdaki randıman % 94 olup en düşük hızda bu randıman % 88'e düşmektedir.

Hız ayar sınırı ve yol verme :

Sistemde kullanılması icabeden yardımcı te sislerin (redresör ve doğru akım motoru gibi) kapasiteleri, büyüklükleri ve fiatları doğrudan doğruya arzu edilen hız ayar mertebesine tabi dir Hız ayar mıntıkasının alt sınırı ne derece düşük olursa, endüksiyon motorunun redresöre vereceği kayma voltajı o derece yüksek olacak tır. Genel olarak, tatbikat ve ekonomik limitler gbzönünde tutulursa bu sistemler ancak hız de ğişimi takriben 2 • 1 mertebesinde olan tahrik lerde kullanılırlar.

Her iki metotla da yüksek güçlerde a c esas motoruna klâsik yol verme usulleri ile yol verilir ve rotor devresinin yol verme konumun dan redresör üzerinden beslenme konumuna geçirilmesi rotor revresini açık bir duruma sok madan sağlanır. "Kayma gücünden elektriki ola

rak faydalanma metodunda, motor generatör grubu önce a. c. devresinden çalıştırılır.

Her iki sistemde de grup gerek en düşük hızda, gerekse en yüksek hızda çalışmalarında yol verme konumundn redresörle besleme konu muna geçirilebilir. Bu geçiş işlemi en yüksek hız sınırında daha kolaylıkla yapılabilir.

Çünkü endüksiyon motoru bilezik voltajı bu en yüksek hızda minimum değerde bulunur ve bu halde doğru akım motorunun klemens ge rilimlerini ayar etmeğe lüzum yoktur. En düşük hızda değiştirme halinde, aşırı bir akım doğma sını önlemek maksadı ile doğru akım motoru nun ikazı tam olarak verilmelidir.

Tabbikat sahaları ve mukayeseler :

Genel olarak sabit güçle tahrik istenilen iş lerde daha ziyade kullanılan kayma gücünden mekaniki olarak faydalanma metodu, elektriki metottan biraz daha yüksek randımanı haizdir. Çünkü mekaniki metotta kullanılan motor sayı sı elektriki metotta kullanılandan daha azdır. Bundan başka mekaniki metodun ikinci bir avantajı da a. c. motorunun kapasitesinin (eğer rotorda dirençle kontrol talep edilmiyorsa) ba zan, düşük hızlarda doğru akım motorunun esas momente yardım edici olarak çalışması se bebiyle azaltılabilmesidır. •

Elektriki metot ise sabit moment isteyen iş lerde daha ziyade kullanılır. Elektriki metot üs tün hızla (3000 d/d gibi) tahrik sistemleri için daha elverişlidir; çünkü bu hızlar doğrudan doğruya mile akuple edilmiş bir doğru akım motoru için münasip değildir. Ayni zamanda doğrudan doğruya akuple edilen doğru akım motorunun çok düşük hızlarda büyüklüğü ve pahalı olması sebebiyle kullanılmasına müsaade edilmeyen yerlerde yine elektriki metot meka niki metoda galip durumdadır. Nihayet meka nikiı kavrama sisteminin pratik olmadığı düşey a. c. motorun kullanılmasını icabettiren işlerde elektriki metot mekaniki metoda üstündür.

Elektriki olarak kayma gücünden faydalan ma metodunda kullanılan d. c./a. c. motor ge neratör grubunun nisbeten küçük olması bu teçhizatın esas a. c motordan uzak bir yerde de monte edilmesini sağlar ki böylece bir yerde doğabilecek montaj sahası darlığı mevzuu orta dan kalkmış olur Bundan başka elektriki kay ma gücünü mevcut bilezikli endüksiyon motor larına ilâve etmek oldukça büyük bir kolaylıkla yapılabilir. Gerek mekaniki, gerekse elektrikii metotta endüksiyon motorunun emniyetli çalış ması özelliği muhafaza edilmektedir. Çünkü, red resörun veya doğru akım motorunun herhangi bir sebeple devre harici olması halinde, endük siyon motoru milinde bulunan yükü, rotor di

rençleri yardımı ile hız kontrolü yapmak sure tiyle kolaylıkla ve hariçten herhangi bir yardı ma lüzum göstermeksizin tahrik etmeye devam edebilir.

