İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ 2KABLOLU TV SİSTEMİNDE, DAĞITIM TEKNİKLERİ VE PROJELENDİRME ESASLARINA İLİŞKİN NOTLAR

KABLO TV SİSTEMİ NEDİR?

H er gün evimizde izlediğimiz Radyo ve TV yayınlarının; ha vadan antenlerle alındığı ve dağıtıldığını basitçe biliyoruz. Havadan alınan bu yayınların alınabil mesini sınırlayan en önemli sorunlar dan biri, yayın sayısıdır.

Türkiye gibi coğrafyası engebeli bir

ülkede bu sorun daha da önemlidir.

Herhangi bir yayının istanbul'da ha

vadan yayımını ele alarak konuyu aç

KABLOLU maya çalışalım. Bugün TV 2 yayını istanbul'da 5 veri

ciden yayımlanmaktadır. Birbirini gö

TV SİSTEMİNDE, ren ve görmeyen yerleşim birimlerine bu yayınların aktarılması bunların bir birine karışmaksızın yayının her tek

DAĞITIM TEKNİKLERİ VE rarında farklı frekanslar kullanarak alı cılara ulaştırılması başlı başına bir so rundur. TV 2'nin istanbul'da 5 ayrı

PROJELENDİRME vericiden alıcılara ulaştırılmaya çalışıl dığı ve bu işlemin 4 TV yayın istasyo nu için yapıldığı düşünülürse 5 verici

den 20 ayrı kanalda (20 ayrı frekans

ESASLARINA İLİŞKİN la) yayın verilmek zorunda kalındığı görülür. Buna birde TRT dışındaki ya

yınların verilmeye başladığı düşünü

NOTL A R lürse o bölgede TV cihazından alış için her türden zorluğun başlayacağını bilmek gerekir, ilaveten belediye hiz

meti olarak algılanan uydulardan alı

nan yayınlarında transpozerler aracı

Selçuk ESEN (*)

lığıyle verilmeye başladığını düşünür sek sorunun boyutu için tek bir şey

söylenebilir. FREKANS KİRÜLİĞİ

SUNUŞ

Yani artık TV'den alınan bu yayınlar birbirine karışacak interfranslar ve

harmoniklerin getireceği problemler

Uzun bir süredir Türkiye'nin gündeminde yer alan Kablo TV konusunda, nedeniyle bir an net olan resim bir an

meslektaşlarımızın ve kullanıcıların bir çok noktada aydınlatılması gerektiğine sonra bozulacak, bazen hiç izlenmez

inanıyoruz. Konu on bilinmeyeni olan bir denklem çözümü veya uzay tekno lojisinin karmaşıklığı içinde bir problem değil, ancak eğitim ve uygulama ku rumlarımızın konu ile ilgili suskunlukları ve bilgisizliklerin, ukalalığı, bu basit konuyu karıştırıp bir curcunaya çevirmiş durumda. Dolayısıyla konu karmaşık bir biçim almış, bazı kişi ve kurumlarda bu durumdan çıkarları doğrultusunda yararlanmaya başlamıştır.

Konuyu derinliğine bilenlerin suskunluğu, ihmalleri uzun bir süredir bu konuyu işleyememiş olmaları ise en büyük kusurları olmuştur. Kablo TV sistemine ilişkin ülkemizde iki üç yıldan bu yana yapılagelenlerin yanlışlıklarını giderip bundan sonraki yıllarda yapılacakları düzeltmek konu ile ilgili, bilgili meslek taşlar yetiştirmek ve kullanıcıları aydınlatabilmek için bundan sonra yapılacak çalışmaları yoğunlaştırmak gerektiği açıktır.

hale gelecektir. Bunlara ülkemizde şimdiye kadar hiç bir şekilde belli bir standardı olmayan malzeme ile yapı lan alış ve dağıtış sistemlerini ve ele manlarını katarsanız seyredilenin an cak CÜMBÜŞ olacağını bilmek için kahin olmaya gerek yoktur.

işte havadan yapılan yayınların bu sı kıntılarından kurtulabilmek için uygu lanan tekniklerden biri bu yayınları birbirine karışmayacak şekilde bir Alış Veriş (HEAD END) istasyonunda düzenleyip kablolarla uygun teknikleri

Yalnız bilmek gereken en önemli noktanın konuyla bizim kadar Mimar ve İn kullanarak evlerimizdeki TV cihazları

şaat Mühendisi arkadaşlanmızında ilgilerinin bulunduğudur. Bu konuda bizim na getirmek işinin bütününe KABLO

doğru bilgilenmemizin bu kesime de yansıyacağına inanıyoruz.

