MÜHENDİSLİK DÜNYASI

Şekil, alan e t k i l i tranzistor (AET) i l e gerçek leştirilmiş kazancı evrilebilir bir yükselteci göstermektedir. AET'nin iletimde ya da kesimde oluşuna göre yükseltecin kazancı +N veya N dir. AET'nin iletimde veya kesimde olması denetim gi rişine uygulanan gerilimle belirlenir. Denetim girişine uygulanan gerilim s ı f ı r ise tranzistor kesimdedir, AET'nin geçit gerilimi +15 V tur. Ge çit kaynak ekleminin ters yönde ön gerilimlenmesi AET'yi kesime sürer. Denetim girişine artı geri lim uygulanmasıyla tranzistorun toplayıcı ucu AET'nin geçit gerilimini 0 yapar, AET iletimde olur.

AET kesimde iken giriş imi işlem yükseltecinin e viren girişine uygulanır. Yükseltecin kazancı

v /vg

(D

olur.

AET iletime geçtiğinde, işlem yükseltecinin açık devre kazancının çok yüksek olduğu varsayılırsa devre kazancı;

V /V = (x l) R,/R3 + x[(R2/R.) + l]

(2)

olarak bulunur. Son eşitlikte

x = R /(R +R ) tir.

±N kazanç için (1) ve (2) eşitlikleri N ye eşitle nerek gerekli direnç değerleri hesaplanabilir. ±1 kazanç için R dışındaki bütün dirençler birbirine eşit, R. bunların yarısına eşit olmalıdır.

(Electronics, 9 Ocak 1975)

KAZANCI EVRİLEBtLE YOKSELTEC

R1

Giriş

Çıkıt

I—

+ısv

j ; ± 1 0 PF 4,7 k

10 k Denetim jiri$i

Alan etkili tranzistor iletimde iken yükseltecin .kazancı +, kesimde iken oluyor. ±1 kazanç için

I\R=2R 3 =R4 ,=5R=2Ri , olmalıdır.

IŞIK DENETİMLİ YUKARI / AŞAĞI

SAYICI

Y ukorı A sayma

FT1

Iflk

Vcc 56 k : 5,6k

J QT CP K Q1

Saat ürtttci (W MHl)

Vükltm*

, II

I

PO P1 P2 P3

PL PO

| _ P Y j — CPD 74192

TCUl İCPU TCD —C P D

TCU _» litoym TCOİ —• kot lara

MR 9ı0o•t!i ç 1•3 | | MW ao m 9 <»

FTTl MUT ©

Sıfırlama

« İ S T E R6ELER

Işık denetimli yukarı/aşağı sayıcı devresi

Birçok endüstriyel uygulamalarda farklı yönlere hareket eden cisimlerin sayılması istenir. Şekil' de bu amaçla kullanılabilecek bir devre gösteril mektedir. Devre, ışık kaymağı i l e fototranzistor lar arasından geçen cisimleri sayar. Cisim yuka rıdan aşağı ilerliyorsa sayma aşağı, aşağıdan yu karı ilerliyorsa sayma yukarı olur. Sayma için, cismin hareket ederken her iki foto tranzistorun önünü kapayacak büyüklükte olması gerekir.

Cisim aşağıdan yukarı hareket ederken önce 2. fo

totranzis torun önü kapanır, B noktası "O" olur.

B nin "0" olması sonucu iki bitlik kaydırmalı kaydedicide "O" saklanır. 1. fototranzistorun önü de kapanınca A noktası " 1 " olur. Cismin daha da ilerlemesiyle 2. foto tranzistorun önü a ç ı l ı r , B tekrar "1" olur. Bunu izleyen ilk saat darbesi kaydırmalı kaydedicinin birinci bitini " 1 " yapar. Kaydırmalı kaydedicideki bilginin 1 0, A nın " 1 " olması i l e saat darbesi sayıcıyı yukarı saydırır. Yukarıdan aşağı hareket eden cisim bu işlem sıra sını değiştirir, sayıcı aşağı sayar.

ELEKTRİK VE ELEKTRONİKLE İLGİLİ TORK STANDARTLARI

Türk Standardları Enstitüsü tarafından yayımlanan "1974 Türk Standardları Kataloğu"nun konularımızla i l g i l i bölümlerini aşağıda sunuyoruz. Bakanlar Kurulu'nca mecburi yürürlüğe konulan Türk Standardları (*) i ş a r e t i y l e ; TSE'nin denetim ve garan t i s i altında imal edilen mamullerin uygun bulundukları Türk Standardları da TSE k l i ş e s i i l e belirlenmiştir.

