ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI KURULUŞ VE GÖREVLERİ KANUNU TASARISI ÜZERİNDE ODAMIZIN DÜŞÜNCELERİ

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Kuruluş ve Görevleri Kanunu Tasarısı Üzerinde Odamızın Düşünceleri

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ku­ ruluşu konusunda geçen sayılarımızda bilgiler vermiş ve hele 89 ve • 91 sayılarımızda bu. Bakan­ lığın kuruluşu üzerindeki düşüncelerimizi^yayınlamıştık.

16 ay önce Bakanlık 4951 sayılı kanuna daya­ narak kurulduktan sonra Bakanlığın kuruluşu konuşunu hazırlamak üzere çalışmalara başla­ mıştır. Ancak bütün çalışmalarımıza karşılık kuruiuş'kanunu hazırlıkları sırasındaki çalışmala­ ra katılmak fırsatını elde edemedik. Bu çalış­ malar büyük bir gizlilik içinde sürdürüldü. Bu konuda fazla duyarlık gösterilmesinin kanunun getireceği bazı değişikliklerin bazı kimseleri' yeya kurumları tedirgin edeceğinin düşünüldüğünü sanıyoruz.

Bu kere Elektrik Mühendislerini birinci dere­ cede ilgilendiren Enerji ve Tabii Kaynaklar Ba­ kanlığı kuruluş kanununda elektrik mühendisle­ rinin düşüncelerinin Odamız aracılığı ile alınmasınabaşvurulmasını olumlu ve yapıcı karşıladığı­ mızı belirtmek isteriz.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Kuruluş ve Görevleri Kanun Tasarıs< Hakkında Odamız

Görüşü

25.12.1963 tarihinde 4951 sayılı kanuna daya­ nılarak kurulmuş bulunan Enerji ve Tabii Kay­ naklar Bakanlığının kuruluş ve görevlerini be­ lirtmek üzere hazırlanan kanun tasarısı, Bakan­ lar Kurulundan geçtikten sonra, 30.1.1965 de Baş­ bakanlıkça Türkiye Büyük Millet Meclisi Baş­ kanlığına sunulmuş bulunmaktadır.

Elektrik Mühendislerini birinci derecede ilgi­ lendiren bahis konusu kanun tasarısı hakkında Odamız görüşünün alınmasında fayda uumularak düşüncelerimizin bildirilmesi isteğinin, Bakanlık­ ça, Odamıza bildirilmesi topluluğumuzca olum­ lu bir nitelik taşımaktadır.

Tasarının gerekçesinde de görüleceği üzere Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının kurulu­ şu; Mehtap raporundaki görüşlere ve Anayasa­ nın hükümlerine dayandırılmakta ve merkezi hü­ kümet örgütlerinin yeniden düzenlenmesi açısın-_ dan da yeni bir sistem getirdiği ileri sürülmek­ tedir.

Mehtap raporunda Merkezi Hükümet örgüt­ leri ile ilgili olarak çeşitli Bakanlıkların Kuru­ luş ve görevleri incelenirken memleketin ikinci

enerji kaynaklarından Elektrik enerjisinin bu­

günkü durumu üzerinde de durulmuş ve özellikle

bu konunun «Enerji» deyimiyle adlandraldığına

işaret edilmiştir.

•

Ayni raporda çeşitli birincil enerji kaynakla­ rından faydalanılarak elde edilen Elektrik işleri; üretim, iletim ve dağıtımında çeşitli bakanlık, Kamu Kuruluşları, özel teşebbüslerce yürütül­ mekte oluşu; izlenecek politikanın yürütülmesin­ de, izlenmesinde ve denetlenmesinde iyi bir koor­ dinasyonun sağlanamamış olması sebebiyle ve çıkan zorlukların giderilmesi amaciyle elektrik işlerinin tek elde toplanmasının zorunluğuna de­ ğinilmiştir.

Bu arada «Devlet Su işleri Genel Müdürlü­ ğünün enerji dışındaki fonksiyonları öbür teşki­ lâtlarla fazla girişmiş değildir» denilmesi suretiy­ le DSİ nih kurulacak yeni bir Bakanlığa bağlan­ masındaki amacın, sadece elektrik konusundaki girişmeleri gidermek olduğu bildirilmiştir.

