MÜHENDİSLİK DÜNYASI

mühencisft dünyası uygulamalar

İKİ TRANZISTORLU ÖRNEKSELDEN SAY ISALA ÇEVİRİCİ

f

•£

•—V\A/

BZY8e"7

A 9vı1 A

^ y.

*7 <

T'

10tur

1k

ukı

VVV^^A/V

BSW22Ayoda Kazanç e;de$eri

+ ç*lf

Tr2

Girif gerilimi ile orantılı n tane

darbe çıkar

* Cl ve C2 polyester film sifaçlor

GERİLİM BÖLÜCÜ

Tümleşik devrelerle çalışırken, genellikle hem artı hem de eksi gerilimler gerekir, üstelik bu gerilimlerin yük akımındaki de ğişmelerle değişmemesi istenir. Şekildeki devre bir tek gerilim kaynağından artı ve eksi iki gerilim kaynağı sağlamaktadır. Çıkıştaki gerilimlerin +5 ve 5 V olması için Rı potansiyo metresi orta konumda olmalıdır;

+10 V

R2 direnci de çıkış tranzistor larının akımı 20 mA olacak bi çimde ayarlanmalıdır. 741 tüm leşik devresinin evirmeyen gi rişindeki (çıkış toprağına gö re) gerilim; giriş gerilimi 4 Voltla 15 Volt arasında de ğiştirildiğinde yada çıkışlar dan birinden çekilen akım 0 ile 100 mA arasında değişti rildiğinde 1 mV kadar değiş mektedir. (C.H.Banthorpe, Wxreless World,

Aralık 1976)

Bu basit devre, giriş gerilimi ile orantılı sayıda darbe ve rir. Çevirme S1 ve S2 anahtar ları yukarı durumlarında iken başlar. Cl sığacı

Vıo = V a + V d '

(D

rilim V 'nin altına düştüğü za t man artık tranzistorlar tetik lenmez. Bu anda

Vıo =n(AQ/Cı) = Vt dir. (1) , (2) ve (3) ten

değerine kadar dolar. (Vj, Di diyotu üzerindeki gerilimdir). Sonra anahtarlar aşağı durumla rına alınır ve C1 sığacı Rl di renci üzerinden boşalarak C2 sığacını yükler. C2 üzerindeki gerilim

vc2=vt=vb bel

(2)

değerine kadar artabilir. Bu anda Trl , Tr2 çifti tetiklene rek doymaya giderler (Başlan gıçta Trl yayıcı gerilimi V^ den küçük olduğu için bu çift kesim bölgesinde çalışmakta idi). C2 sığası Trl ve Tr2'yi doyumda tutamayacak gerilime düşene kadar boşalır ve tran zis torlar tekrar kesime döner ler. Tranzistorların iletme sü resi çok kısa olduğundan bu arada Cl sığacının yük kaybet mediğini varsayabiliriz.

Bu çevrim böylece devam eder Cl , C2'nin tetiklenmesini sağ layacak gerilim için yük sağlar. Her defasında C2 sığacı

AQ= C2 AV= C 2 ( V t V s )

= C2(Vb + Vbe1 Vs)

(3)

kadar yük kaybeder (Burada V s doyma gerilimidir). Bu olay n kez olur ve Cl üzerindeki ge

(4)

P1 ve P2 potansiyometreleri ile vb = va yaparsak ve vbe1 ~ ^ d ~ ^ s olduğunu varsa yarsak,

n= (Cı • V )/(C • V ) (5)

X

b

(4) denklemindeki V 'yı Pl ile a ayarlayabileceğimiz için V ) 'in V(j'ye eşit olmasıda ge be rekli değildir. Aynı zamanda ^bel V terimide küçük ısı s katsayıları için sabittir.

Doğrusal bir örnekselden doğru sala çevirici olarak bu devre deki en önemli hata kaynağı Cl sığasının Trl ve Tr2 iletme durumda iken yük kaybetmediği varsayımdır. Bu devre şekilde ki öğeler kullanıldığında gene de % 0,1 den düşük bir toplam hata ile çalışmıştır.

Bütün basitliğine karşın devre nin giriş empedansı ve "common mode rejection ratio"su yüksek, giriş ön akımı sıfırdır. Ayrıca yüksek giriş gerilimlerine kar şı korumalıdır.

