TELEFON KURAMPORTÖR SİSTEMLERİ

UDK: 621.895.44

PTT Araştırma Laboratuarınca Gerçekleştirilen FBM 02 TN 01 Bir ve İki Kanallı Telefon Kuranportör Sistemleri

Yazanlar: Gülseren OBAL, — Ersen KINAYYÎĞİT

PTT Araştırma Laboratuarı

ÖZET Bu yatsıda Jctsaca PTT Araştırma Laboratuarı tanıtılacak, bu kuruluş tarafından gerçekleştirilen ve 1970 yılı içinde tamamı ihtiyaç merkezlerine tesis edilerek isletmeye verilmiş bulunan 1 ve 2 kanallı telefon kuranportör sistemleri projesi anlatılacaktır. Gerçekleştirilen sisteme ait teknik özellikler, maliyet ve ithal malı benzeri ısistemlerle fiat mukayeseleri verilecektir.

SUMMARY in this article PTT Research Laboratory is introduced and the project of oneltıoo channel carrter telephony systems, developed, manufactured and installed at numerous locations in Turkey in 1970 is described. Technical features, oost and cost comparison jvith sifılar imported systems are presented.

1. GİRİŞ

1.1. PTT Araştırına Laboratuarı :

PTT Genel Müdürlüğünün ihtiyacı olan telekomünikasyon cihazlarının araştırmasını yapmak, bunların imalâta esas teşkil edecek prototiplerini hazırlamak ve ihtiyaç miktarına göre imalâtını yaptırmak veya yapmak üzere 1965 yılı sonlarında teşkil edilen Araştırına Laboratuarı 1967 tarihinden itibaren PTT Genel Müdürlüğüne bağlı bir Müdürlük haline getirilmiştir.

BH gün kadrosunda ll'l yüksek mühendis, 13'ü teknisyen olmak 24 teknik eleman bulunduran Ünite; malzeme, muhasebe, personel ve idari büro gibi diğer servisleriyle birlikte toplam olarak 45 personel ile yukarıda açıklanan kurulug gayesine uygun olarak faaliyet göstermeye devam etmektedir.

1.2. Bu Güne Kadar Yapılan işler :

Yapımı kararlaştırılan bir cihaz tasarlama, hesap-deneme ve tatonman, birleştirme gibi çalışma kademelerinden geçtikten sonra bir müsvedde prototip hazırlanmaktadır. İmalâtta kullanılacak malzemenin seçimi ve temininden sonra, hazırlanan imalâta esas prototipe göre ihtiyaç miktarı kadar cihaz imâl edilmektedir.

Bu çalışma kademelerinden geçerek bu güne kadar gu cihazlar imâl edilmiştir.

a) Direk tipi ara merkez hat filtreleri b) 1, 2 ve 4 kanalh AM telgraf kuranportör sistemleri

Elektrik Mühendis]IJfl 171 -172

c) 20-133 Hz çağırma ve zil dönüşü generatörleri d) Kablo arıza arama aleti takımları e) 800 Hz muayene osilâtörleri f) Hat transformatörü g) 4 ve 20 kanallı radyo program distribütörleri h) 1 ve 2 kanallı telefon kuranportör sistemleri

Halen imalâta esas prototip çalışmaları yapılmakta olan ve İmalât için malzeme temini beldiyen diğer konular da şöylece özetlenebilir.

a) 6 kanala kadar stack-able telefon kuranportör sistemleri.

t>) 6, 12, 18 ve 2b kanalh PM telgraf kuranportör sistemleri, c) Telgraf rejeneratif repetörlerl, d) 12 kanallı havaî hat telefon kuranportör sistemleri e) 1 + 1 (1 telefon+1 telgraf) kuranportör sistemleri f) 1.800 kanallı sistem kanal transfer teçhizatı g) 1800 kanallı sistem için taşıyıcı generasyonu h) Grup, süpergrup transfer teçhizatı •i) Grup ve süpergrup tansfer filtreleri j) özel transfer fllteleri

~

K

DEN

§

o.