Kayma gücünden faydalanma metotları, ge rek hızı, gerekse iş bakımından ideal olarak iki tatbikat sahası bulunmuştur. Bu tatbikat saha ları (a) santrifüj pompa tahrikleri, bilhassa be lediyelerde içme suyu besleme pompaları, pis su pompaları, drenaj pompaları gibi (b) santri füj fan tahrikleri, bilhassa maden ocakları vantilasyon fanları gibi

Kömür ocakları vantilasyon tatbikatı kömür ocakları vantilasyon sistemleri değişik bir çok şartları karşılayacak ve atmosfere geçmesi muh temel olan metan gazının tehlikeli bir nisbete yükselmesini önlıyecek tarzda projelendirilmeli dır Bu tahrik sistemi ayni zamanda emniyetli, basit ve bakımı kolay bir sistem olmalıdır. Ha len mevcut fan tahriklerinin büyük bir kısmı sabit hızlı tahrik motorları ile yapılmaktadır. Çoğu hallerde bu motorlar bilezikli veya sincap kafesli endüksiyon motorları veya a. c. senkron motorlarıdır Sabit hızlı motorlar kullanıldığı zaman hava miktarında değişikliği sağlıyabilmek için ya dişli sisteminde bir değiştirme veya fan kanat açısında bir değişiklik yapmak icabeder. Fanın temin ettiği hava miktarında yapılması lâzım olan bu değişikliği en ekonomik bir şekil de ancak değişik hızlı motor tahrik sistemleri kullanmak suretiyle sağlamak mümkündür.

ması halinde fanı motor dirençleri yardımı ile kontrol ederek çalıştırmaya muktedir olmalıdır.

b) Redresör veya d. c. motorun herhangi bir Sebeple devre hancı olması halinde vantilatör durmamalı ve rotor direnci üzerine intikal oto matik olarak temin edilmelidir.

c) Tahrik sistemi ilerde otomatik hız kont roluna kolaylıkla adapte edilecek şekilde proje lendirilmiş olmalıdır. Otomatik hız kontrolü sis temi metan gazına hassasiyeti bulunan bir cihaz la harekete geçirilecektir.

Şekil 3 — Combrian kömür ocaklarında tatbik edilmiş olan kayma gücünden faydalanma sistemi şematik diyagramı

NCBNİ N CAMBRİAN KÖMÜR OCAKLARINDA İ HTİ Y ACI OLAN TAHMİNİ HAVA MİKTARI

Mz/c/c/et se/7<z o/arak.

/SC7/ 72 S972/77

/8O. OOO 47G. OOO •S?3 OOO /GS.OOO

r&n Sİas.//?c/ {/rıc s«sz/"AwJ

6 oo3 6. 2/e 9 62?

7h/prr>/>7i ftSn gûcû C<^^)

2Go

•138

/S 8

TtsAmtrt! /ar> 4/z/ (c/o.\//c/aJe.)

w?

y<z/ //?o.n efe.£//r/£ı güç 215

Ver/2&r> <z/e£//>•/,£/ gri/ç (Qotor

c/rre.r>ç{<z.r/ '/e. &o1•*'rol (M'.v)

ıScott./,^ entonom/ Xu/6 /2.5pe.ni

£75o

38B 46 7 2O5

ye 7

2O5

2^2 2&o

*£/.6 7o £. /£70 £ 79O

Kayma gücünden faydalanma sisteminde NCB tarafından tesbit edilmiş bulunan şartlar aşağı daki gibidir .

a) Ana a c. motoru, redresörün veya d. c. motorun herhangi bir sebeple devre harici ol

Ekonomi : Kayma gücünden mekanıkı olarak faydalan mak suretiyle yapılan maden ocakları vantilas yonuna bir misal olarak pek yakında işletmeye açılmış bulunan Cambrıan Maden Ocakları gös terilebilir.

Değiştirilmiş Kramer tahrik sisteminin rotor dirençli hız kontroluna nazaran oldukça indiril miş bulunan güç istihlâki tabloda gösterilmiştir.

