1977’den Bir Kesintinin Öyküsü

E. Orhan Örücü Elektrik Mühendisliği Dergisi Yayın Kurulu Üyesi

13Temmuz 1977 gecesi Amerika’da New York şehrinde 2.5 saat süren bir elektrik kesintisi yaşanmış ve 9 milyon kişi elektriksiz kalmıştır. Tahmini zararın 350 milyon ABD Doları olduğu söylenmektedir. Kesintinin nedenleri ve bir daha olmaması için hem akademik hem de mühendislik açısından harekete geçilmiştir. Akademik olarak G. L. Wilson, P. Zakaras tarafından yazılan makale IEEE Spectrum Dergisi’nin ìubat 1978 tarihli sayısında yayımlanmıştır. (C.15, No: 2, S.38-46) Bu makalede olaylar dakika dakika anlatılmıştır. Adı geçen makale, EMO Üyesi Metin Beynam tarafından Türkçeleştirilmiş ve Elektrik Mühendisliği Dergimizin 291-292. Sayısı’nda, 1982 yılında yayımlanmıştır. 31 Mart 2015 tarihinde ülkemizde yaşadığımız kesintinin ardından tarihsel bir deneyim olarak yararlı olacağı düşüncesiyle yeniden yayımlamaya karar verdiğimiz bu yazı incelendiğinde yaşanan kesintinin nasıl bir netlikte ve açık bir şekilde tüm dünyaya yayıldığı görülecektir. Ülkemizde bu tip kesintilerde neler yaşanıyor, bir de bunlara bakalım. İlk büyük kesinti, 1999 yılında yaşanan Gölcük-Marmara Depremi’nde oldu. Enerji nakil hatlarının direkleri yıkıldı ve benzeri bazı fiziki durumlardan dolayı genel bir çökme oldu. Arızalı kısımlar ayrılarak, kısa sürede, sorunlu yerler hariç olmak üzere sistem devreye alındı. Bu tip doğa olaylarından gereken teknik ve idari dersleri aldık mı derseniz; alınmadığına emin olabilirsiniz. İkinci büyük kesinti 1 Temmuz 2006 tarihinde oldu. Ege Bölgesi’ndeki 13 ilimiz, 6 saat enerjisiz kaldı. Bu çökme için bazı raporlar ve açıklamalar yapıldı ise de girişte bahsettiğimiz netlikte bir çalışma duymadık. Var idiyse de kamuoyu ile paylaşılmadı.

Üçüncü kesinti tam bir facia oldu. 31 Mart 2015 tarihinde yaşanan bu kesintiden bu yana en bilimsel açıklama “Personel fazla risk almış” oldu. Personel ileride risk almazsa ne olacak? TEİAì danışmanları, danışman firmalarının bir takım çalışmaları olduğu söyleniyor. Kamuoyuna açıklanan bir rapor henüz yok. TEK’e/TEİAì’a yıllardır (1968 yılından bu yana) danışmalık yapan Prof. Dr. İng. F. İliceto’nun 2006 kesintisinden sonra bir takım önerilerde bulunmuştu. Acaba danışmanın önerileri dikkate alınmadı da, tam da söylediği ve dikkati çektiği noktalardan mı çökme yaşandı bilmiyoruz. Bizim ihtiyacımız olan, 1977 yılındaki Newyork’ta yaşanan kesintiye ilişkin bu yazıdaki gibi net ve saptırmalardan uzak, dakika dakika bir değerlendirme. Dil ve anlatım bakımından günümüze uymasa da anlatılan konu, hem böyle bir olayın nasıl çok detaylı olarak incelendiğini göstermesi açısından, hem de olayın çok şeffaf olarak dünyaya anlatılmış olması açısından geçmişten güzel bir örnek olması nedeniyle yazıyı dergimize yeniden koyuyoruz.

Yeniden yayımladığımız makale, ülkemizde olan çökmenin üzerinden iki aya yakın bir zaman geçmiş olmasına rağmen hala teknik bir açıklama yerine; “fazla risk almak” şeklinde açıklanmış olmasının olayın özüne inecek şekilde incelenmediğini de anlatmış olabilir. Bu yazı yaşanan bu tip olaylara nasıl yaklaşılacağı konusunda adeta bir ders notu gibi. Anlayana…