TÜRK ELEKTRİKÇİLİĞİNİN KURUCUSU:Ord. Prof. BURHANEDDİN SEZERAR

mezür elektrik hakkında bizlere verdiği hiç te azımsanmıyacak bilgiler bir tarafa bıra kılırsa, bunlardan çok daha mühim ve belki de hiçbir Üniversitede oğretılemiyen ve Bur han Hocamızın şahsı ile kaim bulunan bir çok şeyler öğretmiştir.

O, bizlere insan olmayı, nefse itimadı, fazileti, memleket sevgisini, mütevazı ve fe ragatkâr olmayı ve fakat asla köleliği kabul etmemeyi, mükemmel bir mürebbi, emsalsiz bir pedagog olarak öğretmesini bilmiştir. Her birimiz kabiliyetimiz nisbetinde insanlığın bu iyi hasletlerinden neler elde edebilmiş isek bunun büyük payını Hocamıza borçlu yuz.

O'ndan hiç korkmaz her derdiğimizi ko layca açabilirdik. Kendisini müşfik bir baba gibi sever, sayar, itaat ederdik. Cüssesi ile münasebeti bulunmayan hassas ve rakık kal binin kırılmasından en çok korkardık. Bir çok hocalanm için his ettiğim halde, bütün Mühendis Mektebi hayatımda, yalnız bir bayram günü Burhan Hocamın Boğaz için deki evine giderek onun mübarek ellerinden öpmeye cesaret edebildim dersem, O'nun biz lere ne kadar yakın bulunduğunu daha mü şahhas ifade etmiş olurum.

Kendine has yumuşak ve birazda gevrek sesiyle, yine kendisine has bir tabiri olan «Ûğlum ı...» diye söze başlar ve meselâ elek trik mühendisliğini «bu meslek ne oldurur ve nede oldurur.» diye verdiği nasihatlarile biz leri hayatta çok ilen şeyleri beklememeğe ve karşılaşacağımız hayatın, kendisince malum olan, binbır cilvelerinden bedbinliğe düşme memize elinden geldiği kadar gayret ederdi.

Hayvanlardan en çok sevdiği at olduğun dan adeta elektrik ölçüsünün kilovat yerine beygir olmadığına esef ederdi Bütün misal lerini de ne yapar ne eder at üzerine verirdi. Meselâ türbinle atın münasebetini düşünmek kolay olmamakla beraber Hoca bir çok cahil ustaların türbin regülator1 erini gevmedikle rini, ıllada el ile idare etmek merakında bu lunduklarını ve bu suretle fenni reglaj yeri

ne kendi gönüllerine göre reglaj yapmayı tercih ederek türbin regülatörünü tahrik eden kayışı attıklarını ve binnetıce türbinia ambalmanına sebep olduklarını söyler \e bunun «tıpkı atın yularını başına atmaktan ye onun önüne geleni tekmeleyerek koşma ya başlamasından farkı yoktur,» diye izah ederdi. Elektriğin hayvanların ölümüne daha kolay sebep olduğunu söylerken, daha aşağı gerilimde ölen hayvanları söylemez «meselâ at 30 volt da ölür.» dediğini Hocayı tanıyan bir çok arkadaşlarımız bilirler.

Kendisi devrinin biricik elektrik mühen disi bulunması ve DoLmabahçe sarayına bile bir hayli hâdiseli olarak daimî ceryanla ilk defa elektrik verme işini bile bizzat yapmış olması itibarıle, o devirdeki her elektrik ka za, arıza ve hâdiselerine, ya ehlivukuf, mü dakkik veya mütehassıs sıfatlarıle vakıf ol muş bulunması, ona'bitmez tükenmez hoş ve nahoş elektrik hâdiselerinin misallerini ka zandırmıştı. Bunları yerleri geldikçe tatlı, tat7ı anlatır ve ibret almamızı temine çalı şırdı.

