TÜRKİYE'DE ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ NASIL OLMALIDIR?

Öğr. Gör. Belike URAL I.T.Ü. Kimya Metalürji Fakültesi Prof. Dr. Atıf URAL Y .Ü. Kocaeli Müh. Fakültesi

1. Giriş

Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de Mühendislik ve özellikle Elektrik Elektronik Mühendisliği eğitimi ve uygulamaları hızla değişmekte ve ilerlemektedir. Herhan gi bir dalda yeni bir ilerleme bazen yeni bir teknik çağın doğuşuna neden olabilmektedir. "Y arı iletken tekniğin deki" ilerleme ve dolayısıyla "Bilgisayar çağına" girme gibi, "Süper iletkenlikte" teoriden pratiğe geçiş de önemli aşamalara neden olacaktır.

Bilgi birikimi iyi olan, teknolojideki hızlı gelişmeyi iyi izleyip uygulayabilecek, 2000'li yıllarda mesleki bakım dan yabancılık çekmeyecek, ileri teknolojik ortamında iyi çalışma yapabilecek mühendislerin yetişmesi gerek mektedir.

Ülkemizde mühendis yetiştiren yüksek öğretim kuruluş larının ders içerikleri incelendiğinde, teorik bilgilerin gittikçe artan oranlarda öğrencilere verildiği görülmek tedir. Ülkemizde artan öğrenci sayısı ile bu bir oranda zorunlu da olmaktadır. 100 kişiyi aşan sınıflarda teknik öğretim sağlıklı olmaktan uzaklaşmaktadır, çünkü böyle sınıflarda pratik uygulamalarda gruplardaki birey sayısı, genellikle artan öğrenci sayısı ile orantılı olarak artmakta ve bunun sonucu olarak da tam olarak deney yapan öğrenci sayısı azalmaktadır. Ayrıca öğretici ile öğrenen arasındaki ilişkiler daha da yüzeysel olmaktadır.

2. Ülkemizdeki Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümlerinin Genel Durumu

Ülkemizde Elektrik Elektronik Mühendisliği eğitimi yapılan bölümler, bağlı oldukları fakülteler ve üniversi teler (1986 verilerine göre) :

1. Anadolu Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi

2. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi

Efektrik E/ektronik Mühendisliği Bölümü

3. Boğaziçi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

(53)

4. Y ıldız Üniversitesi

4 . 1 . Mühendislik Fakültesi

(172)

b) Elektronik ve Hab.

(81)

4.2. Kocaeli Mühendislik Fakültesi

(87)

b) Elektronik ve Haberleşme

(82)

5. O.D.T.Ü.

5 . 1 . Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik (185)

5.2. Gaziantep Mühendislik Fakültesi Elektrik (92)

6. Karadeniz Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık

Fakültesi Elektrik Elektronik

(92)

7. Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

(80)

8. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

(64)

9. Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

(59)

10. 9 Eylül Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi

Elektrik Elektronik

(52)

1 1 . Hacettepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

Elektrik Elektronik _

12. İ.T.Ü. 1 2 . 1 . Elektrik Elektronik Fakültesi a) Elektrik Müh. b) Elektronik Mühendisliği 12.2. Sakarya Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik

13. Bilkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik

14. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Bölümü (yeni açıldı)

(178) (174)

(50)

( ) Parantez içi rakamlar 1986/87 öğretim yılında alınan öğrenci kontenjanlarıdır.

