SOSYAL SİGORTALAR KONUSUNDA GETİRİLEN YENİLİKLER VE YENİ HAKLAR

MÜHENDİS VE HUKUK

Yazan : Korkut ÖNGÜN Y. Müh.

1. Mart. 1969 günü yürürlüğe giren 1186 sayıl* Sosyal Sigor talar Kanunu ile çakman sigortalılara yeni haklar getirilmektedir. Yazıda bu haklar eski kanunla karşılaştırılarak anlaMmaktadtr.

Yeni kanunla yapılan bajltca değişiklik emeklilik* «üre ve yaşlarının indirilmesi yönündedir.

Son yıllarda bu yönde yapılan değişmeler çahşanlann bir an önce tam aylıkla emekli olmalarım sağlamak düşüncesine ağırlık verildiği izlenimini getirmektedir. Çalışma hayatında çalışmak tan çok emekliliğin esas alınmasının ilerde devlet kurumların dan aylıfc alan büyük bir emekli tardusunun doğmasına yol açma sından korkulmaktadır.

Görünüş bu doğuşun pek uzak olmadığı yönündedir.

Son defa geniş ölçüde değiştirilerek sanki yeni .baştan düzenlenen ve adıda tşçl Sigortalan'ndan Sosyal Sigortalama değiştirilerek 29, 30, 31 Temmuz ve 1 Ağustos 1964 gününde Jlesmi Gazetede yayınlanan ve 1 Mart 1965 günü yürürlüğe giren 606 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kısa bir süre önce yine önemli baza değişiklere uğradı.

23.101969 gününde kabul edilen (Sosyal Sigortalar Kanunun baz» mad delerini değiştiren ve bu kanuna bazı maddeler ekleyen) yeni 1186 sa yılıyılı kanun 3.11.1969 günlü Resmi Gazetede yayınlanmasına karşılık 1 Mart 1969 gününden itibaren uygulanacaktır.

Siyasal nedenlerle yayınlanmasından 8 ay önce yürürlüğe konulma

sının geçici olarak yaratacağı karışıklıklar bir yana bırakılırsa yeni ka

nun Sosyal Sigorta konusunda çalışanlara hayli önemli faydalar getirmiş

tir.

.

Bilindiği gibi yurdumuzda Sosyal Sigortalar bugün için başlıca 9 ana konuyu kapsamaktadır.

A — îş Kazası sigortası, B — Meslek Hastalığı sigortası, C — Hastalık sigortası, Ç — Analık sigortası, D — Malûllük sigortası, E — Yaşlılık sigortası, F — ölüm sigortası, G — isteğe bağlı sigorta, H — Topluluk sigortası.

Bu konuların ve bunlarla İlgili primler ve süreler üzerinde yeni ka

nunla yapılan yenilikleri sırayla eskisi ile karşılaştırmalı olarak gözden

geçirelim.

Elektrik Mühendisliği 1B7

A — İŞ KAZASI SİGORTASI:

Geçici iş göremezlik durumu sonunda 1§ kazası sonucu meslekte ka zanma gücü en az % 10 azalmağı bulunan" sigortalıya (meslek hastalığı sigortası bölümünde, anlatılan sürekli İş göremezlik geliri bağlanır.

B — MESLEH HASTALIĞI SİGORTASI :

Meslek hastalığı nedenleri ile sigortalının mesleğinde kazanma gücü nün tamamını veya bir kısmanı yitirnüg bulunan sigortalıya pürekli ig göremezlik geliri bağlanır. Bu gelir sürekli ve tam i§göremezlik duumun da sigortalının yıllık kazancının % 60'ı idi Yeni kanunla bu oran % 70'e çıkarılmıştır.

