ELEKTRONİK DEVRE ELEMANLARI BELGELENDİRME SİSTEMLERİ EVRENSELLEŞİYOR

ELEKRONİK DEVRE ELEMANLARI BELGELENDİRME SİSTEMLERİ EVRENSELLEŞİY OR

Y apımcılar, üretime geçmeden önce, söz konusu ürüne ilişkin denetim olanakları için Y eterlik Onayı olmak zorundadır. İzlenecek yola ilişkin kurallar PD 6349 no. lu BSI yayınında belirtilmiştir. (3) BS 9002'de; Y eterli Ürünler Listesi, yapımcı firma adlarıyla birlikte yayınlanılmak tadır.

Sisteme katılan yapımcılar; üretim üzerinde düzenli olarak yaptıkları denetim sonuçlarını "Belgeli Deney Kayıtları" adı altında tutarlar. Y apımcının Baş Denetçi' si, bu kayıtların doğruluğundan ve kurallara uygunlu ğundan sorumludur. Kayıtlar düzenli olarak BKl'a gönderilmektedir. Bu kayıtlar, özellikle, kullanıcılar*! işine yaramaktadır.

Tümleşik devrelerin ve mikro işlemcilerin geliştirilmesi ve bunların fiyatlarındaki düşüşler; endüstriyel ve tüke tici aygıtların da yaygın biçimde kullanılmalarına yol açtı. Hesap makineleri, saatler, video oyunlar, rodyo, mikrodalga fırınlar, buzdolapları, klima aygıtlar, trafik denetim dizgeleri hemen akla gelen uygulamalar. 1969' da dünyada toplam tümleşik devre satış 50 0 milyon dolardan biraz fazlayken, 1977'dc satış tutarı 7 katlık bir artışla 3.5 milyar dolan buldu, 1980'de ise 5.4 milyar dolarlık satış bekleniyor.

Tüm dünyada elektronik devre elemanlar kullanımın daki bu hızlı gelişme; evrensel Standardlaştırma ve belgelendirme yöntemlerinin oluşturulmasını gerektirdi. Bugün kuruluş aşamasında olan "IEC Elektronik Devre Elemanlar Kalite Değerlendirme Sistemi"; 1%7'de İlk kez BSI (ingiliz Standardlar Enstitüsü) tarafından kurulup daha sonra Avrupa düzeyinde CENELEC (Avrupa Elektroteknik Standardlaştırma Kurulu)'in geliştirdiği sistemlere dayanmaktadır ve uluslararası bir sistemdir. Bu yazıda, bu Uç sistem ele alınarak kısaca incelenecektir.

BS 9000 Sistemi:

1967'de kurulmuş olan ingiliz sistemi 1971'den bu yana CENELEC Sistemiyle uyumlulaştırmaktadır. Sistem "BS 9 0 0 0 , Elektronik Devre Elemanlar Kalite Değerlendirme Genel Koşullar" (1 ) çerçevesinde işle tilmektedir. Bu standardın birinci bölümü "Temel Kurallar", ikinci bölümü ise "Elektronik Devre Eleman lar işin Genel ve Özel Standard lar Hazırlama Kurallar" na ilişkindir.

Tek başına standartların kaliteli üretimi sağlamaya yeterli olmayacağı göz önüne alınarak BS 9000'de ortak denetleme yöntemleri de öngörülmüştür.

Sistemi içinde kullanılan standartlar; tüm elektronik devre elemanlar için kullanılabilecek temel standartlar (çevre koşullarına dayanıklılık deney yöntemleri, örnekleme yöntemleri vb.), belirli bir ürün grubunun ortak özeliklerini saptayan "genel standartlar" ile bu genel standartlardan türetilen ve özel bir ürün ya da ortak yapıdaki ürün grubuna ilişkin "özel standartlar" dan oluşmaktadır. Bu standartlardan bazdan CENE LEC'Ie uyumlulaştırılmıştır.

CECC Sistemi (CECC Uyumlulaştırılmış Sistemi): 1970'de, bazı Avrupa ülkelerinin isteğiyle CENELEC ( o zamanki adıyla GENEL); Avrupa'da bir elektronik devre elemanlar kalite değerlendirme sistemi kurmayı kararlaştırdı ve CENEL Elektronik Devre Elemanlar Kurulu (CECC, CENEL Electronic Components Com mitte)' ni oluşturdu. Bu kurul, Elektronik Devre Ele manlar Kalite Sağlama Kurulu (ECOAC, Electronic Compenents Ouality Assurance Committee)'nca yürü tülen denetim işleri dışında, sistemin türü işleyişinden sorumlu idi.

