HAVA HATLARINDA BUZLANMA

UDK : 621.315.1

Hava Hatlarında Buzlanma

Hava hatlarında eîektrikî arızalar meydana getirdiği gibi, onları mekanikî olarak da tehdit eden en mühim tesirlerden biri şüphesiz ki iletgenlerin buzlanmasıdır.

Hava' hatları muhtelif memleketlerin alâkakalı nizamnamelerinde, belirtilen buz yüklerine göre hesap ve kontrol edilirlerse de, güzergâhın bazı kısımlarındaki hususi hava şartları veya uzun zaman fasılalarında (10 sene 20 sene gibi) meydana gelen fevkalâde gayrı müsait hava şartlarında buz yükünün bunun çok üstüne çık­ ması mümkündür. Hava hatlarının bu gayrı ta­ biî buz yükünü taşıyacak, şekilde inşası iktisadi değildir.

Normalin üstünde buzlanma neticesinde iletgenler yere çok yaklaşarak yayalar için ölüm tehlikesi meydana getirebilir. Yahut üst üste duran iletgenlerin farklı miktarda buzlanması veya üsttekinin buzlanıp alttaklnin buzlanma­ ması halinde veyahut da ani olarak buzdan kur­ tulan iletgenin yukarı doğru fırlayarak üzerinde buzlu, yani alçak seviyede duran iletgene değ­ mesi suretiyle kısa devreler meydana gelebilir. Bunun neticesinde iletgenler yaralanabilir, nisbeten ince ise kopabilir ve hattâ biribirine do­ laşarak devamlı kısa devreler meydana getire­ bilir.

Tecrübeler, gerilim altında bulunan (akım geçirmiyen) iletgenlerin, gerilimden tecrit edil­ miş ve topraklanmış iletgenlere nazaran daha fazla but tuttuğunu göstermiştir (tabiî akım geçtiği zaman bunun tevlid ettiği zıt tesirin na­ zarı itibara alınması lâzımdır). Bu tezahür elektrik! alanın nötral buz parçacıklarına icra ettiği kuvvetin bir neticesidir. Bu bakımdan doğru akım yüksek gerilim hatlarında daha fazla bir buzlanma beklenebilir.

Teşekkül eden buz kalınlığı telin eğimine gö­ re de değişmektedir. Buz kalınlığı eğimin en az olduğu kısımlarda maksimum ve en fazla oldu­ ğu kısımlarda da minimum olmak üzere hiper­ bolik olarak değişmektedir. Fakat askı nokta­ lan irtifaları biribirine yakın tellerde, askı nok­ talarına yakın kısımlar hariç, orta kısımlarda buz kalınlığındaki değişme o kadar az olmakta­ dır ki, bu kısımlarda buz yükünü hemen hemen üniform olarak kabul etmek mümkündür.

Fazla buzlanmanın önüne geçmek için sıcak­ lığın 0°C in altına düştüğü yağışlı havalarda

Nusret ALPERÖZ Y. Müh. I. E. T. T.

hat kontrol edilerek buzlanma başlamışsa buz yükü gittikçe artarak elektrik! ve mekanik arı­ za ve tahribatlar meydana getirmeden uzaklaş­ tırılması çareleri aranmalıdır.

Buz yükünün uzaklaştırılması için en mües­ sir ve memnuniyet verici metot ısıtma metodu­ dur. Bu metot daha kısa bir zamanda daha ge­ niş bir sahaya tatbik edilebilir. Diğer bir avan­ tajı da kolayca erişilemiyen hatlara da tatbiki­ nin mümkün olmasıdır. Bu metot muhtelif şe­ killerde tatbik edilebilir :

Çift devreli hatlarda ve her iki devrenin yü­ künü bir devrenin taşıyabileceği hallerde ısıtma gayet kolay bir şekilde yapılabilir. Bunun için devrelerden biri açılmak suretiyle münavebeyle her iki devrenin yükü bir devre üzerine verilir.

Diğer bir tatbik şeklinde işletme alternatif akımı üzerine, skin effekt tesiriyle iletgenin dış tabakalarını ısıtan yüksek frekanslı akımlar süperpoze edilir.

