TÜRKİYE'NİN BUZ YÜKÜ HARİTASI

TJDK: 621.315.1

Türkiye'nin Buz Yükü Haritası

Kenan EVGtNER TEK

ÖZET

Bu yazıda buzlanmanın açık arazideki enerji nakil hatları üzerindeki etkileri, muhtelit arazilerdeki buzlanma şekilleri ve buzlanmanın türleri incelenmekte ve 1950-1970 yılları arasında halen TEK tarafından işletilen hatların arıza raporlarına dayanılarak, bir Türkiye buz yükü haritan oluşturulmaktadır.

SUMMARY in thia article, hazards cavset by ice formation on the öpen wire pçnceı transmissions lines and the effect of the ternain on the ice load as toell as various types of ice formation have been descrlbed. Also an ice load map of Turkey has been submitted based on service observations betıoeen 19501970 on the lines maintained by the Turkish Electricity Board.

GİRİŞ:

Açık arazide bulunan iletkenler, direkler ve tesisler mevsimin aoğumasiyle az veya çok miktarda buzlanmaya maruz kalırlar. Buzlanma, açık arazi yapıları isletmecilerinin en önemli problemlerinden biridir. Henüz plânlama devresinde buzlanma iyi etüt edilir ve güzergâh ona göre seçilirse - zarar ve ziyana mani olmak, devamlılığı sağlamak o derecede mümkündür. Buz yerleşmesinin miktar, yapı şekli: Sıcaklık, Nem, Engebe ve Rüzgâr faktörlerine bağlıdır.

Türkiye'nin su potansiyeli Doğuda buna mukabil enerjiye en fazla ihtiyacı olan endüstri sahasının ağırlık merkezi Kuzeybatıda bulunmaktadır. Dolayısiyle elektrik enerjisinin büyük kısmı, Anadolunun bir tarafından diğer bir tarafına, takriben bin kilometrelik bir mesafeye taşınacaktır. Bu taşjma esnasında projesi yapılacak nakil hatlarının geçeceği arazinin oldukça yüksek oluğu ve iklim münasebetleri neticesi rutubetli bölgeleri ağması gerektiğinden buzlanma ile yüklenme suali ön plânda kendini gösterecektir.

Munzam Yükler :

Enerji nakil hattı güzergâhını tesbit ederken ekseriya munzam yük özel ihtisasa ihtiyaç göstermektedir. Bilhassa dağlık arazide ön projenin etüdü esnasında güzergâh hakkında kat'i karar vermek durumu, yalnız inşaatın yürütülmesi değil ayni zamanda daha sonra İsletme sırasjnda nakil hatlarının durumuna da müessir olmaktadır. Güzergâh plâtformu üzerinde etüt esnasında büyük manialardan, dağ tepelerinden, bataklık sahalarından, çığ yollarından ve feyazana maruz araziden dalma sakınmak gatttar. Bu gibi manialar büyük ölçekli haritalardan görüldüğü gibi güzergâh üzerinden bir defa geçmek İle de tesbiti mümkün olmaktadır.

Hattın geçeceği, bölgede rüzgârların süfatini, ekstrem rüzgâr hızı İle buna ait esig zamanının tekerrürünü tesbit etmek oldukça güçtür. Enerji' nakil hatlarınlm emniyeti ve nâkil tesislerinde direklere verilecek eb'ad, bilhassa taşıyıcı direk ölçüleri ve bundan başka titreşim kopmalarına maruz kalacak olan nâkil tellerinin tehlike durumlarının tesbiti yukarıda bahsigeçen. rüzgâra ait bilgileri lüzumlu kılmaktadır.

Güzergah tayininde en zor nokta, meydana gelmesi muhtemel olan buz yüküdür.

Buzlanmanın, oluş teorilerine göre pek çok gelelileri vardır. Buz yerleşmesinin miktar ve yapı şekli, yerin deniz seviyesinden olan yüksekliği, değişen hava sıcaklığı, rüzgâr ve nem faktörlerine bağlıdır. Dış, görünüş ve özelliklerine göre genel olarak dört kasımda toplayabiliriz.

Kırağı (Klrç) :

îğne pul, tüy veya yelpaze şeklinde olanları mevcutdur. Genel olarak az meyilli arazilerde teşekkül eder.

Gök yüzünün açık, havanın rüzgârsız veya hafif rüzgârlı olmasji lâzımdır. 0 C'nin altına düşmüş doymuş hava kütlesinin bulunması şarttır. Hava hatları için korono bakımından önemlidir.

Kristal Kırağı :

Seyrek yaprak, açılmış tüy şeklinde olurlar. Belirli bir kristal yapıları mevcuttur. Tutma kuvvetleri çok az olduğu için hafif bir sarsıntıyla derhal koparlar. Hava hatları içi pek tehlikeli değillerdir.

Don :

Aşırj1 doymuş sis taneciklerinin süblümasyon tesirinde donması ile teşekkül eder. Sert tane

Elektrik Mühendisliği 171 -172

SOSYAL GRUP SİGORTASI SÖZLEŞMESİ

HAKKINDA AÇIKLAMA

14 seneden beridir yürürlükte olan ve 3.500 civarında üyesi bulunan «Türk Mühendis ve Mimarlar Sosyal Grup Sigortası» şartlarını, özellikle fakültelerden yeni mezun olup da bu kuruluştan henüz haberdar olamamış genç meslekdaşlanmıza duyurmak; keza, herhangi bir nedemle şimdiye kadar sigortaya girememiş olan üyelerimize bir kere daha hatırlatmak amacı ile bu broşür hazırlanmıştır.

Aşağıdaki açıklamalarda, sigortalı üyelerimiz tarafından zaman zaman sorulan hususlar da dikkate alınmış ve bu tür sorular cevaplandırılmıştır.

Şöyle ki : 1 — ihtisas Odalarına kayıtlı bütün Mühendis ve Mimarların girebilecekleri bu meslekî kuruluşun ferdî sigortalarla hiç bir ilgisi yoktur. Kişisel sigortalarda bir arada bulunmayan çeşitli rizikolar bu sigorta sözleşmesi ile, aynı zamanda ve bir arada garanti altına alınmaktadır. 2 — Grup Sigortamızın amacı; Meslekdaşlarımızın vefat, kaza, malullük, ihtiyarlık, emeklilik, çalışma gücünün kaybı, istikraz, vefat eden üyelerimizin eşlerine ömür boyunca yıllık gelir; çocuklarının cihaz ve tahsili gibi çeşitli risklerini bir arada güvenlik altına almak ve aynı zamanda üyelerimizin daha pratik bir yolla tasarruf etmelerini ve bu tasarrufu en kârlı şekilde kıymetlendirmelerini sağlamaktır. Bu suretle de kişisel ve ailevî istikbal endişelerinden kısmen olsun kurtulmaktır.