îg kazasna uğrayan ve meslek hastalığına tutulan sigortalı, kazan ma (gücünün en az #> 10'unu yitirmi§se sigortalılık süresi bir gün bile olsa tam 1§ gönmezliğe göre hesaplanan gelirden iş görmezlik derecesi oranında aylık verilir. Bu yardımı alan sigortalı ibaşka birinin sürekli yardımına muhtaç ise bu gelir % 50 arttırılmaktadır.

iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde yıllık kazanca gö re bağanacak gelir oranları ile sigortalanın aile fertlerinin hisseleri:

Yıllık Kazancının

Dul Irarıaına

Gelir alan gocuğu bulunmayan dul karifuna Malul, yaşını geçmiş geçimini sigortalının sağladığı kocası Ayni durumda ve gelir alan çocuğu bulun mayan kocası Kocanın yag geçkinliği Çocukların herbirine Anasjz ye> babasız .çocuklara Bağlanacak gelirler toplamının üst sınırı Eş ve gocuklara bağlanacak gelirler top lamı üst sınırı (bulmazsa ana ve babanın her birinin üst suıırı

% 50 2/3

% 50

2/3 55 yag % 25 % 70 % 50

% 25

.% 30 % 40

% 30

•% 40

60 yaş % 15 % 60 % 30

% 15

C — HASTALIK VE ANALIK SİGORTASI:

506 sayılı kanunla sürekli ig göremezlik geliri, malûllük ve yağlılık aylığı alanlar, hastalık durumunda hekime muayene olmak, klinik ve la boratuar muayenelerini yaptırmak ve tedavi ettirilmek ile tedavi süre since gerekli ilaç ve iyileştirme araçlarım, bedellerinin % 20 sini ödemek gartiyle, elde etmek haklarından yararlanıyorlardı. Yeni 1186 sayılı ka nımla bu haklara teşhis ve tedavi için sağlık kurumlarına yatırılmak hakkı eklenmiş ilaç (ve iyilegtlme bedellerinin % 20'sini ödemek gartı çı karılmıştır. Diğer Sigortalılar için hastalık ve analık sigortasında bir değlgiklik yoktur.

D — MALÛLLÜK SİGORTASI:

Çalışma gücünün en az 2/3'ünü yitiren veya yapılan tedavi sonunda çalışabilir durumda olmadığı belirtilen sigortalı en aa 5 yıldan beri si gortalj ise ve her yıl jlçln ortalama 120 gün veya toplam olarak 1.800 gün malûllük, yağlılık ve ölüm sigortası ödemişse malûllük aylığından yararlanabilir. Ortalama en az 120 ıgün sının eski kanunda 150 gün İdi, diğer sınır değerlerinde bir değişiklik olmamıştı.

Malûllük aylığına Jhak kazanan sigortalının malûllük aylığının he saplanmasında yapılan değigmeler şöyledir;

1 ' > riSienlUkanunaA .Eski kanuna

Hesaba ahnacak prim ^ödenen yıllar

"son 5'yıl ' "son 10 yıl

Ortalamaya sokulacak e n yüksek kazanç

...

yıllan eayım

3 yıl

7 yıl

O r t a l a m a kazanca göre malûllük1 aylığı :•••'' '• < * •' '

Normal . . .

% >7,0 •.•„ . % 5 0 ı

Başka 'birinin yardımına muhtaç

Malûllük aylığının ait sınırı '

Malûllük aylığının üst sınırı

"

% 80

%6Q •'

' 4 360 TL/ay' ' 250'TL/ay1'

3600 TL^ay ' BelirtilmeJ nii'ş! ' ' A '

E — YAŞLILIK SİGORTASI :

Yaşlılık aylığından ^yararlanabilmek iğin 1186 sayılı kanunla getiri len yeni haklar kısaca karşılaştırılmalı olarak aşağıda gösterilmek'tedir.

YAŞLILIK AYLJCI YAŞI :

a — Normal Kadın Erkek

;

..

50 yaş,

. 55. yaş

55 »

60 »

b — Erken yaşlanan Kadın veya erkek En az 1800 gün yeraltında çalıdan

50 > 50 »

50 » ' ypk

MALÛLLÜK,'YAŞLILIK, ÖLÜM SİGOR

TALARI PRÎMI ÖDEMENİN ALT SİNİ

RI:

a ve b — durumunda

Sigortalı olma süresinin alt smın

1. Konuna

a ve b — durumunda olanlarda, '' '

"' '

1. koşul; sigortalılık süresi

en> az, 15 yıU 15 3* yü

2. koşul;v her yıl için ortalama prim

•

* ,•

ödeme zorunlulgu

120: gün •" < 150 gün1

2. Konur, a, dakl ,yag gartını yerine

u

getirmemiş otolarda.