(Electronic Engineering, Eylül 1976)

QOkfi noter

Günümüzde önemli gelişimler gözlenen optoelektronik alanın da son yeniliklerden b i r i dört alfasayısal karakterin 12 ba caklı bir tümleşik devreye yer leştirilmesi oldu. Kaymalı ya zıcıların ve ışık yayan diyot (LED) sürücülerinin de aynı tümleşik devre içine yerleşti rilmesi sonucunda 32 karakter lik bir dizgede parça sayısı, 36'da l ' e inmektedir. Büyük ve küçük harflerden, noktalama işa retlerinden, sayılar ve matema

tiksel simgelerden oluşan ka rakterler 5x7 noktalı matris lerle gösterilmektedir. Tümle şik devrenin 5V'luk kaynaktan çektiği güç, 15 noktanın yanma sıyla 150 mW, 20 noktanın yan masıyla 225 mW'tır. Çalışma sıcaklığının 20°C ile 70öC arası olduğu, 38 mm'lik karak ter yüksekliği ve 800 TL sına yakın bir satış fiyatıyla pi yasaya sürüldüğü de verilen di ğer bilgiler arasındadır.

(Electronics, 14 Ekim 1976)

lisansüstü «ahfmalan

LANGMUIR SONDA KARAKTERİSTİKLERİ ÎÇ1N BİR GÖRÜNTÜ SİSTEMİNİN TASARLANMASI VE YAPIMI

NEBİ BİRİNCİ, Y.L.Tezi

Bu araştırma Langmuir sonda ka rakteristiğini çeviren ve so nuçları katot ışınlı bir tüp ekranı üzerinde gösteren yalın ve duyarlı bir elektronik sis tem hakkındadır.

Elektrik sonda ile plazma ölç meleri yapılırken elektronik çizici kullanılması, elektron ısısı ve öteki plazma paramet releri olan elektron ve iyon yoğunluklarını elde etmek için, sonda karakteristiğinin çizim sel dönüşümünü gerektirir. Öl çü yapılırken, plazmada meyda na gelecek değişiklikler yanıl gılara neden olur. Bunun için plazma ölçmeleri yapılırken elektronik çizicinin Langmuir (elektrik) sondası için kulla nılması gereklidir.

Sistem bir osilatör, bir loga ritmik çevirici, bir yatay sap ma yükselteci, bir düşey sap ma yükselteci ve elektrik gö rüntü için gerekli devrelerden ibarettir.

Görüntü sisteminin özellikleri sonda karakteristiğinin çok ça buk ve duyarlı olarak elde edilmesine olanak sağlar.

(Tez yöneticisi: Asos.Prof.Dr. Sadrettin Sınman, ODTÜ Elk. Müh.Bölümü, Eylül 1974, 99 sayfa)

32 KANALLI DARBE GENLİK ÇÖZÜMLEYİCİSİNİN TEK KANALLI ÇÖZÜMLEYİCİSİ VE SPEKTRUM TARAMA ÜNİTESİ

ZEYNEP KOKSAL, Y.L.Tezi

Bu araştırma nükleer ışımanın enerji spektrumunu elde etmek te kullanılan bir elektronik sistemin tasarımı hakkındadır.

Nükleer ışımanın bütün uygula malarında elde edilmek istenen veri, ışımanın enerji spektru mudur ki bu da çeşitli tipte darbe genlik çözümleyicileri yardımıyla elde edilebilir. Bu alanda geliştirilen en mükem mel cihazlar çok kanallı çözüm leyiciler olup uygulamalarda esaslı avantajları vardır. Fa kat bu sistemlerin yapımının çok pahalı oluşu daha basit fakat etkin sistemlerin geliş tirilmesine yol açmaktadır. Bu tez, tek kanallı bir darbe gen lik çözümleyicisinin temel dü zeyini spektrum boyunca, bir merdiven dalga gerilim kaynağı yardımıyla tarayan bir darbe genlik çözümleyicisinin bir bölümünü kapsamaktadır.

Geliştirilen sistem esas olarak iki birimden oluşmaktadır: Bun lardan biri temel düzey geri lim kaynağı, alt ve üst düzey ayırıcısı ve aykırı zaman dev resinden oluşan tek kanallı çözümleyici olup, diğeri de ikili sayıcı, sayısaldan örnek sele çevirici ve de gerekli mantık kontrol devrelerinden oluşan bir merdiven dalga ge rilim kaynağıdır.