3 — Grup Sigortamız Türkiye İş Bankasının bir kuruluşu olan Anadolu A. T. Sigorta Şirketi tarafından organize edilmektedir. Ticaret Bakanlığınca da onaylanmış bulunan Sözleşme hükümleri bu şirketten başka ayrıca Millî Reasüransın ve Türkiye iş Bankasının da garantisi altındadır.

4 — Kişisel sigortalara nazaran vasati % 237 oranında ucuz ve o derecede avantajlıdır. Şöyleki: Türk Mühendis (veya Mimar) Odalarından birisine bağlı olmayan bir kimsenin kişisel sigortalarda 237 lira 52 kuruş aidatla sağlayabileceği menfaatleri, üyelerimiz sadece 100 lira aylık primle temin edebilmektedirler.

5 — Keza, Türkiye'nin en cazip ve geniş imkânlara malik bulunan «ORDU YARDIMLAŞMA KURUMU» da dahil olmak üzere memleketimizde mevcut diğer birlik, dernek ve teşekküllerin grup sigortalarına ve yardımlaşma sandıklarına nazaran da çok ucuz ve üyelerimiz yararına büyük avantajları muhtevidir.

6 — Paranın zamanla iştira gücünü kaybetmesinden doğan mahsurlar da, sigortanın üyelerimize sağladığı istikraz imkânı sayesinde tamamen bertaraf edilmiştir.

Derginin İlavesidir.

TMMOB /1 - 71 - 30.000

7 — Sigortaya girebilmek için Mühendis veya Mimar olmak ve bir ihtisas odasına kayıtlı bulunmak şarttır.

8 — Sigorta müddeti, üyenin sigortaya girdiği tarihteki yaşı ile 65 yaş arasındaki süreye eşittir. Ancak bu müddet 30 seneden fazla olamaz. 60 yaşını geçmiş olan üyeler için bu süre 5 senedir.

9 — Aylık sigorta primleri 25, 50, 75, 100, 150, 200, 300, 400, 500 ve 600 liralık 10 kategoriye ayrılmıştır. Her üye dilediği kategoriyi seçebilir. Her zaman kategori değiştirmek mümkündür. Her sigortalı dahil bulunduğu kategori ve dolayısiyle ödediği aylık primler oranmda sigorta teminatlarından faydalanır.

10 — 200 ve daha küçük kategorilere girecek üyelerimiz doktor muayenesine tabi tutulmazlar. 200 TL. dan daha yüksek kategorilere gireceklerin bir iç hastalıklar mütehassısma muayene olup sağlık durumlarını tevsik etmeleri gerekir. Ağır bir hastalığı olanlar veya tedavi için hastanelerde bulunanlar Sigortaya giremez.

11 — Sigorta primleri yaşla tehavvül etmez.

12 — Primler aylık ödenmekle beraber, arzu eden üyelerimiz 3, 6 veya 12 aylık olarak topluca da yatırabilirler. Bu takdirde; 3 aylık yatırımlarda % 05; 6 aylık yatırımlarda % 1; yıllıklarda ise °/o 2 oranmda indirim yapılır.

13 — Primler şirketin hissedarı ve mahallî acenteleri olan Türkiye İş Bankalarınca tahsil olunur. Arzu eden üyelerimiz diledikleri bir îş Bankasında hesap açtırır ve bir defaya mahsus yazılı talimat verirse, Banka her ay sigorta primlerini o hesaptan keser ve şirketin makbuzunu bir dekontla birlikte sigortalıya gönderir. İstanbul'daki üyelerimizden arzu edenler aidatlarını makbuz mukabilinde şirketin her ay gelecek tahsildarlarına da ödeyebilirler.

14 — Sigortalı üyenin vefatı halinde tazminatlar, üyenin beyannamesinde gösterilen menfaatlarlara; şayet menfaattar gösterilmemiş ise kanunî varislerine ödenir. Malullük, ihtiyarlık, emeklilik, istikraz, iştira ve tenzil tazminalanm üyenin kendisi alır. Sigortalı üye dilediği her zaman menfaattarlarmı değiştirebilir.

15 — Sigortanın her çeşit teminatı ilk aylık primin ödenmesi ile başlar.

16 — Her çeşit vefat, kaza malullük halleri sigortanın kapsamına dahildir. Meslekdaşlarımız herhangi bir hava yolculuğu veya harp sürprimi ödemekten muaftırlar.

17 — Sigortada iki senesini dolduran her üye dilediği tarihte iştira tutarım geriye alarak sigortadan çıkabilir. (Arka sayfadaki tablo sütun 7 ye bakınız.)

18 — Gene ikinci seneden sonra ücret yatırmaksızın sigortalı kalmak üyenin arzusuna bağlı olarak mümkündür. (Ekli tablo sütun 8 e bakınız.)

Ihlamur Sok. No. 10/1 Yenişehir - Ankara

Sayın Meslekdaşımız,

Odamızın da dahil bulunduğu «TÜRK MÜHENDİS VE MİMARLAR SOSYAL GRUP SİGORTASI» na alt izahat broşürlerini bundan evvel üyelerimizin adreslerine postalamış ve ayrıca çeşitli duyurularla da zaman zaman gerekli açıklamalarda bulunmuştuk.

14 seneden beridir yürürlükte bulunan bu Mesleki Grup Sigortasına üyelerimiz büyük ilgi göstermiş ve çok sayıda meslekdaşımız sigortaya girmiştir.

Ancak, Fakültelerden mezun olup ta her sene aramıza kansan mesIekdaşlarımızm bu kuruluştan henüz haberdar olmadıkları ve camiamıza sağlanan imkânlardan faydalanamadıklan ?amqn Tuman Odamıza yapılan müracaatlardan anlaşılmakta ve sık sık broşür istenmektedir.

