ZAYIF AKIM ŞEBEKECİLİĞİNİN GELİŞMESİ İÇİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

UDK : 621.395.9

Zayii Akım Şebekeciliğinin Gelişmesi için Alınması Gereken Tedbirler

Bundan evvelki yazımızda (I), şehiriçi tele fon hizmetlerinin İfasında şebekenin rolünün çok önemli olduğunu, teknik ve İşletme faktörlerim haiz bir şebekeye malik olunamadıkça o şehirde telefon santralı ne kadar mükemmel olursa ol sun; İntizam ve emniyetle bir telefon hizmeti yapılamıyacağını, bu bakımdan zayıf akım şe bekeciliğlnin geliştirilmesi için lüzumlu tedbirle rin biran evvel alınması gerektiğini izaha çalış mıştık.

Bu yazımızda inceleyeceğimiz söz konusu bu tedbirler esas itibarlle aşağıdaki ana bölümlerde toplanabilir.

1 — Organizasyon

2 — Personel

3 — Standardizasyon

4 — Fabrikasyon

Yukarıda sıraladığımız bu ana tedbirleri ince lemeye çalışalım :

1 — Memleketimizde şshiriçl otomatik tele fon hizmetlerine, evvela İstanbul ve Îzmirde ya bancı şirketler tarafından tesis ve işletilmesiyle başlanmış ve 1924 yılında çıkarılan 406 sayılı kanunla da Türkiyede telgraf ve telefon tesis ve işletmesi PTT İdaresinin tekeline verilmiştir. Bu tarihten takriben 1940 yılına kadar idare yalnız şehirler arası telgraf ve telefon hatlarının İnşaa tını öngördüğünden elindeki imkânları bu İnşa atlara yöneltmiş, İstanbul ve Îzmirde de yaban cı şirketlerden devraldığı şehiriçi şebekelerinin işletilmesini sağlamaya çalışmıştır. 1940 yılından sonradır ki otomatik telefon santrallarının Ana dolu şehirlerinde de kurulması ile zayıf akım şe bekelerinin inşaatı işleri önem kazanmaya baş lamıştır. Fakat ilk kademede bu şebekelerin in şaatı için bir teşkilât düşünülememiş, işinde müs taceliyetine binaen bilhassa İstanbul telefon iş letmesinden tefrik edilen elemanlar marlfetile yürütülmesine çalışılmıştır. Tabiatlle bir yatırı mın lüzumlu kıldığı etüd, plân ve teşkilâttan mahrum ve üstelik tam bir bürokratik atmosfer de acele derlenmiş ekiplerle inşasına uğraşılan bu şebekeler kemiyet ve keyfiyet bakımından is tenilen nitelikte olamamıştır. Bilhassa 1950 yılı na doğru büyük şehirlerde telefon hareket ve is

Yazan : Bülent YAŞARGÎL

El. Y. Müh. PTT teklerinin süratli bir artış göstermesi şghıriçi şe beke inşaat işlerinin yukarıda kısaca izahına ça lışılan tertip ve zihniyetle yürütülmesinin müm kün olamıyacağını, zayıf akım şebekecillğine bir düzen verilmesi gerektiğini ortaya koymuş bu maksatla 1950 yılında yabancı uzmanların çalışmalara fiilen iştiraki ve on yıllık bir dur gunluk devresinden sonra da 1962 yıllarında PTT idaresinde çalışan şebeke mühendislerinin harekete geçmesi ile iki defa organizasyona te şebbüs edilmiş, inşaat işlerinin süresini doldur muş bir işletmecilik zihniyeti ile yürütülebilece ğini zanneden ve zayıf akım şebekeciliğinin an lamını kavramak istemeyen otoriteler tarafın dan akamete uğratılmıştır. Böylelikle 1966 yılına kadar gelinmiştir.

Şimdi vakit kaybına fırsat verilmeden yapıla cak iş, PTT İdaresine bağlı bir yatırım müessese sinin (Şehirler arası telefon şebeke inşaatları, özel maksatlarla tesisi icab eden şehiriçi şebeke inşaat işleride dahil) kurularak faaliyete geçiril mesi bu gün için en uygun bir yol olacaktır. Böy le bir organizasyon ile şimdiye kadar yıllarca memleketin diğer nıüesseselerince iyi kullanılmış olan şebekecilik problemlerinde ele alınmış olacak ve gelecek yıllar için memleketin zayıf akım şe bekeciliği emniyet altına girmiş bulunacaktır. Şe beke işletmeciliği içinde Türkiyenin telekomini kasyon işletme bölgelerine ayrılması iyi organize edilmiş bir teşkilât ile mevcut şebekelerle birlikte diğer tesislerinde bakım ve onarımının sağlan ması en uygun hal tarzı olacaktır.

Bu suretle elektrik ve su şebekelerinde oldu ğu gibi yatırım ve İşletmecilik çalışmaları müs takil kuruluşlarla yürütülecek, böylelikle eko nomik hareket ve sonuçlar, teknik değerlendir me ve gelişmeler, karşılıklı ve ahenkli bir işle yişe ve kontrola tabi tutulmuş bulunacaktır.

