VESTEL VE MONİTÖR TESİSİ

VESTEL VE

MONİTÖR TESİSİ

Fatln Yücel*

Vestel Monitör Fabrika Müdürü Manisa

• 7 / * 386 ELEKTRİK / O MÜHENDİSLİĞİ

ÖZET

Yazıda Türkiye'nin önde gelen elektronik firmalarından biri olan VESTEL, genel olarak kısaca tanıtılmış ve daha sonra firmanın fabrikalarından biri olan Monitör Tesisi ağırlıklı olarak incelenmiştir. Ayrıca, Avrupa Bilgisayar Pazarında yaşayabilmenin gerekleri üzerinde de kısaca durulmuştur.

1. GİRİŞ

Avrupa elektronik pazarlarında rekabetin hızlandığı bir ortam da, Türkiye bu alanda birkaç yıldır kazandığı yeri korumak için bir çaba içindedir. POLLY PECK ŞİRKETLER GRUBUNUN bir üyesi olan VESTEL de Türkiye'nin bu pa zarda önemli bir yer elde etmesine öncülük etmiş bir firma olarak üzeri ne düşen görevi yapmak için gerekli alt yapıyı hızla tamamlamaya çalışa rak pazara sunmakta olduğu ürün yelpazesini sürekli artırma ilkesi ile üretim yapmıştır. Bu amaçla öncelik le televizyon üretimi başlamış ardın dan müzik setleri, mikrodalga fırın ve bilgisayar ekranları gelmiştir. Bu ara da gerek ürün kalitesini artırabilmek ve gerekse ürün maliyetini kontrol al tına alabilmek için şirket bünyesinde üretim bölümlerine yan sanayi gibi hizmet veren çeşitli birimler oluştura rak düşey entegrasyona gitmiştir. Bu birimlerin arasında, plastik enjeksi yon, baskılı devre üretimi, otomatik

dizgi, boya ve serigrafi sayılabilir.

Kuruluş çalışmaları 1984 yılında ya pılan VESTEL, aynı yılın sonlarında ilk TV ve VCR üretimine başlamıştır. Daha sonra, 1985 yılında resmi açı lışı yapılmış ve aynı yıl müzik seti üretimine de geçilmiştir. 1987 yılın da Mikrodalga Fırın Fabrikası, 1989 da Monitör Fabrikası ve 1990 yılında da Buzdolabı Fabrikası ile VESTEL ürün yelpazesini genişletmiştir. 1987 yılında 9.000.000.000. TL olarak tescil edilen sermayesi daha sonra 1990 yılında 150.000.000.000 TL"ye yükseltilmiştir. Aynı yıl içinde % 18 lik bir bölümü halka satılan şirket hisseleri o tarihten bu yana İstanbul Borsasında işlem görmektedir.

Şirketin genel merkezi İstanbul'da fabrikalar ise Manisa'dadır. Manisa Organize Sanayi Bölgesinde üç ayrı yerde olmak üzere toplam 400.000 m2 lik bir kapalı alana sahip olan VESTEL bu bölgede televizyon, mü zik seti, bilgisayar monitörü, mikro dalga fırın, otomotik çamaşır maki nası ve buzdolabı üretimi yapmakta dır.

Yaklaşık 4000 çalışanı ile bugün Türkiye piyasasında çok önemli bir yere sahip olan VESTEL, 1987 yılın da başlattığı ihracat atağı ile Avru pa'da da kendisine küçümseneme yecek bir yer edinmiştir. Televizyon ve müzik seti üretiminin yarısını, bil gisayar monitörü üretiminin ise tü münü ihraç eden VESTEL bu görü nümünü koruyabilmek için bir yan dan sürekli yatırım yapmış ve diğer yandan da gelişen teknolojiyi izleye bilmek için AR GE çalışmalarına bü yük önem vermiştir. Şirketin geliş mesinin temel nedeni de AR GE ça lışmalarına verilen önem ile ürün ta sarımının VESTEL bünyesinde ya pılmış olmasıdır.

2. ARAŞT1RMA GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI

Tasarım yapmadan pazarda pay kapmanın olası olmadığı gerçeğine

inanan VESTEL kuruluşundan bu ya na ürünlerinin tasarımının VESTEL mühendislerince yapılması için çaba harcamıştır. Kuruluş yıllarında gerek bir Kore firması ile ve gerekse bir İn giliz firması ile ortak çalışma yaparak bu firmaların tasarımlarını üreten VESTEL bu yöntemle kazandığı bilgi birikimini' 1987 yılından itibaren ürün tasarımını şirket içinde yapma yolun da kullanmaya başlamıştır. Yine aynı tarihlerde bilgisayar monitörü projesi ortaya çıkmış ve VESTEL, Televiz yon tasarımı için bir AR GE bölümü kurmuştur. Yazımızın bundan sonra ki kısmı VESTEL Monitör Tesisinin çalışmalarına ayrılmıştır.

alışverişi gerekmekte ve bunun do ğal sonucu olarak ta monitör üreti cisi bilgisayarlar konusunda bir çe şit eğitim almaktadır.

