NATO RAPORU

lanet İnönü'nün Genel Başkan, Bülant Ecevitln İse Genel Sekreterlik görevlerinde bulundukları dönemde, Cumhuriyet Halk Partisinde NATO'ya ilişkin ayrıntılı bir rapor hazırlanmıştı. Partili ıınmanlarrtan oluşan bir komisyonun, Dışişleri Bakanlığı Ue Genel Kurmay yetkililerine de danışarak hazırladıkları bu geniş kapsamlı rapor. Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi tarafmd&n da onaylanarak resmi bir nitelik ka&anmıştı. Ancak, CHP Parti Meclisince 1968 yılında onaylanan bu rapor. Parti Kurultayına sunulmadığı gibi kamuoyuna da ftcıTfiftnrnATmgH. Raporda, Türkiye • NATO ilişkileri, Türkiye'nin güvenliği «prnnrtnr. NATO ve Amerika Birleşik Devletleri İle NATO AfHİlngF"1*"1™ üçüncü maddesine dayanılarak 1954'den İtibaren yapılan lkiH mıin^ynuiı»» çok çeşitli acılardan ayrmtıh biçimde «le almnuştır. NATO ve <THH anlaşmaların Türkiye açısından ırnrmn içinde ortaya çıkardığı sakmoalara ve bu sakıncaların KİrtWTflmwı1 İçin Önerilere raporda yer verilmektedir. Kamuoyuna ftçıklftnrotıy"1 CHP raporunda, NATO'nun askeri açıdan ^l koruyup koruyamayacağına ilişkin kuşkulara yer verilmekle birlikte, «oaythncı» niteliğinden ötürü, örgüt bünyesinde kaumnasmın yerinde olacağı görüşü One sürülmektedir. Türkiye'nin güvenliği açısından zaman İçinde ortaya çıkan aakmcalann ise, getirilen Önerilerin NATO bünyesi içinde kabul edilmesiyle bertaraf edilebileceğine inanılmaktadır. Ancak, bu Önerilerin NATO tarafmdan kabul edilmemesi tavır, CHP^ıin kamuoyuna «fi sonııoa eklenen su •**ı***»ı» sOslerle

«NATO'nun değişen şartlara göre yenilenmesini talep edlyoru» ve bu talebtatal araliksu takip edeceğiz. Müttefiktorlmiı bu yenileşmeyi kabul etmezlerse ne olur? Türkler tahrik etmeyen, fakat vz&rbgmı ve menfaatlerini korumasını bilen bir. millettir. jSsr tfurggıda kendilerini kurtarma yolunu bulurlar.» CHP Tywıwıto yeralan bu satırların VMnlniftT'*cm bu yana TUrklye'nm, NATO ve ABD Ue ilişkilerinde hiçbir «yenileşme» m^j«<m* getanemlştir. Raporda ortaya konulan sakmoalar ve b u d a n karşı getirilen talepler halâ geçerliklerini konmaktadırlar. Amerikan askeri yardımının, ABD tarafından, •Türk 4hf poBttkasma yon verilmek için kullanılmak istenmesi de CHP raporunu bir kez daha güncel kalmışta. Raporu Özette kamuoyunun dlkkatfM sunuyoruz.

ÜSLERİN KAPATILMASINI CHP HAZIRLADIĞI RAPORDA BUNDAN YEDl YIL ÖNCE İSTEMİŞTİ

Türkiye HM yltımn pubat a yında NATO'ya girmiştir. O ta rihlarde Amerika Birleşik Dev lefiui garektiğtade Sovyetler Bir lîgl'na kartı kullanılmak üzere Demokrat Parti iktidanndan Tür MyVde askeri fit İstemiştir. De mokrat Parti Drttdan ise NATO' 7. kabol edflmeai halmde üs ve sflabfflgeeftmi bildirir. Ve bu is tek kabul edilir. CHP raporunda bu «enime toyl» kaydedilmiştir:

•Sovyet Rusya'ya gerektiğinde mukabele lsm Gttneydoğu'da et 1<K M e r e de ihtiyaç duyuldu. T&rldyo topraktannda kurulacak flder. bu vazifeyi çok etkOl tekil de gBrabllîrdl. Türkiye'den üsler khaltnmsH lem teklif yapddı. Demokrat Parti iktidarı, NATO'y» dahil edilmek tarh İle üs vere bileceğini bUdirdi.»