,t

1., koşul; sigoı talık süresi.

en az 25 yıl yok

•2. koşul; prim ödeme gün sayışı

,ıyok.

,.

3. koşul;

Yazılı talep .yok

a, b, ve2. konumda olanlarda :

Hesaba alınacak prim ödenen yıllar ' '" "5' yıl ' ' '

Ortalamaya sokulacak en yüksek kazanç

yıllan sayım

••

3 .yıl

Ortalama kazanca göre yaşlılık aylığı1"

% 70

10' yıl

7 yıl % 50

1. konumda olanlarda:

Hesaba alınacak prim ödenen yıllar1

5 yıl

Ortalamaya sokulacak en yüksek kazanç,

yıllan1 sayısı

, 10 yıl

7, yıl

Elektrik Mühendisliği 107

Ortalama kazanca göre yaşülık aylığı a durumundan ileri yaşlarda yaklaşık aylı ğında bu yaşlardan fazla her yaş için yak laşık aylığı oranında yapılacak artırma. Yaşlılık aylığının alt sının Yaşlılık aylığının üst sının

% 70 den % 50 den

25 yıldan ek 34 yıldan ek

sik her tam sik her tam

yjl için % 0,5 yü için % 0,5

%1 360 TL/ay 3600 TL/ay

%1 250 TL/ay beJirtllmemJş

Yaşlılık aylığı bağlanamıyan sigortalıya kendisinin ve işverenin öde diği imâlüHüki yaşlılık ve ölüm sigortalan primleri toplamı yazılı isteği üzerine toptan ödeme şeklinde verilir.

Toptan ödeme yapılabilmesi için eski kanunda kadınlar 55, erkekle rin 60, erken yaşlanmışların 50 yaşında olması gerekiyordu. Bu yaşlar dan kadın yaşı Ibu durumda yeni kanunda 50 ye erkek yaşı 55'e indiril miştir. Erken yağlanma yaşı değişmemiştir.

F — ÖLÜM SİGORTASI :

ölüm sigortası; malûllük veya yaşlılık aylığı bağlanmış yahut yaş lılık aylığı alırken sigortalı olarak çausmaya başlamaları sebebiyle ayük la'rı kesilen veya ölüm tarihinde en az 5 yıldan beri slgoirtali bulunan Ve her yıl için ortalama en az 120 gün veya toplam olarak 1.800 gün prim ödemiş olan sigortalılara uygulanmaktadır. Yeni kanunla bu (konuda ya pılan tek değişiklik en az 150 gün olan prim ödeme günlerinin sayısının 120 ye indirilmesidir. Aynı esaslar aylığın bağlanmasında da değiştiril miş, ve aylığın hesabında hesaba alınacak prim ödenen yıllar 10 yıldan 5 yıla, ortalamaya girecek en yüksek kazanç yılan 7 yıldan 3 yıla inmiş ve yaşlılık aylığı oranjl % 50 den % 70'e çıkarılmıştır. Aylıkla yaş yönün den yapılacak J% 1 attırmada kadın ve erkek için 60 olan yaş, kadında 50 ye, erkekte 55'e indirilmiştir.

Bağlanan aylığın aile fertlerine bölünmesi yeni kanunda da eski ka nunda da aynı olup, yeni kanunda iş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölümlerdekinin aynıdır. Ancak yeni kanunda kocanın yaşı 60 dan 55'e in dirilmiştir. Toptan ödemede de durum aynıdır.

ölüm sigortasında hak sahibi kimselere bağlanacak aylığın alt sı nın eski kanunda 250 TL/Ay iken yeni kanunda 360/ TL/Ay ve bu ay lığın üst sının1 eski kanunda belirtilmemiş iken yeni kanunda 3600 TL/Ay olarak tespit edilmiştir.