1 Ocak 1973'te Avrupa Ekonomik Topluluğu dışındaki ülkeleri de kapsamak üzere kurulan CENELEC; CENEL ve dolayısıyla CECC'nin tüm haklarını da devraldı.

Hızlı gelişmekte olan CECC (CENELEC Electronic Compoments Committe)' nin Belçika, Danimarka, Fransa, B. Almanya, irlanda, italya, Hollanda, Norveç, isveç, isviçre ve ingiltere olmak üzere 11 üyesi vardır.

Sistemin amacı; elektronik devre elemanlar standart ve kalite değerlendirme yöntemlerini uyumlulaştırarak ve uluslararası düzeyde tanınan bir Uyumluluk Marka ve/veya Belgesi vererek uluslararası alım satımı kolay laştırmaktır. Burada "Kalite Değerlendirme" terimi, bir ürünün ilgili standartlar koşullarına uygunluğunu saptamak üzere üretimin sürekli gözetim ve denetimi

olarak tanımlanmaktadır. Bu sistem çerçevesinde üreti len devre elemanlar, başka deneyler yapılmaksızın tüm üye ülkelerde kabul edilmektedir.

Bugün, Avrupa'da 11 üye ülkede, CECC Sistemi çerçe vesinde onaylanmış 1220 elektronik devre elemanı türü — 50—60.000 dolayında birim eleman —, 90 yapım cı, 92 dağıtımcı ve 14 bağımsız deney laboratuvar bulunmaktadır.

belirlenişi, uluslararası düzeyde devre elemanlar kalite sine ilişkin şikâyetlerin denetimi; tüm UDÖ, lerinden oluşan bağımsız bir kuruluş olan ECOAC'ce yürütül mektedir. Ulusal Denetim örgütü ve Ulusal Kalibrasyon Servisi oluşturmayan ülkeler belgelendirme yapamamak tadır. Bu ülkeler, CECC üyesi olmakta, ECOAC etkin liklerini ise tam üye olarak değil de, gözlemci üye olarak katılmaktadır.

Sistemin işleyişine ilişkin Temel Kurallar CECC 00 100 no.lu yayında, Uygulanmış Kurallar ise CECC 00 101 00 113 no. lu 13 adet yayında belirtilmiştir. Yeterli Ürünler Listesi (6), Yayınlar ve İlgili Ulusal Dokümanlar (7), CECC Dokümanlar Hazırlanmasına İlişkin El Kitabı (8), CECC Tanıtma Broşürü (9) kurulu şun diğer yayınlarıdır.

Sistem'in işlevlerini yerine getirebilmesi için gerekli organlar Temel Kurallar'da belirtilmiştir.

Sistemin ulusal düzeyde eşgüdüm ve yönetimini yürüt mek üzere ilgili ulusal kuruluşlarca bir Ulusal Yetkili Enstitü (ÜYE) belirlenir. UYE, ülkeyi uluslararası düzeyde temsil eder.

Ulusal standartlar ve diğer ilgili belgeleri hazırlayan bir Ulusal Standart örgütü, bu örgüt aynı zamanda UYE olarak da çalışabilir. Her üye ülkenin yapımcı ve kulla nıcılarının temsilcilerinden oluşan CECC Çalışma Grupları, IEC yayınlarına dayanması yeğlenen, uyum lulaştırıcı yayınlarını hazırlarlar. Bunlardan yararlanarak, üye ülkeler uyumlulaştırma ya da aynen kabul yoluyla ulusal standartlarını hazırlarlar.

Bir CECC uyumlulaştırıcı standardı, CECC standardı olarak yayınlandığında, UYE'nce aynen kabul edilmesi gereklidir.

IEC Elektronik Devre Elemanları Kalite Değerlendirme Sistemi:

1980 yılında işlerliğe kavuşması beklenen IEC Sis teminin hazırlık çalışmalar, ilgili ülkelerden oluşan ve CECC Sisteminde yer alan ülkelerin ağırlıkta olduğu geçici bir kurulca yürütülmektedir. lEC'nin sorumlulu ğunda çalışacak olan Sistem; katılan ülkelerden birinde üretilen elektronik devre elemanlarının diğer üye ülke lerde yeniden deneyden geçirilmesine gerek olmaksızın kaba türünü sağlayacak kalite değerlendirme yöntemleri tanımlama ve uygulamasına dayanmaktadır. Sistemin Temel Kurallar (11) ve Uygulama Kuralları (13), (14) ürünlerin ilgili standartlara sürekli uyumunu sağlayacak biçimdedir.