Hat yüksüz veya zayıf yüklü ise ve ikinci şe­ kil de tatbik edilemiyorsa, bu takdirde, hat hiz­ met harici edilip, son tarafta üç faz kısa devre yapılarak, mümkünse besleyici generatör, bu mümkün olmadığı takdirde hususî olarak bu­ lundurulacak bir generatör (terclhan doğru akım generatörü) veya bir ototransformatörden isti­ fade edilmek suretiyle, baş taraftan, hattın no­ minal akımına, hattâ bunun bir miktar üstüne çıkılıncaya kadar, sıfırdan başlanarak yavaş ya­ vaş artırılan bir gerilim tatbik edilir. Bu mak­ satla meselâ muhtemelen hemen hemen her iş­ letmede mevcut olan uygun bir doğru akım kay­ nak generatöründen de istifade edilebilir. Bu­ nun için son tarafdaki ucu toprağa bağlanmak suretiyle eritme ameliyesi her faza ayrı ayrı tatbik edilebilir.

İkinci bir metot izole sırıklar vasıtasıyla vur­ mak suretiyle buzların düşürülmesidir. Fakat bu metot, ancak, kolayca erişilmesi kabil olan, direkler arası açıklığı az ve nisbeten kısa hat­ lara tatbik edilebilir.

Bu şekilde normalin üzerinde bir buzlanma hadisesi de 3.2.965 günü Ümraniye - Çayırova ha­ va hattının (35 KV, 477 MCM) Maltepe ile Ya­ kacık arasındaki kısmında ve daha mevziî ola­ rak da Tuzla İle Çayırova arasındaki kısmında meydana gelmiştir.

Elektrik Mühendisliği 101

Carî Talimatname gereğince,

200.V d = 200.V 21,7 = 932 gr./m. olarak hesaba İthal edilen flktif buz yükü yeri­ ne, tel üzerinde geniş bir sahada hemen hemen üniform olarak yayılmış bir şekilde, azami ka­ lınlığı (çapı) 12 ilâ 18 cm. arasında değişen, dolayısıyla metre başına takriben 10 ilâ 22 kg. (buzun özgül ağırlığı 0,88 ilâ 0,92 arasında de­ ğişmektedir) arasında bir buz yükü teşkil eden buz tabakaları teşekkül etmiştir. Bu sebeple ba­ zı traversler de kırılmıştır. Bazı yerlerde telin yarı, hattâ yarısmdan az bir kısmı üzerinde bu­ lunan buz kütlesi dahi buz İhtiva etmiyen diğer tellere nazaran 3-4 m. fazla bir sehim meydana gelmesine sebep olmuştur.

Fotoğraflar bu buzlanma hadisesine aittir.

:..'"

.

»

DÜZELTME

Nisan sayıııımla'.(No. 100) «Atom ener­ jisi rekabete dayanabilir mi?» başlıklı ya­ zının mecmuanın 18 inci sayfasındaki şe­ kil 1 de «Bütümlü yağ» ibaresi «Bütümlü kömür» olacaktır} Düzeltir, özür dileriz.

^rıı=ııı~ill=ııt=ııı=ın=ııı^i]i=ırı=.ıi[==ı ıı==iLi==]ir==ı IIEEIEIEEJIEEEI I I = = I U = » I = I I I ^ I HSN ı=ırl5-ıi[^rıı=ııı=ııtEfi IIEEII I== ı»E=rıı=ıtı^:ıııstıı=ııt=l |i;

îiî

!U

ODAMIZIN SON YAYINLARI :

i

• ELEKTRIK TESÎSLEıLLNDE EMNIYET YÖNETMELIĞI

ŞI

M

• KUVVETLI AKIM ELEKTRIK DAÛITTM TESIS ATININ BAKIM İŞLETME VE „'

TESİSİNE DAlll TALİMATNAME.

• ELEKTRİK İÇ TESİSAT YÖNETMELİĞİ VE FENNİ ŞARTNAMESİ

• ELEKTRİK SANTRAL VE TEHİRLERİNİN KABULLERİNE AİT TALİMAT­

NAME

!ü

ODAMIZDAN TEMİN EDEElL,lRStNÎZ

jfi

İIIIELIIEIII Elti =l| I = III=| İ1SIN 5IIİEİIIEIIIE11. El 11EE4İIE lif E1II-I 1=111=111=11151 ll=IN=|ll=l|i=M I =JI|=I 11=111EIİ1Eİ1IEIIIEIIIEIIIE1II El 11=11 l=Tİ

tlukttlk Mühendisliği 101