G — İSTEĞE BAĞLI SİGORTA :

Sigortalılık süresi en az 5 yıl olan ye en az 750 gün prim ödemiş bulunan sigortalıya daha önce aylık bağlanmamış veya toptan ödeme ya pılmamış ise sigortalın m prim ödediği son yılda prim hesabına esas tu tulan ortalama günlük kazancına göre sigortalı her yü en az 30d ıgün tespit olunacak primlerin tümünü 4 eşit taksitle öderse isteğe bağlı si sigortalı olur. Günlük kazanç her yıl ı% 10 artırılabilir. Günlük kazanç lar 12 liradan az 120 liradan çok olmaz.

Bu konuda yeni kanunda günlük kazanç sınırlarını bildiren 12 ve 120 liradan başka bir değişiklik yapılmamıştır. Eski kanunda bu sınırlar 6 ve 100 TL idi. Alt sınırda 6 TL. ndan aşağı olmamak üzere Bakanlar Kurulu kararı ile tespit olunmaktaydı. Bakanlar kurulunun tespiti 8 lira olarak belirmişti. Yeni kanunla bu miktar 12 TL. na çıkarılmış ve Ba kanlar Kurulunun tespit yetkisi kaldınlmıştır.

Elektrik MObendlBİİJl 167

H — TOPLULUK SİGORTASI:

Sosyal Sigortalar Kurumu sigortalı durumunda bulunmayanların Ça lışma Bakanlığınca aranacak genel şaıtlarla sigorta türlerinden birine, bir kaçına veya hepsine toplu o'arak tabi tutulmaları için, işverenle veya dernek, birlik, sendika veya başka kuruluşlarla sözleşmeler yapabilir. İşte topluluk sigortası budur. Bu konuda yeni kanunda herhangi bir değişik lik yapılmamıştır.

Açıklanan bu sigorta türlerinin tümünü ilgilendiren genel konularda ki yenilikler ise şöyle sıralanabilir :

Günlük Kazanç Sınırları :

Günlük kazanç sınırları üzerinde yukarda İsteğe bağlı sigortada bir vesile ile söz edildi. Burada önemli ve yeni olan durum şudur : Aynı za manda birden fazla işverenin işinde çalışan sigortalıların ücretlerinden kesilen primler 120 liralık üst sınır üzerinden hesaplanacak miktarı aşar sa fark, sigortalının başvurması üzeine hissesi oranında kendisine geri verilir.

Yaş1 a ilgili maddelerde yeni kanunla 60'dan 55'e indirilmiştir.

1136 sayjiı Avukatlık kanunda Sosyal Sigortalarla ilgililendirilenler hakkında Sosyal Sigortalar Kurumları hükümlerinin uygulanacağı ve Avukatlık Kanununun geçici birinci maddesinin bu kanuna aykırı hüküm lerinin yürürlükten kaldırıldığı yeni kanunda açııküğa kavuşturulmuştur.

Heri Yaştakilere Aylık Bağlama Şajrtları:

Üerl yaştakilere aylık bağlanmasının şartlarını belirten yeni kanunun geçici 8. nci maddesi eski kanunda hemen hemen aynı hükümleri getir mektedir. Getirilen farklılıklar şöyle sıralanabilir :

— Geçicilik özelliği yeni kanunda da ibelirtildiği için yeni İ186 sayılı kanun yürürlüğe girdiği 1. Mart 1969 tarihinde 30 yaşını geçmiş bulunan sigortalılardan 55 yaşını doldurduğu halde yaşlılık aylığı bağlanamayan lara, sigortalılıklarının başladığı tarihten önceki 10 yıl içinde 2000 gün çalışmışlar ve en az beş yıl sigortalı ve her yıl en az ortalama 200 gün prim, ödemiş iseler 15 yıllık sigortalı gibi aylık bağlanacaktır. Eski ka nunda 30 yaş erkekler için 35 ve 55 yaşta yine erkekler için 60 idi. Du rumu yukardaki şarta uyan kimselerin sigortalıklarının başladığı tarih ten itibaren veya 1 Mart 1965 tarihinde sigortalı olanların bu tarihten itibaren engeç bir yıl içinde durumlarını 'belgelemeleri gerekmekte idi. Yeni kanunda bu geçici maddenin uygulama süresi uzatılmış ve herhan gi bir nedenle başvurma süresini yitirmiş olanlara bir fırsat daha veril miştir. Şöylekl; yukardaki şarta durumları uyanlardan 1 Mart 1965 ve 1 Mart 1969 tarihinde sigortalı bulunanların 1972 yılı sonuna kadar sigor talılıkları 1 Mart 1969 dan sonra başlayanların ise sigortalılıklarının baş ladığı tarihten en geç bir yıl içinde eski çalışma süreleri ile ilgili belge lerini Sosya! Sigortalar Kurumuna vermeleri gerekir. 1 Mart 1966 tari hinden 1 Mart 1969 tarihine kadar verilen belgelerde kanuni süresi içinde verilmiş kabul edilecektir.