Sistem; ulusal düzeyde yönetimi sağlayacak bir Ulusal Standart örgütü bulunan tüm IEC üyesi ülkelere açıktır. Ancak IEC üyesi olmayan ülkelerdeki yapımcıların katılımı da belirli kurallar çerçevesinde olanaklıdır. Katılan bir ülke belgelendirme yapabilmek için ; CECC Sisteminde olduğu gibi, bir Ulusal Denetim örgütü ve ulusal Kalibrasyon Servisi oluşturmak zorundadır.

Sistemin Uluslararası düzeyde yönetimi ise IEC Kon seyinin gözetimi altında Belgelendirme Yönetim Kurulu (Certifrcation Management Committee, CMC) ve Ulusal Denetim örgütlerinin onayı ve uygulamalarında birliği sağlayan Denetim Eşgüdüm Kurulu'nca (Inspection Co—ordination Committee, ICC) yürütülmektedir.

Yapımcı, deney laboratuvarlar ve dağıtımcıların onay görevini yürüten Ulusal Denetim örgütü (UDÖ). UDÖ, ülke içinde sistem için gerekli tüm denetim, deney ve marka ve Belge verilmesi işlerinin gözetiminden sorum ludur. UDÖ , ürünlerin yeterlik onaylarını uyumlulaş tırılmış standartlara göre yapar. UDÖ'nün sürekli gözeti mi altında, yapımcı Boş Denetçisi her parti ürünü düzenli olarak deneyden geçirir.

Ulusal Denetim örgütleri, bağımsız deney laboratuvarlar, bağımsız dağıtımcıların onayı; yanımcı Baş Denetçi' sinin sorumluluklar; Sistem'de kullanılan standart ve şartnameler; ve ürünlerin denetim, kalite değerlendirme ve uygunluk belgesi verilmesine ilişkin yöntemler; deney sonuçlarının dökümüne ilişkin tüm koşullar Uygulama Kurallar'nda (13), (14) belirtilmiştir.

UDÖ ya da onayladığı deney laboratuvarlarınca kulla nılan ölçü standartlarının düzenli bakım ve doğrulan masından sorumlu bir Ulusal Kalibrasyon Servisi. Kalite değerlendirme yöntemlerinin birbiçimde uygu lanışı, Üye Ülekelerin Marka ve Belge verme hakkının

Sistem içinde kullanılan standartlar ve şartnamelerin bir örnek olması için IEC, Kılavuz 102'yi (19) hazırlamıştır. Buna göre; Sistem'de kullanılacak "temel standartlar" ISO ya da IEC ca hazırlanmış olan ölçü birimleri, çevre koşullar deneyleri, örnekleme yöntemleri v.b. konulara ilişkin olup tüm elektronik devre elemanları

için geçerlidir. "Genel Standartlar" ise bir grup devre elemanına uygulanabilecek niteliktedir, bu tür standart lar bu gruba ilişkin tanımlar, simgeler, deney ve denetim yöntemlerini belirlemektedir. Böyle bir genel standardın, çeşitli alt grupları ele alan alt bölümleri bulunabilir. "Özel Standartlar", belirli bir tür devre elemana uygu lanan standartlardır, ve o türün kalite değerlendirmesi için tüm bilgileri içerir. Böyle "özel standartlar", IEC Teknik Komiteleri ya da Sisteme katılan ülkelerden birinin Ulusal Standartlaşma Örgütü ya da onaylanmış bir yapımcı tarafından hazırlanabilir. Özel standartların bir örnek olmasını sağlamak için, IEC Teknik Komiteleri genel standartlardan üretilen "Özel Standart Şablon ları" m hazırlamaktadır. Bunlar, bir devre elemanının kalite değerlendirmesi, için gerekli ve yeterli teknik ölçütleri ve kimi deney koşullarını sıralayan kılavuzlardır

Özel Sundart öngörüyorsa; uygun partilere ilişkin deney raporlar düzenli aralıklarla yapıma tarafından yuyınla nır. Bu raporlarda; — deney sırasında özelliklerdeki değişimleri de içeren dayanım deneyi sonuçlar, çevre koşullarına dayanımı deney sonuçlar, elektriksel özellikler ve dağılımlar yer alır.

Elektronik devre elemanlar belgelendirme sistemleri; bunların uluslararası olum—sisteminde, kullanıcıların karşılaştığı çok çeşitli standartlar ve bunlara uygun luğun kanıtlanması gibi güçlükleri yenmek olmasıyla doğmuştur.