Teknik Üniversite Burhan Hocanın ölü mü ile, memleketimizin elektrik tarihini ve insanlık idealinin emsalsiz mütevazi ve müş fik sımasını gaybetmekle telâfisi imkânsız bir üzüntü duyduğu gibi, O'nun biz' talebeleri kalblenrnizden birer parçanın koparılarak toprağa verilmesi gibi bir boşluğu daima acı acı his edeceğiz.

r Tanndan rahmet dilediğimiz ve O'nun eifstun insanlık vasıflarım, ruhlarımızı aydın tutıcuk bir meş'ale p.ıhı daima yad ederek ruhunu şad etmek islediğimiz, Burhan Ho camızı bir kerre daha hatırlamak ve anmak için kaleme elman şu bir kaç satır yazının, O'nun pek az da olsa anlatılmasına kifayet etmıyeceğım biliyorum. Ancak bu aczimi, Hocayı sevfnlerin tevazıüanna sığınarak iti raf ederken, hepimizle beraber olan merhu mun ruhu şad olması için O'na lâyık insan lar olmağa çalışmamızı teklif ediyorum.

TÜRK ELEKTRİKÇİLİĞİNİN KURUCUSU:

Ord. Prof. Burhaneddin Sezerar

İstanbul Teknik Üniversitenin «Elektrikçi Burhan hocası» rahmetli Ord. Prof. Bürha neddın Sezerar 1886 yılında istanbul'da dün yaya gelmiştir. Terekki mektebinden aliyyül derecesinde ve Galatasaray Sultanisinden üçüncü dereceden şahadetname almıştır.

Yüksek tahsilini Fransa'da yapmıştır. En tegral ve diferansiyel hesap Mekanik ile Ge nel Fizik sertifikalarını kazanmakla 1911 se nesinde Paris Üniversitesinden lisansiye un vanını almağa muvaffak olmuştur. Ayrıca, meşhur Prof. P. Janet'nin Müdürü bulundu

E. M. M — 19 20

ğu Yüksek Elektrik Mektebine de devam ede rek 1912 senesinde Elektrik Yüksek Mühen •dıs'iği diplomasını almıştır.

Bu mektepte göstermiş olduğu başarılı çalışmalardan sonra 1912 1913 öğretim yılın da Elektrik Makineleri Deneylerinde Muavin olarak çalışmış ve Profesör Chaumat'nın ken disine vermiş olduğu tasdiknameye göre, bu müddet zarfında «çok kıymetli hizmetlerde» bulunmuştur.

Fransa'dan memleketimize avdetinde ilk vazife olarak Medine i Münevvere'ye çağırıl mış ve Turbe ı Şerifi elektrikle donatmıştır. 1914 senesinde, İstanbul Darülfünunda Mate matik ve Fizik derslerinin Muallim Muavinli ğine tâyin edilmiştir Aynı sene, Mühendis Mektebi Elektrik Dersi Muallimliği de uhdesi ne verilmiştir.

Bu mevkilerde, gerek bilgisiyle, gerekse kabiliyetiyle kısa bir müddette temayüz etmiş ve 1915 de Darülfünunda Muallimlik derece sine yükselmiştir.

O esnada Evkaf Nezaretinde ihdas olunan Elektrik Mühendisliğinde bulunmuş ve bura da «fevkalâde sayı gayretine» ve «elektrik te sislerinin kurulmasında göstermiş olduğu faa liyet şayanı takdir bulunmasına binaen» Hey'eti Fenniye Müdüriyetindeki vazifesinden başka Üsküdar Kısıklı tramvaylarının Baş mühendisliğine terfi ettirilmiş ve Üsküdar tramvaylarını bizzat kurmuş ve işletmiştir.

1924 yılında Darülfünunun Fen Fakülte sinde, Muallimlikten Elektro teknik Müder ris'ığıne terfian tâyin edilmiştir Rahmetli Burhaneddın Sezerar, Fen Fakültesinde, Prof. Hüsnü Hamıdin ve arkadaşlarının gayretleriy le kurulmuş olan Elektromekanik Enstıtüsü' nün en kuvvetli temelini teşkil ediyordu. Bir çok talebeler, bu Enstitüye sırf Burhan Hoca nın şahsiyeti dolayısıyle kaydoluyorlardı.

Enstitüdeki derslerinden maada Burha neddın Sezerar Yüksek Mühendis Mektebin deki derslerini de ihmal etmiyordu ve 1932 yı lında bu Mektepte de, Muallimlikten Müder risliğe terfi ettirilmiştir.

1934 senesinde Fen Fakültesindeki Elek tromekanik Enstitüsü, Elektrik ve Makine Şu besi ismiyle, Yüksek Mühendis Mektebine naklolunduğu zaman. Profesörler Meclisi bu Şubenin başına tereddütsüz olarak Müderris Bûrhaneddin Sezerar'ı getirmiştir. Rahmetli nin bu Şube için tertiplediği öğretim program ları ve kurmuş olduğu Lâboratuvarlar, bugün kü İstanbul Teknik Üniversitesinin Elektrik ve Makine Fakültelerinin esas nüvelerini teş kil etmiştir.

