ELEKTRİK ENRJİSİ İHTİYAÇLARI TAHMİNLERİNİN YAPILMASI VE BU HUSUSTA MEMLEKETİMİZ İÇİN TECRÜBE EDİLEN METOTLAR

UDK : 620.92.621.3.017

Elektrik Enerjisi İhtiyaçları Tahminlerinin Yapılması ve Bu Hususta Memleketimiz İçin Tecrübe Edilen Metotlar

. A) TAHMİNLER ÎÇÎN YAPILACAK ÇA MALARDA TOPLANAN BİLGİLER :

1 — Mahalline gidilerek ilgili teşekküllerden (Belediye, Elektrik İşletmesi, Ticaret ve Sanayi odası, Endüstri merkezi, Tamu tesisleri, Sosyal tesisler v.s. den) gözle görülerek ve bizzat alınan bilgiler :

a —• Nüfus hareketlen b — Halkın çalışma ve geçim grupları, gelir seviyeleri c — Haftalık pazar ve panayır faaliyetleri d — Belediye ve işletme bütçeleri ve faali yetleri e — İmar hareketleri f — Turistik faaliyetler g — Santral, şebekenin mevcut durumu, tah ditli halleri, Islâh ve tevsi projeleri h — Evlerde, elektrikli ve diğer çegit enerji lerle çalışan cihazların artış yoğunluğu

1 — Sulama durumu ve gelişmesi k — Sanayinin grupları, problemleri, muhte mel ihtiyaçları ve gelişmeleri

Yukarıdaki bir nolu paragraf kapsamına giren bu bilgiler, süratle değişen ve normal şehir ka rekterine henüz erişmemiş ve muhtelif ihtiyaç problemlerini halletmemiş bölgelerde, bir kaç senede bir mahalline gidilerek toplanması gere ken bilgileri ihtiva etmektedir.

2 — Bazı imkansızlıklar dolayısıyla (personel, vasıta, zaman gibi) merkezden doğrudan doğru ya gönderilen Sanayi anketleri ile toplanan bil giler. Bunlar :

Her türlü araçla (dizel motoru, benzin moto ru, su çarkı, elektrik motoru, hayvan ve insan kuvveti v.s. ile) çalışan makinalı tesis ve fabri kalara ait, tesis gruplarını, imâlat cinslerini, araç cinsleri ve beygir güçlerini, çalışma gün ve aylarını, kullandıkları enerji (mazot, benzin, elektrik, v.s.) miktarlarını gösterir bilgilerdir.

Bu bilgiler, memleket sathında bulunan ma kineleşmiş iş kollarım öğrenmek ve bunların

Elektrlk Mühendisliği 120

Yazan : Saffet ERDEM

Elk. Müh. E. t E.

enerji ihtiyaçlarını anlamak ve tahmin etmek bakımından çok faydalı olmaktadır.

3 — Resmi ve özel sektöre alt büyük endüst ri müesseselerinden alınan bilgiler :

a — Bu günkü tesislerin yerleri, İmâlat cins leri, yıllık kapasiteleri, yılda çalışma günleri, en yüksek çektiği güç KW ve yılda sarfettikleri enerji kWh gibi bil gilerin bugünki durumları ile ilerdeki 15 yılda olabilecek tevsi ve yatırım prog ramları, b — Yeniden kurulacak tesis ve fabrikalara ait bilgiler, (tesisin kuruluş yeri, cinsi, kapasitesi, çekeceği güç, sarfedeceği enerji v.s.)

Büyük endüstri müesseselerine yazı ile soru larak toplanan bu bilgiler aynı zamanda bizzat gidilerek Ugili müdürleri ile temas edilerekte, hakiki değerleri öğrenilir ve enerji tahminlerine günü gününe intikal ettirilerek daha doğru tah minler yapılması sağlanır.

4 — Geçmiş yıllara ait istatistik! bilgiler ve bunların analizleri yapılarak tahminlere esas olacak veriler tâyin edilir.