Bu sistemler, elektronik devre elemanlarının kalitesinin, bir Ulusal Denetim Orgütü'nün sürekli gözetimi altında, yapımcı tarafından değerlendirilmesi temeline dayan maktadır.

Ulusal Denetim örgütü National Supervising

Ulusal Kalibrasyon Servisi

Inspectorate National Calibration

Service temel standartlar (şartnameler) basic specifications genel standartlar — generic specifications sectional specifications özel standartlar detail specifications özel standart şablonu blank detail specification

KAYNAKLAR:

1) British Standart 9000 Specification for General Requirements for Electronic Components of Assessed Ouality

Part 1. General Description and Basic Ruler, British Standards Institution, 1971

2) BS 9000, Part. 2 Data on Generic and Detail Specifications; BSI, 1972

3) PD 6349, Manual of Administrative Procedure for Implementation of BS 9000 Part 1. Manufacturing Organizations. BSI.

4) CECC 00 100 Basic Rules, European Committee for Electrotechnical Standardization (CENELEC) CENELEC Electronic Components Committee (CECC), 1974

5) CECC 00 1 0 1 1 1 3 Rules of Procedure CECC, 1974 1980

Son olarak belirtmek gerekir ki; Sistemler, elektronik devre elemanlar kalite değerlendirme yöntemlerini sağlamakta, ancak, bu elemanlardan yapılmış aygıtların güvenlik kurallarına uygunluğu garantisini vermemekte dir.

Bu yazıda kullanılan kimi terimler:

Y eterlik Onayı Oualifıcation Approval ( O A) Y eterli Ürünler Listesi Oualified Products List (OPL) Belgeli Deney Kayıtlar Certified Test Records (CTR) Baş Denetçi Chief Inspector Temel Kurallar Basic Rules Uygulama Kuralları Rules of Procedure Ulusal Y etkili Enstitü, UY E National Authorized

Institution Ulusal Standartlar örgütü National Standards

Organization

6) CECC 00 20 0 Oualified Products List (OPL) CECC, 1980

7) CECC 00 300 CECC Rublications and Their Related National Documents (Basic, generic, detail specifications) CECC,1980

8) CECC 00 400 Handbook for the production of CECC Documents CECC, 1977

9) CECC 00 500 CECC Publicity Brochure CECC,1978

10) VVidespread Use of Electronic Components Dictates the Need for Universal Standardization and Product Leıtification;

H. Moss, Chairman, IEC Technical Committee No. 47, Semiconductor Devices and Integrated Lircvits, Dr. R. L. Pitchard, Chairman, Sub—Committee 47/A, Integrated Circvits; IEC Bulletin, Janvary 1979

11) Basic Rules for the IEC Ouality Assessment System for Electronic Components, First Edition; IEC, Council; 01 (Central Office) 572; 1977

14) Rules of Procedure, Clauses 'X1 and 9 to 13, Draft; IEC OASEC CMC ; CMC (Central Office) 2; 1979

15) Revised Brief Description of the IEC Ouality Assessment System for Electronic Components; IEC OASEC CMC; CMC (Secretariat) 9; 1977

16) Procedure for capability Approval, Draft; IEC OASEC CMC ; CMC (Secretariat) 64; 1980

17) Certifivates of Conformity, Draft; IEC OASEC CMC ; CMC; (Secretariat) 47; 1979

12) Appendix A, Terms and Definitions to the Basic Rules for the IEC Ouality Assessment System for Electronic Components, Third Draft; IEC, Ouality Assessment Systen for Electronic Committee (CMC); CMC (Secretariat) 38; 1979

13) Rules of Procedure, Clauses 1 to 8, Draft; IEC OASEC, Certification Management Committee (CMC); CMC (Central Office ) 1 ; 1979

18) Principles Governing Access to the System by Manufacturers, Distributors and Test Laboratories in Non—Participating Countries, Draft; IEC OASEC CMD ; CMC (Secretariat) 66; 1980

19) Specification Structures for the Ouality Assess ment of Electronic Components, IEC Guide 102, 1979, Second edition

EMO LOKALİ ACİLDİ

Lokalimiz, 5.9.1 981 tarihinden itibaren tüm mühendis ve mimarların hizmetine açılmıştır. Y emek, içki ve çay servisinin yapılmakta olduğu lokal her gün 1 0 . 3 0 2 3 . 3 0 saatleri arasında çalışmaktadır.

Lokal ayrıca özel toplantı ve yemekler için de hizmetinizdedir.

Adres: İzmir Cad. Ihlamur Sok. 10/1 Yenişehir /ANKARA Tel :17 76 21