E. M M. — 19 20

Memleketimizde, Elektrik mevzuları üze rinde yazılan ilk ciddî eserler Ord Prof. Bur haneddın Sezerar tarafından telif edilmiştir. Tedrisat hayatında neşrettiği eserlerin sayısı 10 u aşmaktadır. İlk zamanlarda, eski harfler le yazdığı ve Elektrik enerjisinin istihsali, da ğıtımı ve kullanışı ile ile ilgili 4 kitaptan baş ka, son senelerde ilmin ve tekniğin en yeni esaslarınla uygun «Elektrik ölçmeleri» adlı 2 ciltlik i gayet mufassal ve çok kıymetli bir eser yayınlamıştır.

Hayatının en canlı ve en feyizli senelerini tamamıyle tedrisata hasreden Rahmetli Bûr haneddin Sezerar hiç bir zaman pratik saha sından uzak kalmamıştır. Evkafta İnşaat ve Tamirat Mudüruyetındeki Elektrik Mühendis liğinden başka, Saraylar Müdürlüğünün Elek trik işlerini de tedvir etmiştir. Daha elektriğin ne olduğunun bilinmediği bir zamanda birçok yerlerin elektriklenmesi onun tarafından ba şarı ile'yapılmıştır. Yıldız ve Dolmabahçe Sa raylarının tenvirat tesisattan onun eseridir; İstanbul'u ziyareti sırasında bunları gören es ki Alman İmparatoru hayranlığını ifade et mekten kendini alamamış ve rahmetliyi bir nişanla taltif etmiştir.

Ord Prof Burhaneddın Sezerar gerek Trakya'da ve gerekse Anadolu'da birçok şehir ve kasabaların elektrifikasyon projelerini de yapmış ve bunları bilfiil tatbik ettirmiştir. Bu münasebetle birçok Be^dıyenin Elektrik Müşaviri olmuştur Tatbikî sahada göstermiş olduğu muvaffakiyetli faaliyetten dolayı elek trikle ilgisi olan herkese kendisini tanıtmış tır.

Gayet geniş bir pratik ve derin bir tecrü beye dayanmış olan Ord. Prof. Blırhaneddin Sezerar derslerini daima realiteye istinat et tirmiştir. Anlattığı her teknik mesele için canlı bir misal vermeden geçmezdi. Bu sebep ten ta7 ebelerin alâkasını en çok çeken hoca lardandı.

Talebeyi evlâtları gibi sayar ve severdi. Talebe de onu yalnız bir «Hoca» değil aynı za manda bir «Baba» gibi telâkki ederdi.

Burhan Hoca, bugün herkesçe memleke timizde «Türk elektrikçiliğinin banisi» olarak tanınmaktadır Yanında çalışanlar için tüken mez bir feyiz kaynağı olmuştur. Bilgisi ile, tecrübesi ile, ıtıdaH ile kendisine daima mü racaat edilen bir hakem mevkiinde bulunu yordu.

Onun gibi her bakımdan olgun bir insa nın vefatı gerek Teknik Üniversite gerekse Memleket için telâfisi imkânsız bir kayıptır.

Ord. Prof. BURHANEDDİN SEZERAR'ın ESERLERİ (Kronolojik sıra ile)

MÜTEVAZİN ELEKTRİK. I. Cilt. İstanbul 1930 Yüksek Mühendis Mektebi Matbaası. 600 s. şekilli. k Nafia Vekâleti Yüksek Mühendis Mek tebi Kütphanesi: 3.

TATBİKİ ELEKTRİKTEN ELEKTRİKLİ CER İstanbul 1936, Yüksek Mühendis, Mektebi Matbaası. 228 s. şekil ve cetvelli. k Nafia Vekâleti Yüksek Mühendis Mek tebi Kütüphanesi: 25.

TATBİKİ ELEKTRİKTEN ELEKTRİKTE TA KAT VE SARFİYAT MESAHASI VE TEN VİR USULLERİ. İstanbul 1936, Yüksek Mü hendis Mektebi Matbaası. 104 s. şekil ve cetveli. * Nafia Vekâleti Yüksek Mühendis Mek tebi Kütüphanesi: 33.