Nükleer denge

Baü ve Doğu blokları arasın da kurulan «nükleer denge» i»e CHP"nin NATO raporunda özel likle Türkiye'nin askeri güvenli ği asısından ele alınmaktadır. Bu denge sonucunda, nasıl bir geliş me olabileceğine, NATO'nun Tür

kiye'yi koruyup koruyamıyacağı na ilişkin kuşkular «öyle dile ge tirilmektedir:

•Bu ortam İçinde hiç bir itti fak vecibesi, hiç bir «iyast ihti yaç, iki büyük nükleer devlet, ve ya birisi göze almadan bir nük leer harp çıkmasına sebep ola maz. Bunların karar vermediği bir harp, bir müttefikin tecavüze uğraması halinde, kendiliğinden ve hemen oldu bitti haline ge lemez. Böyle bir harp, konvansi yonel silâhlarla patlarsa bir süre, tutuşmalar yalnız başına kalır, bu arada grup başkanları hale ba kar, aralarında görüşürler, ayrı bir karara varabilirler.»

Bölgesel savaş

Öte yandan, NATO içinde. özel likle 1956'da «bölgesel sava*, kav ram ortaya atılır, örneğin, NA TO içinde bir kanat ülkesi sayı lan Türkiye'ye muhtemel bir •aldırının «bölgesel aava>> olarak kabul edilmesi olasılığından söz edilir. «Bölgesel savaş» kavramı na Türkiye'nin güvenliği acısından duyulan kuşku ise CHP raporun da »öyle ifade edilmektedir:

«1956 yılında verilen politik di rektife göre, Amerika, ingiltere ve Fransa'dan müteşekkil askeri komite, NATO savunma stratejisi nl gelişmiş olarak ortaya getirdi. Fakat kanatlarda beliren savaş tehlikesi, NATO'nun kanat dı tı ülkelerini endişelendiriyordu. «NATO üyelerinden birine veya birkaçına yapılacak tecavüzün bir genel harp sebebi «flnmdm» evvel, sızma, yeraltı hareketi veya ma halli harp tekillerinden biri o lup olmadığı tetkik olunmalıdır» görüsü ileri sürüldü.

«Türkiye mahalli harp terimi nin, •filr1«mma«mı İstedi. Fakat bu açıklama günümüze kadar ya pıhnamışbr. NATO üyeleri ara sında genel eğilim, kanatlarda bir savaş olmamalıdır, feklindey.ü. Eğer kaçınılması mümkün olmsz sa, küçük tavizlerle önlenmeliy di. Bu görüş, Deri savunma stra tejisini meydana koymuştur.»

Esnek mukabele

Türkiye açısından verilmesi dü tünülen bu «küçücük tavizler»in neler olabileceğine değinilmeyen CHP raporunda, «esnek mukabe le> stratejisi de eleştirilmekte dir.

ABD nin «kltlevi mukabele, stra tejisini terkedrp «esnek muka bele» stratejisini benimsememesi 1957 yılına rastlar. O yüa dek, Sovyetler Birliği nükleer silah lara sahiptir, ««—v bunları Ame rika'ya ulafurabllecek menzilde füzelere sahip değildir. Bu neden le benlnuenmlı olan «kdtlevi mu kabele» stratejisi, herhangi bir Sovyet «aldırışına karsı bütün nükleer silâhlarla cevap vermeyi öngörür.

Ancak, 1967 yılında Sovyetlerin uzaya fırlattıkları Sputnik Ha bu stratejinin sonu gelir. Zira ar tık Amerika'da nükleer başlıklı Sovyet ffl«H«rinln menzili içme girmiş olur. Bunun üzerine, bu strateji terkedilir ve CHP rapo runda «güven verici» bulunmayan «esnek mukabele» stratejisi ka bul edilir. CHP raporu, şöyle der:

«Bu strateji emniyet verici bir savunma sağlamaktan uzaktır* Çünkü politik ve diğer nedenler le asla ikinci safhaya, yani taktik silahlar kullanma fmfhwfnna gelin meyeceği çok muhtemeldir. Bu suretle, konvansiyonel üstünlüğü elinde bulunduran saldırgan, sal

dirisini devam ettirecek ve hedef lerini ele geçirecektir.»