TV sistemi denmektedir.

(*) BİL TEK LTD. ŞTİ.

223 MÜHENDİSLİĞİ

KABLO TV TEKNİKLERİ VE ÖZELLİKLERİ:

Bilinmesi gereken en önemli husus lardan biri bu sistemin alt yapısının mevcut alt yapılarla uzaktan yakından ilgisinin olmadığıdır. Kullanılan malze mesinden dağıtım tekniğine kadar. Hatta evlerimizde kullandığımız TV alıcılarına kadar.

Şimdi bu kadar farklı olduğunu söyle diğimiz bu sistemi; mevcut sisteme ara sıra dönerek, açıklamaya başla yacağız.

• TV CİHAZI

En önemli unsurlardan biri olan ve hemen herkesin gözden uzak tutma ya çalıştığı evlerimizdeki TV cihazları nın bu sistemle adaptasyonu sorunla rını sıralayalım.

Türkiye'de havadan yayınlar VHF III (171 224 MHz) ve UHF (470 860 MHz) bandlarında yapılmaktadır ve

kullanılan 12 milyona yakın vericinin rüleceği gibi UHF bandının altındadır.

%99'u bu bantları alabilecek özellik S bandının küçük frekanslı olması; işa

tedir. Oysa Kablolu TV yayın bandı retin daha uzak noktalara koaksiyel

için özellikle ayrılmış bantlar vardır ve kablo ile daha kolaylıkla taşınmasını

bu bantlardan Kablolu Yayın yapılma sağlar. (Kablo TV sisteminde temel

sı gerekmektedir. Bu bantlara SPE esasın, işaretin mümkün olduğunca

CIAL BANT , ÖZEL BANT (S BAN uzaklara en az devre elemanı kullana

DI) denilmektedir.

rak taşımak olduğunu en önemli nokta

Havadan yayın bandı olan VHF l lll ve olarak işaret edelim.)

UHF bandı, Kablolu yayın sisteminde Bu ve benzeri sıralanabilecek daha kullanılmazlar, kullanılmak zorunda birçok nokta nedeniyle Kablo TV sis kalındığında ise Kablolu TV'deki ka teminde S bandı kullanılır. Tabiatıyle S nalların havadaki yayın bantları dışın bantlı bu yayınların TV alıcılarından alı da planlanarak karışıklıklar önlenir. nabilmesi için S bandlı bir seçicisi olan Böyle olmaması halinde TV alıcıları TV cihazına ihtiyacı olduğu açıktır. aynı frekansta (Havada ve kablodaki) iki yayını üst üste izlemek durumunda Kısaca Kablolu TV'nin izlenebilmesi kalabilir. Havadaki yayınlardan daha için TV cihazlarının; aşağıdaki özellik fazla sayıdaki yayını Kablolu TV ile lerden birine sahip olması gerekir.

dağıtmayı planladığımıza göre VHF I a S bandı seçiciliğine sahip olması,

III bandlarına bu yayınları sığdırmak b Mevcut TV'lerin seçicilerinin S

(11 kanala) mümkün değildir.

bandı seçici özelliği olan bir tünerle

Kablolu TV için seçilen ÖZEL BAND

değiştirilmesi,

LAR TABLO 1'den incelendiğinde gö c Mevcut TV'lere S bandını; /UHF

Kanalelnteilung

Channel allocation

Organisation canal

Bareich

Bild tr*g*r

TV bands

Bande

Ch. Cana!