^KIBRIS ^ 3

1970 Yılında PTT Araştırma. Laboratuarı tarafından yapılan ve servise verilen FBM02 TN 01 «'«temleri

2 — FBMO2 TN 01 TELEFON KURANPORTÖR SÎSTEML.ERÎ

2.1. FBMO2 TN 01 Sistemi Projesi

Bu proje bu güne kadar milli bütçeden Türkiye İçinde gerçekleştirilmiş gerek kanal sayısı, gerek Türkiye'de yayıldığı hizmet alanı bakımından en büyük kuranportör sistemi projesidir. Şekil l'de projenin kapsadığı hizmet alanı gösterilmiştir. 1969 yılı içinde İmalâtına başlanan sistemlerin ihtiyaç mahallerine tesisine de aynı yıl sonlarında başlanmış ve imalât temposuna uygun gruplar halinde yapılan tesis ve isletmeye verme İşi 1970 yılı sonlarında tamamlanmıgtır.

Bu arada, PTT Araştırma Laboratuarının imalâtı diğer cihazlar ve FBM02 TN 01 telefon kuranportör sistemi; Elektrik Mühendisleri Odası yıllık kongresi dolayıslyle Ankara'da Şubat 1970'de açılan «Türkiye Elektrik Endüstrisi» sergisinde ve 4-27 Eylül 1970'de Lefkoşe'de açılan 16. Kıbrıs Enternasyonel Fuarı'nda sergilenmiş, ziyaretçilerin büyük ilgi ve takdirleri ile karşılanmıştır.

2.2. Sistemin Teknik özellikleri:

FBMO2 TN 01 sistemi havai hatlar üzerinde fizik konuşmaya ilâveten bir veya iki telefon konuşması temin eden, CCITTnin üç kanallı telefon kuranportör sistemlerine ayırdığı frekans bandında, frekans bölme (FBM) metoduna göre çalışan bir sistemdir, tki yön için kullanılan frekans bandlan ve taşıyıcı frekansları Şekil 2'de gösterilmiştir.

A-»B yonu

8 12 16

B-» A yönü

Ul

20 24 28 32

Şekıl:2

Sistem 570x550x235 mm boyutlarındaki batiye tesblt edilmiş üç alumlnyumı raf içine yerlegtirilmiştir. ı. raf yön filtresi, hat filtresi, güç kaynağı, 3825 Hz osilâtörü, egalizör gibi İter İki kanal için ortak olarak kullanılan pano ve plâketleri, 2. ve 3. raflar İse kanal plâketlerini ihtiva eder. Her kanal 12 ayrı plâketten meydana gelmiştir. Plug-ln üniteler şeklinde olan plâketler alüminyum çekmece rafında kendilerine ait yuvalar İçinde rahatça kayabilirler ve plâketler üzerindeki 31 uçlu fişin çekmece arkasma tesbit

edilmiş 31 11 sokete girmesi İle yerlerine otururlar. Gerek fig ve gerekse soketin biribirine temas eden kısımları altın kaplıdır.

Plâketler, ön yüzleri üzerine tesbit edilmiş kulptan tutulup çekilmek suretiyle dışarı alınabilirler.

Sistem duvara veya mevcut bir çatıya monte edilebilir.

FBMO2 TN 01 sistemi kanal alış filtrelerinin paralel bağlanabilmesi ve yön filtrelerinin bulunması sebebiyle kanal bırakma imkânına (dropping) sahiptir. Sistemin muhtelif çalışma şekilleri Şekil 3'd'e gösterilmiştir.

Şimdi bu şekilleri izah edelim.

a) A ve B merkezleri arasında iki kanal çalışıyor.

b) A ve B merkezleri arasında 1. kanal çaIıgıyor.

c) A ve B merkezleri arasmda 2. kanal çahgıyor.

d) A ve C merkezleri arasında 1. kanal çalışıyor.

A merkezine ait 2. kanal C den transit geçip B'ye ulaşıyor.

e) A ve C merkezleri arasmda 2. kanal çalışıyor.