TATBİKİ ELEKTRİKTEN KUDRETİ ELEK TRİKİYE İSTİHSAL VE TEVZİİ. İstanbul 1937, Yüksek Mühendis Mektebi Matbaası, 250 s. şekil ve cetvelli, 2 planş.

* Nafia Vekâleti Yüksek Mühendis Mek tebi Kütüphanesi: 36.

TATBİKİ ELEKTRİKTEN ELEKTRİĞİN SA • NAYİDE KULLANILIŞI. İstanbul 1938, Yüksek Mühendis Mektebi Matbaası. 197 S., 263 şekil * Nafia Vekâleti Yüksek Mühendis Mek tebi Kütüphanesi: 41.

ELEKTRİK ÖLÇMELERİ I Cilt. İstanbul 1949, Üçler Basımevi vn + 334 s. 238 şekil. * İstanbul Teknik Üniversitesi Kütüpha nesi : 197.

ELEKTRİK ÖLÇMELERİ II. Cilt. İstanbul 1949, Üçler Basımevi, vn + 474 s., 329 şekil. k İstanbul Teknik Üniversitesi Kütüpha nesi : 219.

ELEKTROTEKNİK NOTLARI (Doç. Süreyya Elbi ile müştereken) İstanbul 1951, Teknik Üniversite Matbaası, vııı + 436 s. 304 şe kil. it İstanbul Teknik Üniversitesi Kütüpha nesi : 240.

FEN DÜNY ASININ İKİ BÜY ÜK KAY BI

Ernesi LAWRENCE ve, Frederic JOLIOT

Dr. Muammer ÇETtNÇELİK

Y. Müh Dr.

İlim âlemi son günlerde birbiri ardısıra iki büyük Atom âlimini kaybetmiş bulunu yor. Bunlardan birisi, 27 ağustos 1958 çar şamba akşamı bir ameliyat neticesinde Bir leşik Amerika'da «Pablo Alto» hastanesinde gözlerini kapayan meşhur Amerikan fizikçisi Dr. Ernest Lawrence'dir. 29 yaşında iken ilk atom parçalama makinası olan (Cyc'otron) u icadeden Lawrence, son zamana kadar Berke ley'deki Calıfornıa Üniversitesinin Radyasyon Lâboratuvarı direktörü idi, ve geçen ağıstos ayında Cenevre'de toplanan «Nükleer İnfilâk ların İlmî Deteksıyonu Milletlerarası Kongre si» ne katılmıştı. Lawrence'in yalnız atom transmütasyonlan sahasında değil, fiziğin tıp ve' biyolojiye tatbikinde de beşeriyete büyük hizmetleri dokunmuştur. Diğer â im ise, 14 Ağustos 1958 perşembe akşamı Paris'teki «Saint Antoine» • hastahanesinin «Peyrot» pavyonunda Losemi'den mustarip olauk ve fat eden, fransız atom fizikçisi Dr. Frededic Joliot'dur. Radyumu keşfeden meşhur fizikçi lerden Pierre ve Marie Curie'nin damadı olan

Jolıot, Nükleer Fizik sahasındaki çalışmalariy le ve «Sun'î Radyo aktivite» nin keşfi ile şöhret kazanmıştı. Son ana kadar «College de France» da ve «Sorbonne» da profesörlük edi yordu Bu her iki âlim de Nobel mükâfatını kazanmışlar ve Atom bombasının keşfinde büyük rol oynamışlardır.

E mest Orlando LAWRENCE; 8 Ağustos 1901 de, Birleşik Amerika'nın «South Dakota» eyaletinin (Canton) şehrinde dünyaya gel miştir 1840 ta Amerika'ya hicret eden Nor veçli bir aileye mensup olan Lawrence'in an nesi Gunda Regina ve babası da maarif mü fettişi Cari Gustavus'dur. 1918 19 ders yılın da Minnesota eyaletinin (Northfield) şehrin deki «St. Olaf's» kollejinde okuduktan sonra gene «South Dakota» ya dönmüş ve 1922 de buradaki Eyalet Üniversitesini bitirmiştir. Bundan sonra Minnesota Üniversitesinden (M A.) derecesini alan Lawrence, bir yıl ka dar, 1923 24 ders yılında, Chicago Üniversi tesinde okudu ve daha sonra da doktora nam

E. M M — 19 20