ODA TARİHİNDEN

SUN'I PEY KLER VASITASI İLE

TELEKOMÜNİKASY ON

PEY KLERLE TELEKOMÜNİKASY ONUN MALİ PORTRESİ illetlerarası Telekomüni kasyon irtibatları günü müzde çoğunlukla klâsik metodlarla yapılmaktadır. Peyklerle Telekomünikasyonun bu sahada, ilerki senelerde, klâsik te lekomünikasyonun yerini alabilmesi için ilk şart, mevcut iktisadî dengeyi bozmamasıdır. Ancak bu takdirde kalite, kapasite, sür'at, emniyet, te sir sahası faktörleri gözönünde tu tularak bu yeni teknik imkâna doğru dönüş olabilir.

Bu bakımdan aşağıda, ICSC'**' ta rafından neşredilen dokümanlara istinaden ekonomik cephe belirtil meye çalışılmıştır.

kabul edilmiş ve senede

sermaye üzerinden %

14 lük bir randıman

farz

edilmiştir.)

b) Peyk başına düşen kontrol sistemi masrafı

c) Senelik kontrol masrafı

(kontrol sisteminin ömrü

10 sene olarak

düşünülmüş ve senede

sermaye üzerinden

%14, bakım ve işletme

fonu üzerinden de %10

randıman

tasavvur edilmiştir.)

d) Senelik toplam diğer masraflar (%10 tedbir payı dahil edilmiştir.)

3,7 1

0,28 4,3. 9,28

Nurgun AKY ÜZALP *

Buyan Elektrik Mühendisliği

Dergisi'nin 1969 yılında yayınlanan 147 148. sayısından alınmıştır.

I — Peyk Fırlatma : ( 1 >

Aşağıda belirtilen fiatlar sabit yö rüngeli peyk sistemine aittir. (Mil yon Dolar olarak)

1 —İ l k fırlatma.

a) Fırlatma ve sabit

yörüngeye yerleştirme

3,5

b) Peyk ve apoge motoru

imalâtı

2,5

c) Yörünge üzerindeki yedek peykler

d) Peykler konusunda

araştırma ve geliştirme

AS

13,5 2 — Seneye düşen masraf:

a) Senelik masraf (Peykin ömrü 5 sene olarak

II — Y er İstasyonları Kuruluş Masrafları:

Yer İstasyonunun maliyeti, istasyo nun imkânları ve teçhizatının özel liklerine bağlıdır. Bu hususlar tesbit edilmeden maliyet hakkında kafi bir bilgi edinmek mümkün değildir.

Telefon, telgraf faksimile ve data transmisyonu ile renkli ve renksiz televizyon programı nakli yapılacak bir yer istasyonunun teçhizatının çok genel olarak gözden geçirilmesi şu hususları ortaya koyar.

İstasyonun entegre bir alıcı vericı sistemi,

30 metre civarında çaplı anteni ve

reflektörü mevcuttur. Anten

kaidesinin, antenin peyke büyük bir

hassasiyetle

yöneltilebileceği

şekilde yapılması gerekir. Binanın

(*) Telekomünikasyon Y. Müh. PTT. (**) ICSC: (Intenm Communications Satellıte Committee)

(1) Bu değerler ICSC'nin 6.1.1966 ta rihli ICSC/T raporundan alınmıştır. \

382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

ilerde lüzum görülecek ilâve teçhizatı da kapsıyabileceği şekilde yapılması faydalı olur.

Alınan sinyalin alıcı teçhizatına gönderilebilmesi için lüzumlu seviyeye çıkarılması bakımından girişte 500 MHz bant genişliği ve 40 dB kazancı olan bir preamplifikatöre ihtiyaç vardır.

Bu sinyal teçhizat binasında 9 standart mikrodalga alıcısının girişine tatbik edilir. Alıcılar telefon ile, televizyon, video ve ses kanallarına göre tasnif edilmişlerdir; ve ayrıca 4 GHz'lik sinyali FM demodülatörlerine tatbik etmeden 70 MHz. frekansına düşürürler.