(Tez yöneticisi: Asos.Prof.Dr. Sadrettin Sinman, ODTÜ Elk. Müh.Bölümü, Eylül 19 75, 123 sayfa)

BİR FM STEREO YAYIN MÜLT1PLEKS1R1; RC KATI HAL KODLAYICI VE ÇÖZÜMLEYİCİ

MEHMET C1T1LOĞLU, Y.L.Tezi

Bir stereo kodlayıcı ve çözüm leyicinin planlaması, gelişti rilmesi ve pratik uygulaması sunulmuştur. Kodlayıcı FM veri cilerle kullanılan bir aygıt tır ve bu tezin ana çalışması nı oluşturmaktadır. Çözümleyici stereo alıcılarda kullanılır, ve burada tezin kodlayıcı ile ilgili bir ek çalışmasıdır.

Kodlayıcı ve çözümleyici katı hal RC tekniğiyle gerçekleşti rilmiştir. Kodlayıcı ± 15 V çift kaynakla beslenerek tümleştiril miş işlemsel yükselteç kullanma olanağı sağlanmıştır.

Genlik modülasyonu için alan etkili tranzistorlu çarpıcı kullanılmakla birlikte herhangi bir çarpıcı kullanma olanağı da vardır. Bu kodlayıcıda yapımı kolay olan çarpıcı tercih edil miştir. Sistem FCC koşullarını sağlayan bir faz düzelticiye sahiptir.

Çözümleyici 15 V tek kaynakla çalışır. Bu da daha iyi kanal ayırımı elde etmeğe yarayan bir faz düzeltme ayarına sahiptir. Kullanılan frekans seçicileri, tetiklenen osilatör yada basit seçici devresi olacak şekilde ayarlıdır.

(Tez yöneticisi: Y.Prof.Kemal Merttopçuoğlu, ODTÜ Elk.Müh. Bölümü, Eylül 1974, 81 sayfa)

ODAMIZ,

DÜNYA ENERJİ KONFERANSI TÜRK MİLLİ KOMİTESİ YÖNETİM KURULUNA SEÇİLDİ

haberler

Odamız, Dünya Enerji Konferansı Türk Milli Komitesi'nin 30 Mart 1977'de toplanan Olağan Genel Kurulu tarafından Yönetim Kuru luna seçilmiştir. Odamızı Komi tede temsil etme görevi Ahmet Varol'a verilmiştir.

ÇEVRE SORUNLARINI ÖNLEME PROJELERİ PROTOKOLÜ

TMMOB adına Kimya Mühendisleri Odası ile Marmara Yöresi Bele diyeler Birliği arasında imza lanan Çevre Sorunlarını Önleme Projeleri Protokolü'ne göre, sanayi kuruluşları çevre sorun ları yönünden incelenerek ra por veya belge verilecek.

Bu protokol, ülkemizde çevre sorunlarını önlemeye yönelik uygulamanın ilk örneği ve önem li bir aşaması olacak. Protokol metni, Birlik Haberlerinin 48. sayısında ve Kimya Mühendisliği Dergisinin Ekim 1976 tarihli 79. sayısında yayınlandı. Kimya Mühendisleri Odasınca konuya ilişkin olarak yapılan duyuru da, bu konuda çalışmak isteyen lerin aşağıdaki bilgileri kap sayan başvurularını göndermele ri istendi.

a) Çevre sorunu ve çevre sağlı ğı konularında çalışmaları.

b) İlgi duydukları veya bilgi sahibi oldukları sanayi dalı.

c) İncelemeler için ayırabile cekleri zaman (iş saatleri içinde, iş saatleri dışında, kısa süreli izin, ücretsiz izin).

d) Devamlı bulunabilecekleri adres, telefon.

e) Üyesi oldukları meslek oda sı.

Çalışmaların ücret karşılığı yaptırılacağı belirtilen duyu rudaki başvuru adresi şöyle:

IMMOB Kimya Mühendisleri Odası, Çevre Sorunları Yarkurulu, Konur Sok.4/2 Yenişehir/ANKARA

DÜNYA ENERJÎ KONFERANSININ AMACI ve OLUŞUMU tik kez 11 Temmuz 1924 tarihin de toplanan ve daha sonra sü rekli bir uluslararası kuruluş haline gelen Dünya Enerji Kon feransının kuruluş amacı, ener ji kaynaklarından ulusal ve uluslararası alanda, rasyonel bir biçimde nasıl yararlanıla bileceğini incelemektir.