VESTEL Monitör Tesisi de bilgisa yar dünyasının devlerinden birisi ile 1987 yılında yaptığı anlaşma ile bu dünyanın kurallarını öğrenmeye ve onlarla iç içe yaşamaya başla mıştır. Bu ilk proje VESTEL Moni tör Tesisi için otomotik olarak bir "know how" yaratmıştır. Her ne ka dar proje, belirlenen süreden uzun sürmüşse de üretime geçildiğinde

3. MONİTÖR TESİSİ

Monitör Tesisi VESTEL'in televizyon, müzik seti ve mikrodalga fırın fabri kalarından sonra oluşturduğu ve müşteri elektroniğinden çok profes yonel elektronik kapsamında değer lendirilmesi gereken bir tesistir. Her şeyden önce üretilen monitörler doğ rudan kullanıcıya sunulamamakta ve fakat bir bilgisayar üreticisinin bilgi sayarı ile kullanılabilmektedir. Bu ne denle, üretilecek cihazların teknik özellikleri müşteriler tarafından yani bilgisayar üreticileri tarafından belir lenmektedir. Durum böyle olunca monitör üreticisi ile bilgisayar üretici si arasında çok yakın bir teknik bilgi

386 ELEKTRİK " 7 7 MÜHENDİSLİĞİ / /

ortaya, bu uzun ve yorucu çalışma nın bir sonucu olarak, oldukça yük sek kalite seviyesinde ve tüm Avru pa'da pazarlanabilen bir ürün çık mıştır.

3.1. MONİTÖR AR GE ÇALIŞMALARI

Monitör Tesisi AR GE kadrosu, müşterileri ile yaptığı ortak çalış malar sonucu, bir monitör tasarla mak için gerekli yöntemi kendi özel koşullarını gözönünde tutarak, çı karmıştır. Buna göre müşteriyle ya pılan ön anlaşmayla birlikte, aşağı da basit tanımları verilen aşamalar Monitör Tesisinin bu yöntemini açıklamaktadır.

A. Prototip örnekleri : 5 10 adet. Elle yapılmış plastik ön ve arka ka paklar, içine yerleştirilen ve yine el le yapılan baskılı devreden oluşan ve müşteri teknik özelliklerine uy gun monitör örnekleri.

B. Mühendislik örnekleri: 50 100 adet

Prototip örneklerinin müşteri tara

fından incelenmesinden sonra müşterinin ilettiği olumlu ve olum suz görüşler göz önünde bulundu rularak yine elle hazırlanan örnek ler. Bu aşamada plastik kalıpların tasarımları kesinleşerek kalıpların siparişleri yapılır. İlk parça listesi de bu aşamada çıkarılır. Ayrıca, müşteri bu örnekler ile gerek elekt ronik testlere ve gerekse mekanik testlere başlar. Ayrıca, bu örnekle rin belirli bir kısmı hesaplanan MTBF (hatalar arası ortalama za man) değerini kanıtlamak için ısı odasında ge rektiği kadar çalıştırılır.

C. Tasarım Onay ör nekleri : 300 • 400 adet.

Kalıpçıdan alı nan ilk baskı örneklerinin ge rek müşteri ve gerekse VES TEL mühendis lerince onay lanmasından sonra hazırla nan bu örnek* lerde plastik ve metal parçalar kalıplardan el de edilen par

çalardır. Elektronik devreler ise bu aşamada son durumunu alır ve par ça listesi kesinleşir. Müşteri bu ör nekleri kendi bilgisayarı ile birlikte kullanarak güvenilirlik (reliabilKy), çevre (environmental), manyetik (EMC) ve güvenlik (safety) testlerini uygular. Bu aşamada müşterinin onayını alan ürün tasarım olarak ta mamlanmış ve üretime hazır duru ma gelmiş demektir.

D. Üretim Onay Örnekleri 1000 1500 adet

Tüm teknik onaylardan geçmiş par ça listesi kesinleşmiş ve uluslarara sı standart onaylarını almış olan ürün bu aşamada artık seri üretime uygunluğu açısından test edilmekte dir. Gerek üretim kolaylığı ve gerek se az sayıdaki örneklerle yakalana mama olasılığı bulunan hataların or taya çıkması için yapılan bu üretim seri üretimin tam bir kopyasıdır ve bu örnekler müşteri onayını aldıktan sonra piyasaya sunulacak şekilde hazırlanır. Bu aşamada istatistiksel proses kontrolü da uygulanır.