Bu çeşit taleplerin çokluğu karşısında yeniden sağladığımız sigorta broşürleri ile giriş fişlerini ilişikte bilgi ve istifadenize sunuyoruz.

Teminatlarının genişliği, ucuzluğu, pratikliği, külfetslzliği ve 14 senelik pürüzsüz tatbikatı ile «Türkiye'nin en mükemmel Sosyal Grup Sigortası» olarak isim yapmış bulunan bu mesleki kuruluşun kişisel sigortalarla hiçbir ilgisi yoktur. Ekli broşürün tetkikinden de anlaşılacağı üzere; Sigorta, üyelerimizin vefat, kaza, malullük, ihtiyarlık, kazanma gücünü kaybetme gibi hallerde toplu para veya emekli maaşı ödemekte; eşlerine dul ve yetim aylığı bağlamakta; çocuklarının cihaz ve tahsillerini garanti etmektedir. Ayrıca tenzil, iştira, borç para verme, tenzilâtlı munzam kaza sigortası, geçmiş hizmetler tazminatı gibi çeşitli imkânlar sağlamaktadır. Kişisel sigortalara nazaran °/o 237 oranında ucuz ve daha avantajlıdır. (Yani kişisel sigortalarda 237 Ura 52 kuruş aidatla temin edilebilen sigorta menfaatleri bu mesleki grup sigortasında sadece 100 lira ile sağlanabilmektedir.) Aylık primler her üyemizin girebileceği çeşitli dilimler halindedir. Üyeler diledikleri kategorilere girebilir ve diledikleri zaman kategori değiştirebilirler. Borçlanma yolu ile daha eski bir tarihten sigortaya girmiş sayılmak mümkündür. Paranın iştira gücünün düşmesinden müteessir olmayacak ekonomik tedbirler alınmıştır.

Camiamıza sağladığı imkân ve teminatlar bakımından tamamen «ORDU YARDIMLAŞMA KURUMU» niteliğinde olan bu sigortanın bütün şartlan ve özellikleri ekli broşürlerde mevcuttur.

Meslekdaşlanmızm şahıs ve ailelerini fevkalâde hallerde güç durumlara karşı garanti edecek olan bu Grup Sigortasına girmek isteyen üyelerimizin ekli broşür içindeki giriş fişini doldurup Odamıza yollamalarını rica ederiz.

YÖNETİM KURULU EKÎ: 1 BROŞÜR

1 GÎRÎŞ FÎŞI (Dergbln Ekidir.) C - 125/EL - 971 - 7.000

SOSYAL GRUP SİGORTASI

GİRİŞ BEYANNAMESİ

SİGORTALI ÜYENİN 1 — Adı ve Soyadı S 22 —- Doğum tarihi ve yeri 3 — Odası ve sicil No.

îş

4 — Adresi

Ev

5 — Aylık prim kategorisi (25. SO. 75, 100. İSO. 200. 300. 400. 500. «00) Ura

6 — Aidatm ödenme şekli * (Sraelik. 6 arlık. 3 arlık 1 er arlık taksitler)

7 — Aidatınızı ödemek istediğiniz İş Bankası Şubesi **

8 — Ağır bir hastalığınız var mı veya geçirdiniz mi?

MENFAATTARLARIN***

Adı - S o y a d ı

1— 2 3— 4— 5—

Doğum Tarihi

Vefat tazminatlarının ne şekilde ödeneceği:

(1 - Topla para . 2 • Yıllık aile iradı :

3 - Cihaz • Tahsil imdi)

Odamızın da dahil bulunduğu «TÜRK MÜHENDİS ve MİMARLAR SOSYAL GRUP

SİGORTASI» şartlarmı aynen kabul ettiğimi bildirir, Sigortaya ithalimi rica ederim.

Odamız üyesi olduğu tasdik olunur.

SİGORTALI

50 Krş.

* Sigorta ücretleri aylık taksitler yerine 3 aylık taksitlerle ödendiği takdirde % 0,5; 6 aylıklarda % 1; Mn*Uk olarak ödendiği takdirde ise % 2 tenzilât yapılır

•• İs Bankası şubelerinin bulunmadığı yerlerde aidatlar Ziraat Bankası veya posta ile de gönderilebilir. **• Menfaattarların isimleri ayrı ayrı yazılabileceği gibi sadece «kanunî varislerin» de denebilir. Meniuttarları değiştirmek her 7jmnn mümkündür. Bu sütun* hiç blrşey yazılmadığı takdirde kanuni varisler otomaUkman menfaattar sayılır. (Derginin ilavesidir)

C - 125/EL - 971 - 7.000

19 — Sigortalı üyelerimize ihtiyaçları halinde kredi açılır ve ikraz suretiyle ödünç para verilir. Bu da gene ikinci seneden sonra yapılır. (Ekli tablo sütun 9 a balanız.)

20 — Sigortası fesih, iştira veya tenzile tabi tutulan üye dilediği zaman arada geçen süreye ait aidatları topluca veya taksitlerle ödemek suretiyle sigortasını yeniden yürürlüğe koydurabilir.

21 — Geçmiş azamî 10 sene için borçlanma yolu ile daha eski bir tarihten sigortaya girmek mümkündür.

22 — Bu sosyal sigortamıza dahil olan beher üyemiz arzu ettiği takdirde senelik %o 1.85 (beher bin TL. için 185 kuruş) gibi cüz'i bir prim mukabilinde ayrıca munzam olarak kaza ve malulliyet sigortası da yaptırabilir. Bu munzam sigorta grup sigortasının kapsamına dahil bulunan kaza ve malullük teminatlarını hiç bir suretle haleldar etmez.

23 — Askerlik hizmeti, hava yolculuğu, harp rizikosu, sigorta primlerinin ödenmeme halleri v. s. gibi kişisel sigortalarda görülebilen bütün mahzurlar kaldırılmış ve bunlar üyelerimiz yararına halledilmiştir.

24 — Sigortalı üyenin eceliyle vefatı, kaza ile vefatı, maluliyete uğraması, sigorta müddetini doldurarak emekliye ayrılması, dilediği herhangi bir zamanda sigortadan çıkması gibi hallerde ödenecek tazminat miktarları ile yaşadığı sürece alacağı yıllık irat, ölen üyenin eşine ömür boyunca ödenecek dul ve yetim maaşı; çocuklarına bağlanacak yıllık cihaz ve tahsil iradı nispetlerini gösterir cetveller mukavelename ekinde mevcuttur.