Göndermede ise sinyal 500 MHz,

bant genişliklı yürüyen dalgalı

tüplere ve güç amplifikatörlerine

tatbik

edilerek

dipleksörler

vasıtasiyle anten besleme konilerine

gönderilir.

Anten yan ve yükseklik açıları

bakımından

servomotörler

vasıtasiyle hareket ettirilir. Bunlara

ilâveten, istasyonda kontrol,

kumanda ve bağlantı sistemleri,

terminal ve bağlantı teçhizatı

mevcuttur.

Söz konusu teçhizatı havi bir istasyonun kuruluş masraflarının geniş ve dar olarak tahmini aşağıdaki cetvelde görülmektedir. Genel toplama, sistem tertibi, teçhizat temini, montaj, yedek malzeme, muayene ve kontrol ile lüzumlu teknik doküman tutarları da dahildir.

(Bin Dolar olarak)'3'

A — Y er ve Bina 1 Yer ve yerle ilgili formaliteler 2 Yer tetkiki 3 Plân Proje ve hesaplar 4 Yerin kullanılabilir hale getirilmesi 5 Binalar

Geniş 250 50 225 500 650

Y er ve bina toplamı

1.675

B — Anten Sistemi 1 Rekflektör, mesnet ve besleme 2 Kaide (Kuruluş ve teçhizatı) 3 Takip ve kumanda teçhizatı 4 Sistemin çalışır duruma getirilmesi, testler

Geniş 400 800 400

Anten toplamı

2.000

C — Elektronik Teçhizat 1 Preamplifikatör 2 Verici 3 Mültipleks ve demültipleks teçhizatı 4 Alıcı, modülâtör, demodülâtör, irtibatları

Geniş 200 250 300

Elektronik teçhizat toplamı

D — Test Teçhizatı 1 Peyke tevcih 2 Test teçhizatı

1.350

Geniş 150 400

Test teçhizatı toplamı

Dar — 30

122 350 425

Dar 350 700 350

1.700

Dar 175 200 250

1.125

Dar 112 300

III _ peyk Kiralama Ücreti:'2»

Bu ücret yer İstasyonlarınca teleko münikasyon peyklerinin kullanılması için ödenen ücrettir.

1 Telefon Hatları:

a) Götürü Kira Ücretleri:

(Saat 5.00 ilâ 21.00 arası, yani gün de 16 saat haftada 7 gün ve 30 gün süre ile) 4.200 Dolar.

b) Geçici Kira Ücreti:

— İlk iki gün 420 Dolar

— Sonraki sekiz gün 210 Dolar

günde günde

E — Diğer İhtiyaçlar 1 Yedek malzeme 2 Teknik eğitim 3 Doküman temini 4 İlk program çalışmaları

Diğer ihtiyaçlar toplamı

Geniş 360 150 100 300

6.485

Dar 260 112

75 200

4.811

Not: Yer istasyonunun hakiki kuruluş masrafının, geniş tahminde bulunan 6.485.000 Doları aşmama ihtimali %90, dar tahminde bulunan 4.811.000 Dolara aşmama ihtimali ise %60 dır.

(2) Bu değerler COMSATın 15.2.1968 tarihli raporundan alınmıştır.

(3) ICSC tarafından yayınlanan raporda bu değerlerin 31.12.1965 tarihinden itiba ren geçerli olacağı belirtilmektedir.

260 382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

— İlâve gün ücreti 168 Dolar

günde

2 Televizyon Kanalları:

(Renksiz televizyon ve tek yönlü ir tibat için)

a) Yüksüz saatler:

(Cumartesi Pazar 5.00 21.00, sair günler 5.00 7.00 ve 16.00 21.00 arasında)

— İlk 10 dakika 1.800 Dolar

32 Dolar

b) Yüklü saatler:

(Sair günler 7.00 16.00 arası)

— İlk 10 dakika 3.000 Dolar

48 Dolar

1966 yılı başında bu kadar yüksek olan devre kira ücretleri sonradan ucuzlatılmıştır. Bu ücretlerin önü müzdeki senelerde çok daha azala cağı anlaşılmaktadır.