3. Durum Değerlendirmesi

1986 verilerine göre ülkemizde mevcut 27 + 1 üniversi tenin 12 + Tindeki Mühendislik Mimarlık ve Mühendis lik fakültelerinde, toplam 1 9 + 1 adet Elektrik Elektro nik Haberleşme veya Elektrik Elektronik bölümleri bulunmaktadır. İ.T.Ü.'deki fakültenin adı, Elektrik Elektronik Fakültesi'dır. Diğerleri Mühendislik veya Mühendislik Mimarlık fakülteleridir. Bu 19 bölümün 4'ü Elektrik, 5'i Elektronik, 10'u da Elektrik Elektronik Mü hendisliği Bölümleridir. 1986/87 öğretim yılında alınan toplam öğrenci sayısı 1743'dür. Üniversitelerimiz ara sında her yıl en fazla Elektrik Elektronik öğrencisi alan Yıldız Üniversitesidir. Bu teknik eğitim dalını seçen öğrencilerin yaklaşık dörtte biri bu üniversiteye girmek tedirler. Yıldız Üniversitesi'nin 2 Mühendislik Fakültesi' nin Elektrik ve Elektronik Haberleşme Mühendisliği bölümleri toplam olarak 86/87 öğretim döneminde 422 öğrenci almıştır, öğretim elemanı sayısı ve diğer teknik olanaklar alınacak öğrenci sayısının belirlenmesinde birer ölçek olmalıdırlar.

öğrenci Sayısı öğretim Elemanı

= A denilirse;

İleri ülkelerde sınıf mevcudunun 20 25 öğrenci arasında olduğu varsayılırsa, bu A sayısı bize göre çok küçüktür. Yaklaşık 10 15'dir. Bizde ise:

H. Üniv. Müh. Fak. Elek. Elektr. Böl. ODTÜ Gaziantep Fak. 9 Eylül Üniversitesi Gazi Üniversitesi Kocaeli Müh. Fak. (Elektrik Böl.)

A = 16 A = 24 A = 14 A = 23 24 A = 46

A = 16 iken (üstelik Elektrik Elektronik) kontenjan 65 A = 46 iken kontenjan 87'dir.

Genelde A sayısı arttıkça öğretimin kalitesi düşmekte dir. Bu sayının tüm üniversitelerde yaklaşık olarak da olsa aynı olması gerekir.

Bugün yeterli laboratuvarları, öğretim elemanları olma yan KocaeH Mühendislik Fakiiltesi'nin 1. sınıfına 77 yeri ne hiç olmazsa 60 öğrenci alınması önerilmişken, YÖK bu sayıyı 87'ye çıkarmıştır. Sonunda doğal olarak "YÖKzede" hocaların yanı sıra "YÖKzede" öğrenciler de artacaktır.

Bunun yanında, üniversitelere göre değişen laboratuvar, araç, gereç, kütüphane ve sosyal tesisler de ele alınırsa

,3OEVim.Gunc5

. 25 tyh.1. Hürriyet

Borç ödemekten bilim yapamıyorlar 120 bin üniversiteliye

ZÜğÜrt 8 bin öğretim elemanı

. TOKtEKögnnirn F kuruhiflannda ödenek yeteisnüOiyttiünden araştırmalar ve yayınlar yetersi kalıyor, lıbontuvai ve binalar artan Öğrenci sayısına üyeleri yurt dışına gönderilemiyor, ek d e n ücretleri verilemiyor

•Profesör ve doçentsiz hukuk fakültesi var üniversiteler felç

ANKARA, GUNEŞ

TLBKİY F mr terekti ol ' t t t t t M r lan bildirildi. Paruıilıfin elit im. öjrcıım.

_ •r*)tırm«lar ve yatırımlarda . ı k ı ı m ı ve gecikmelere neden oldutunu b.ldiren yetkililer, kendilerine gönderilen ödenek lerın buyuk bolumunu " t or f ka#M«ak" ı(ın kullandıkları nı ifade ederek. " Arlık.

Jk Üniversitelerdeki og m V e n c l sayısı, son 6 v>*da

a « n ötrenn *rmm ıkrjt kJtt i • Şa m a TA Y Y A R | T0».

