TÜRKİYE'DE ELEKTRİK VE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ

TÜRKİY E'DE ELEKTRİK VE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRETİMİ *

Prof. Dr. Ahmet DERVİŞOĞLU **

Türkiye dışında elektrik mühendisliği öğretimi 19;üncu yüzyılın ikinci yansında başlatılmıştır. Türkiye'de 1912 yılında Robert Kolej, elektrik, makine ve inşaat mühendisleri yetiştirmek üzere öğrenci kaydına başlamış, 1926 yılında Fen Fakültesinde Elektrome

ı»«« BöUknO

Tablo 1

w « ı nnun, t^mwwııa\ »• Dngısayaa IK H u m ı a ı ı ı ı

Giren ÖğrencHate IlgiH Bflgler

KoRtanjam '

Mkı Maka.

Dilimi

kanik Enstitüsü kurulmuş ve bu Enstitü 1934 yılında yüksek mühendis mektebine bağlanarak, bu mektebin Elektromekanik Şubesi'ni oluşturmuştur. 1935 yılında PTTnin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Muhabere Şubesi açılmış ve 1944 yılında Yüksek Mühendis, Mektebi, İstanbul Teknik Üniversitesi1™ dönüştüğünde, sözü geçen ki şube. Elektrik Fakültesinin Kuvvetli Akım ve Zayıf Akım koflarını Oluşturmuştur. .' •

1) BMumJEE 2) Boğaziçi EE 3) Bifcant BS va Entormat* 4) Boğaziçi BS 5)ODT0BS 6 ) 0 £>T Û E E 7) I.T.O. BS 8) HacattapaBS

••«••.. .

50 52 "' 62 186 58 43'

644JÎ 687.0 633,9 687.4 618.9 651,9 613,7 653,9 , 696,4 641^ 588,9 657,9 57M 604,0 5683 589^

1954 yılında Türkiye'deki elektrik mühendisleri sayısı 700 kadar idi [1]. Bugün Elektrik Mühendisleri Odası'na kayıtlı üye sayısı 16.000 ve Türkiye'deki toplam elektrik mühendisi sayısı 20,000 kadardır.

9)EgaBS 10) HacattapaEE 11) Y ıUiZBS 12) I.T.O.ENK

52 '• ' 64.". r

44 171

563.9 608,8 559^ 587^ 557,4 581,0 547,7 601,6

Halen Türkiye'de elektrik, elektronik ve bilgisayar 1 3 )9 EyW IEE

' 5373 563,9

mühendisi yetiştiren bölümler, bu bölümlerin konten 14) Y ıktaENK

527,5 548i

janları, 1988 yılında bu bölümlere alınan öğrencilerin 15) Gazi EE '

519.4 546,6

minimum, maksimum puanları ve matematik ağırlıklı 16) UludagENK

501.1 535,6

puana göre sıralamada girdikleri dilimler Tablo 1'de 17) I.T.O. ETK

490.9 542.6

verilmiştir; örneğin Bilkent Üniversitesi Elektrik 18) Anadolu Û. EE

485,8 448.1

Elektronik Mühendisliği Bölümü'ne 50 öğrenci alınmıştır, 19) I.T.O. Sak. EE

481, 533.3

en düşük puanla girenin puanı 644,2'dir ve matematik 20) Y it Koc. ENK

467^ 528,0

ağırlıklı puana göre sıralamada Türkiye 97'incisidir.

21) Y ıldız ETK

4634 523.4

2 97 1 189 50 291 44 350 110 615 32 755 481 1050 748 1308 420 1390 780 1575 932 1630 518 1973 1390 2485 1975 3060 2050 3670 2800 5080 2220 8200 1980 6610 2715 7440 3022 9810 3310*10287

Tablo 1'den görüleceği üzere, 1988'de elektrik, elek 22)SalcukEE

461.6 536.5 2535 10670

tron* bölümlerine alınan toplam lisans öğrencisi sayısı 23) Karadanız EE

1886, bilgisayar bölümlerine alınan toplam lisans öğrenci 24) ErciyesENK

sayısı 361 "dir.