CHP raporunda, konvansiyonel silâhlarla mukabele edilmesi konu sunda ise şöyle denilmektedir:

«Konvansiyonel mukabele, elde yeter derecede konvansiyonel kuv vet olmadığından ve alamayaca ğından nazari kalacaktır.»

Cumhuriyet Halk Partisi'nin Parti Meclisi tarafından onaylanan raporunda, daha sonra NATO'nun Türkiye'nin güvenliği' açısından yarattığı sakıncalara değinilmekte dir. On iki madde halinde nrala nan «*friTn*p.if.r tunlardır:

Sakıncalar

• Küse? Atlantik Anlaşması nın ttçünoü maddesine dayalı o larak yapılan bra ikili anlama lar T» bunların uygulanışı siyetî te aıkert mahzurlar yammıjtır.

• NATO'nun veya NATO lçta aU tı*vit« göçlerin, Türkiye karsı tahrik politikaları takip edebilmeleri mümkün olmuş ve kuzey komşumuda ilişkilerimizi zaman saman gerginleştirmiştir.

• Ban Arap «îtafaHnin Tür kiye'den uzak kalma sebeplerin den biri olmuştur.

• Türkiye kuvvetlerinin tama mının NATP'ya bağlanması ha linde, hareket serbestliğimizi bü yük Ölçüde kısıtlamıştır Halen aksi iddia edilmesine rağmen, ilişkiler, grut olduğu iğin, du rumda ^«p^fcnif yoktur, denile bilir.

• Topraklarımızda Amerika' ya ye NATO'va bağlı atom üsle ri ve stoklan bulundurmak mec buriyetinde kalışımız, bizi Sov yetlerin nükleer hedefi haline getirebilir.

• NATO stratejisi İle milli stratejimizin uyuşmazlığı halin de durumun nezaketi DIZI NATO stratejisini kabule zorlayabilir.*

• Sizi ilgilendirmeyen ataşe leler İçin lhtiyanmuan dışında oldu bittt O» bir samsa sttrtkle nebiUriz.

• Bir tecavüze uğradığım» takdirde, NATO'nun isleyip İr leysmeyscegi kesin olarak tayin

• Amerikan yafeHm stnm kOUsnılmiBinın sratrianm ntams ohnsaı ve aynoa yarcum maltwmwHnm NATO dışında kul lımılmatF""' Amerika. Başkası nın mlhmrtMtn» bağlı olmam aa

• NATO'nun yem stratejisi Türkiye'ye gerçek bir emniyet vermemektedir.

• Silâhlı kuvvetlerimizin ik mali, bilhassa Birleşik Amerika' ya dayalıdır. Bu tirrn^ kanalının savaş halinde islemesi zayıf bir ihtimaldir.

• NATP'ya. dahil devletlerin kendi aralarında çıkan meselele rin çözümünde NATO'nun yeter sizliği tecrübe İle anlaşılmıştır.

Ne oldu?

Tam 12 madde halinde belirti len sakıncaların hiçbirisi bugü ne dek bertaraf edilebilmiştir değildir, özellikle Amerikan as keri yardımın Kıbrıs'a İlişkin gelişmeler sonunda kesilmiş ol ması, CHP raporunda yukarıda

sıraladığımız sakıncalardan ba zılarının hâlâ geçerliklerini tü müyle sürdürdüklerini açık se çik ortaya koymaktadır.

Cumhuriyet Halk Partisi ra porunda, söz konusu sakıncalar sıralanmakla birlikte bunların NATO bünyesi içinde bir takım önerilerin kabul edilmesiyle gi derilebileceği görüsü One sürül mektedir. NATO'dan CHP'nin talepleri olarak nitelenen bu öneriler ayrıntılı biçimde sayıl maktadır:

öneriler

• Kuzey Atlantik Antlaşma sının üçüncü meddeıine daya narak yapılmış NATO anlaşma ları re ikili anlatmalar yolu İle meydana gelmiş tatbikat, tek rar ve ciddi olarak gözden geçi rilerek, mim menfaatlerimize uygun şekiller» sokulmalı veya kaldırılmalıdır.

Türkiye'yi nükleer hedef ha line getirecek üs ve tesisler kal idırılmalı, Türkiye'nin atomik silâhlardan tecridi sağlanmalı dır. Nükleer taarruzlar İçin plan layıa olarak görev alınmamalı aır.