3.2. ULUSLARARASI ONAY ÇALIŞMALARI

Günümüzde, Avrupa'da bilgisayar ve çevre birimleri satabilmenin en önemli noktası çeşitli ulaslararası standart kuruluşlarından onay al maktır. Bu amaçla Almanya'da VDE ve TUV, İngiltere'de BSI, Kuzey Av

78 386 ELEKTRİK M ÜHE NDİ SL İ Ğİ

rupa Ülkelerinde SEMKO, DEMKO gibi kuruluşlar hizmet vermekte ve monitörler çeşitli yönleriyle test edil mektedir. Bu kuruluşlar geçmiş yılla rın deneyimlerini de değerlendirerek kendilerini sürekli yenilemekte ve yeni teknik zorunluluklar getirmekte dirler.

1992 yılından itibaren tüm Avru pa'da geçerli olacağı düşünülen yeni özellikler aşağıda sıralanmıştır. Oto riteler bu tip monitörlere "Green Mo nitör" "Yeşil Monitör" adını vermişler dir. Tamamen Ergonomi kurallarına göre hazırlanan yeni özellikler şun lardır.

1. Titreşimsiz (Flicker Free) video. 2. Antistatik kaplamalı ekran. 3. Düşük frekans manyetik radyasyondan arınmış operasyon. 4. Yansımasız ekran. 5. Ergonometrik plastik kutu.

Ülkemizde, bu kuruluşlar seviyesin de test yapabilen ve onay veren her hangi bir kuruluşun olmaması ve ay rıca şirketlerin yüksek maliyet yü zünden böyle bir laboratuvar kura mamaları nedeniyle testlerin yurt dı şında yapılması zorunluluğu doğ maktadır.

VESTEL de diğer ürün tasarımların da olduğu gibi monitör tasarımında da aynı yolu izleyerek standart onaylarına başvurmadan önce tasa rım örneğini Avrupa'daki bağımsız laboratuvarlara götürerek gerekli testleri yapmaktadır. Ancak, bu konu hem zaman kaybına hem de kaynak israfına neden olmaktadır.

3.3. GÜVENİLİRLİK (RELIABILITY)

Büyük bilgisayar fir

maları ürünlerin gü

venilirlik dereceleri

konusunda da olduk

ça

duyarlıdırlar.

Ürün güvenilirliğini

ölçmek için çeşitli

yöntemler kullanıl

maktadır. VESTEL

de halen monitör

sattığı büyük müşte

risi ile bu konuda

çok yakın bir ilişki içi

. ne girerek gerekli

eğitimi almış ve ma

kin» parkını kurmuş

tur.

Güvenilirlik testleri aşağıda belirtilen

testlerden oluşmaktadır ve aylık üre

tim esas alınarak yapılmaktadır.

1. Vibrasyon Testi Haftflda 6 adet monitöre vibrasyon makasında iki eksende olmak üze re titreşim uygulanmaktadır.

2. Atma (Drop) Testi Haftada 6 adet monitöre atma (drop) testi uygulanmaktadır.

3. Isı Testi Günde 5 monitör, ısısı 40°C olan ısı odasına konularak 10 gün süreyle çalıştırılmaktadır. Bu işlem ayda 75 monitör test edilene kadar devam etmektedir.

4. istatistiksel Proses Kontrol (SPC) Günde 25 monitör üretim hattından alınarak ekran testi uygulanmakta dır. Bu testte ekran üzerindeki çeşitli

VESTEL Monitör Tesisi Kalite Güvence Sistemini uygulayan ve bu amaçla müşterileri ile sürekli birlikte çalışan bir tesistir. Bu amaçla uygulamaya koyduğu

Toplam Kalite Kontrolü adı ile anılan sistem için gerekli eğitimler de yapılmaktadır.

paternlerde ölçülen çeşitli paramet reler daha sonra bir bilgisayar prog ramı yardımı ile histogramlar, x (or talamalar) ve R (menzil) tabloları oluşturmaktadır. Bu tablolar üretimin kontrol altında olup olmadığını gösterir ve kapabili te değerini verir. Ayrıca, tablolar dan elde edilen grafikler yardımı ile de hata oluşumları önceden tahmin edilebilir. Zaten bu tekniğin temel amacı hata oluşumunu önceden tahmin edebilmektir. 5. Ara Proses Kontrolları Üretimin her aşamasında örnekle me yöntemi ile çeşitli parçalar alı narak amaca uygunluk testi yapıl maktadır. 3.4. KALİTE GÜVENCESİ VESTEL Monitör Tesisi Kalite Gü vence Sistemini uygulayan ve bu

386 ELEKTRİK 7 A MÜHENDİSLİĞİ f Jj

amaçla müş

terileri ile sü

rekli birlikte

çalışan bir te

sistir.