ELEKTRİK

1 — ELEKTROTEKNİKTE KULLANILAN BAKIR

TS 1* Yan Mamul Elektrolitik Bakır İletken Malzeme Yapımına Yarayan

TS 2* Som Elektrolitik Bakır Tel (Soğuk Çekilmiş Sert) ... TS 3* Hava Hatlarında Kullanılan Örgülü Bakır İletkenler TS 17* Yan Sert Çekilmiş Som Elektrolitik Bakır Tel TS 18* Yumuşak Çekilmiş veya Tavlanmış Som Elektrolitik

Bakır Tel TS 288 Tavlanmış Bakırın Özdirencl TS 435 Elektrolitik w«inrH«n Toplayıcı Çubuklar

2 — ELEKTROTEKNİKTE KULLANILAN ALÜMİNYUM

TS 209 TS 434

Sert Çekilmiş Alüminyum Tel İletkenlerin özdi renoi Soğuk Çekilmiş Som Alüminyum Tel

TS 4(0 <^f§> Ç*Uk ö z l ü Alüminyum İletkenler

,~.

Softuk Çekilmiş Örgülü Alüminyum lletken

TS SM < § > , e r

TS 730' Çelik özlü Alüminyum İletkenlerde Kullanılan Çinko

Kaplanmış Çelik Teller

TS 818* Alüminyum Toplayıcı Çubuklar

TS 1156 Yan Sert Çekilmiş Som Alüminyum Tel

TS 1157 Yan Sert Çekilmiş Örgülü Alüminyum İletkenler

* TL 5 — 5

5 2 12

2 5 5

« 13

5 7

3 — ELEKTROTEKNİKTE SEMBOL OLARAK KULLANILAN HARFLER VE ŞEKİLLER

TS 509 Elektroteknikte Sembol Olarak Kullanılan Harfler ...

TS 830 1. Kısım : Akım Cinsi, Dağıtım Sistemleri Bağlan

tı Düzenleri ve Devre Elemanları İçin Sembol Şekil

ler

TS 631 2. Kısım t Elektrik Makineleri, Transformatörler, Piller

ve Akûmülatörler İçin Sembol Şekiller

TS 632 3. Kısım : Kontaklar, Ayıncı ve Kesiciler, Kumanda

Düzenleri, Yolvericiler ve Köle Elemanları İçin Sem

TS 633 4. Kısım : Ölçü Aletleri ve Elektrik Saatleri İçin Sem

TS 634 5. Kısım : Elektrik Santralleri, Traı slormatör Merkez

leri. Enerji İletim ve Dağıtım H a t l ı n İçin Sembol Şe

killer

4 _ EVLERDE VE BENZERİ YERLERDE KULLANİLAN ELEKTRİK MALZEMELERİ

TS 7* Peşel Boru ve Parçaları

TS S* Burgman Boru ve Parçaları

TS 9" Ştalpanzer Boru ve Parçalan

Ir>

^ Elektrik İç Tesisatında Kullanılan İki Kutuplu

T S 40

< S > F i ş v e Priz

v~v. '«. Tesisatta Kullanılan 250 Vult ve 10 Ampere

TS 41* <S§£> Kadar Elektrik Anahtarları

Llt i .trik

KCmmdisl İC/İ

TS 45* Rozas

TS 50*

. { S x Mesken ve Benzeri Yerlerdeki Elektrik Tesls Hâ^> , e r l n e A ı t Eriyen Telli Buşonlu Sigortalar ...

TS 86* Endüstride Kullanılan Eriyen Telli Sigortalar

TS 1245 Evlerde ve Benzeri Yerlerde Kullanılan 10 Amper den Büyük Anma Akımlı Anahtar ve Komütatörler ...

TS 1472/Ocak 1974

Evlerde ve Benzeri Yerlerde Kullanılan, Elektrik Aletlerine Ait Anahtar ve Komü tatortar

4TL 11 10

5 — EVLERDE KULLANILAN ELEKTRİK ALETLERİ

TS 70* Yansıtaçtı Taşınabilir Elektrik Sobaları

TS 71* ^ S ^ Elektrik El Ütüleri

„.

TS 74* Elektrik Süpürgeleri

TS 75* Ev Tipi Elektrik Ocakları

TS 77* Depolu Elektrikli Su Isıtıcıları

TS 84* Elektrikli Ekmek Kızartıcıları

. Ev Tipi Elektrikli Buz Dolapları ve Donduru

T S 87* < Ş > C ( 1 D o ı a p i , r

TS 181* Eiektrm El Havyası

TS 290 <^fî> Ev Tipi ElektrikU Çamaşır Makineleri

TS 349* Ev Tipi Taşınabilir Elektrikli Kızartıcılar

TS 374* Taşınabilir Elektrikli Saç Kurutucusu

TS 423* Ev Tipi Elektrikli Gaz Tutuşturucu

... .