Dünya Enerji Konferansı'nın yö netimi millî komitelerden yada bu komitelerin yerini tutan kuruluşlardan oluşur. Bu komi te yada kuruluşlarca atanan temsilciler, Uluslararası icra Konseyini oluşturur.

Halen 75 ülkenin üye olduğu Dünya Enerji Konferansı'nın merkezi Uluslararası İcra Kon seyi tarafından saptanır, aksi ne karar alınmadıkça merkez büro Londra'dadır.

Uluslararası îcra Konseyi, tüm üyelerin katılmasıyla konferan sın toplandığı yıl içinde da ha sonraki konferansa kadar bir başkan ve üç başkan yardım cısı atar. Başkan, Dünya Enerji Konferansı ve Uluslararası îcra Konseyi çalışmalarını yürütmek için gerekli sekreter ve per soneli, gerekli fonun Uluslar arası İcra Konseyince karşılan ması koşuluyla tayin eder. Bü tün üyelerin hazır bulunduğu toplantılar Uluslararası İcra Konseyinin belirlediği yerde ve tarihte yapılır. Uluslar arası İcra Konseyinin onayı alınmak kaydı ile kısmi toplan tılar da düzenlenebilir. Bu toplantılar için gerekli ça ğırılar merkez bürosunca bütün millî komitelere ve temsilci lere gönderilir.

Toplantılara ilişkin raporlar Konferans Merkez Bürosunun yar

dımı ile konferansın toplanaca ğı ülkenin millî komitesi ta rafından yayınlanır.

Dünya Enerji Konferansına 75 ülke üyedir.

Dünya Enerji Konferansı Türk Millî Komitesi üyeleri dört gruptan oluşur:

" 1 . Grup: Enerji işleri ile il gili bakanlıklar.

2. Grup: Hükmi şahsiyeti haiz devlet daireleri.

3. Grup: Sermayesi kısmen ve tamamen devlet tara fından ödenen sınai ve mali teşekküller le, ilmi ve teknik teşekküller.

4. Grup: Enerji konusundaki çalışmaları, görevle ri ve hizmetleri ile temayüz etmiş kişi ler."

"Yönetim Kurulu, 1., 2., ve 3. gruplardan seçilecek ikişer ku rum temsilcisi ile 4'üncü grup tan seçilecek bir kişi olmak üzere yedi kişiden oluşur."

YENÎ YÖNETİM KURULU

30 Mart 1977 tarihinde toplanan Olağan Genel Kurulda yapılan seçimlerde Yönetim Kuruluna;

1.Gruptan; Enerji ve Tabii Kay naklar Bakanlığı, Elektrik İş leri Etüd İdaresi.

2.Gruptan; Türkiye Elektrik Kurumu, Türkiye Kömür İşletme leri Kurumu.

3.Gruptan; Elektrik Mühendisle ri Odası, Ziraat Mühendisleri Odası.

4.Gruptan; Ali Galip Mutdoğan seçilmişlerdir.

Komite 19 23 Eylül 1977 günle ri İstanbul'da yapılacak 10.Dünya Enerji Konferansı için çalışmalarını sürdürmek tedir. Uluslararası nitelikte ki bu toplantının düzenlenece ği yıl Odamızın Komite Yönetim Kurulunda görev almasının ya nısıra, belli bir kitleyi tem sil etmeyen tabela örgütlerin yönetim dışında kalması da önem taşımaktadır. Komitenin bu yıl ki çalışmalarında Odamız payına düşeni yaparak gereken katkıyı koyacak ve 10.Dünya Enerji Kon feransı ile Komitenin bundan sonraki çalışmalarından üyele rimizi bilgilendirecektir.

TOPLANTI ve

SERGİLER

KIRSAL BÖLGELERDE ELEKTRİK ENERJİSİNİN DAĞITIMI VE KULLANIMI SEMİNERİ

P a r i s , 10 14 Mayıs 1977.

Uluslararası Kırsal Alanlar Mü hendisliği Komisyonu IV. Bölü mü'nün 8. seminerinde başlıca şu konular tartışılacak:

Kırsal alanlarda dağıtım em niyeti, şebeke güvenilirliği ve acil ihtiyaç generatörle ri. Kalabalık olmayan bölgeler deki elektrik dağıtımının teknik çözümleri.