A merkezine ait 1. kanal Cden transit geçip B'ye ulaşıyor.

f) B ve C merkezleri arasında 1. kanal çalışıyor.

B merkezine alt 2. kanal Cden transit geçip A'ya ulaşıyor.

g) B ve C merkezleri arasında 2. kanal çalışıyor. B merkezine ait 1. kanal Cden transit geçip A'ya ulaşıyor.

h) A ile C merkezleri arasmda ve C ile B merkezleri arasında 1. kanal çalışıyor. A merkezine alt 2. kanal Cden tansit geçip B'ye ulaşıyor.

Bir kanal için nakledilen frekans bandı 300-3400 Hz dir. Fizik devre İçin bu band 3002700 Hz alınmıştır. Tamamen tranzistorlu olan sistem 40 dB hat zayıflamasına kadar CCITT şartlarına uygun olarak çalışır. 30 cm aralıklı 3 mm çapında bakır tellerden kurulu çıplak haıvaî devreler için.bu mesafe 30 kHz de yaklaşık olarak;

a) Kanalı • Kanal 2 ' b) Kanalı '

c)

d ) Kanal] < Kanal 2(

(C-B), Kanal]

Kanal, Kanaİ2

e ) Kanadı Kanaİ2

C (C-B)2

•

Kanal 2

f)

Kanadı

(C-A),

Kanal] <

Kanal ı Kanaİ2

Kanal]'

(C-A)2

Kanal2.

Ar

"1 B

1 1

D

E

I I

h) Kanal] < Kanal]

Kanal]' •1—«

|

Kanaİ2<

Şekil: 3

Porselen İzolatörler için; Kuru havada 4.75 km Yağmurlu havada 340 km

Pyrex cam izolatörler için; Kuru havada 550 km Yağmurlu havada 450 km dir.

Sistem havai devreler için tasarlanmış olmasına rağmen kablo üzerinde de çalışabilir.

Her terminal 220 V, 50 Hz lik şebekeden beslenen stabilize bir güç kaynağı panosu ihtiva eder. Ayrıca 48, 36 ve 24 V luk bataryadan da beslenebilir.

Güç kaynağından çekilen doğru akım, batide; îki kanal bulunması halinde 410 mA Bir kanal bulunması halinde 220 mA dîr.

Sistemde band dışı işaretleşme kullanılmaktadır ve kullanılan işaret frekansı 3825 Hz dir. Bu, her terminalde bulunan ve iki kanal için ortak olan ,bir 3825 Hz osilâtörü ile temin edi-" lir. Osilâtörü ve işaret alıcıyı değiştirmek sure-

tiyle band içi İşaretleşme (2400 Hz) yapmak da mümkündür.

Her kanal bir kristalli taşıyıcı osllâtöre sahiptir. Bu osilâtörlerin stabilitesl 10-50°C arasında -± 1.10-4 tür.

Sistemin anlaşılır para ve telediyafoni zayıflaması 75 dB'den büyüktür.

Her telefon kanalına alt frekans bandının küçük bir kısmı alınmak ve telgraf haberleşmesinde kullanmak üzere telgraf kanalı tatbik İmkânı mevcuttur.

Terminaller, merkezler arası muayenelerde konuşma ve İşaretleşmeyi temin eden ve pilotların kesildiğini haber veren bir telefon ve alarm plâketi İhtiva eder.

Sistemde 2 tel, ve 4 tel çalışma imkânı vardır, iki U ficinin yeri değiştirilmek suretiyle bir çalışma şeklinden diğerine kolaylıkla geçmek "mümkündür.