Aksi takdirde yatırım işleri İşletme bünye sinin rijit kalıpları içinde yürütülmeye uğraşıl dığı müddetçe, bu maksat için yüz milyonlar katında harcanan ve harcanacak paralara ve emeklere karşılık sonuç almamıyacaktır (1) 107 sayılı elektrik mühendisliği mecmu asına bakınız..

Mühendisliği 120

.26

II — Halen telefon şebeke inşaatında çalışan teknik elemanları 3 grupta toplayabiliriz : • a) Mühendisler b) Teknisyenler c) Tesisatçılar a) Mühendisler, PTT idaresinde şebeke inşa atı işlerine takriben 1940 yılından itibaren mü essir olmaya başlamışlardır. Fakat mühendisli ğin bu dalına idarece ehemmiyet verilmediği ci hetle gebeke salmalarına ayrılanlar esaslı bir yetişmeye tabi tutulamadıklanndan ve çalışma lar da esaslı bir teşkilata bağlı olarak yapılma dığından şahsi bilgi ve kabiliyetleri ile başbaşa bırakılmışlardır. 1950 ve 1962 yıllarında şebeke mühendsilerinin çalışmaları bir organizasyona bağlanmak İstenmiş ise de ömürlü olmamıştır. Halen mühendisler şahsi bilgi ve kabiliyetleri çerçevesinde çalışmakta olduğu gibi, kemiyet ve keyfiyet bakımından yeterli değildirler.

b) Mühendislerle, tesisatçıların arasındaki boşluğu doldurması gereken teknisyenler sınıfı ancak 1950 yılında sanat okullarından teinin edilmeye başlanabilmiştir. Bunlar kısa süreli ve tatminkâr olmayan bir kurs devresini mütea kip işe verilmişlerdir. Kursların zaman ve prog ram bakımından yeterli olmaması bu elemanla rın iyi hazırlanmadan işe sokulmaları sonucu şahsi kabiliyetleri ile bir varlık gösterebilenler faydalı duruma geçmiş, gösteremiyenler İse büro hizmetlerine kaymışlardır.

înşaat işlerinde varlıkları önemli rol oynaya cak bu elemanların miktarının arttırılması hattâ bu kademe elemanların tekniker okulu mezunla rından tercih edilmesi ve kabiliyetlilerin ileri memleketlerde yetiştirilmesi zaruridir.

c) înşaat çalışmalarının bel kemiğini teşkil eden tesisatçı grubu ise tahsil ve tecrübe bakı mından en zayıf olanıdır, içlerinde tecrübeli ve başarılı gözükenler ancak şahsi kabiliyetleri ile ustalarından blrşey öğrenebilmiş olanlardır. % 90 İlkokul mezunu olan bu elemanlar bir kaç aylık yeterli olmayan bir kursu müteakip inşaata ve rilmek mecburiyetinde bırakılmıştır. Tahsil ve tecrübenin kifayetsizliği yatırımın ekonomik ve kalite faktörleri üzerinde etkiliyle! olmakta, ya pılmış inşaatlar istenilen sonucu verememekte dir. İnşaat ve İşletmeciliğin selameti ve tesisat çılığın geleceğinin emniyet altına alınabilmesi için bütününün sıkı bir eğitime tabi tutulması ba şarı gösteremeyenlerin manüel santral sahala rına veya geri hizmetlere alınması, kabiliyetlile rinin ileri memleketlerde yetiştirilmesi," bilhassa bu grubun sanat okulu mezunları İle takviye edilmesi zaruridir.

özet olarak diyeblllrizki, yatırım için maddi imkânlar ne kadar müsait olursa olsun bunları

kullanacak ve yatırımı gerçekleştirecek personel olacağına göre, en süratli ve önemli İlginin ilk öncevteknik eleman ürerinde teksif edilmesi ge rekmektedir. Bu gaye ile aşağıda belirtilen ted birlerin alınması gerektir.

a) Şebekecillk okulunun kurulması.

b) Temayüz etmiş teknik personele ileri memleketlerde uzun süreli etüd ve tatbi kat yaptırılması.

c) Mevcut personelin sıkı bir eğitime ve ayırıma tabi tutulması.

Bugün şebeke yatırım ve işletmeciliğinde ça lıştırılan elemanlar kemiyet ve keyfiyet bakımın dan tatminkâr olmadığı gibi.ileri memleketlerin çalışmalarından da zamanında faydalandırılma dıklarından yapılan yatırımların ekonomik ve kalite faktörleri üzerinde istenilen kazançlar, te min edilememektedir.

Yatırımın, işletmeciliğin bir okulu rolünü oy naması gerekir. Ancak buradan tam manası ile yetişerek işletmenin sorumlu iş rioktalarına yer leştirilen elemanlar sayesinde iyi bir işletmecilik temin edilebilir, tersi bir hareketi düşünmek zor dur. Zaman zaman işletmeden de elemanların yatırıma çekilerek yeniliklerin gösterilmesi per sonel için lüzumlu ve faydalı bir hareket şekli ol malıdır. Bu suretle işletme için lüzumlu perso nel daimi olarak yatırım müessesinden temin edilmelidir.