TS 433* Ev Tipi Elektrikli Vantilatörler

TS 787* E» Tipi Elektrik Fırınları

6 ELEKTRİK LAMBALARI VE İLGİLİ PARÇALARI

TS 44* Elektrik El Lambalan

TS 58* <S|£> Floresan Lamba Balasttan

M

TS 183* Floresan Lambalar

TS 278* Tungsten Flamanh Elektrik Lambalan

TS 289* Elektrik Lamba Başlıkları ve Duyları

> 18

TS 593* Aydınlatma Armatürleri

TS 805 Tüp Biçimi Floresan Lambalar İçin Işıklı Yol Verici

ler (Starterler)

TS 834 Aydınlatma Armatür Camlan

I2

TS 895* Yüksek Basınçlı Cıva Buharlı Bosalmalı Lambalar ...

TS 896* Yüksek Basınçlı Cıva Buharlı Bosalmalı Lamba Ba

lastları

fl

TS 897" Sodyum Buharlı Bosalmalı Lambalar

TS 898* Sodyum Buharlı Bosalmalı Lamba Balastlan

7 AKÛMÜLATÖRLER, KURU PİL VE BATARYALAR

TS 13* Kuru Pil ve Bataryalan

TS 1352 Sabit Tesis Kurşun Asit Akûmülatörleri

TS 1353 Yol Verme Kurşun Asit Akûmülatörleri

TS 1354 Cer Kurşun Asit Akümülatârleri TS 1701/Nisan 1974 Kurşun Asit Akümülatör Ayırıcıları

13 TL —

8 — ELEKTROTEKNİKTE KULLANILAN YAUTKAN MALZEMELER

TS 3S* Kablo Yalıtıcı Kılıfları

TS 38* Yalıtılmış İletkenlerde ve Kablolarda Kullanılan

Kağıt

TS 49* Yalıtkan Şerit

TS 211 Yalıtkan Yağların Oksitlenme İstikrarının Tayini Me

totları

TS 623 Elektrik Kesicileri ve Transformatörler için Yalıtkan

Yağlar

W

TS 859* TermoplasUk Yalıtkan Şerit

TS 1057* Gerilim Atlama Mesafeleri ile Havada Yalıtma Ara

lıkları

TS 1197 Kablo Yalıtıcı Kılıfları (Bu Standard iptal edilmiş,

yerine TS 35 numaralı Standard hazırlanmıştır)

• — PORSELEN VE CAM İZOLATÖRLER

^. Telgraf ve Telefon Hatları için Porselen tzola

TS 57* <5Şp' jg,,,,

t

. Nominal Gerilimi 1000 V'a Kadar Elektrik

TS 76* «5§p> Hava Hatları İçin Porselen İzolatörler

TS 351* Anma Gerilimi 1000 V ve Daha Yukarı Bulunan Elek

trik Hava Hatları İçin Porselen İzolatörler

TS 53» Zincir İzolatörlerin Yuva ve Baş Tipindeki Mafsal Par

çalan

5ı

TS 595* 1000 Volttan Yukarı Alternatif Gerilimlerde Kullanı

lan Geçiş İzolatörleri (Buşingler)

TS 145»/Ocak 1974 Anma Gerilimi 1000 Va Kadar Olan

(1000 V Dahil) Elektrik Hava Hatları İçin

Cam İzolatörler

TS 1460/Ocak 1974 Anma Gerilimi 1000 Vtan Yüksek Olan

Elektrik Hava Hatları İçin Cam İzolatörler —

10 — İLETKENLER VE KABLOLAR

TS 37* Kablolar İçin Muayene ve Deney Metotları (Y , B

N ve F Kabloları)

TS 210 Üç Fazlı Elektrik Şebekeleri İletkenlerinin Saat Ra

kamlarıyla Belirtilmesi

^ Termoplasök ve Lastik Yahtkanlı Y Kablo

TS 2M* <§£> Un

TS 821 Kablo (Genel Esaslar)