— Fikir ve Beden İşçilerinin özel durumu :

Bu kanunla getirilen ve sigortasız geçen, yılları bulunan kimseleri il gilendiren yeni kanunun en önemli yanı geçici üçüncü maddesidir. Bu madde ile sosyal sigorta anlayışına değişik bir görüş getirilmiş ve dev let memurlarının emekli sandığında yapılmış olan borçlanma düzenine benzer yeni bir düzen kurulmuştur.

Elektrik Mühendisliği 167

Bu yeni maddeye göre; 3 Kasım 1969 dan önce çeşitli işyerlerinde fıkır ve beden işçisi olarak çalışmakta olup, her ne sebeple olursa olsun prim ödememiş olanlar, c zamana ait ilk aylık ücretleri üzerinden işçi ve işveren sigorta primlenni engeç beş yü içinde defaten veya eşit taksitler le ödedikleri takdirde toplam olarak en çok 10 yıllık hizmetleri Sosyal Sigortalarda birleştirilir.

Geçici diğer maddelerde kanunun yürürlüğe girmesinden önce aylık bağlanmış olanların aylıkları yeni kanundaki hükümlere uydurulmakta dır.

Emekli Sandığı ile birlikte Sosyal Sigortalar kanununda yapılan emeklilik süre ve yaşlarını indiren yeni değişiklikler çalışma hayatımızda çalışmaktan çok emekliliği esas alan, çalışanların bir an önce tam aylık la emekli olmalarını sağlamaya uğraşan bir görüşün yaygınlaştığını be lirtmektedir. Bir taraftan da devlet emeklilerin devlet, kamu ve iktisadi kamu kurumlarında çalışmalarını engelleyen kanunlar yapmakla bu gö rüşte kararlı olduğunu göstermektedir. Belki de bu önlemler gittikçe ar tan işsizler ordusunu ortadan kaldırmaya sebep olacaktır. Ancak bu yol la işsizler ordusu yerine devletten ve ona bağb kurumlardan aylık alan büyük ıbir işsiz emekliler ordusu doğacaktır. Görünüş bu doğuşun pek uzak olmadığı yönündedir.

r.

Fb. : Paşalimanı C. 69 Üsküdar Tel. : 36 08 06

Mağaza : Renk Ticaret Kemeraltı C. 21 Karaköy Tel.: 49 98 98

Alçak Gerilim 500 kVA ya kadar her cins transformatör 4000 ampere kadar hava veya yağ soğutmalı rodresorler Tablo tıpı voltmetre ve ampermetreler Alçak gerilim tip akım transformatörleri Surgulu direnç ve Yol verme direnç leri Her cins Galvanoplastı, Aku şarj, ve manyetik cihazlar için rodresorler • Otomatik gerilim stabılızatörlerı 500. 1000. 1500 ve 2000 VA takatinde

Amerikan ölçü Afetleri Electric Co. USA

TÜRKİYE

ırau

BRANDT

VValter Brandt GmbH Selenyum va silikon Fabrikaları

Muller & Weigort Nürnberg ölçü Aletleri Fabrikaları

Chauvin Arnoux

Fransız ölçü Âletleri

MÜMESSİLİĞİ

(E. M. — 217)