25 — Serbest çalışan ve deftere tabi olan üyelerimiz bu meslekî grup sigortasına ödedikleri yıllık sigorta primlerini gelir vergisi mevzuatına göre vergiden düşebilirler.

26 — Arka sayfaya; Bilfarz 200 lira aidatlı VI ncı kategoriye göre sigortaya giren bir üyemizin seneler itibariyle yatırdığı primler ile vefat, maluliyet, kaza, çalışma gücünün kaybı, emeklilik, ihtiyarlık, iştira, tenzil, istikraz gibi çeşitli haller karşısında sigortadan alacağı tazminat miktarlarını gösterir bir tablo eklenmiştir. Dul ve yetim maaşı ile cihaz ve tahsil tazminat nispetleri, eşin ve çocukların yaşlarına bağlı olduğundan bu tabloya sığdınlamamıştır. 25, 50, 75, 100, 150, 300, 400, 500 ve 600 Ura aidatlı diğer kategorilere ait tazminatlar da aynı nispî esaslara göre hesaplanır.

Gerek kendi ihtiyarlığım, gerekse aile ve çocuklarının istikballerini güven altına almak istiyen meslekdaşlanmızm ekli giriş fişini doldurup bağlı oldukları ihtisas odasma yollamalarım önemle rica ederiz.

Saygılarımızla.

Yönetim Kurulu

Eki: 1 Sigortaya giriş beyannamesi

TABLO:I SİGORTA TAZMİNATI NİSPETLERİNİ GÖSTERİR TABLO «TÜRK MÜHENDİS ve MİMARLAR SOSYAL GRUP SİGORTASI» na bilfarz 200 lira aylık prim (VI Kategori) ile dahil olan bir Mühendis veya Mimarın seneler itibariyle yatırdığı primler ile; sigortanın teminatlarına dahil çeşitli riskler karşısında sigorta şirketinden alacağı tazminat miktarını gösterir Tablo.

Şirketin Sigortalı Üyeye ödeyeceği tazminat

eee

|

ir SI1

! P. • TL.

1.400 24.238 46.238 2338

4.800 26.586 48386 4386

672 4316 16372 4.066

7.200 29.048 61.048 7.048

880 6342 24334 6348

9.600 81.632 63.632 9.632 1302 9.486 81.764 8338

12.000 84342 66342 12342 1342 12.156 88372 10349

e

14.400 87.184 59.184 15.184 1396 14356 45.670 13.460

18300 40.164 62.164 18.164 2368 17392 52.168 16402

19.200 43.290 65.290 21390 2360 20370 58.372 18374

21.600 46368 68368 24368 8.068 24.200 64306 21.780

24.000 50.006 72.006 28.006 8.498 27386 69.970 24326

26.400 53310 75.610 81.610 . 3348 81.136 75376 28.022

28300 67388 79388 85.388 4.420 84356 80332 81372

31.200 61350 88350 89350 4314 88.760 85.452 84384

88.600 65.502 87302 43302 6.434 42350 90.186 38364

86.000 69356 91356 47356 6.978 47.188 94.606 42.424

88.400 74.418 96.418 62.418 6350 61332 98356 46.468

40300 79.200 101.200 67300 7.144 66342 101.758 60.708

48.200 84.210 106.210 62310 7.770 61376 106.752 65.148

45.600 89.462 111.462 67.462 8.426 66.450 110.414 69304

48.000 84.964 116364 72364 9.114 71370 113.896 64.682

B0.400 100.728 122.728 78.728 9384 77346 117494 69.792

62300 106.764 128.764 84.764 10388 83.492 120344 75.142

65.200 118.090 185.090 91.090 11378 89.724 123364 80.750

87300 119.712 141.712 97.712 12304 96346 127350 86.622

60.000 126.648 148.648 104348 13.070 103.078 180.412 92.770

62.400 188310 165310 111310 18378 110.232 188.462 99308

64300 141312 163.512 119312 14328 117.720 186306 105.948

67.200 149.470 171.470 127.470 15322 126368 189.196 113.002

89.600 157.798 179.798 186.798 16362 183.760 141308 120.384

72.000 166312 188312 144312 18.060 144312 144312 144312

Not:

1 — Dul ve yetim maaşı İle cihaz ve tahsil iradı tazminat nisbetleri, esin ve çocukların yajlarına tabi olduğundan bu tabloya «ıgdırılamamıstır. 2 — Bu grup Sigortasının 25; S0; 75: 100; 150; 300; 400: 500; ve 600 Ura aldatlı diğer (L H, m, IV, V. VII, v m , DE m Z oncu) kategorilerine alt tazminatlar da aynı nisbi esaslara göre hesaplanır. (Meselâ 400 liralık kategorinin tazminatları bu tablodaki rakamların İki misilae .100 liralık kategorinin tazminatları ise yarısına eşittir.)

ULGARİSTAN

FILYOS

ÇATALA6ZJ,

ZONGULDAK

KANDİLLİ

o TEFEN—SAFRANBOLU

MSUN

MUREFTE

MARMARA

« R M

MUDANYA 'İVRİNDİ

YENIÇASA o GEREDE

ATKARACALAR

ÇERKEŞ °

KURŞUNLU

oKALFAT

ÇANKRI

»ELDIVAN ŞABANÖZU

. MERZFON „

GHACIKOYO

o L&yJTMADENİ

o SAI

6UNUŞO

o 2IVERE TASOVtto o

oOOOURSA

SULUO\»

â * D u

ESEMe JCASU

Vo

°KARAVİRAN

**"

^ ^ ^ c i = J ~ « ^ f> I

SAVAŞTEPE oo SARIBEYLER

UŞŞUNLUO

GOMELE o

ULUDAĞ PAZARYERİ BOZÜYÜK

SARIPURÇEK

" KEITES

BUYUKORHAN

«EPSUT o

••-

°

*

DURSUNBEY

OOMANÇ o

TUNÇBILEK

D0DUR6A o 0 * " o ÇUKURHR" „ o

ESKSEHIR

OSEYITOHER oAZOT SAHAYI

C*VDARHISAR

«OKÇEKAYAO

KAVAK MİHALIÇÇIK BEYLİKAHIR

KAYMAZ o

°MAHMUDIYE

JJITKOY

oASLAMAPA

•f" DEMİRCİ

r,

PALAMUTO SULEYMANLI

"••

AKHİSAR

H RAHMANLAR

oSÖRDES

"PAZARLAR o KUŞU

SARIHANLI §B£L o^LENDI

•+

MEtEMEN • — f

oG0LMARMARA

o oHPAŞS

yf (\~^>

° MANİSA" İ KC roBANiSA<;:?