Faraza elektriğin kWh ti 1,25 peni olarak,

alındığı ve her sene 50 hafta devamlı çalışma

yapıldığı ve 15 sene bu şekilde devam edildiği

farzedilirse bu takdirde 20 000 £ iktisat yapıl

mış olacaktır. Bu miktar, d. c. motoru, redre

sörler ve kontrol mekanizması maliyetinin on

misli mertebesindedir,

•.

Şekil (la) sistem için lüzumlu olan teçhizatı, Şekil 3 ise bu sistemin Cambrian maden ocak larındaki tatbikatını göstermektedir.

Bu sistemde tahrik mekanizmasının gücü 350 HP olup hızı 495 d/d ile 350 d/d arasında bulunmaktadır Bu hız sınırı cetvelden de görü lebilir. Fanın atalet momenti takriben 70.000 lb ft2 dir.

Fan tahrik motoru iki makinada, 3 yatak tan ibarettir. Bunlardan esas endüksiyon motoru iki tarafı doğru uzanmış milli olarak tek yataklı d. c. motoruna kavrama ile bağlanmıştır. Bu sistem bütün ana teçhizatı ile birlikte müşterek bir temel plâkası üzerine oturmuştur. Makina lar gayet iyr bir şekilde muhafazalı olup d. c. motoru bir takometre ile teçhiz edilmiştir.

Motorlar, salt tesisleri ve kontrol teçhizatı hava kanalına yakın olan modern bir bina içine konmuştur. Fan ise tabiatiyle hava kanalı içinde bulunmaktadır.

Döner makinalar :

Ana endüksiyon motoru büyük bir randıman temin etmek için kaçak güç kayıpları ile diğer her türlü küç kayıplarını minumuma indirecek ve istihlâk edilecek gücU azaltacak şekilde di

*o •

A.,

ita

+oo

J50 '""

Şekil 4 — Combrıan kömür ocaklarında tatbik edilmiş bulunan kayma gücünden faydalanma metodunda gucun endiilcsıyon motoru ile D C motoru arasında taksimini gösterir eğri

zayn edilmiştir. Motorun oluk sayısı ve sargı faktörü harmonikleri minimuma indirecek şekil

de ve redresördenen muntazam dalga elde edile cek şekilde seçilmiştir. Motorun ısı mukavemeti, herhangi bir servis arızası halinde rotor direnç leri ile kontrollü olarak çalışabilmesi için olduk ça yüksek olarak dizayn edilmiştir. Normal çalış ma halinde, endüksiyon motorunun ısı yükü ol dukça düşüktür; çünkü d. c. motoru endüksiyon motorunun muindeki momentin bir kısmını kar şılamaktadır (Şekil 4), d. c. makinası kapasitesi, maksimum voltaj ve maksimum akım doğuracak şekilde dizayn edilmiştir. Bu sebepten ötürü, makina normal güçten daha büyük güçte imal edilmiştir. Bu makinadan minumum devir adedinde maksimum voltaj vermesi istenir.

Doğrultulmuş dalgalı ve değişen frekanslı besleme sistemi ile tatmin edici bir komütasyon elde etmek için lâzım gelen tedbirler alınmıştır Bunun için, a. c. beslemesinde herhangi bir in kita olduğu veya d. c. makinası üzerinde ikaz alanı sür'atle zayıfladığı zaman d. c. tarafında meydana gelmesi muhtemel akım dalgalanma larını minimuma indirmek için bir sargı teçhiz edilmiş bulunmaktadır.

Redresör:

Redresörün KW olarak kapasitesi d. c. maki nasının ki ile aynidir. Redresörü ve redresörün korunma sistemini dizayn ederken aşağıdaki hususlarda gayet büyük bir itina gösterilmiştir :

a) a. c ve d. c. makinalarınuı depo edilmiş enerjileri, b) Eğer d. c. makinasına maksimur hız da tam bir ikaz alanı temin edilseydi, bu halde redresörlere tatbik edilmesi mümkün olacak negatif voltajın pik değeri ne olurdu, c) Redresörlere tatbik edilen maksimum ro tor voltajı.

Bu hususi tatbikat sahasında oldukaça yük sek bir emniyet arzu edildiğinden redresörler, akım değerleri oldukça yüksek tutularak hesap edilmişlerdir.