Şimdi Şekil 4'de blok şeması verilen sistemin kısımlarını İnceleyelim:

Elektrik Mahendlsliftl 171 • 173

I-HIBRIT VE KONVEKTÖR PLAKETİ 7-LIMITOR VE MODULÂTOR PLÂKETİ )-TASIYlCI OS1LÂTOR PLÂKETİ t-KANAL VERİŞ FİLTRESİ PLÂKETİ 5- /ERICI AMPLİFİKATÖR PLAKETİ 6-PILOT KUPLOR PLAKETİ 1- VON FİLTRESİ PANOSU »-HAT FİLTRESİ PANOSU 9-tGALI20B PLAKETİ 10 «ANAL ALIŞ FİLTRESİ PLÂKETİ Il-ALİCI AMPLİFİKATÖR PLÂKETİ «-PİLOT ALICI PLÂKETİ Ü-OEMODULÂTOR PLÂKETİ H-DEMODULATOR AMPLİFİKATÖRÜ PLÂKETİ 15-RINGER PLÂKETİ 16-3825 H: Ç A S I R M A OSILÂTORU PLÂKETİ 17-TELEFON VE ALARM PLÂKETİ 18-GUÇ KAVNAĞI PANOSU 19-ADAPTASYON TRANSFORMATÖRÜ PLÂKETİ

.FBM02 TN 01 BLOK ŞEMASI

2.2.1. Hlbrit ve Konvertör Plâketi îkl uçlu cihaz olan Bell telefonunun 4 telli kanal İle bağlanmasını sağlar. 4 tel alış ve 4 tel veriş kolları üzerinde 15 dB İlk seviye ayar İmkânı temin eden değişken zayıflatıcılar vardır. Ayrıca 2 tel yolu üzerinde 7 dB'llk ayar imkânı da mevcuttur.

Bu plâket vasıtasiyle, otomatik, manuel; 2 telden, 4 telden ve simültaneden DC ve AC arama Ve aranma mümkündür.

2.2.2. Limittir ve Modülâtör Plâketi :

Bu plâkette nominale nazaran 4 dB'den daha yüksek seviyede gelen işaretleri İlerideki katların yüklenmesine mani olmak üzere kompresyona tabi tutan bir limitör, 3, 4 kHz'in altını geçiren bir alt geçiren filtre ve modülâtör bulunur. Ses frekanslı işaret, ,bu kanalın kendisine alt taşjtyıoısı ilei modüle edilerek frekans spektrumundakl yerine yerleştirilir.

Plâket girişinde bir izolâsyon transformatörü bulunmaktadır. Bu transformatörün orta ucu Çıkarılarak hibrit ve konvertör plâketine götürülmüştür. Bu uç vasıtası ile simültaneden işaretlegme mümkün olur.

Telefon kanalına ait frekans bandının bir kısmı telgraf kanalına tahsis edilecekse plâket üzerinde yapılacak bir köprü İle telgraf işareti tatbik tedllebilir.

2.2.3. Taşıyıcı Osllâtör Plâketi: Kanal taşıyıcı ve pilot frekansında sabit değerde işaret veren bir kristalli osilâtördür. Çıkış işareti, seviye stabilizasyonunu temin etmek üzere kare dalga haline getirilmiştir.

2.2.4. Kanal Veriş Filtresi Plâketi :

Modülâsyon neticesi modülâtörden elde edilen işaretten kullanılacak yan bandı seçer, kullanılmayacak yan band İle modülâsyon mahsulü diğer frekansları söndürür.

2.2.5. Verici Amplifikatör Plâketi:

Kanal filtresinde seçilen yan bandı alır ve hat çıkışında nominal seviye olacak şekilde kuvvetlendirir. 40 dB kazancı vardır. Harmonik distorslyonu 65 dB in üstündedir. Giriş ve çıkış empedanslarj. düzgündür.

2.2.6. Pilot Kuplör Plâketi :

Kanal işaretleri ile bu kanala ait pilotun kuplâjını ve her ikisinin seviyelerinin ayarım temin eder. Kanal İşaretleri yolu üzerinde 3 dB, müşterek yol üzerinde de 15 dB lik seviye ayar İmkânı vardır. Plâket ön yüzünde bulunan anahtar vasıtası ile pilotu kesmek mümkündür.