25) Fırat EE

V93 : 84 56

458,4 519,3 451,7 ^520,3 44S.6 .486,2

3580 11325 3506 13740 6760 14460

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRETİMİNDE OKUTULAN DERSLER

Elektrik Elekronik Mühendisliği öğretiminde okutulan dersler şu şekilde gruplandırılabilir: (i) Sosyal içerikli dersler, (ii) Matematik, fizik, kimya, mekanik gibi fen dersleri. (İH) i ineer ve lineer olmayan analog devrelerin

26) Gaziantap EE 27) Y ıldız Kocaeli ETK 28) Y ıkta Aksam ETK

442.6 506.4 4680 15070

• 438.7 46W 9740 16240

433.4 515.9 3825 18200

7 Bilgisayar (BS), 21 Elektrik (ETK), Elektronik (ENK) ve Eİektrik Elektronik (EE).

Bu yazı, ODTÜ Elektrik ve Elektronik LOn. BölümO'nûn 3 0 . Kuruluş yılı nedeniyle düzenlenen sempozyum kapsamında, 10 Şubat 1989 tarihinde gerçekleştirilen Türkiye'de Üniversite Eğitimi ve Sanayi ile ilişkiler* konulu panelde yapılan konuşmanın gözden geçirilmiş ve düzenlenmiş biçimidir. I.T.O. Elektrik ve Elektronim Fakültesi Dekanı.

ELEKTRİK M0HENDÎSUĞ1 368/3*9

«31

analizi, lojik devrelerin analiz ve tasarımı, temel elek tronik, elektromanyetik alanlar, ayrık zamanlı işaretler ve sistemler gibi derslerden oluşan temel meslek dersleri, (iv) Diğer meslek dersleri. Bu grupların payla rının ne olması gerektiği ve bunun sonucu olarak öğre timde teori pratik oranı konuları sürekli olarak tartı şılmıştır.

1945'lere, kadar pratik öğretime Ağırlık verilerek öğren cilere bazı beceriler kazandırılmış ve mesleki birikim hızı düşük olduğundan, mezunlar fazla bir gayret sarfet meden, kazandıkları becerilerle emekliliğe kadar meslek lerini sürdürmüşlerdir.

İkinci Dünya Savaşı'ndan, özellikle tranzistorun icadın dan sonra elektrik, elektronik mühendisliğinin çok hızlı gelişmesi, öğretimde önemli değişikliklerin yapılmasına sebep olmuştur. Bugün, hemen hemen tüm ülkelerde, temel prensiplerin, kavramların ve genel yöntemlerin öğretilmesine ağırlık vermekte, öğrenciye, değişik koşullara kolayca uyum sağlamasına yardıma olacak bir formasyon kazandırılmaya çalışılmaktadır. Bu ise araştırmaya önem veren güçlü bir öğretim kadrosunun varlığını gerektirmektedir.

Elektrik, elektron* mühendisliği, fliri teknolojinin, her t ür » üntffm ve haberteşjin**t»t*nılerinin temelini oluştur mafcta, büoaelektrtt ^ektronik mühendisliği öğretiminin «nemini arttırmaktadır. Elektrik mühendisleri, birçok endüstri kuruluşunun üst düzey yönetiminde görev almakta ve elektrik mühendislerinin toplum yaşamına etkileri gPnden güne artmaktadır. Bu nedenle,, sosyal içerikli derslerin oranının da arttırılması gerektiği ileri sürülmektedir, ö t e yandan, bu ihtiyacı gidermek için, çok sayıda elektrik mühendisi, işletme ve benzeri kurs lara devam ederek sosyal ve yönetimsel konulardaki bilgilerini arttırmaktadırlar.

yakından izlemiş bir kişi olarak diyebilirim ki üç bölümün mezunları da aynı düzeyde başarı göstermektedirler, Genel olarak, bir bölümün mezunlarının basan düzeyini o bölümde okutulan toplam ders saati ve derslerin dağılı mından çok bölümdeki öğretim kadrosunun ve öğrenci lerin kalitesi ile çalışma ortamının elverişliliği belirlemek tedir.

TÜRKİY E'DE ELEKTRİK ELEKTRONİK VE BİLGİSAY AR MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRETİMİNDEKİ SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Ülkemizde, elektrik, elektronik ve bilgisayar mühendis leri genelde aynı kadro tarafından ve ortak ortamlarda yetiştirildiğinden sorunların da birlikte ele alınması uygun görülmüştür.

Bilindiği gibi, insanlık endüstri toplumundan bilgi toplu muna geçmektedir ve yakın bir gelecekte her türlü üretim, yönetim, öğretim ve hizmet biçiminde çok büyük değişiklikler beklenmektedir. Uluslar "BNgi Çağı"nı yaka lamada kıyasıya bir yarış içindedirler, çünkü geride kalanlar çağın da gerisinde kahnış olacaklardır. İçine girilen bu yeni çağın önde gelen yapımcılan ise elektrik, elektronik ve bilgisayar mühendisleridir. Bu nedenle, yeterli sayıda ve yeterli kalitede elektrik, elektronik ve bilgisayar mühendisine sahip olmayan uluslar çağın geri sinde kalmaya mahkumdurlar. Ne yazık ki, ulus olarak bu konuya gereken önemi verdiğimizi söyleyemeyiz.