Channel lrequency

Limites canal

Picture carrief

Porteuse knage

Sound carrier

Porteuse son MHz

Standard B+G

Europe

Unterer Sonder kanalbereich (USB)

Midband channels

Canaux speciaux (de 118 â 174 MHz)

S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S 10

47 54 54... 61 61... 68

•

118...125 125.132 132...139 139.146 146...153 153...160 160...167 167.174

48 25 55İ25 62,25

119,25 126,25 133,25 140.25 147,25 154,25 161,25 168,25

53 75 6075 67,75

124,75 131,75 138,75 145,75 152,75 159,75 166,75 173,75

III Oberer Sonder

6 7 8 9 10

S 11

174...181 181...188 188...195 195 .202 202.209 209...216

C 10...££0 223.230

230...237

175,25 182,25 189,25 196,25 203,25 210,25

224,25

231,25

180,75 187,75 194,75 201,75 208,75 215,75 yy) 7ç C£r.,f J 229,75

236,75

Btreich kanaberech (OSB) Supeiband channels Canaux speciaux (de 230 â 300 MHz)

Ervveiterter Sonder katıaberech (ESB) Ertended süper band channels Canaux speciaux (de 300 â 450 MHz)

IV

S 12 S 13 S 14 S 15 S 16 S 17 S 18 S 19 S 20

S 21 S 22 S 23 S 24 S 25 S 26 S 27 S 28 S 29 S 30 S 31 S 32 S 33 S 34 S 35 S 36 S 37 S 38

21 •22 23

Kanat granzan

237...244 244.251 251.258 258.265 265.272 272...279 279.286 286.293 293 300

302...310 310...318 318...326 326.334 334.342 342.350 350.358 358.366 366.374 374.382 382.390 390 398 398.406 406...414 414...422 422.430 430...438 43S...446

470.478 478...486 486.494

Blld trâger

Ton trager

238,25 245,25 252,25 259.25 266,25 273,25 280,25 287,25 294 25

243,75 250,75 257,75 264,75 271,75 278,75 285,75 292,75 299 75

303,25 311,25 319 25 327^25 335,25 343,25 351,25 359,25 367,25 375,25 383,25 391,25 399,25 407,25 415,25 423,25 431,25 439,25

308,75 316,75 324 75 332İ 75 340,75 348,75 356,75 364,75 372,75 380,75 388,75 396,75 404^75 412,75 420,75 428.75 436,75 444,75

471,25 479,25 487İ25

476,75 484,75 492,75

224 382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

veya (VHP) bantlarından birine çe virici konvertör ilavesi.

Bunun dışında Kablolu TV'den verilen

yayınların, mevcut TV'lerle tümünün

izlenmesi mümkün değildir.

/

at

\

• BİNANIN TV DAĞITIM SİSTEMİ

Kablo TV sisteminde karşımıza çıka cak önemli sorunlardan birisi de bina için TV dağıtımıdır.

Bina veya apartmanda Kablolu TV sisteminin bağımsız olarak TV prizine kadar ulaşması zorunludur. (Telefon sistemi gibi) Bunun sağlanması da bugünkü TV dağıtım sisteminden farklı bir dağıtım sisteminin gerçekleş tirilmesi demektir.

Mevcut binalarda halen çatı katından tüm dairelerdeki prizlere uğrayarak geçen paralel veya yıldız paralel dağı tım sistemi kullanılmaktadır. Kablo TV sisteminde yalnızca Yıldız dağıtım sis temi ve geliştirilmişi kullanılacaktır. (BAK ÖRNEK PROJE)

fi

1*

y

» =8 z

Bl

IT

TT

Jo U U H ı • uneı MIM«ı

n.

C|

rf

3İ m attt* w

" 1!

Yeni Kablo TV sisteminin bina içine kadar aboneye teker teker dahili ko giriş kapısından giren Ana Dağıtım aksiyel kablo çekilecektir. kablosu; bina içinde uygun bölücülerle Henüz telefonların salkım saçaklığın bölünerek her aboneye bağımsız ola dan yeni yeni kurtulan binalarımız; te rak ulaşacaktır. Bir apartmanda istekli lefon kablosunun en az 20 katı kalın

Bareieh V

24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37

494.502 502. 510 510.518 518...526 526r..534 534 .542 542.550 550...558 558.566 566...574 574.582 582...590 590 598 598.606

Bild trâgor MHz

495,25 50325 511İ25 519,25 527,25 53525 543^25 551,25 559,25 567,25 575,25 583,25 591 25 599^25

Ton trâgsr

500,75 508 75 516*75 524,75 532,75 540 75 548,75 556,75 564,75 572,75 580,75 588,75 596 75 604,76

606.614

607,25

612,75

614.622

615,25

620,75

622.630

623,25

628,75

630.638

631,25

636.75

638.646

639,25

644,75

Jl]