Bu

amaçla uygu

lamaya koy

duğu Toplam

Kalite Kontro

lü adı ile anı

lan sistem için

gerekli eğitim

ler de yapıl

maktadır. Bu

sistemin te

mel amacı

"Sıfır Hatalı

Üretim" felse

fesidir.

Bu sisteme yönelik çalış maların ve fel sefenin başka bir yazıda açıklanmasın da yarar var dır. Ancak, şu kadarını belirtmek gerekir: Halen yürütmekte olduğu Kalite anlayışı ile VESTEL Monitör Tesisi ürün hata oranını çok düşük seviyelere indirerek müşterisinin güvenini ka zanmıştır. Bunun en önemli gös tergesi de müşterinin, VESTEL monitörlerini herhangi bir kalite kontrol işlemi yapmadan kullanıcı ya sevk etmesidir.

3.5. ÜRÜNLER

VESTEL Monitör Tesisinde halen üç model üretilmektedir.

1.12" Monokrom VGA İHRAÇ 2. 12" Monokrom VGA YERLİ 3. 12" Monokrom TTL YERLİ

Yıllık 200.000 adetlik üretim kapa sitesine sahip olan tesisin üretimi nin büyük bir çoğunluğu ihraç mo deli olan 12" Monokrom VGA mo nitördür.

Ayrıca 1992 yılında gerek iç piya saya ve gerekse dış piyasaya su nulmak üzere 14" renkli VGA ve SVGA monitörlerin tasarımı ta mamlanmıştır.

4. SONUÇ :

VESTEL, bir yanda televizyon, mü zik seti, beyaz eşya gibi müşteri elektroniği konusunda üretim ya parken bir yandan da monitör üreti mine soyunmuştur. Bilindiği gibi, VESTEL bu konuda tek üreticidir ve bunun çeşitli sıkıntılarını yaşa maktadır.

Bilgisayar sistemlerinin hızla geliş mesi sonucu ekran duyarlılığı art mış ve monitörde kullanılan ele manlar özel nitelikli elemanlardan seçilmeye başlanmıştır. Bu durum özellikle sargılı elemanlar konusun da ülkemizde yeterli yân sanayi bu lunmaması ya da tek bir üreticinin kapasitesinin bu yari sanayiyi yete rince besleyememesi nedeniyle ol dukça önemli bir sorun yaratmakta dır. Oysa çoğu Uzak Doğu'da bulu nan rakiplerimizin bu sorunları he men hemen yok gibidir. Üstelik he men yakınlarında bulunan yan sa nayi firmaları nedeniyle örnek te min etmeleri çok kolay olmakta ye istedikleri özellikleri firmalarına yaptırabilmektedirler.

Çok önemli olan bir diğer konu ise

bilgisayar ve çevre birimleri üreten lerinin Avrupa Topluluğu ülkelerin ce, müşteri elektroniği ürünlerinde olduğu oranda korunmamasıdır. Bir başka deyişle Uzak Doğu firma larına bilgisayar ve çevre birimleri için uygulanan gümrük oranı tele vizyonlar için uygulanan orana gö re çok düşüktür. Bu nedenden pek çok Avrupa firması monitör üretimi ni durdurmuştur. Bugün Avrupa'da renkli monitör üretimi yapan ancak bir kaç tane firma vardır. Monok rom monitör üreten tek firma ise VESTEL'dir.

Bu durum yalnız VESTEL'e değil diğer Türk firmalarına da Avrupa'ya daha çok satabilmek için bir fırsat yaratmaktadır. Ancak Uzak Doğu firmalarının çok düşük fiyatlarla Av rupa'ya mal satmakta olduklarını ve bu firmalarla rekabet edebilme nin oldukça güç olduğunu gözardı etmemek gerekir. Bu konuya ışık tutabilmek için ayrı bir inceleme yapmak gerekir. Dünya bilgisayar pazarı, bilgisayar sistemleri ve mo nitör tasarımı ile ilgili bilgilerin de iş lenebileceği böyle bir incelemenin derginin bir başka sayısında yer al ması yararlı olacaktır.

80 386 ELEKTRİK M ÜHE NDİ SL İ Ğİ