ELEKTRİKLİ EV ALETLERİNDE KALİTE KONTROLU

"ELEKTRİKLİ EV ALETLERİNDE KALİTE KONTROLÜ"

b) Fire oranlarını minimuma indirmek:

Bu, aslında maliyeti düşürmek, üretim kapasitesini arttırmaktır. Bilindiği gibi; çok değerli olan tezgah zamanları, işçilik gibi unsurlar hatanın vaktinde tesbiti ile, bozuk mal için boşuna harcanmamış olacaktır. Kapasiteleri sınırlı olan tezgahlarda daha çok sayıda sağlam mal işlenebilecektir.

Ev aletleri endüstrisinde tesisler, büyük ölçüde yan sanayi kuruluşlarıyla birlikte çalışan, bazı prosesleri kendi bünyesinde muhafaza eden montaj tesisleridir. Mamulleri tek makina üretimi değildir. Mamul bünyesine giren bir kısım parçalar piyasadan, yan sanayiden hazır olarak alınırlar.

Netice olarak ev aletleri endüstrisi için, yukarıda izah edilen hususlar gözönüne alınırsa; "Toplam Kalite Kontrol" sistemi en uygun sistemdir. Bugün, Arçelik fabrikaları ve benzeri fabrikalarda kalite kontrol siste minde kabul edilen felsefe budur.

Bütün gelinmiş ülkelerin endüstrilerinde olduğu gibi, üretim sürecinin vazgeçilmez bir unsuru olan kalite kontrolü, bugün Türkiye endüstrileşme hareketi içinde belirli bir yeri olan "Ev aletleri endüstrisi "nde de önemi kabul edilmiş, üretim faaliyetlerinin bir parçası olarak sürecin içine girmiştir. Bugün belli başlı, seri imalat yapan bütün ev aletleri üretim yerlerinde kalite kontro lundan sorumlu bir bölüm mevcuttur. Hatta bunların faaliyetlerine yön veren, teknik problemlerinde yardımcı olan kalite araştırmaları yapan "kalite kontrol mühen dislik" grupları da teşkil edilmiştir.

1) Kalite ve Kalite Kontrol Nedir ?

Y ukarıdaki hususların ışığı altında "Kontrol etmeyi amaçladığımız mefhum nedir?" sorusu aklımıza gel mektedir. Bunu, kısaca; "Kalite, bir mamulün, ürünün hitap ettiği kullanıcı, tüketici grubunun fonksiyonel ve estetik yönden o mamulden, üründen beklediği özelik lere cevap verebilme oranıdır" şeklinde tarif edebiliriz.

Kalite kontrol ise mamulün, ürünün kalitesini tarif eden özeliklerin kontrolüdür. Kalite kontrol faaliyetleri planlanır, tesis edilir, bir sistem yerleştirilirken iki ana gaye daima gözönünde bulundurulmalıdır. Bunlar:

Ia) Kaliteni! kontrol atanda tutulman: Y ani kaliteyi belirlemek üzere hazırlanmış resim, spesi fîkasyon, mühendislik talimatlarının imalatta uygulan dığını denetlemek, toleranslar dışına çıkılmasını muhte lif şekillerde önlemek.

Toplam kalite kontrol, üretim sürecinin her safhasında kontrol yapmak demektir. Bu surette tolerans dışına çıkan tezgah ve proses, üretim daha fazla ilerlemeden tesbit edilip hata giderilebilmektedir.

2) Ev aletlerinde Kalitenn Tesisi:

Ev aletlerinde bir mamulün kalitesi beş safhada te şekkül eder.

a) Mühendislik ve Tasarımda Kalite:

Bu, pazarlama kısımları ve üst yönetimce mamulden istenen ana özeliklerin, en az yatırım ve işletme mas raflarıyla en iyi şekilde elde edilmesini sağlamak üzere başlayan faaliyetlerle ortaya çıkar. Bu safha; resimlen dirme, spesifikasyonların, mühendislik deney ve kalite kontrol talimatlarının hazırlanması, ilk prototip mamu lün yapılması ve uygun malzeme seçimi çalışmalarından ibarettir.

b) Tesis, Teçhizat ve İşlem Planlamada Kalite:

Resimlendirme, malzeme seçimi ve prototip imalatı tamamlanmış mamulün seri üretimi için lüzumlu tesis, kalıp ve aparatların spesifikasyon ve talimatlarda istenen hususları sağlayabilecek nitelikte olması gereklidir. Üretim işlemlerinin planlanması ise; kullanılacak malze meden enaz fire nasıl sağlanacaktır, işlemlerde doğru ölçüler elde etmek için nerelerden referanslar alınacaktır gibi hususları cevapla , ıktadır.