(ma RUA

RA7 OK

04b.. DO4

D4/,cÖ

654.;.662

655,25

662.670

663,25

Weitere Kanâle in S MHz Abstand other channels wıth 8 MHz spacing autres canaux avec espacement de 6 MHz

774...7B2

775,25

780,75

782.790

783,25

788,75

790...798

791,25 • 796,75

798...806

799,25

804,75

806.814

807,25

812,76

814 .822

815,25

820,75

822.830

823,25

828,75

830.838

831,25

836,75

838.846

839,25

844,75

846.854

847,25

852,75

854.862

855,25

860,75

Bamieh

Kanal gr»nz»n MHz

Bild trâgsr MHz

Standard L'

49,00.57,00

55,75 49,25

53,75.61,75

60,50 54,00

57,00.65,00

63,75 57,25

III

174,75.182,75 176,00 182,50

182,75. .190,75 184,00 190,50

190,75.198,75 192,00 198,50

198,75.206.75 200,00 206,50

206,75.214,75 208,00 214,50

214,75.222,75 216,00 222,50

Standard L

Kanal, Kanalgrenzen und

Bildtrâgerfrequenz siehe Standard

GEurope

Tontrâgerfrequenz =

Channel, cnannel bandwidth and

pıcture carrıerfrequency, see

Standard G Europe

• Sound carrler frequency =

IV/V Canal, limites cana I et frequence pour poneuse image, voir Norme europeenne G Fr6quence pour poneuse son = Norme europeenne 11 MHz

382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

U LLLLLL VLUı/LJl

226 382 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

@ £=fc

dığında (bir kurşun kalem kalındığın da) Koaksiyel Kabloların arap saçı dokusunun içinde kaybolacaktır. Bina içinde bu koaksiyel kablolar dairelere nereler kolay bulunursa oralardan gi riverecektir.

Bunun getireceği en büyük sakınca ise bu yayınların çok kolayca bir başkası tarafından izinli izinsiz kullanılmasına açık olması olacaktır ve bunu merkez den kontrol etmek mümkün olmadığı için dağıtım kaliteside bozulacaktır. Mevcut binalarda bu problemi çöz menin bugün için yolu da yok gibidir. Ancak belli bir süre tanınarak istekleri karşılayacak projeler, ilgili kurum ta rafından verilmek veya tümüyle yapıl mak kaydıyle zorlanabilir. Ancak bu nun yapılabirliğinin, ne denli zor oldu ğu da açıktır.

Bundan sonraki yapılacak binalarda; hem Kablo TV aboneliğine, hem TRT yayınını almaya uygun projelerin ger çekleştirilmesi zorunlu kılınıp denetle nebilir. (BAK ÖRNEK PROJE) Ancak iki yıla yakındır konu gündem de olmasına karşın, çağdaş şehirler yapanlar bile hala eski projeleri uygu lamaya devam etmektedirler. Konuya ilişkin çizilmiş olan örnek projenin farklı dağıtımlara göre çeşitlemesinin yapılacağı ise açıktır. Projenin esasını; hem kablolu dağıtım sistemini, hem havadan yayını almaya herkesin kolaylıkla seçme hakkını ver mesi oluşturmaktadır. Projelerde seçi len malzemelerin tatbikatta mutlaka kullanılması gereklidir. Bunun da ya pımdan sonra özel ölçü aletleri ile kontrolünün belli kuruluşlarca yapıl ması mutlaka istenmelidir. Gerek projenin, gerek uygulamanın sağlıklı olarak yapılıp yapılmadığı mutlaka Meslek Odalarınca denetlen melidir.

Kablo alt yapılarının artık eskisi gibi bir boru atıp gitmekle bitmediğini gerek meslektaşlarımız, gerekse mimar ve inşaat Mühendislerince iyice kavran malı tesisat kanalı düşüncesi uygula malarda artık hayata geçirilmelidir. Böyle bir sistemin projelendirmesinin esasları, Ana dağıtımdan bina için deki dağıtıma kadar kullanılan mal zemelerin teknik özellikleri ile doğru dan ilgilidir.

Sn. RUHSAR KAZAK'ın bu konularla' ilgili deri: toplu bilgilerin bir özeti olan bu sayıdaki yazısı konu ile ilgilenenle re ışık tutacaktır.