Kontrol:

Kontrol teçhizatı, çelik saçtan imal edilmiş iki hücre içine monte edilmiş olup redresörler den, d. c. motoru alanı potensiyometresinden, kontaktörlerden ve rölelerden ibarettir. Sürekli ayarlı, su soğutmalı hidrolik regülatör ayrı bir yere monte edilmiştir. Kontrol sistemi d. c. mo torunda veya redresörlerde herhangi bir arıza nın vukubulması halinde rotor direnç kontrolü ile yüzde yüz bir yedek temin edecek şekilde dizayn edilmiştir. Gruba yol vermek ve hızını daha önce ayar edilmiş değiştirme hızına yük

seltmek hidrolik regülatörün kontrolü altında dır. Farzedelim ki Kramer kontrolü seçilmiştir, bu taktirde tahrik mekanizmasının hızı regüla tör elektrotları üzerine elle tesir etmek suretiyle yükseltilir Daha önceden ayar edilmiş bir alt sınır hızında hıza hassas olan bir röle kapar ve değiştirme rölesini ikaz etmek suretiyle değiş tirme işlemi sağlanmış olur.

Kramer hattı kontaktörü K/L böylece ikaz edilmiş olup rotor voltajı bu halde semikondük törlü redresörler yardımı ile d. c, motorun roto runu besler. Gayet küçük bir zaman gecikmesi ni müteakip R/L ikazı kesilir, böylece regüla tör rotor dervesinden ayrılmış olur. Zaman ge cikmeli röle, bu yön değişme işlemi boyunca rotor devresinin açık devre olarak kalmamasını temin eder. Bundan sonra, artık hız motor alan potansiyometresi olan Rh Potansiyometresi yar dımı ile kontrol edilir, d. c tarafından meydana gelecek herhangi bir inkita veya arıza halinde ise sistem otomatik olarak Kramer konumundan regülatör konumuna geçer ve böylece fanın hiç bir zaman durmaması temin edilmiş olur. Bu sistemde ayni zamanda d. c. motoru ile redre dörün aşırı yüklere, tek fazla çalışmaya ve d. c. motoru rotor beslemesinin kesilmesine karşı ko kunma tedbirleri alınmıştır.

Eğer bu sayılan arızalardan herhangi birisi vukubulacak olursa bu taktirde, hat kontaktörü K/L açılır ve redresörü, d. c. motoru devreden çıkarır. Bu halde ise tahrik sisteminin hızı mi nimum hızın % 60 na kadar düşer ve bu sınırda hidrolik regülatör otomatik olarak tekrar dev reye sokulur. Bu gibi arıza hallerinde sinyal lâmbaları arızanın nasıl ve nerede meydana gel diğini gösterdiği gibi, yüksek sesli alarmlarda işletme personelinin nazarı dikkatini çeker. Kontrol devresine akım veren sistemde bir arı za olduğu taktirde ise ana disjonktör açar.

Böyle bir tahrik sisteminin, isletme tecrübe leri esnasında elde edilmiş bulunan hız yük eğrileri şekil 5 de verilmiştir. Hızın alt ve üst sınırları arasında değişmesi halinde randıman ve güç faktöründe (Cos <p) meydana gelen de ğişmeler ise Şekil 6 da gösterilmiştir. Cetvelde verilmiş bulunan değerler nazarı dikkate alınır

sa, bu sistemin böyle bir yük ve tahrik tertibatı ile temin edebileceği ekonomi aşikârdır bir şekilde anlaşılmış olur.

5oo

Sekil 5 — D C motorunun muhtelı/ ikaz akım larına tefcabul eden hız yuh eğrileri, bu eğriler

Combrıan kömür ocaklarında kurulmuş olan <nsteme aittir

**> r

İ 60 û.5

*tO O. »

4 30

Şekil 6 — Combrian kömür ocaklarında kurulmuş bulunan guruba ait randıman ve guç faktörlerinin hızla değişimi eğrileri

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI SOSYAL YARDIM SANDIĞINA ÜYE OLUNUZ.

Sandık yönetmeliğine göre, 1964 yılının son gününden sonra (sonradan mezun olacaklar hariç) hiç kimse Sandığa üye olamıyacaktır. Sosyal Yardım Sandığına uye olabilmek için yalnız 2 ay kalmıştır.