OÖEMEKOPRÜ

I6ÜO

KOĞLANLIo K.PAŞA_ T

V^ RG

f

j

OQAıDHCAMlülEıOTSLA[

H

• LI

• +

°KULA

ALAŞEHİR 'K L L 1 K

OESME

OMRIT

^ I Z

X

S0Z0AĞO

° OYEŞİLYURT

r, +~ CUMAOVASIO oTRT

BAYINDIR ÖDEMİŞ 0 B ı K b l

' 11

TORBAUo

•0 DUMLUPINARO

9 OTURAKO

EMIRDA6

+o

MAOENSUYU O

oBAYAT ÖZBURUN r\\ct i

A F Y O N "CEH'SAR t ^ ' ^ K E M E R K A »

SINCANLIO

o Q ÇOBANLAR oB0LVADJN

BANAZ

HALANI°

J. S E R ^ . . _

ÇAY

SANDIKLlo BALÇIKHISA»

-'

^RALAN D/NAR ULUBORLU

o ÇANKAYA

OT E M E L L İ 8 * 5 ' "

BALA POMPAJ o OHAYMANA POMPAJ

o SİMİ. KURŞUN °KIRKKALE

ÇIÇEK0A&O

AKPtNAR -t KAR YENİCE O OKAM, 0 HACİLAR o

KOZANLI ÖMERHANLI

VDİKENT0 SULTANHANIo

KEMER İNEBOLU o ~ _ KARAHISARO

KAVAKLIDERE^

«'^0

^ KO&K

BAYIR YEŞİLYURTO o M U Ğ L A

KARAMANLI

oAKALlN

OTEFENNI

BEYK0Y

+

e'0LH,İAR

RIDIRSARIIDRIS"'V

o YDOSAN

BEYo "'Z'LVIRAN

KOVADA +

° V OV/fA.

«İNLİCE

^

3 ° O B E ¥ Ş E H 1 R

-J- ARVAoLLI ŞAJTÇULERo

YEŞILOA^TÜNLER

^^

oBUCAK

KAHREMKOLUO ° U Z U M o L U00 ARRAVIRAN S DEREBUCAK" S Ş E H « ° AKKISE

QÇ0MAKLI T oBOZOVA

KARAS1NIR +

»"l-BASANAKçAŞEu,R

. .o

KARAMAM

R.I5IRA °

StşİKRE

O AL ATA

İ"

SARSARA

.ERMENEK

o sız»r

VCUHI

HACIBEKTAŞ

SARMISAKLIO BTUZH1SAR

S4RILAR

o BÜNYAN

YOLYIMM . oyURESl

N

ARAKAKA AVSASHO oSÖLKÖY

A°

ONIKSAR

_

oYAlaa OMESUtKYE

ITB—mKoHAMl.*Rr— O E R Z U R U M

AKÇAOAĞ ~o M A1 AT YA Y

KIL

<S

, .6ULAHAN

SİVRİCE OKARAKAYA

oER6ANI

OÇÜNKÖŞ

"foÇEOMK

HAZIDA6I

• \o

İDİ.

CİZRE "f

i | . ILOPI

oFEVZMŞA (AKKALE İSLAHİYE »OSKANht"

rGAA-ZjİİAAUNTTCEDP

SKENOERUN/ ! oKlRIKHAN KLEN

°ALIINOZU İDAS I

TVDA6

ÖLÇEK 1 .1 850 000 MB0»M»U)5O60TOt0J0«0

KLOMETRE

TEK

Y. Müh. KFMAN FVfilKİFP

yapısındadır. Tutma yüzeyine doğru lif yapı özelliği gösterir. Tel üzerinde uzun müddet kalabilir. Sıcaklık yükseldikçe parçalanır.

Kristal Boz:

i j;

Aşırı doymuş büyük su damlacıklarını süblümasyon olmadan donması neticesinde teşekkül eder. Su berraklığında amorf veya gri renkli saydam olmayan buza denir. Tutma yüzeyi çok kuvvetlidir. Hava hatları için çok tehlikeli olup meydana gelişi çok nadirdir.

Kar yükü:

jı

Havanın ani değişmesi esnasında, yağan sulu kar tel üzerinde tutunur, arkadan yağacak £ar bu halkayı büyültür. Yoğunluğu 0,2 veya 0,3 olduğundan tellere binecek munzam yük önemli değildir. Ancak geniş yüzey tutan bu kar yükü üzerine binecek hızlı bir rüzgâr teli kolaylıkla koparabilir, örneğin doğu Karadeniz bölgesinde bu dunun çokça görülür. Karadeniz üzeirtnden gelen nemli hava ani olarak yükselmek mecburiyetinde kalir. Sulu kar olarak yağar, bunu takip eden kar ve fırtına teli koparır veya çokcası direkleri tepesinden eğer.

Buzlanmayı meydana getiren nedenler :

Buzlanmanın olabilmesi için bazı belli şartların bir arada bulunması gerekir.

Sıcaklık :

Buzlanma en çok + 2 C° ile — 8 C° arasında vuku bulmaktadır. — 10 C° de nem miktarı

çok düştüğünden buzlanma olamaz, örneğin :

daima

15°C altjıjnda olan Tortum - Erzurum

hattı nehir yatağından gittiği halde buzlanma

olmamaktadır. Hendek - Ümraniye arasında Sıcaklık ,+ 2'eC ile — 2 °C arasında uzun müddet

kaldığından buzlanma pek sık olmaktadır.

Nem :

Buzlanmanın teşekkülü nem miktarıyla sıkı sıkıya bağlıdır. (İzafî >= Bağıl = Rölatif) Nem yüzde doksandan pek düşük olmamalıdır. Sıcaklığın düşmesi ile hava daha az nem tutabilir. Dolayısiyle buz kalınlığı azaljr.