2.2.7. Yön Filtresi Panosu:

Veriş kolunda İki kanalın kuplâjını, veriş ve alış kollarının paralel bağlanmasını ve İki yöne

ait frekans bandlarının ayrılmasını temin eder. 18 kHz'in altını geçiren bir alt geçiren filtre Ue 18 kHz'in üstünü geçiren bir üst geçiren filtrenin birer taraflarından paralel bağlanması ile teşkil edilmiştir. ÎM tipi vardır. Bir tipinde veriş kolu alt geçiren, alış kolu üst geçiren filtredir. Diğer tipinde ise tersidir.

Veriş, kolundaki filtre parçası ile alış. kolunun bir kısmına ait bobinler entermodülaayonu önlemek gayesiyle havalı yapılmıştır.

2.2.8. Hat Filtresi Panosu :

FBMO2 TN 01 telefon kuranportör sisteminin bulunduğu merkezde kanallarla fizik bandım birleştirmek ve ayırmak maksadı ile kullanılır. 3,14 kHz'in üstünü ve 2,7 kHz'in altını geçiren iki filtrenin birer taraflarından paralel bağlanması Ue teşldl edilir. Üst geçiren fUtre kanal frekanslarını, alt geçiren filtre fizik devre için ses frekanslarmı ayırır.

Filtrede kullanılan kondansatörler ve bobinler yüksek gerULme dayanacak şekilde seçilmişlerdir.

2.2.9. Egalizör Plâketi :

Sistemin alış frekans bandının hat karakteristiği dolayısiyle uğradığı amplitüd distorsiyonunu gidermek üzere konulmuştur. B terminalinde kullanılan (4-16 kHz) ve A terminalinde kuktanılan (20-30 kHz) olmak üzere iki tipi vardır. Plaket üzerinde dfeğlşken zayıflatıcılarla seviye ayarı yapmakdür. 2, 4. 8; dB'lik egalizör hücreleri ile de egaUzasyon seviyesi değigtirilebUir.

2.2.10. Kanal Alış Filtresi Plâketi :

Sistemin B terminali alış kolunda 4-8 ve 12-16 kHz'Iik, A terminali alış kolunda ise 20-24 ve 28-32 kHz'Iik alış filtreleri kullanılır.

Filtre üzerinde, tek kanal halinde diğer kanala ait alış filtresini temsil eden devre de mevcuttur.

2.2.11. Alıcı Amplifikatör Plaketi:

Sistemin kanal alış seviyesini yükseltir ve kazanca otomatik veya manttel olarak kumanda edebilir.

PUot alıcı İle birlikte çalışmak suretiyle alıcı amplifikatör devresinde bulunan termistor ısıtıcı akımının değişmesiyle kazanç otomatik olarak ip 10 dB ayarlanabilir. Bu ayar 10 saniye içinde olabilmektedir. Ayrıca atocı amplifikatör ön yüzünde bulunan anahtarı manüel konuma alıp yine alıcı amplifikatör ön yüzünde bulunan potanslyometre vasıtası ile seviye ayarlama imkânı da mevcuttur.

2.2.12. PUot Alıcı Plâketi :

FBM02 TN 01 sisteminde karşı merkezden gelen pilot frekansmı seçerek kuvvetlendiren, bununla alici amplifikatörün kazancına kuman-

38.

da eden ve aynı pilottan demodülâtör taşıyıcısınj elde eden devre pilot alıcı devresidir. Muhtelif kanallara ait 8 kHz, 16 kHz, 20 kHz ve 28 kHz olmak üzere 4 tiptir.

Plâket ön yüzünde pilot kesildiği zaman alarm veren lâmba bulunur. Aynı zamanda bu lâmbanın bağlı bulunduğt nokta haricî alarma ve alarm plâketine götürülmüştür. Alarm plaketindeki bizer sesli alarm ödevini görür.

2.2.1S. Demodülâtör Plâketi:

Sistemin alış kolunda kanal frekanslarını pilot alıcıdan temin ettiği taşıyıcı 11e demodüle ederek 0,3-3,4 kHz bandına getirir. Devrede bulunan 3,4 kHz alt geçiren filtre ile de fetenmiyen modülâsyon mahsulleri söndürülür.