Sonuç olarak da bu gibi işlerin, çeşitli Ba­ kanlıklarca yürütülmekte oluşu karşısında,. hep­ sinin bir bakanlığın düzenleyici, izleyici,,denetle­ yici yetkisi altında toplanması halinde ftjiemleketin üstün çıkarına uygun olacağı, görüşünden hareketle «Su, enerji, yakıt konularını kapsıyan görevlerin bugünkü karışık durumu . k ı ş l a m a k üzere; Su, enerji, yakıt ıNıderi a¥amâT atom ener­ jisi görevlerini bünyesinde toplıyan bir« Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kurulmalı, bu bakan­ lık esas olarak kömür, madencilik, petrol, S|} ve elektrik olmak üzere dört büyük hizmet kolunu ihtiva etmeli, bünyesinde ayrıca bir (Yakıt Dai­ resi) kurulmalıdır» ana fikri savunulmuştur.

Ancak; tasarının gerekçesinde tabii kaynak­

lar yerine (Tabii Servet Kaynakları) deyiminin

kullanıldığı göze çarpmaktadır. Belki bu yüzden,

tasarı metninde, (Tabii Kaynakları) deyimi

(Madde 2) tabii kaynaklar yerine kullanılmış*

tır.

.-

'"

Her ne kadar Anayasanın 130 uncu maddesi «Tabii Servetler ve Kaynaklar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve iş­ letilmesi hakkı devlete aittir.» Ana hükmünü ge­ tirmekte ise de karma ekonomi kuralları dışına çıkmadan «Arama ve işletmenin Devletin özel teşebbüsüle birleşmesi suretiyle veya doğrudan doğruya özel teşebbüs eliyle yapılabileceğini ka­ nunun açık iznine bağlamaktadır».

Elektrik Mühendisliği 101

Bu bakımdan tabii kaynakların muhakkak ve yalnız bir bakanlığın görev ve yetkileri altına alınması da zorunlu değildir. Nitekim, toprak ve ormanlarda memleketin tabii kaynaklarından ise de ne toprak-su ve ne de Orman Genel Müdür­ lükleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlanmamıştır.

Tasarı gerekçesinde Anayasanın 106 ncı mad­ desinden de bahsedilmekte ve bu maddenin ba­ kanlara yüklenmiş olan görev ve sorumluluğu belirtir anlam taşıdığı ileri sürülmektedir. Oy­ saki, bu madde «Bakanlıklar Kanunun koyduğu esaslara göre kurulur» ana hükmünü getirmekte­ dir. Siyasi bir tasarrufu imkân sağlıyan 4951 sa­ yılı kanunun 1 inci maddesi ise; «Devlet dairele­ rinin, Başbakanın teklifi ve Cumhur Başkanının onaylamasiyle Bakanlıklara ayrılmasını; bunlara tayin edilecek Bakanlardan ayrı olarak Devlet Bakanlıklarının da tayin olunabileceğini» belirt­ mektedir. Başbakanın bu yetkisi ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Kurulduğu gibi Meh­ tap'ta adı geçmiyen «Köy işleri Bakanlığı» da kurulmuş ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan­ lığının bazı daireleri bu Bakanlığa bağlanmak suretiyle mehtap'ın getirdiği ana fikir zedelen­ miştir. Bu itibarla ve Köy elektrifikasyonu tesis işlerinin Etibank'ça yürütülmekte oluşu da göz önünde tutularak tasarıda bağlı Kurumlar ara­ sındaki E. î. E. Genel Direktörlüğünün (Köy elektrifikasyonu etüd servisi) nin Köy işleri Ba­ kanlığına bağlanmasını sakıncalı gördüğümüzü belirtmek isteriz.

Tasarının gerekçesinde «Yurdumuzun enerji ve tabii servet kaynaklarının tümünden ve ve­ rimli bir şekilde yararlanmak ve bunları kıymet­ lendirip geliştirmek memleketimizin başlıca so­ runlarından birini teşkil etmektedir.» denilmek-. tedir. Elektrik Mühendisleri olarak bu düşünceye tamamen katılmaktayız. Ancak, bunun gerçek­ leştirilmesinin bir tek bakanlık kurulmasiyle mümkün olacağına İnanmanın çok iyimser bir görüş olduğunu da belirtmek isteriz. Bizce bu ana sorunun en lyl şekilde çözümlenmesi Hükü­ metin düzenleyici, yönetici, uygulayıcı ve denet­ leyici tedbirleri ve bu konularda gerekli mevzua­ tı koyucu ve çok İyi bir koordinasyon sağlayıcı çalışmalariyle mümkün görülmektedir.