Rüzgâr:

Rüzgâr, hızının arttığı miktarda, su buharı ve sis tanelerini cismin üzerine iteleyecektir. Buzlanma rüzgâr hızı ile artar. Daimî esen rüzgâr yönleri de önemlidir.

örneğin bir hava hattının dağın yamacında inşa edildiğini kabul edelim. Bu takdirde hat vadiden yükseklere doğru esmekte olan rüzgârın tesiri altında tehlike geçirecektir. Bu gibi

Elektrik Mühendisliği 171 - 173

rüzgârlar vadi içinden nehir veya göllerden aldığı buhar miktarım nakil hatlarına iletmektedir.

Dar odan vadilerde güzergâh tayini esnasında daimî rüzgâr istikameti tayin edilmelidir. Vadi içinde rüzgâr yönü vadi eksenine paralel olmalıdır. Asla vadi eksenine dik geçirilmemelidir.

Bir vadiden diğer bir vadiye atlarken, hattı balâyı dik olarak geçmelidir.

Hava hattının hakim rüzgâr İstikametine dik olması, paralel olmasına nazaran iki misli bir buzlanma meydana getirebilecektir. Rüzgâr hızı 20 m/s ise buz rüzgârın esiş yönünde teşekkül eder. 20 m/s üzerinde eserse buz rüzgâr yönünün aksi cephesinde buz yoğunlaşması meydana gelir. Bu, daha ziyade sabit tesislerde meydana gelir. E. N. Hattımızın iletkenleri ise dönmeye tabi tutulur ve çepeçevre buzlanma vuku bulur.

Engebenin tesiri : Buzlanmanın miktar ve oluş sayısı yükseldikçe artar. Arazi şekli buzlanmanın kısmen gelişim ve zamanla büyümesi yönünde tesir ederek oluşumu sağlayan Meteorolojik elemanları modüle eder. Rüzgârlardan korunan vadilerde buzlanma önemsizdir.

Hakim rüzgâr yönünde olmayan arazi kısımlarında da buzlanma ihmâl edilebilir.

Buzlanma bakımından arazi tiplerini şöyle eınıflandırabiliriz.

Tip 1 : Dar dere vadileri, kenar yükseklikleri 50 m. nin üstünde olan vadi tabanları.

Tip 2 : Hakim rüzgâra maruz kalmayan küçük yükselti sırtlan.

Tip 3 : Belirli sırtlan olmayan düz arazi ve dere vadisi.

Tip 4 : Buzlanma elemanlan İhtiva eden rüzgâra paralel belirli sırtlar.

Tip 5 : Hattı balâ çizgisi ile hakim rüzgârdan korunan yamaçlar.

Tip G : Tepe zirveleri, hattı balâ çizgileri.

Tip 7 : Fazla arızalı ve hakim rüzgârlara açık kısımlar.

Tip 8 : Yüksek platoların orta kısımları.

Tip 9 : Bataklıklar, tabii ve suni göller, sazlıklar.

proje fauırfmlnrtft tayini :

Bir çok memleketlerde, mevcut talimatnamelerde gösterilen buz yükü miktarı metre bağına tesbit edilmiştir. Bu yük miktarı normal ve nakilin çapı gözönünde tutularak basit bir formül İle hesap edilir. Bu formüllere her memleketin arazi şekli ve deniz seviyesinden olan ortalama yüksekliği, Siklon ve Antisiklon merkezlerinin bulunup bulunmamasına göre karar verilir.

örneğin : Almanya (0,5,+ 0.01 d); Avusturya 10,4 + 0,02 d); ingiltere (0:20,+0;27 d) kg/ metre olarak almaktadırlar. Bazı memleketler de metre başına belU bir sabit yük vermektedirler, isviçre, Çekoslovakya gibi.

Buradan anlaşıyor ki, her memleket yaptığı etüd neticesine göre karar vermektedir, buzlanma ve dolayısiyle bu olayın meydana getireceği yükü, kurulacak araştırma İstasyonlarındaki etüdlerle tesbit etmek mümkün olmaktadır.

Şartname ve nizamnamelerle beliıtüen gerek formüle edilen ve gerekse eabit miktarlara dayanan buz yükü minimal bir yük olarak kabul edilip, nakil hatlarının hesabında daima dikkate alınmaktadır. Normal direk aşıklıkları dışında kalan özel hallerde munzam yükler, ayrıca şartnamelerde gösterilmelidir. Çünkü don yükü iki üs misline sıkmaktadır.

RıiKi«r>ımflrinn meydana gelen tehlike ve bu tehlikenin mevcut olacağı arazi parsasından geçecek, mühim olan Enerji Nakil tesislerinin emniyeti ayni zamanda iktisadî durum isin de lüzumludur. Bilhassa kış esnasında Enerji Nakil geçmekte olduğu araziye gidilmemesi bu hususu bilhassa nazarı dikkate alınması icap etmektedir.

Enerji nakil hatlarında buz yükleri gerek ekonomik, gerek riskler bakımından önemlidir. Buz yüklerinin olduğundan fazla alınması hatUmızın maliyetini yükseltir. Olduğundan da dügük alınması nakil kopması ve direklerdeki hasarlara yol açması bakımından önemlidir. Ayrıca sehimlerin artışından dolayı hayati tehlikeler de ortaya çıkacaktır.

Memleketimizde buz yükü, iki ayn bölgeye ayrılmış, olup, bu yük miktarı tel çapının kare köküyle orantılıdır, halbuki buz yükü yükseklik, hava kütlesi, nakil Torsiyonu ve elektrik! alan gradieninin tesirleri bakımından çok daha etkilidir, hatta çoğu zaman tel çapının buz yükü teşekkül miktarına tesiri çok az olmaktadır. Projelerde kullanılacak buz yükünü tel çapma göre ayarlamanın doğru bir sonuç vermeyeceği açıktır.

Yürürlükteki yönetmeliğimizde buz yükleri tesiriyle nakil kopmalarını önlemek İçin iki misli

buz yükünde askı noktalarındaki gerilmenin kopma gerilmesinin % 70 ini geçmemesi şartı ileri sürülmektedir.

Projenin tümünü alarak buz yükü tayini yapmakta sakıncalıdır, örneğin; 100 km. lik bir E. Nakil hattında güzergahın buz yüküne hassas olan kısmı en fazla 5-10 km. tutmaktadır. Bunun dışındaki kısımlar normal şartlarla projelendirilmelidir.