örneğin aşağıdaki konuları düzenleyen ikili anlaşmalar da kaldırılmalıdır:

a) Türkiye'de halen tesis edil miş bulunan «Elektronik İstih barat Şebekesi» tesis edildiği zamanlarda direkt değil, fakat dolaylı olarak Türkiye'nin ulu sal savunmasına katkıda bulu nuyordu. Kuzey Atlantik Antlaş masının esprisine uygun olarak mütalla edilebilirdi. Fakat 1967' de tespit edilen yeni NATO stratejisi muvacehesinde bu te sislerin Türkiye bakımından fayda ve mahzurları üzerinde Önemle durulmalıdır. Herhalde Türkiye'ye ciddi bir tayda sağ lamıyorsa, bir tahrik vasıtası ol maktan çıkarılmalıdır.

İncirlik üssü b) Adana İncirlik üssündeki Amerikan Stratejik Bombarrfı man Kuvvetinin, keza yeni strateji muvacehesinde Türkiye ye muhtemel tecavüzün, birinci konvansiyonel ve ikinci konvan siyonel, taktik atom silâhları karışımlı mukabele safhaların da, herhangi bir fonksiyonu kal mamıştır. Faydalı olabileceği ta nılan üçnücfi nükleer tırmanma safhasında ise, mütecaviz için nükleer stratejik bir tehdit teş kil edeceğinden, bu safhaya eri silmeden evvvel kesin surette İmha edHecegl kabul edilmeli dir.

Bu şartlar altında faydası ol madan, Türkiye'nin bir bölge sini nükleer hedef haline geti recek bir Ussun, Türkiye'nin mümkün olduğu kadar çabuk a nnması, her balamdan bir zaru rettir.

e. 1967 ye kadar uygulanmam genel prensip olarak kabul edil miş strajeünin bir İcabı olarak, Türkiye'ye sokulmuş olup da, çift anahtar usulü, yani Türkiye ve Birleşik Amerika'nın müş terek müsaadesi ile kullanılacak olan taktik atom silahlan, yeni stratejiye hâkim olan görüş ne

ticesi, bu silâhların kullanılma zamanı olan stratejinin ikinci safhasında da kullanılmayacağım göstermektedir. Bu durumda mütecaviz, kendisi için tehlikeli göreceği bu silâhların imhasını birinci derecede göz önünde tu tacaktır. Türkiye'nin muhtelif yerlerinde depo edilmiş bu si lâhlara, konvansiyonel olsun, nükleer olsun, ciddî taarruzlar tevcih edecektir. Bu silâhların taktik alandaki yüksek tahrip alandaki yüksek tahrip gücünü kullanma inisiyatifimiz olmadan, ağır taarruzlara hedef olmamız isabetli bir düşünce ve hareket tarzı değildir. Bu bakımdan bu silâhların kullanılması yetkisi nin Türk makamlarına devredil mesi bir zaruret olarak belir mektedir. Bu .husus gerçekleş mediği takdirde, taktik atom si lâhları Türkiye'den çıkarılmalı dır.

Bu arada otomik mayınlar ko nusunda da aynı görüşü muha faza etmekteyiz.

• NATO'va tahsis edilmiş kuvvetlerimizin gerektiğinde mil li savunmamız için kullanmak serbestliğine kesin suratta sahip olabilmeliyi».

• ölçüsüz bir iyi niyetle Te diğer NATO Ülkelerinde uygu lanmayan Türkiye'deki görevli Amerikalılara ikili anlaşmalar ySlu ile sağlanan siyasi, askeri, adli ve ekonomik bağımsızlığı mızla bağdaştnılmaBi mümkün olmayan imtiyazlar twıtiftwıı ke sin surette kaldırılmalıdır.

ulusal strateji

• Milli stratejimiz bir an ev vel tosbit edilmeli, bu stratejiyi uygulamak İçin milli güç, bü tün unsurları ile politik, sosyo kültürel, ekonomik ve asker! bir ahenk haline getirilmelidir. Bu strateji icapları daima birinci Önceliği almalı, NATO stratejisi ile koordine edilmeye çalısılTna lıdır. Ber İki stratejinin uyuş maz noktalarında NATO strate jisinin tadiline gidilmeli, millt stratejiden fedakarlık yapılma malıdır.