III — 1950 yılına kadar şebeke yatırımları, etüd ve projeden mahrum, inşaata memur edilen teknik elemanın bilgi, ve kabiliyetine terkedile rek yapılıyordu. Bu tarihte ve müteakip birkaç . yıl içinde, proje mefhumu, iş, ve malzeme stan dardları üzerinde olumlu hareketlere geçilmiş İse de, çalışmalar idarece ciddiyetle takip edi lemediğinden standardizasyon hareketi hakiki' hü viyetini bulamadan orta yerde bırakılmıştır.

Bundan dolayı halâ yapılmakta olan proje ve inşaat yatırımı çalışmalarında zaman mefhumu, değerlendirme, iş kontrolü gibi yatırım etki yapa cak faktörler ele alınmamış, iş malzeme standard lan tesbit edilmediğinden muhtelif tarihlerde ve tesirlerle memleketimize giren İngiliz, Fransız, Amerika ve İsveç çalışmaları şekilleri ile malze mesi elan yatırım yürütenin seçimine terkedilmiş durumdadır.

Bu sebeplerle yatırım ve işletme İşleri bir ba şıbozuk içinde devam etmektedir.

PTT idaresi dışında özel teşebbüalerce yapılan şebeke yatırımları ise ifade edilemiyecek derecede perişan durumdadır. Bu dağınıklığı önlemek gaye siyle zayıf akım şebekeciliği için bir Türk stan dardlzasyonunun tesblti ile iş ve malzeme değer lerini disiplin altına almak, bu suretle millî yatırı

Elektrik Mühendisliği' 120

mın telefon hizmetlerine alt kısmını maddi ve manevi cepheleri İle değerlendirerek halk hizme tinin emniyet ve İntizamla sağlanmasını temıc etmek gerekmektedir.

Bunun için yapılması gerekil İş yine PTT ida resinin gayretleri ile lüzumlu kanun ve talimat namelerin biran evvel çıkarılması, tatbike konul ması ve sürekli kontrolü ile olabilecektir, idare nin reorganizeye zorumlu bulunduğu çeşitli iğleri meyanında ve önemlilerinden biri olan zayıf akım §ebekeciliğini de zaman kaybına daha fazla fır sat vermeden yapılabilmesi bu maksat için kura cağı teşkilâtın mükemmeliyetine bağlı görül mektedir.

IV — «Alet işler el öğünür» ata sözünü bu parag rafa başlangıç alırsak, kaliteli standard malzeme ve alâtın yatırımlarda zaman, emek ve ekonomi bakımlarında büyük rol oynayacağı şüphesizdir. Bugün yapılan çalışmalarda birkaç yüz lira de ğerindeki bir takım veya malzemenin kalite dü

şüklüğü veya zamanın temin edilmemesi sebeble rinden azımsanmayacak derecede zaman ve emek lerin kayba uğradığı ilgililerce yakinen bilinmek tedir.

Halen, zayıf akım şebekeleri inşaat ve işlet meleri için lüzumlu malzemeden, kablolar hariç, diğerleri iç piyasadan temin edilir, bu malzeme nin bir kısmını da PTT fabrikası yapar. Gerek iç piyasa gerekse fabrika imalatı fiyat ve kalite bakımından henüz yeterli değildir. Bir diğer hu susta ihtiyaçların layıkı ile tesbit edilememesi ve lüzumlu depolamanın zamanında yapılamama sıdır. Bunlar yatırım ve işletme hizmetlerini etki lemektedir.

Yeterli bir malzeme kontrol sistemi kuruldu ğu, PTT Fabrikası daha mütekâmil hale getiril diği, ileri memleketler yakından takip edildiği, iç piyasaya icabında iştirak edildiği takdirde şe beke malzemesinin istenilen kalite ve miktarda teinini için bir güçlük görülmemektedir.

DİKKAT

SAYIN ÜYELERİMİZ, İstanbul Şubemizin adresi aşağıdaki şekilde değişmiştir. Bilgi edinil mesi rica olunur.

YÖNETİM KURULU

ADRES : İstiklâl Cad. Emgen Ap. No : 65 Kat 5

Tel: 49 10 49

Beyoğlu — İSTANBUL

ODAMIZ ÖZEL YARDIM SANDIĞINA

ÜYE OLUNUZ

Sandık Tüzüğü Dergimizin muhtelif sayılarında yayınlanmıştır. Bu tü

züğe göre; sandık üyelerinden birisinin vefatı veya bir kaza geçirmesi

halinde kanuni hiç bir formaliteyi beklemeden derhal ve nakit olarak

ödeme yapılmaktadır. İhtiyaç anındaki bu yardımın değeri takdirinize

kalmıştır.

Sandığın üye sayısı halen 266 dır. Odamıza kayıtlı üye sayısı

1900 ü aşmıştır. 1000 kişi sandığa üye olsa sandık üyelerinden birinin ve

fatında ödenecek miktar 25 000,— TL. olacaktır.

Alâkanız menfaatiniz icabıdır. Kendinizi değil ailenizi düşününüz.

Elektrik Mühendisliği 120