B) TOPLANAN BİLGİLERİN DEĞERLEN DİRİLMESİ :

Bu değerlendirme dört esas gruba ayrılarak yapılmaktadır:

1 — Ev ve ticari aboneler 2 — Resmî daireler 3 — Sokakİar 4 — Endüstri

1 — Ev ve ticari aboneler : a — Şehrin karakteristiğine göre abone ade dinin gelecek yıllardaki tahminleri ya pılır. Nüfus artışı, hane başına nüfus yoğunluğu enerji satış ve elektrik iş te sisatı maliyeti, abone adedi tahminleri ne tesir eder.

b — Elektrikli alet ve cihazlarıma, bol ışık lanma miktarı seneden seneye artar. Bunun tahmini ise ortalama aylık ener ji sarfiyatının abone başına düşen mik

tan ile ölçülür ve tayin edilir. Bu aylık ortalama enerji sarfiyatı, bütün topla nan bilgilerdeki sosyal, ekonomik fak törlerle, diğer enerji imkânlarının elekt rik enerjisi fiyatları ile mukayesesin den sonra hesaplanir. Fakir halk toplu luklarının abone olma imkânlarının ba zan birden doğması ile aylık ortalama enerji miktarı düşebilir. Düşme ve artış faktörlerinde çok dikkatli olmak gere kir. Mutfakta, su ısıtıcılarında, ev teshin nlnde elektrik enerjisi, diğer enerji İm kanları ile mukayese edilmek sureti ile İlerdeki tahminleri yapılır.

2 — Resmî daireler : Toplanan bilgilere gö re nüfus başına göre hesaplanır.

3 — Sokaklar : Dağınık ve toplu olan şehir lere göre nüfus başına düşen enerji ile tahmin edilir.

4 — Endüstri :

a) Mevcut küçük sanayi ihtiyaçları gurup landırılarak şehrin ekonomik seyrine göre artış tahminleri yapılır.

b) Büyük sanayi ayrı ayrı tetkik edilir, toplanan bilgiler değerlendirilir.

c) Muhtemel endüstri imkânları olup olma yacağı araştırılır Buna göre tahminler yapılır.

Yapılan bu tahminler logaritmık eğriler üze rine geçirilir, mukayese ve analizleri yapılmak suretile daha uygun ve mütecanis değerler bu lunur.

Takat tahminleri, ayrıca yük faktörleri ana lizleri yapılarak hesaplanır.

Yapılan Enerji tahminlerinde isabet derecesi:

Memleketimizde yukarda bahsedilen şekilde yapılan 10 yıllık tahminlerde, hakiki değerlerle, tahmin değerleri arasında bilhassa ilk yıllarda çok az farklar görülmüştür. Bir kaç sene son rası için de gecikmeler zuhur etmiş ye tahmin

lerin ekseriya revizyonlarına gidilmiş bulunmak ladır. Bunun başlıca sebebleri aşağıdadır.

1 — Bir şehrin santral veya alçak gerilim şebekesi tesis ve ikmalinde gecikmeler olmakta dır.

2 — Enerji satış fitalarında bazı politik te sirlerle düşmeler ve yükselmeler olmaktadır.

3 — Yüksek gerilim bölge sistemlerinin ha va hattı, transformatör tesislerinin ikmalinde gecikmeler vardır.

4 — Sanayi yatırımlarında gecikmeler ol maktadır.

5 — Enerji santrallarının işletmeye açılma lan gecikmektedir.

6 — Dar görüşle tesisi yapılan şehir şebe keleri kısa zamanda kapasitelerini doldurmakta ve bundan sonraki tevsileride gecikmektedir.

7 — Oto prodüktör (kendi özel santralı ile çalışılan) sanayinin şehir şebekelerine bağlantı sı gecikmektedir.

8 — Halen Belediyeler idaresinde bulunan şehir elektrik işletmelerinin kifayetsiz personeli yüzünden meydana gelen muhtelif aksaklıklar dan dolayı enerji sarfiyatında beklenen gelişme ler olamamaktadır.

Netice olarak halk, elektrik enerjisini istediği kadar ve emin bir şekilde, istikrarlı bir fiatla kullanamadıkça, enerji sarflyatındakı gelişme ler de istenen seviyeden uzakta kalmaktadır.

Enerji tahminleri yapılırken karşılaşılan bü tün güçlükler bunun gibi hususlardır.

Nüfus basma, yıllara göre, enerji tüketimin de, Türkiye Dünya milletleri arasında çok geri lerden gelmektedir. Bu enerji kullanma açığının zamanla kapanacağı muhakkaktır. İşte enerji ihtiyaç tahminleri yapılırken bu açıklıkların ka panma zamanlarının tayininde dikkatli ve müm kün mertebe hesaplı olmak gerekmektedir.

Elektrik Mühendisliği 120