Kaliteli elektrik, elektronik ve bilgisayar mühendisleri yetiştirebilmeyi engelleyen sorunlar ve bunların çözüm önerileri aşağıda belirtilmiştir.

Tablo 2'de Boğaziçi Üniversitesi Elektrik Elektronik Y eterli Sayıda ve Y eterli Kalitede d* öğretim

Mühendisliği, I.T.Ü. Elektronik ve Haberleşme Mühen Üyesi Y et işt iriri* Sor unu: Elektrik, Elektronik ve

disliği ve O.D.T.O. Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bilgisayar Bölümlerindeki toplam lisans ve yüksek

Bölümleri'nde okutulan toplam ders saatleri ve toplam lisans öğrenci sayısı 12.000, toplam öğretim üyesi sayısı

matematk, fizik, mekanik ders saatleri verilmiştir; uygu ise 200 mertebesindedir [4J. Buna göre öğretim üyesi

lamalar ve laboratuvar saatleri ile Rektörlük dersleri başına 60 öğrenci düşmektedir W bu gerçekten ürkütücü

Hesaba katılmamıştır. Bu 3 bölümde laboratuvariann bir rakamdır. Mühendislik öğretiminde öğretim üyesi

ağırlığı pek farklı olmamakla bhUkte O.D.T.O.'de labora başına öğrenci sayısı 15 mertebesinde olmalıdır, fakat,

tuvar sayısı daha fazladır.

değişimin çok hızlı olması nedeniyle elektrik, elektronik

••

Tablo 2

ve bilgisayar öğretimi yapan kadro kendisini hızla yeni lemek zorunda olduğundan öğretim üyesi başına öğrenci

sayısı daha da az oknabdır.

Bölüm

Toplam

Toplam Mat

(Y arıyıl x saat) Fiz.,Mek.

(Y anyıl x saat)

Mat.Fiz. MekJTop.

ao. EE

I.T.O. EH

O.D.T.Ü.EE 129

0.28

0.25

0.18

Sözü geçen bölümlerin üçünde de ders vermiş ve me zunlannın hem yurtiçi hem de yurtdışı performanslarını

Ücret Sorunu: Bugün, akademik kariyerin başlangı cındaki bir araştırma görevlisinin «İ ne geçen aylık ücret 290.000. TL en az 3 yıl kıdemi olan bir profesörün eNne geçen aylık ücret de 990.000. TL'dır. Endüstride verilen ücretler ise ortalama olarak bunların 3 katı kadardır. Bflkent Üniversitesi'ndeki ücretler de yukarda belirtilen lerin 3 katı kadardır, âynca lojman da verilmektedir.

Aşağıda açıklanacak diğer bütün imkanlar sağlansa dahi

bugünkü ücret politikası ile güçlü bir kadro oluşturmak,

var olanları da verimli olarak çalıştırmak mümkün değil

dir

.••..„

.....'•:

BLBKTRtKitÜHENDÎSLlÖÎ 3681360

öğretim elemanlarının en yetenekli mezunlar arasından seçilmesi gerekir; çünkü daha az yetenekli bir kimsenin daha yetenekli bir kimseyi lâyıkı ile yetiştirmesi bekle nemez. Bu nedenle de öğretim elemanlarına sağlanan maddi imkanlar en az endüstrinin sağladığı düzeyde olmalıdır.

Y olluk Sorunu: öğretmelerinin kendilerini yenileyebil meleri, en son gelişmeleri izleyebilmeleri için yurtiçi ve yurtdışı kongrelere katılmaları gerekir. Bir öğretim üyesi her yıl bir yurtiçi bir de yurtdışı kongreye katılabilmelidir. Bunun Jçjn de öğretim üyesi başına en az 2 milyon lira yolluk verilmelidir. Oysa son yıllarda bu rakam 200.000. TLyı aşmamıştır.