2.2.14. Demodülâtör Amplifikatörü Plâketi:

Demodülâtörden çıkan 0,3 - 3,4 kHz bandını kuvvetlendirir. Plâkette bulunan bir komütatör vasıtası Ue seviye 1 dB'lik aralarla 10 dB saha içinde ayarlanır. Devredeki negatif aklım ve gerilim geri beslemeleri ile küçük harmonlk distorsiyonu ve yüksek stabilite temin edilmiştir.

2.2.15. 3825 Hz İşaret Alıcı ve Verici (Rlnger) Plâketi :

Veriş kolunda kanala, band dışı işaretleşme frekansının (3825 Hz) tatbik edilmesi, alış kolunda da gelen işaretle hibrit ve konvertör plâketlndeki alıcı rölenin çalışmasını sağlar.

Devrede bulunan statik röleye + veya — batarya kutbu tatbik etmek suretiyle bağlı bulunduğu limitör ve modülâtör plâketinin modülâtör girişine 3825 Hz tatbik edüir. Burada bulunan bir potansiyometre vasıtası ile seviyesi ip2 dB içinde ayarlanabUlr.

2.2.16. 3825 Hz Çağırma Osllâtörü Plâketi :

İşaretleşme için l.-ullamlan 3825 Hz sinüzoidal gerilimi meydana getirir. Stafoilitesl +1.10-3, çıkış gerilimi 2 V'dur. Bir potansiyometre vasıtası ile +1 dB içinde ayar edüebUir.

2.2.17. Telefon ve Alarm Plâketi : FBM02 TN 01 sisteminin kanallarından ve fizik devreden telefonla konuşmayı, arama ve aranmayı sağlar. Pilotlardan herhangi biri kesildiğinde veya püot alıcının ayar sınırları dışına çıktığında sesU alarm verir.

Bu pano vasıtası ile E veya M telinden (—) veya (+) batarya göndermek suretiyle işaretleşme mümkün olur.

Alarm halinde pano ön yüzünde bulunan anahtarı çevirmek suretiyle bizeri susturmak mümkündür. Arıza giderilip püot geldiğinde bizer tekrar çalışmaya başlar. Böylece kanalın düzelmesi ile sesli âlâmı tekrarlanmaktadır. Yine anahtar çevrilerek susturulabilir.

Elektrik Mühendisliği 171 - 172

2.2.18. Güç Kaynağı Panosu : Sistemin bezleme gerilimini temin eden 24 V'luk stabilize bir redresördür. 220 V alternatif gerilimle çalışabildiği gibi 48, 36 ve 24 V doğru gerilimle de çalıdır. DC veya AC ile çalınma ön yüzde bulunan bir komütatörü ç/evirmek sureti İle mümkün olur.

2.2.19. Adaptasyon Transformatörü Plâketi:

FBM02 TN 01 sistemin kabloya bağlanması halinde empedans adaptasyonu için kullanılan bir oto-transformatördür. 0,8 ile 36 kHz arasındaki bandda empedans uyuşmazlık zayıflaması 30 dB'ln üstündedir.

2.2.20. Transit Kanal Amplifikatörü Plaketi:

Şekil 3'de d, e, f; g ve h ile gösterilen bağlantı şekillerinde C merkezinde kullanılan terminallerde transit geçen kanalın kuvvetlenmesi ve yön filtresi frekans - zayıflama karakteristiğinin tashihi İçin kullanılır.

1 2.3. Sistemin Maliyeti ve İthal Malı Benzeri Sistemlerle Fiat Mukayesesi :

FBM02 TN 01, bir ve iki kanallı telefon kuranportör sistemleri projesinin gerçekleştirilmesi için harcanan para 4.502.788,99 TL. dır. Bu toplamın 2.857.849,76 TL. sı malzeme bedeli; 640.127,80 TL. sı da işçilik giderleri olarak ödenmiştir. Amortismanlar dahil genel giderler toplamı da 1.004.811,43 TL. dır. Malzeme bedelinin içine yurt dı§ı kaynaklı malzemeye alt nakliye, sigorta, gümrük ve bununla ilgili diğer vergilerde dahil edilmiştir.