ELEKTRİK MÜHENDİSLtöt 277 64

c) Malzeme Temininde Kalite:

Sürekli üretim için gerekli ham ve yarı mamul malzeme nin, jpesifikasyon ve resimlerde tarif edilmiş kalitede teminidir. Uygun malzemenin piyasadan ambara, ambar dan işlem göreceği üretim yerine kadar özelikleri bozul madan nakledilmesi de bu kalite safhasının içinde düşünülmelidir. d) Üretim Kalitesi:

Temin edilen uygun malzemenin, uygun tesis, teçhizat ve aparatla; resim, spesifikasvon ve talimatlarda verilen toleranslar dahilinde işlem görmesi için yapılan işçilik ve diğer faaliyetlerden ibarettir.

e) Sevkıyat ve Satış Kalitesi:

Üretim işlemleri tamamlanan mamul belli bir kalite seviyesine ulaşmıştır. Bu safhada bu kalitenin korun ması söz konusudur. Uygun ambalaj ve nakliye şartlarıy la sağlanmalıdır.

b) Proseste Kalite Kontrol: Proseste kalite kontrolunda ise iki tip kontrol mevcuttur. Montaj bandlan dışındaki kontrollar üretimin başlan gıcından itibaren her safhada yapılmaktadır. Bunlar:

1) örnekleme kontrolü olup; üretim, bir tezgahta, kalıp veya bir başka teçhizatla, işçi insiyatifi dışında, gerçek leşiyorsa tatbik edilir

2) % 100 kontrol olup; elde edilen yarı mamul ilave işlem görmeksizin montaja girecek» veya yapılan işlem tamamen işçi insiyatifındeyse uygulanır. Polisajdan çıkan bir parça veya boyanmış bir grup böyle kontrol edilmelidir.

c) Son Montajda Kalite Kontrol: Son montajda kalite kontrolü % 100 kontrol olup; bilgili, mamulü tanıyan bir müşteriyi temsil eden kontrol elemanlarınca yapılır. Bu kontrollar;

3) Ev Aletlerinde Kalite Kontrolü:

Yukarıda, en uygun sistemin "Toplam Kalite Kontrol" olduğunu belirtmiştik. Bu sistemi de üç ana grupta değerlendirebiliriz:

a) Girişte Kalite Kontrol: Ev aletleri endüstrisinin yan sanayi ile büyük ölçüde çalışması gereklidir; zira bu çeşit mamullerin bünye sine giren parçalar birbirinden çok farklı karakterlerde malzemelerdendir. Bir taraftan civata, somun; diğer taraftan elektrik motoru, röle, termik, şalter veya lastik, plastik, boya, emaye friti gibi. Bütün bunların üretimini fabrika içine sıkıştırmak yerine üretimleri denetim altındaki yan sanayiden temin etmek hem kolay, hem de ekonomiktir. Bahsedilen denetim ise malzemenin giriş kontrolü ile sağlanabilir. Giriş kontrolü genel olarak örnekleme ile yapılır. Giriş kalite kontrolünün yapıldığı yerde kontrolü yapılacak her kalem malzeme için "Malzeme Kontrol Talimatı" yaprağı olmalıdır. Bu yaprak şu bilgileri içermelidir:

1°) Kontrol edilecek özelikleri ihtiva eden bir kroki,

2°) Kontrol edilecek özeliklerin listesi ve önem sınıfı,

3°) örnekleme tablolarını kullanırken önem sınıfına tekabül eden "kabul edilebilir kalite seviyesi"

4°) Her hir özelik için gerekli kontrol teçhizatı,

Ayrıca, her firmanın teslimatları için bir sicil kayıt kattı tutularak o firmadan temin edilen malzeme ve yarı mamul için hir fikir edinilir ve buna göre kontrol gev şetilir vey* sıkılaştırılır.

1) Estetik ve görünüş kontrolları,

2) özel cihazlarla yapılan deneylerdir.

4) Güvenlik Sorunu, Giriş ve Son Montajda Uygulanan Elektriksel deneyler: Bilgisizce kullanıldığında elektrik öldürücü bir özelliğe sahip olduğundan, öncelikle ev aletlerinde can güvenliği sağlanmalıdır. Bu hususta bazı mamullerde olduğu gibi, Sanayi Bakanlığı'nun mecburi uygulama kararı olmasa dahi, ku konuda yayınlanmış olan Türk Standartlarına uymak, can güvenliği ile ilgili hükümleri yerine getirmek gereklidir. Elektrikli ev aletleriyle ilgili yayınlanmış TS 87 Buzdolabı, TS 74 Elektrik Süpürgesi, TS 71 Elektrikli El Ütüleri, TS 290 Çamaşır Makinaları gibi standartlarda;

a) Minimum hava aralıkları, atlama mesafeleri, b) Yalıtkanlık dirençleri, c) Kaçak akımı, d) Rastgele dokunma deneyi, e) Yüksek gerilimde atlama, f) Topraklama sürekliliği gibi güvenlikle ilgili deneyler yer almaktadır. Bütün bunlardan başka TS 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 225, 2386 no. lu standartlar tamamen elektrikli ev aletlerinde güvenlik kuralları ile ilgilidir.