örneğin : 100 Km. lih( Seydişehir - Oymapınar (Manavgat) E. N. Hattı (0,2 Vd) ite inşa

edilmiş, ancak buz yüküne hassas olan îbrasanbell ile Akseki arası 6 Km. lik kısım (0,65 Vd)

ile dizayn edilmiştir. Böylelikle E. N Hattının

hem ekonomikliği hem de devamlılığı sağlanmış

olmaktadır.

#

24 Km. lik Volfram- Kestel E. N. Hattının

(0,2 sJA) ile inşa ederken 2 Km. lik kısmında

buz yükü 10 misli arttırılarak (2 Vd) ile dizayn

edilmiştir, örnekleri çok artırmak mümkündür.

Buz yükü araştırma istasyonunun temel esasları:

Buz yükü istasyonları umumiyetle kısa (80 metre) bir tecrübe nakil hattından ibarettir. Bu hat iki mesnet tarafından tutulur. Biri taşıyıcı ve diğeri germeye hizmet eder. Buzlanmanın meydana gelmekte olduğu zaman zarfında yazıcı aletler bu miktarları tesbit eder. Buzlanmanın başladığı anda, devamında ve bitişindeki hava sıcaklığını, havanın nem miktarını, rüzgârın sür'atini ve yönünü tesbit eder Ve kaydeder. Ayrıca ibuz yükünün cins ve şeklini salınım açılarını ve tel titreşimlerini de tesbit etmek mümkündür.

Bu istasyonları başlıca üç kısma ayırabiliriz. Mali bakımdan büyük külfet yüklenmeyen, güzergâh üzerindeki dağ geçit noktalarına, boğazlara yüksek yayla ve geniş vadi tabanlarına; metal bir direk üzerine topraktan 16 metre yüksekliğe dikilen ve her 4 metrede bir geçecek hattın çapma eşit metal çubukla bağlanmış direkler dikilir (Şekil 1).

Bu şekildeki ölçü tabii olarak, metre başına vereceği buz yükü miktarına eşit olamaz, çünkü direk üzerindeki uzantılar hareket etmemekte yani dönmemektedir. Bununla beraber arazi için bir fikir ve bir ölçü verebilir. Gaye meydana gelen munzam buz yükünün Kg/metre olarak ölçülmesidir. Bunun içinde Elektrikle tahrik «dilen aletlerle çalışan İstasyonlarla mekanik olarak çalışan istasyonlar gösterilebilir.

Elektrikle tahrik edilen aletleri kullanmak çok masraflıdır. Bakım ve işletmeciliği özel yeteneği olan kişiler tarafından yürütülmelidir. Mekanik olarak çalışan aletleri kullanmak hem daha ucuz hem daha basit işletmeciliği icap ettirmektedir.

Elektrik MOhendlsliftl 171-172

Mekanik aletlerle çalışan buz yükü ölçme İstasyonu :

Bu tip istasyonlarda kullanılan Dinamometre, Limnlgraf, Termo - Hidrograf ve Anaometre aletleri serbest tel üzerinde tegekkül edecek munzam buz yükü miktarını1 Kg/mt. olarak vermektedir.

Dinamometre : Tel üzerine binen munzam buz yükünü Toplam Kg. olarak ölçer, fleksibl bir tel vasıtasiyle kaydedilmek üzere Ldmnlgrafa bağlanır.

Linini gr af : Dinamoımetre'nin ölçtüğü ağırlığı metre başına bölerek miktarı saat hesabına göre kaydeder.

Aletin altındaki kolu 12 defa çekecek olursanız alet 30 gün muntazam bir şekilde çalışır.

Tecrübe teli üzerinde meydana gelen buz yükünün tam ve hatasız olarak telin gerilimiyle ölçmek, gayet tabii olarak sakin ve rüzgârsız bir havada mümkün olmaktadır. Çünkü Rüzgâr esnasında, .rüzgârdan gelmekte olan kuvveti de buz yükü olarak yanlış ölçmemize sebep olabilir. Kaydedici Limnigraf kâğıdını iyi analiz edip, buz yükü ile Rüzgâr yükünü ayırmalıdır.

Termo - Hidrogram : Buzlanmanın başladığı andan itibaren, olayın sonuna kadar her andaki havanın sıcaklğı İle nemini ölçer ve ölçü kâğdına kaydeder. Alet her hafta kurulmak ister ve kaydedici kâğıdı bir haftalıktır.

Kâğıdın üst kısmı sıcaklarını tesbit edip yazarken, aynı anda kâğıdın alt tarafı nem miktarını ölçüp kaydeder.

Anaometre : Rüzgârın yön ve şiddetini ölçüp kaybeder.

Teşekkül eden boz yükünün tesblü : tklim şartlan Türkiye de bölgelere göre çok çeşitlidir. Hava hatlarının bakımıyla uğraşan arkadaşlarımız tel üzerinde teşekkül eden buzun cinsi, yoğunluğu ve miktarının tesbltini muhtelif şekillerde yapmakta olduğundan farklı neticeler alınmaktadır. Aynı slstem'deki ölçü bizi başka türlü bir yoruma sevketmlyecektir.

Üzerinde akım olmayan veya kopuk bir hatta buz yükü ölçüleri :

1 — Buz yükü cinsinin tayini : Daha önce verilmiş olan buz yükü cinslerinin hangisine benzediğini araştırıp karar verilmelidir.

2 — Buz yükü yoğunluğun tayini : İletken üzerinde üniform olan herhangi bir yerinden 1 metre uzunluk ölgmeli ve bu ölçülen

Elektrilc Mühendisliği 171 -172

yerde kumpasla dikine on ölçü yapılıp on ölçünün ortalaması tayin edilmeli, daha sonra enine on ölçü yapılıp ortalaması alınmalıdır.

Dikkatlice bu bir metrelik buz yükü kırılarak Naylon torbaya doldurulmalıdır. Arazi dönüşü bu kısım tartılıp yoğunluk tayinine geçilmelidir.

örnek 1: Dikine ölçüler Birasiyle 14 -13 -1211-15-13-13-14-12-13,

130 cm.

Enine ölçüler eırasıyle 6 - 7 - 6 - 8 , 5'-5, 5-6-

7 - 6 - 5 - 6 = ^ 6,1 can.