Şebeke artırma programları nın otomatik hesaplanması.

Ayrıntılı bilgi "Comite d'Orga nisation de 8 emes Journees de la IV eme Section de la C.I.G.R., B.P. 55.08, 75362 PARİS CEDEX j8 FRANCE" adresinden sağlana bilir.

2 5 . LONDRA ULUSLARARASI ELEKTRONİK ELEMANLAR SERGİSİ Londra, 17 20 Mayıs 1977.

Elektronik elemanlar imal eden 251 İngiliz ve 38 diğer ülke firması yeni geliştirdikleri elemanları sergileyecekler.

MÜHENDİSLER İÇİN SAYISAL YÖNTEMLERDE YENİ GELİŞMELER ULUSLARARASI SEMP02YUMU

P a r i s , 23 27 Mayıs 1977.

Toplantıda araştırma mühendis leri ve bilim adamları ile çe şitli teknolojik alanlarda ça lışanların ilişkilerini geliş tirmek amacı ile sayısal yön temlerdeki son gelişmeler tar tışılacak. Bildirilerde sayısal yöntemlerin matematik temelle rinden çok, endüstri uygulama larına ağırlık verilecek.

Ayrıntılı bilgi "Centre Tech nique des Industries Mecaniques

CETIM , 52 avenue Felix Louat, 60300 SENLIS FRANCE" adresin den alınabilir.

Y ENİ Y AY IMLANAN TÜRK STANDARTLARI

TS 17 Som Elektrolitik Bakır Tel (Soğuk Çekilmiş Yarı Sert)

TS 553 Levhalar ve Şeritler (Genel Amaçlar İçin) Biçimlenebilen Bakır Çinko Alaşımlarından Soğuk Haddelenmiş

TS 786 Reaktif Enerji Sayaçları

24 TL

TS 804 Güç Kondansatörleri TS 1687 Kok Kömüründen Numune Alma

27 TL 48 TL

TS 2207 Radyo Vericilerinin Donatımı tçin Güvenlik İsterleri ile İlgili Deney Yöntemleri

TS 2239 Göstergeli ve Kaydedici Elektriksel Ölçme Cihazları ve Aksesuarları İçin Güvenlik Kuralları

TS 2257

Ev İşleri ve Benzeri Hizmetlerde Kullanılan Elektrikli Cihazlar İçin Güvenlik Kuralları, Elektrikle Isıtılan Battaniye, Yastık ve Yataklar İçin Özel Kurallar

66 TL

TS 2370 Gemilerdeki Elektriksel Döşem Simgeler

TS 2415 Plastikler, PVC Reçineleri Sıkıştırılmış Yığınlarda Görünür Yoğunluk Tayini

22 TL 12 TL

TS 2418 Elektronik Ölçme Cihazları İçin Güvenlik Kuralları

TS 2440 Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 0: Genel Ölçme Şartları

TS 2441 Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 1: Elektrot Akımı Ölçülmesi

TS 2442 TS 2443

Elektronik Tüplerin Elektrik özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 2: Isıtıcı Veya Fitil Akımı Ölçülmesi

Elektronik Tüplerin Elektrik özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 3: Eşdeğer Giriş ve Çıkış Admitanslarının Ölçülmesi

TS 2445 Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 5: Hışırtı ve Vınıltı Ölçme Metotları

TS 2446 Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 6: Elektronik Tüplere

Mekanik Şok Uygulama Metotları

TS 2447 Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 7: Gürültü Eşdeğer Direncinin Ölçülmesi

TS 2451 Elektronik Tüplerin Elektrik özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 11: Radyo Frekans Çıkış Gücü Ölçme Metotları

TS 2452 TS 2453

Elektronik Tüplerin Elektrik özelliklerini Ölçme Metotları, Bölüm 12: Elektrot Direnci, Geçiş İletkenliği, Yükseltme Faktörü, Dönüşüm Direnci ve Dönüşüm Geçiş İletkenliği Ölçme Metotları

Elektronik Tüplerin Elektrik Özelliklerini Ölçme Metotları Bölüm 13: Yüksek Vakumlu Elektronik Tüplerin Sıcak Katotlarında Yayılım Akımını Ölçme Metotları

63 TL 12 TL

9 TL 9 TL 12 TL 12 TL 15 TL 15 TL 12 TL 33 TL

15 TL