Tasarıda Bakanlık merkez dairelerinin kuru­ luşunun değişik bir açıdan ele alındığı ve «Esas olarak fonksiyonel bölünmenin kabul edildiği» tasarının İncelenmesinde çelişmekte olduğu açık­ ça görülmektedir, önergenin, mehtap, bakanlık kuruluşunda kömür, madencilik, petrol, su ve elektrik olmak üzere dört büyük brime ihtiyaç olacağını kabul etmişken; tasarıda iktisadi iş­ ler, Etüd ve Plân, kaynak hakları gibi üç ana dalre ile Bakanlığın genel hizmetleri için yönetim ve düzenleme, teftiş kurulu ve Hukuk muşavir-

Elektrlk Mühendisliği 101

ligi kuruluşu öngörülmüştür. Bununla birlikte bahis konusu kuruluşların görevleride ayrı ayrı belirtilmemiştir. Suna karşılık görevler çok ge­ niş deyimlerle ve yoğun bir şekilde belirtil­ miştir. Elektrik Mühendisleri olarak, kanunda görevlerin açık ve seçiklikle belirtilmemiş olma­ sının ve daireler bünyelerinin bu şekilde düzen­ lenmesinin, bu bakanlığın faaliyetlerinde yetki ve sorumluluk girişmelerine devamlı suretle se­ bep olacağı kanısındayız. Bu görüşümüzü açıkla­ mada fayda görmekteyiz. Şöyleki; tasarıda bir iktisadi işler dairesi kuruluşu düşünülmekte ve açık olmamakla beraber bu dairenin bakanlık gö­ revlerinden 2 ncl maddenin (a) ve (b) paragraflarındaki işlerle uğraşacağı sanılmaktadır. Kadro­ sunda hiçbir mühendis bulunmıyan bu dairenin görevlerin ifasında zayıf kalacağı açıktır. Ger­ çekten bir işin iktisadi bir çözüme bağlanması için etüd ve planlanması sorununun da gözönünde tutulması gereklidir. Iktisaden çözümlenme­ miş bir etüd değer taşıyan bir etüd olmayacağı gibi planlanması teknik bir bilgiye dayanmıyan iktisadi bir çözümde söz konusu olamaz.

Tasarıda etüd ve plânlama dairesine de çok ve çeşitli işlerin yükleneceği anlaşılmaktadır. (Madde 2 c, d, e ve belki f). Bahis konusu bu görevlerin Bakanlıkça doğrudan doğruya yapıl­ ması da mümkün ve doğru görülmektedir. Çünki Bakanlığa bağlı Kurumlar esasen bu görevleri yapmaktadırlar.

Tasarının bu şekliyle kanunlaşması halinde ayni işin hem bakanlık bünyesinde ve hem de ona bağlı Kurumlarda iki defa yapılmasına yol açılacak ve kuvvetli bir ihtimalle görüş ayrılık­ ları olacaktır. Görüşümüze göre bakanlık iktisa­ di ve teknik araştırma ve etüdleri bağlı kurum­ larına yaptırmalı ve fakat bu kurumlan denetle­ meli, uygulama yollarını gösteren tüzükleri ha­ zırlamalı ve gerekil koordinasyonu sağlamalıdır.

Kadro cetvelinde Savunma Sekreterliğine yer verilmişken Merkez örgütünde bunun gösteril­ memiş olmasını unutulmuş bir husus olarak- gör­ mekteyiz.

Dairelerin tasarıda olduğu gibi fonksiyonel olarak değil, ihtisaslara göre ayrılmasının gerek­ tiği konusunda olduğumuzdan daireler görecek­ leri ihtisaslara göre ayrılmalıdır. Belge ve ruhsat verme gibi konularda dairelerince yürütülmelidir. Bu bakımdan Bakanlığın en geniş kadrosunu teş­ kil eden (104 kişi) kaynak hakları dairesinin ku­ rulmasını çok geniş girişme ve sürtünmelere se­ bep olacağı cihetle uygun görmemekteyiz.

Oda olarak, bakanlığa yardımcı bir organ ol­ mak üzere, Devlet Dairelerinin üretici ve tüketi­ cilerin bu işlerde yeterli kişilerinden ve enerji ve ve tabii kaynaklar konusundaki bilgileriyle tanınmış uzman tanışmanlardan kurulu bir Enerji

ve Tabii Kaynaklar şuralarının desteklenmesini temenni etmekteyiz. Bu kuruluşun çalkamaları­ nı düzenlemek amaciyle doğrudan doğruya baka­ na bağlı bir şuralar genel sekreterliğinin gözönünde bulundurulmasını faydalı görmekteyiz.

Bu arada ve genellikle çıkacak anlaşmazlıkla­ rın çözümünde bakana yardımcı olacak ve çözüm şekilleri hakkında bakana tekliflerde bulunacak bir yüksek Danışma Kurulunun da örgütte yer almasını desteklemekteyiz. Bu amaçla sunduğu­ muz bakanlık kuruluşuna ait şemanın görüşleri­ mizi belirtmekte olduğunu açıklamak isteriz.