• Türkiye'nin askeri bünye sinde kOkltt değişikliklere gidil mesi lazımdır. Siyasal ve coğra fi şartlan itibari ile bölgesel savaşlara müsait durum arzeden, NATO'nun güneydoğu kanadın da mevcudiyetimizi muhafaza ve millî menfaatlerimizi korumak için her durumda etkili olabile cek bir askeri güce sahip olma mız zaruridir. Bu sebeple milli stratejimize uygun bir kuvvet zorlayıcı şartıdır. NATO ile iliş kilerimiz bu açıdan düzenlen* melldlr.

• Askeri yardımların süresi sonsuz değildir. Türkiye İle Bir leşik Amerika arasında anlaşma sı daha yeni yapılan 5 yıllık as keri yardımda. Birleşik Ameri ka ehemmiyetli İndirim yapmış tır. Dünya şartlan gelecek için, bizimle ilgisi bakımından dik katli bulunmayı gerektirecek şe kilde gelişmektedir. Bilhassa Bir leşik Amerika'nın ekonomik ve İç politika şartlan bu tahmini doğrulayacak niteliktedir.

Dışa dayalı ikmal

Silâhlı Kuvvetlerimizin dışa dayalı lojistik ikmali Türkiye'yi, savunmasında çok ciddi buhran larla karşı karşıya getirebilir. Bu bakımdan, dış kaynaklara dayalı ikmal sisteminden müm kün olan süratte kurtulmanın tedbirlerini ciddi olarak almak zaruretindeylz.

Dış yardımlar daha az kısıtla yıcı şartlarla alınmalı ve Silâhlı Kuvvetler elindeki silâh ve araç lar hiçbir tahdlte tabi olmaksı zın millî organların selahlyet ve sorumluluğu içinde kullanılabil melidir.

• Türkiye'nin Batılı müttefik lerinden yardım yolu İle aldığı nı çok fazlası ile Ödemiş bulun duğunu bilmek lâzımdır. Bu ba kımdan yardımlara karşı taviz kâr eğilimin bilhassa idareci kad roda bulunmaması lâzımdır.

• Milli savunma yükünün NATO üyeleri arasında adilane •ftkıriTn prensibi esas olmalıdır.

• NATO'nun askeri strateji ve teşkilâtı üzerinde reformcu çalışmalara hız verilmelidir. Bu oümleden olmak ttsere:

a. Avrupa Yüksek Başkomutan hğındakl (SHAPE) Milli Askeri Temsilcilikler (NMR) yeteri de recede etkili olacak tekilde du

b. İzmir'deki Güneydoğu Av

rupa Müttefik Kuvvetleri ve «*

n<a Taktik Hava Kuvveti Karar

gahları kaldırılmalı, NATO'va tan

sisli Türk kuvvetleri Napoli'de

ki karargâha >M»jM»wwain<ıi' Bu

fr bünyesinde,

Kur

may

flfr

yardımcılıkları

İhdas edilmeli (Türk, iitalyan, Yu

nan) Ta her Kurmay Başkanı

yardımcısı, periyodik olarak mus

terek Kurmay Başkam görevini

yüiütmelidlr.

c. NATO İçinde, Ege ve Akde

niz'deki kontrol ve sorumluluk

sahaları, Türkiye'yi karasuları

na bağlamış durumdadır. Sah»

Komutanhklan selahlyet ve so

rumluluk hudutları yeniden göz

den geçirilmeli ve Türkiye lebine

düzeltilmelidir.

d. NATO'nun ne zaman işleyip ne zaman İşlemeyeceğinin açıklı ğa ve kesinliğe kavuşturulması bir zaruret olarak ortada durmak, tadır.

e. Türkiye'nin kendi dışında bir savaşa sürüklenmesi İhtimal leri ortadan kaldırılmalıdır.

ve sonuç

Banlarını özetle aktardığımla CHP Önerileri bundan İbaret. Bu Öneriler yapıldığı NATO ve ABD tarafından makbul addedil mezlerse ne olur? Bu sorunun bayii anlamlı yanıtı da CHP ra porunun sonunda şöyle verili yor:

«NATO'nun değişen şartlara göre yenileşmesini talep ediyo ruz ve bu talebimizi aralıksız takip edeceğiz. Müttefiklerimi» bu yenileşmeyi kabul etmeslerse ne olur? Türkler tahrik etme yen, fakat varlığını ve menfaat lerini korumasını bilen Ur mil lettir. Bu durumda kendilerini kurtarma yolunu bulurlar.»

CCumhuriyet , 5 Şubat 1975)