Bilgisayar Sorunu: Her öğretim üyesinin odasında merkezi bilgisayara bağlanabilen bir kişisel bilgisayar olmalı, merkezi bilgisayar da yurtiçi ve yurtdfşındaki diğer merkezlere bağlanmış olmalıdır. Sekreter Sorunu: öğretim elemanlarının makale, ra por ve kitaplarının yazımı ve diğer yazışmalar için her 5 öğretim üyesi için bir sekreter gerekir. Halen büyük bir sekreter sıkıntısı vardır, bu da öğretim elemanlarının veri mini azaltmaktadır. Bugün bir sektere Ödenen aylık 150.000. bile değildir. Bu ücretle yetenekli bir sekreteri tutmak imkansızdır; usteHk istife edenin yerine başka birini aJİMmek için Y Öttden, Maliye Bakanlığından ve Başbakanlıktan izin almak gerekmektedir. Aylar süren bu prosedürün sonunda alınan cevap da çoğu kez olum suz olmaktadır.

ğına göre alet alımları için de 2.5 milyar lira mertebesinde tahsisat verilmelidir. Oysa son 9 yıldır verilen ödenekler bu rakamın çok altında ve bazı yıllar "hiç" mertebesinde olmuştur.

SONUÇ

İnsanlık, Bilgi Çağı veya Elektronik Çağı adı verilen bir çağın eşiğindedir. Çağı yakalamayan uluslar çağdışı kalma ve dolaylı da olsa çağı yakalayan ulusların boyun duruğu altına girme tehlikesiyle karşı karşıya kalacak lardır. Bu konuda hepimize sorumluluklar düşmektedir; fakat en başta ülkemizi yönetenler gerekli önlemleri almalıdırlar. Bu önlemlerin başında, elektrik elektronik ve bilgisayar konusunda çok güçlü bir öğretim üyesi kad rosunun ve kaliteli mühendis yetiştirmeye elverişli bir ortamın oluşturulması gelmektedir. Bunun için gerekli maddi imkanlar talep edildiğinde ülkemizin en üst düzey yöneticileri, maddi imkanlarımızı^ kıt olduğu ileri sürmek tedirler. Oysa, ülkemizle benzer potansiyel» sahip diğer ülkeler bu imkanları sağlamaktadırlar. Daha da önemlisi, 1970'li yıllarda ülkemizde de üniversitelere benzeri im kanlar sağlanmıştır. En üst düzey yöneticilerimizin hızla kalkındığımızı ileri sürmeleri, fakat 15 sene öno» üniver sitelerimize sağlanan imkanların bugün sağtanamıyaca ğını söylemeleri çelişkili bir durum ortaya çıkarmaktadır.

ÖnceHMer gözden geçWk*ekgerekB örtfemter dırrmadığ'ı

takdirde ulus olarak çok ağır bir bedel ödemek zorunda

kalınacaktır. •

Dergi ye Kitap Sorunu: Dergi ve kitap alımı için üniversitelere ayrılan tahsisat sadece dergilerin abone ücretini dahi karşılamamakta, kitaplıklara kitap alına mamakladır.

Laboratuvar Aletleri Sorunu: Elektrik, elektronik ve bilgisayar teknolojilerindeki çok hızlı gelişmeler yeni ve pahalı cihazların alınmalarını gerektirmekte, ayrıca, öğrenci sayısının çok fazla olması nedeniyle hızla yıpra nan oihazlann yenilenmesi gerekmektedir. Elektrik Elek tronik ve Bilgisayar Mühendisliği bölümlerine her yıl lisans ve yüksek lisans düzeyinde 2.500 öğrenci alındı

KAY NAKLAR (1) Elektrik Mühendslifii Dergisi, 1986/6 7, (2) 'Dünyada Elektrik MühenoTsHöi Eğitimi", (çeviren: M; Y ıküz). Elektrik MOhendUfll Detgisi, 1988».

(3) A.W. Bennet, "A. Position Paper on GuktMnes for Eteo tfcal and Computer EnglnaeringEducatlon", IEEE Trans. On Edocatk». Y ol E 29, No; 3, pp. 175 177, August

"

•.

•:

(4) *1986 8Z Öğretim Y ılı Y üksek öğretim İstatistikleri,"

ÖSY M Dokümantasyon BMmi DKB 008, Âhkara 1987.

519 sicil no'lu Oyemiz Nejat OzaTı 29/6/89 da kaybettik. Ailesine ve yakınlarına başsağhğı diteriz:

sicil nolu üyemiz Kamuran GOlan'ı 29/6789 da kaybettk. Ailesine ve yakınlarına başaağlığ 7019 sicil no'lu üyemiz Nediz Habip'i 29/6/89 da kaybettik. Ailesine ve yakınlarına başsağlığı dileriz.

ELBXTRlXM0HBNDlSUÖI.imt3*>