Birçok fakülte. VÛksek okul ve enstitüde niç

»ö i r e t l m gûrevHsi yok Y em acılan Gaziantep üntversttesrnoe i, van 100 Y ıl ÛnMrsf t ef ln 0e I Drofesör Duhmu yor. Y OK. ¥• • • «" 7. madcledne dayanarak C OOntlm elemanını da na sürgüne gönderdi

UVJUUMTıVÖK potitiktsjkinT >eıweler teker i d » •ittikte* b^ (JnrvermdtrdEti binma tw »m ıhı nklı »0 bn dohmdı ar t r t t s , otirt» t k o M mv rc rindt unyor. Her yi iantniuk n kıyfl ytpurvı ofnpcı &TM di

MOi'wl( udt n bir prafnAt, Vaı IO).r>l0nhtraiai'BdtiKi(pro feor botamrror

I*Ü'Ö w itttfa eden ifretta efe

U yıratrfor. S i n I N otanm hklum ym a n , TÖ< andİ de Tûtıdı Otrtte Y M M ' M ^kıt ıd.

• ünlvt rslt t görevlileri d transfer

Öğretim üyesi avı

ADlcf e Üniversitesi Rektörü Prof lbr> w m m Aykac. tonpııl ve Ankara ünl

•Türk profesörün maaşının 6 katını alıyorlar

Yatnoa Iraca* cetnetiy iz

ıttcKB O n t o n m 96 » o o m ot rak 217 y a t a na ı

_^l 5_ Kasım. Nilhvcı

C«nOLKa

OTO

SltKTI

görev vawvor T J 5 p ı W < , • : |

—

k r » « > * * » Om D»

AıhaiiılaUMlıt.Mİ M Db İM MU M M t M HnO.

* ı » » . l l ıııılıııHM taU »v * jmrit. PM.

Baimti n ^ ı ı ı ı f c f ı ı l ı H Aanf tık Doc. Dr.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ — 347

diploma alan mezunlardaki kalite farkı, öğrencinin kendi özverisi ve olanakları ile açığı kapaması dışında, belirgin bir biçimde ortaya çıkmaktadır.

Laboratuvar araç gereç ve bunları öğretecek eleman eksikliği, pratiği daha da azaltmaktadır. Sağlam teori ile iyi bir pratik birleştirilirse mesleki eğitim iyi bir temele oturmuş olur.

4. Y apılması Gerekenler

1. İ yi bir mühendis yetiştirmek için A sayısı küçük olmalı, laboratuvar, araç gereç kütüphane ve sosyal tesisler yeterince sağlanmalıdır.

2. Pratiği artırmak için dışarıdan gelen elektrik aletleri nin de, "basit iş", filan diye düşünülmeden tamiri döner sermaye kapsamında, iyi elemanların gözetimin de öğrencilere yaptırılmalıdır. Böylece o bölgenin Kalite Kontrol merkezlerinde üniversite endüstri ilişki leri artar, öğrenci sonradan çalışabileceği yeri seçebi lir, pratiği çoğalır ve döner sermayenin bir bölümü yeni araç gereçlerin alımına aktarılır» ekonomik zor luklar yüzünden çağdaş eğitime uyamamanın olumsuz etkileri azalır. Örneğin son 5 yıldır üniversite bütçe sinden araç, gereç, kitap alamayan birçok bölüm var dır.

3. Endüstrinin büyük gereksinme duyduğu ara teknik elemanların iyi yetişmesi için Meslek Y üksek Okulları çağdaş programlarla ve donanımlarla desteklenmeli dirler. Y alnız bu iş yabancı kuruluşların verdiği kredi lerle olmamalıdır. Son Meslek Y üksek Okulları örneği (Dünya Bankası'ndan destekli) acı bir deneyim oluş t urmuşt ur. Bu şekilde yetişen kişi kısa sürede meslek yaşamına atılma ve aradığını bulabilme olanağına kavuşabiliyorsa üniversiteye girişteki talep azalabilir.

4. Çok hızlı ilerleyen elektrik elektronik mühendisli ğinde çağdaş teknolojik gelişmeyi izleyebilmek için yabancı dil öğretimine çok önem verilmeli ve büyük destek sağlanmalıdır. Bu husus üzülerek söylemek gerekirse, birçok üniversitede M M L S de bile yeter sizdir.