Elipsin büyük ekseni 2a, küçük ekseni 2b olsun Elipsoid'in hacmini tayin edelim 2a = 13 cm. 2b = 6,1 cm.

Kesit = r. a.b. .= •— x 6,5x3,05!'= 62; 3 cm.».

P •= 2,5 kg. bulduğumuzu düşünürsek, buz hacmi 62,3x100 = 6230 cm* ı= 6,23 dm».

: 0,4 bulunur.

Buz yükünün yoğunluğu 0,4 bulunur.

örnek 2 lı Dikine ölçülerle enine ölçüler birbirine eşitse yani silindirik geldiyse V <— ir h. i"2 formülüyle hacim tayini yapılır.

R = 8 cm ise V= —. 4*. 100 = 5028 cm» V

V = 5 dm».

1 metre uzunluğundaki buz parçalarının ağırlığı da P = 2 kg. ölçülmüş olsun;

P V

. D —4 = 0 , 4 D = 0,4

yoğunluğu 0,4 kg/dm» olmaktadır.

örnek 3 : Tel üzerindeki munzan buz yükü üniform değilde, gayri muntazam §ekiUiyse bir kısım koparılarak alınır. Sıkıştırılmadan itina ile zımpara kâğıdı üzerine sürtülerek ve kurutma kâğıdı İle el hararetini İntikal ettirmeden 1 cm» lük bir küp veya çapı 2 cm olan bir küre meydana getirilir. Hacim ve ağırlığı tayin edilerek yoğunluk ölçüsü yapılır.

örnek 4 : Kar yükü veya sulu kar üzerinde tegekkül eden kar yükünün yoğunluğu tayini, en sıhhatli olarak ölçü kaplan ile yapılır. Bir kısım alınıp tartılır, tçl BU dolu ölçülü kap içine daldırılarak hadm tayin edilir ve yoğunluğu bulunur.

örnek 5: îç hacmi 1 cm« olan saçtan yapılmış birim ölçü aleti kar parçasına daldırılarak aluux ve keskin bir parça ile ağzı silinir ve tartılır.

Hatta akım mevcutsa buz yflkü yoğunluğa tayini :

Hatta akım mevcutsa, aşağıdan taş atmak suretiyle bir kısım düşürülür. ölçüler ezilmiyen kısımlar üzerinde yapılmalıdır. Gözle çapı bilinen çaplarla mukayese edilmelidir. Meselâ çap sigara tablası kadar veya bir kana, 4 parmak gibi ölçüler kullanılmalıdır. Çap kalınlıkları aletlerle de yerden öçülmektedir.

Şimdiye kadar yapılan ölçülerde yoğunluk kriteri:

Şimdiye kadar yapılan ölçülerde Buz yükü yoğunluğu en çok 0,4 - 0,5 dir. 0;67 nadir olarak ölçülmüştür. Bütün bunların üzerinde Çorlu-Tekirdağ hattında Nem %98 iken donarak teşekkül eden buz şeffaf cam kadar saydam ve içinde hava kabarcığı bulunmıyan katı buz teşekkül etmiştir. Muhtelif ölçmelerimiz neticesinde yoğunluğun 076-0,75-0,78 olduğunu bizzat tesbit etmiş bulunuyoruz.

Buz yükü haritasının çiziliş şekil:

1 — 1950 -1970 yılları arasmda TEK Umum Müdürlüğünün çahştadığı E. N. Hatlarındaki

Buz yükünden meydana gelen arıza raporlarının incelenmesi.

2 — E.t.E. idaresinin çalıştırdığı Buz yükü ölçme istasyonlarının değerleri.

3 — Diğer meteorolojik elemanların İncelenmesiyle orografik durumların belirtilmesi.

Gözleme dayanan neticelerin tekerrür eğrileri çizilerek 20 ve 30 senede meydana gelebilecek muhtemel buz yükleri hesaplanmıştır. Değerler yerden 8 m. yükseldik için verilmiştir. Türkiye farklı dört bölgeye ayrılmıştır.

Birinci bölge (0,2 Vd); ikinci bölge (0,3 Vd); üçüncü bölge ağır bölge(yi teşkil eder. Ağır bölge ,04 Vd) ile 0,6 Vd) yi ifade eder. Dördürcü bölge özel bölgelenlir, (0/6 Vd) ile (2 arasında değişir

Tekirdağ - Çorlu E. N. Hattı ile MalkaraEvrege E. N Hattında metrede; 8 kg. kristal buz teşekkül etmiştir. E. N. Hattı partridge 266.800 MCM. dir d çapı 16.28 mm dir g = x Vd den x = 2 bulunur. Bu bölgede 2 Vd almak gereklidir

Yürürlükteki şartnameye göre 0,2 Vd ile inşa edilmiştir, 10 misli gelen buz yükü iletkenlerin kopmasına pitonların kırılmasına sebep olmuştur.

İİIIIIIIIIIIIIIİIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIMIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIHU IIIIIIIIMIIIİ1IİIIIIIIIIIIIIIIIIIIIHHIIIIIIIIIIIIIMIII1IIIIIIIII

llllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll»

TÜRDOK ELEMAN ARIYOR

Tübitak dokümantasyon merkezinde (TÜRDOK) enformasyon uzmanı olarak görevlendirilmek üzere aşağıdaki niteliklere sahip elektrik mühendisi aranmaktadır..

1. Kendi branşında yüksek öğrenim yapmış olmak,

2. Çok iyi İngilizce bilmek,

ı

3. Askerliğini yapmış olmak,

4. 35 yaşını aşmamış olmak.

NOT: a) İngilizce'den başka dil bilenler, b) Enformasyon ve dokümantasyon konusunda eğitim görmüş olanlar tercih edilir. c) Kurum dilerse adaylar arasmda seçme sınavı yapabilir.

MÜRACAAT : TÜBİTAK Genel Sekreterliği, Bayındır; Sok. No: 33

5 | îinııııılıılıılıılllllllıılnııııııınlııııılııınıııııllınıllıll

ı : !;

Yenişehir — ANKARA ıııııııiıııııııiııthlıııiKiıııııııııııııınııııııııııııııııııııııııııııuııııııııtınııııııııı' (E. M. — 463) Elektrik Mühendisliği 171 - 173