CONSAT'ca yapılan tahminlere gö re ilerki senelerdeki yıllık devre kira ücretleri aşağıdaki gibi olacaktır.

1969 da 1970 da 1971 da

15.000 Dolar 12.000 Dolar 10.000 Dolar

1972 da

9.000 Dolar

1973 da

8.000 Dolar

1974 da 1975 da 1976 da

7.000 Dolar 6.000 Dolar 5.000 Dolar

"Peykler vasıtasıyle irtibat basın ve beynelmilel haber ajanslarını da yakından ilgilendirmektedir. Bu sayede ajans merkezleri ile büroları arasındaki irtibat daha kolay ve emin olacaktır. „ yönde kullanılmasına doğru geniş bir temayül vardır. Ayrıca Amerika ile Avrupa arasında televizyon irti batı, TELSTAR peyki vasıtasıyle 11.7.1962'de tahakkuk etmiş ve böylece "Mondovisyon" kurulabil miştir.

Bunlardan daha önemlisi Uzay Te levizyonunun kurulması ile geliş mekte olan memleketlerin eğitim ve kültür yönünden kendi başlarına halletmekte güçlük çektikleri mese

leler hallolmaya başlıyacaktır. Bu gaye ile bilhassa UNESCO'nun ön cülüğü ile eğitim ve öğretim vazife lerini deruhte edecek peyklerin fırla tılması öngörülmektedir.

Peykler vasıtasiyle irtibat, basın ve beynelmilel haber ajanslarını da ya kından ilgilendirmektedir. Bu saye de ajans merkezleri ile büroları ara sındaki irtibat daha kolay ve emin olacaktır. A. B. Devletleri UPI ajansı şimdiden, yalnız bu gaye için bir te lekomünikasyon peykinin atılmasını teklif etmiştir. Böylece gazetelerin birçok memleketteki haberleri günü gününe ihtiva ederek bir tek mer kezden basılmaları mümkün ola caktır.

Peykler telefoto ve teleks irtibatlarını da sağlamaktadırlar.

25.10.1962'de ilk defa TELSTAR' vasıtasiyle New York'tan gönderilen bir sinyal Fransa'da Nice şehrinde bulunan bir cihazın hareketini sağlı yarak peykler vasıtasiyle uzaktan kumandaya imkân vermiştir.

Peykler vasıtasıyla dakikada mil yonlarca kelime ve rakamın bir nok tadan diğer bir noktaya gönderilme si imkânı ortaya çıkmıştır. Halen ve endüstri gayeleri ile A. B. Devletleri ile Avrupa arasında, dakikada 3300 kelime sür'atında yapılan tranmis

PEY KLERLE TELEKOMÜNİKASY ONUN ROLÜ VE PORTRESİ

Peyklerle Telekomünikasyon saha sında son birkaç senede elde edilen tecrübe göstermektedir ki, bu me todla gayet çok sayıdaki enformas yonun yeryüzünün herhangi bir noktasına ucuz, emin ve kaliteli bir şekilde götürülmesi mümkün ol maktadır.

Bu yolla klasik telekomünikasyon sahaları işletilerek telefon, telgraf, radyo ve televizyon irtibatları sağla nabilmektedir. Milletlerarası telefon irtibatına günden güne artan ihtiyaç karşısında peyklerin en fazla bu

382 ELEKTRİK /% S\ MÜHENDİSLİĞİ £i\3X.

yonu cevap veren elektronik hesap makinaları kullanılmaktadır.