Kanun tasarısında ve görevlerle ilgili hüküm­ lerde (şehir içi taşıtlarına ait tesis ve işletme­ lerin) denetleneceğine değinen bir kısım yoktur. • Buna karşılık 9 uncu maddede 6973 sayılı Sanayi Bakanlığı kuruluş ve vazifeleri hakkındaki ka­ nunun enerji, maden ve petrol konularında Sana­ yi Bakanlığına verilmiş olan görev ve yetkilerle diğer, mevzuatla maden dairesi ve enerji dairesi reisliklerine verilmiş olan görev ve yetkilerin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına devre­ dildiği belirtilmiştir. Şu hale göre Enerji ve Ta­ bii Kaynaklar Bakanlığı 7347 sayılı kanunla ener­ ji dairesine verilen şehir içi taşıtlarına ait tesis ve işletmelerin denetimi ile de görevli bulunacak­ tır.

Kanımıza göre şehir içi taşıtlarına ait tesis ve işletmelerin denetimi trafik ve ulaştırma ile

ilgili bir konu olup memleketin tabii servet kay­ nakları ile ve enerji ile hiç bir ilgisi bulunma­ maktadır. Bu itibarla bu görevin en yakın Ba­ kanlığa devri Kanunda belirtilmelidir.

Tasarının kadro cetvellerinde kilit görevleri yapacak yerlere mühendislerden uzmanlar ge­ tirileceği hususuna dikkat edilmiş olmasını se­ vinçle karşılamaktayız. Ancak, yuğunlaştırılarak hazırlanmış bulunan bahis konusu kadro cetvel­ leri, görevlerin ayrıntılı olarak belirtilmemiş ol­ ması sebebiyle, uygulamada çok sakıncalı durum­ lar yaratabilecek niteliktedir, örneğin 2 kişilik bir kadroda 6 mühendislik kolunda veya 20 ki­ şilik bir kadroda 8 mühendislik kolundan han­ gisi olursa olsun atanma yapılabilecektir. Ayrıca böyle yüksek nitelik taşıyan uzmanlara veri­ lecek ücretler de yeterli değildir. Bu bakımdan bakanlık çalışmalarının devamlılığını sağlamak amaciyle kanun tasarısına 91 sayılı Devlet Plân­ lama Teşkilâtı kanunda olduğu gibi (Bahis ko­ nusu kanunun 17 inci maddesi) anlaşmalı uzman­ lar hükmünün getirilmesine ve ayrıca 4/10195 sayılı kararname hükümlerine göre atanma im­ kânlarının sağlanmasını da zorunlu görmekteyiz.

Görüşlerimizin olumlu karşılanması halinde kanun tasarısı üzerinde yeniden ve maddelere de geçmek suretiyle çalışmalarımızı devam ettirmemeye amade bulunduğumuzu belirtmekle ayrı bir kıvanç duymaktayız.

l 3 1• I"

0 1' I" •.' r

ARAŞTIRMA

»

Bugünkü Feza çağında Birleşik Malzemeler (Composite Materials)

gittikçe artan bir önem kazanmakta ve bu alanda bir çok memleketlerde

çalışmalar yapılmaktadır. NATO - AGARD teşkilâtı da, yapı ve mazeme

panelinde Birleşik Malzemeler üzerinde çalışmalar yapılması düşünülmektedir

Bu alanda çalışmaya istekli olan müesselerin hazırlanmış bulunan ra-; por ve anket fişlerini MSB ARGE Başkanlığından temin ederek cevaplan­

dırması ıistenmeeKktieduiır. Bi3iiligBil"ecriınımize^ s^u-n"a"r"ı"z-

•••••»

\

MÜHENDİS ARANIYOR

DSÎ S İnci Bülgc M ü d ü r d ü Kai* - I g * r KİLİ hidroelektrik 6*ntraü

montaj! v e i^tmcsmde gfimvbndirm* t o e ^ ^ ^ V ' T Z S ' •

,gŞ« 10 uncu dereceye kadar (10 dahil) yevmiye ve diğer ilave ödenekler

verilmek üzere bir Elek- Müh. veya Y. Müh. a r a n m a k t ı r .

-••-•

• isteklilerin Şinasi Sokağı Çatal Haiı-Ulus - Ankara-adrçşmdota D S İ -

;;"İşlctmfc vş Bitkim -Baivesi İ&&k*nliğma ımiracantları

ElnKlrlSC MÜtıcüMllBİlft) 101