TS 833* <@> N Kabloları

TS «80* <$Şj> Yuvarlak Emaye Bakır İletkenler

TS 0W* ^fj> B — Kabloları

u

TS 838* <$Sj> F — Kabloları

TS 1435/Kasım 1973 Taşıt Kabloları

n

TS 1618/Nisan 1974 TermoplasUk YalıtkanU Y Kabloları 15

kV İçin

11 ! TRANSFORMATÖRLER

TS 287* Güç Tranformetörleri

TS 277* Emniyet Transformatörleri

TS 820* Akım Transformatörleri

TS 878* Elektrik Ark Kaynağı Transformatörleri

TS 718* Gerilim Transformatörleri

TS 803 Güç Transformatörleri İçin Yük Altında Kademe De

ğiştiriciler

TS 1055* Kamu Dağıtım Şebekelerinde Kullanılan Üç Fazlı

Transformatörler

TS 1155 Akaryakıt Yakıcılarında Kullanılan Ateşleme Trans

formatörleri

12 — ELEKTRİK SAYAÇLARI

TS 481* ^ S ^ Alternatif Akım Elektrik Sayaçları TS 786 Reaktif Enerji Sayaçları TS 915* En Büyük Güç Göstericileri

7 TL

8 5

13 — ELEKTROTEKNİKTE KULLANILAN EMNİYET DÜZENLERİ

TS 420 Elektrik Termostatları

TS 460 Değişken Dirençli Parafudrlar

TS 585* Alternatif Akım Ayırıcıları ve Topraklama Ayırıcıları 10

TS 622 Yıldırımdan Koruma Tesisleri

TS 804 Güç Kondansatörleri

TS 899* Alçak Gerilim İçin Yalıtkan Lastik EldlvenlSr

TS 1056* Alternatif Akım Motor Kondansatörleri

TS 1058* Alçak Gerilim Elektrik Kesicileri

TS 1259 Eriyen Telli Yüksek Gerilim Sigortaları

TS 1471/Ocak 1974 Elektrik Şebekelerinde Kullanılan Seri

Kondansatörler

14 — GERİLİMLER, METOTLAR, ŞARTLAR VE DENEYLER

TS 83 Elektrik Şebeke Gerilimleri

TS 348 Deney ve Ölçüler İçin Standard Ortam Şartlan

TS 350 Darbe Gerilimi

TS 373 Patlayıcı Ortamlar İçin Kendinden Emniyetli Elektrik

Malzemesinin Denenmesi

TS 454 Direnç ve Kondansatörlerin Normal Değer Serileri ... 3

TS 558 Anma Gerilimi 1000 Volttan Yüksek İç ve Dış Tesisat

ta Kullanılan Yalıtkan Mesnetlerin Deneyleri

TS 684' Kablo ve Kablo Teçhizatı Darbe Gerilimi Deneyleri 3

TS 855 Yalıtma Koordinasyonu

TS 1154 Katı Yalıtkanların Elektrik Yalıtkanlığı Direncinin

Tayini İçin Deney Metotları

15 — ELEKTRİK MAKİNELERİ

^ v . Ayaklı Endüksiyon Motorlarının Tesblt Bo

TS 731* <§?> y ^ a n ve An,,» Güçleri

•

TS 732* Flanşlı Endüksiyon Motorlarının Tesbit Boyutları ve

Anma Güçleri

TS 937* Kollektörlü veya Bilezikli Elektrik Makineleri Fırça

larının ve Bunlarla İlgili Parçaların Ad, Biçim ve Bo

yuttan .:

••

1B

ELEKTRONİK

1 — GENEL

TS 489 Radyo ve Televizyon İçin Alıcı Anten Tesisleri

TS 664 Yan İletken Elemanlar İçin Sembol Harfler

TS 975 Sembol Seldiler 7. Kısım Yan İletken Elemanlar

TS 976 Hoparlörler (Ses Vericiler) İçin ölçme Metottan

TS 1010 Telli Olmayan (Tip 2) Potansiyometneler

TS 1011 Sembol Şekiller 8. Kısım : Değişkenlik. Direnç örnek • leri ve Dogrultucular (Redresörler)

TS 1012 30 MHz ile 1000 MHz Arasındaki Frekans Bölgesinde Kullanılan Antenlerin Önemli Elektriksel özeliklerini

ölçme Metotlan

TS 1061 Sembol Şekiller ?. Kısım: Telefon, Telgraf Sistemleri

ve Dönüştürücüler

TS 1082 Sembol Şekiller 10. Kısım: Antenler ve Radyo lstas

yonları

••'

TS 1063 Sembol Şekiller 12. Kısım : Frekans Spektrum Diyag

ramları

TS 1064 Sembol Şekiller 13. Kısım : Transmisyon ve Çeşitli

TS 1076 Ferromanyetik Oksit (Ferrit) lerden Yapılmış Anten

Çubukların Boyuttan

Elektrik Mühendis ligi. 218