Bu imkânların gemi ve uçakların emniyeti için kullanılması yönünde gayet mühim çalışmalar yapılmak tadır. Nazari dahi olsa, yeryüzünde ki bütün uçak ve gemilerin bir tek yerden idare edilmeleri, kendilerine bir tek yerden yön verilmesi sahala rında şimdiden araştırmalar mev cuttur.

Milletlerarası önemli konferanslar da, konuşmacıların konferans yeri ne gitmeksizin, bulundukları yerden konuşmalarını yapmaları yakın ge lecekte mümkün olacaktır.

Tek bir merkezde bütün dünya ar şivlerinin toplanması dahi söz konu sudur.

Şüphe yokki, peyklerle telekomüni kasyon, bütün sahalarda en çeşitli hizmetleri sağlıyabilecek imkâna sahiptir. Gerek hava, gerek deniz seyrüseferinde, gerekse diğer branşlarda lüzumlu meteoroloji da talarının bir anda bir noktadan diğe rine ulaşabilmesi de yine peyklerle telekomünikasyon sayesinde ta hakkuk etmiştir.

Bütün bunlar, peyk tekniğinin inki şafı ve Telekomünikasyona tatbiki ile elde edilen neticelerdir. Fakat bu gelişmenin menfi cephesi de vardır. Bu geniş imkânların zararlı gayeler için kullanılması da mümkündür. Bu yolla progpaganda ve reklâm yapı labilir. İstenmemesine rağmen bir elektronik cihaz harekete geçirilebi lir veya durdurulabilir.

Tabiatiyle peykin askeri gaye ile de kullanılması mümkündür. Meselâ, SYNOM II peyki, başlangıçta Afri ka'nın Atlas Okyanusu kıyısında iken, Büyük Okyanus üzerine geti rilmiş ve Amerikan Millî Savunma sınca kullanılmıştır. Aynı şekilde TELSTAR II. RELAY ve SYNCOM III peykleri Amerika Birleşik Devlet leri ile Vietnam arasında kullanıl maktadır.

Bütün bunlar göstermektedir ki, peyk tekniği telekomünikasyona maniasız ve başka türlü elde edil mesine imkân olmayan geniş ufuk lar açmıştır ve bu imkânlar yakın gelecekte bütün cepheleri ile kulla nılacaktırlar.

EK INTERLSAT'A ÜY E MEMLEKETLER (KASIM 1968}

1 Almanya 2 A. B. Devletleri 3 Arjantin 4 Avusturalya 5 Avusturya 6 Belçika 7 B. Arap Cumh. 8 Brezilya 9 Cezayir 10 Çin 11 Danimarka 12 Endonezya 13 Pas 14 Fransa 15 Filipinler 16 Güney Afrika 17 Habeşistan 18 Hindistan 19 Hollanda 20 İspanya 21 İsveç

22 İsviçre 23 İtalya 24 İngiltere 25 Iran 26 Irak 27 İrlanda 28 İsrail 29 Japonya 30 Kanada 31 Kenya 32 Kore 33 Kolombiya 34 Kuveyt 35 Libya 36 Liechtenstein 37 Lübnan 38 Halezya 39 Meksika 40 Honaka 41 Nijerya 42 Norveç

43 Pakistan 44 Panama 45 Peru 46 Portekiz 47 Seylan 48 Singapur 49 Sudan 50 Suriye 51 Suudî Arabistan 52 Şili 53 Tanzania 54 Tayland 55 Tunus 56 Türkiye 57 Uganda 58 Ürdün 59 Vatikan 60 Venezüella 61 Yemen 62 Yeni Zellanda 63 Yunanistan

FİRMALARA ÇAĞRI

Y ENİ ÜRÜNLERLE İLGİLİ BlLGlLERl BİZE ULAŞTIRIN... Y AZALIM,

18 BİN ELEKTRİK MÜHENDİSİ ÜY EMİZE TANITALIM.

Elektrik Mühendisliği Dergisi

262 382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