Bir yarı mamulün giriş kontrolunda veya mamulün son kontrolunda tatbik edilen elektriksel deneyleri iki grupta toplayabiliriz.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 277

a) Fonksiyonel deneyler, b) Güvenlik deneyleri, a) Bu deneylerde, yan mamul veya mamulün kendisin den istenen fonksiyonu, spesifikasyonlarında istenen özelliklere göre, yerine getirip getirmediği kontrol edilmektedir.

Giriş kontrolü yapılan yarı mamul;

tuvarlarda tip deneylerinin uygulanmasında herşeye rağmen fayda vardır. Zira bazı kuruluşlar mamulleri nin Türk Standardına uygunluğunu belgelemelerine rağmen üretimlerinde kontrolü kapbedip toleranslar dışına çıkabilmektedirler.

Ev aletlerinin son montaj (bitmiş mamul) kontrolünde güvenlik deneyi olarak aşağıdaki deneylerin yapılması gereklidir:

1) Bir şalter ise; bir ampul devresine sokularak ampulü yakıp yakmadığı,

2) Bir buzdolabı termostatı ise duyarlı kuyruğu soğuk banyoya daldırılıp çıkartılarak istenen sıcaklıklarda devreyi kesip kesmediği,

1) Y alıtkanlık direnci: 500 V D.A.1 İlk bir gerilim, akım taşıyan elemanlarla, dokunulabilen eleman arasına tatbik edildiğinde "megohm" olarak okunan izolasyon direncidir. Veya aynı noktalar arasına "Kaçak akım" deneyi uygulanır; 220 V'da mikroamper olarak kaçak akımı okunur.

3) Bir ilk hareket rölesi ise kontrollü bir akım tatbik edilerek yardımcı sargıyı devreye sokup sokmayacağı,

4) Bir elektrik motoru ise; dönüş yönü, çektiği güç ve akım, mühimse kalkış momenti, devir sayıları v.s. kontrol edilir.

Son montaj kontrolü yapılan mamulde:

1) Mamulün anma geriliminde çektiği güç ve akım okunur.

2) İlgili standardında belirtildiği şekilde düşük gerilimde kalkış yapıp yapmadığı kontrol edilir. Otomatik cihaz larla yapılan bur kontrollarda, kesicili devreler bulun duğundan, tolerans dışı okuma yapılan mamul için "red" ikazı verilecektir.

b) Güvenlik deneylerinde ise, atlama mesafeleri, mini mum aralıklar; mamulün, yan mamulün tasarım, resim lendirilmesi esnasında gerçekleştirilen bir güvenlik fak törüdür. Ancak, herşeye rağmen hatalı bir imalat neticesi doğan güvenlik bozukluklarını yakalamak için özellikle yüksek gerilim deneyini hem yan mamule, hem mamule % 100 uygulamak gereklidir. Zira bu hatanın bedeli can olup, ödenemeyeceğinden bu özelliğin kabul edile bilir kalite seviyesi sıfırdır. Y ani örnekleme uygulanamaz

2) Y üksek gerilimde atlama: Genellikle standardında aksi belirtilmemişse. 1000 V A.A. kullanılır. Akım taşıyan elemanlar ile elle dokunulabilen elemanlar arasına uygulanır, atlama olup olmadığı araştırılır.

3) Topraklama sürekliliği: Bu deneyde gaye elle doku nulabilen bir eleman ile şebeke fişi toprak ucu arasındaki omik direncin belli bir değerin üstüne çıkmadığını kontrol etmektir. Bunun için de belirtilen noktalar arasına 25 A sabit akım verilerek gerilim okunur.

SONUÇ:

Arçelik ve benzeri ev aletleri üretim kuruluştan yukarıda açıklanan sebeplerle genel olarak "Toplam Kalite Kont rol" sistemini uygulamaktadırlar, özelikle can emniye tinin söz konusu olduğu yerlerde hoşgörüye yer yoktur, izin verilmemelidir.

Kalite, hiçbir zaman kalite kontrol grubunun bozuk ayıklıyarak, hata tesbit ederek sağlayacağı bir olgu olmayıp; bu grubun vereceği hizmeti değerlendirip kullanacak gruplann elbirliğiyle, inanarak, çaba gös termesi sonucu elde edilebilir.

Giriş kontrolunda uygulanan güvenlik deneyi; akım taşıyan elemanlarla, elle dokunulabilecek kısımlar ara sında tatbik edilen ve değeri ilgili standartlarda belir tilen (genellikle 1000 V A.A.), yüksek gerilim deneyidir.

Bundan başka giriş kontrollannda ilgili Türk standardı varsa uygunluğu belgelendirilmiş yan mamullerde gevşek kontrol yapılabilir. Fakat zaman zaman labora

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 277 eo