5. Mühendis adaylarına öğrenim süresince daha çok uygulama yapabilme, daha çok kişisel ödev hazırlama olanağı sağlanmalı, teknik literatür bulmada büyük kolaylıklar gerçekleştirilebilmelidir.

6. Endüstriyi araştırmaya yöneltecek önlemler alınmalı dır. Bunun sonucunda üniversite endüstri. ilişkileri gelişecek, dolayısıyla oluşacak teknik ekipler daha iyi mühendislerin yetişmesine ortam hazırlayacaktır.

7. Daha çok öğretim elemanları yetişmesini, olanların daha bilimsel çalışmalar yapmalarını gerçekleştirecek ortamın sağlanması ve özendirecek önlemlerin alın ması, daha iyi mühendislerin yetişmesini de hızlandı

racaktır. Bu konuda Y ÖK'ün hazırladığı 5 0 0 0 araştır ma görevlisini yurt dışına gönderme programı da bir ütopya olmaktan ileriye gitmemiştir. 100 milyarlara varan bu projenin daha rasyonel uygulanabilmesi için üniversitelere mali destek sağlanmasıyla ilgili bir öneri paketi Y Ö K ' e sunulmuş ise de gelen cevap "kara mizah"a malzeme olabilecek nitelikte olmuş tur. Bugün ülkemizde, üzülerek söylemek gerekirse, öğretim elemanları düşük düzeyde maaş almaktadır lar. Geçimini düşünen birinin bilime verebileceği pek bir şey olamaz. 5. Sonuç

Gelişmiş ülkelerde teknoloji ve ekonominin varlığı araş tırma geliştirmeye bağlıdır. Bunun büyük bir bölümü de üniversitelerden beklenmektedir. Dolayısıyla üniversite endüstri ilişkileri sürekli artmaktadır. Bu artış oranında üniversite gelişmektedir, (örnek, " 2 0 0 milyonluk bir iş bir yabancı firmaya aktarılmış bu da bu işi 20 milyona bir yerli firmaya vermiştir" gibi). Y abancılara çok büyük ücretler karşılığı sağlanan işler, üniversitelerin ilgili bölümlerine verilirse, o bölümlerin olanakları artar. Dola yısıyla "mühendislik eğitimi" de önem kazanır. Bu iliş kinin gelişmesi ve yerleşmesi iyi bir elektrik elektronik mühendisi yetişmesinin de temel taşıdır.

Dünyanın gelişen ülkelerinin üniversiteleri de aralarında daha iyi olabilmek için yarışmaktadırlar.

Amerikan, İngiliz, Alman, isviçre'nin en ileri üniversite leri arasında yapılan bir araştırmada (California Univ. Berkeley, Indiana, Chicago, Columbia, Stanford) (Cam bridge, Essex) (Bern E TH Zürih) (Freie Univ. Berlin, (Ludwig Maximilian Univ. München) yarışta en önde olabilmek için 4 koşul öne sürülmüştür:

en iyi öğretim elemanlarına sahip olunması en iyi finans kaynaklarının bulunması en iyi üniversite endüstri ve bilimsel kuruluş ilişkile rinin varlığı en iyi öğrencilere sahip olunması

Biz bu en iyi öğrencilere bu durumda, bu olanaklar için de nasıl sahip olacağız! En iyi öğretim elemanlarını nasıl içimizde tutacağız' En iyi finans kaynaklarını nasıl bula cağız' İlişkileri nasıl kuracağız' Bunlar olmadıkça nasıl Türkiyemizin istenen çağdaş elektrik elektronik mühen disini yetiştireceğiz?

KAYNAKLAR (1) Rüegg, Konkurrenz der Kopfarbeiter, Edition Interform, . Zürich 1985. (2) Stanford University Bulletin, Information 1982, S. 113. (3) University Grants Commitce, University Statistics 1982,

Central Record Office 1982, S. 36.

Bu bildiri, Elektrik Mühendisliği II. Ulusal Kongresi'nde sunul muştur.