Gerçekleştirilen sisteme ait terminalterın cins ve miktarları ile birim fiatlan aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Terminal cinsi

2 kanallı A terminali

2 kanallı B terminali

Tek kanallı Aj »

Tek kanallı A-, »

Tek Tek

kanallı kanallı

BBj,t

» »

(C-A)x terminali (C-A)2 » (C-B), >

(C-B)a > Kuplör terminali

D terminali

E>

Adedi 103 103 10 9 7 11 1 8 4 6 3 4 4

Birim fiati

17.095,76 16.948,34 11.883,94 11 957,84 11.868,57 12.001,84

15.461,57 15.250,52 15.275,90 15.047,12 5.318,54 12.389,70 12.515,09

Tablonun tetkikinden şu sonuçları çıkarmak mümkündür. 2 kanallı bir telefon sistemine ait kanal terminalin birim fiatı ortalama olarak 8.500, - tek kanallı sisteme ait kanal terminal birim fiatı yaklaşık olarak 12.000, - TL. farzedilebilir. Kanal terminal başına harcanan döviz miktarı 200 - 220 dolar arasındadır.

Elektrik Mühendisliği 171 -173

Son defa PTT genel Müdürlüğünce yabancı ülkelerden satın alınan 3 kanallı, telefon kuranportör sistemlerinin bir terminali için 2719,30 dolar (FOB) ödenmiştir. Bu durumda Iböyle bir sistemin kanal terminal fiatı (FOB) 906,43 dolar olmaktadır.

Projenin yurt içinde gerçekleştirilmesi ile sağlanan döviz tasarrufu kanal terminal başına 680 dolar, tüm proje için 325.000 dolar civarındadır.

Ayrıca bu karşılaştırma sırasında PTT Araştırma Laboratuarı imalâtı sistemin aleyhinde davranıldığını da belirtmek gerekir. Zira, üç kanallı bir sistemde ortak pano ve teçhlzatdan kanal başına düşen pay, iki kanallı sisteme nazaran daha düşük olmaktadır.

Sonuç olarak şunlar söylenebilir. Adı geçen projenin memleketimizde gerçekleştirilmesi İle büyük ölçüde döviz tasarrufu sağlanmıştır. Ayrıca, bugüne kadar tamamen dış pazarlara bağlı olduğumuz Elektronik Telekomünikasyon Cihazları için, her yönü ile çok büyük faydalar Bağlıyacak, millî bir sanayiin kurulabileceğini, bunun için gerekli potansiyelin mevcut olduğunu göstermiştir.

Yurdumuzda bu aianda yapılmakta olan ve büyük yekûnlar tutan yatırımlar, ihtiyaçların gereğinden çok dış ödeme politikasına ve imkânlarına bağlı olmaktadır. Bu sebeple de telekomünikasyon hizmetleri, ihtiyacın çok altında kalmakta ve dünya milletleri arasında çok geri sıralarda yer almaktadır.

Tam ve kaliteli bir haberleşme, irtibatın bir bütün olarak düşünülmesi ve yatırımın bu hizmetin hiç toir safhasının aksamamasını temin eden bir denge içinde yapılması ile mümkündür. Ses frekanslı haberleşme cihazlarının yurt içinde İmâli için gerekli teşebbüs ve yatırımlar yapılmış ve plânlanmıştır. O halde uzak mesafe haberleşmesinde kullanılan elektronik telekomünikasyon cihazlarının da yerli olarak üretilmesi İçin adı geçen sanayiin bir an önce kurulması gereklidir.

Böyle bir milli sanayi ile sağlanacak faydalar şu şekilde özetlenebilir :

a — Döviz kaybının azaltılması, b — Elektronik telekomünikasyon cihazlarında maliyetin düşürülmesi, c — Talep artışlarının karşılanması, d — Cihazlarda tip sayısının azaltılması, e — tş imkânı yaratma, f — Yan sanayim teşekkülü, g — Millî güvenlik bakımından fayda, b. — Djş ülkelere olan bağlılığın azaltılması.