SEVERN VE WYE NEHRİ ATLAMA PROJESİ

Necati TÜRKERİ T. Müh. San. Vek.

İngiltere'nin en büyük atlama projesi olan Severn ve Wye nehirlerinin enerji nakil hat tile katedilmesi işi ile ilgili çalışmalar sûr'atle ilerlemektedir. Tesis ve inşasına üç ay kadar önce başlanmış olan bu atlama projesinde 275 kv. luk çift devre ile Melksham ve Mon mouth noktalarının irtibatlandınlması derpiş edilmiştir. Atlamanın her iki ucundaki enerji nakil hatları da 275 kV. tur ve beher faz için her birinin kesiti 258 mm2 olan SCA nakil kullanılmıştır. Her devrenin enerji' taşıma ka pasitesi 375 MW. civarındadır. Bu atlama pro jesinde ikisi taşıyıcı ikisi ankraj olmak üzere dört direk kullanılması derpiş edilmiştir.

Atlamanın mevkii müstakbel Severn as ma köprüsünün 274 metre kadar mansap ta rafında olduğundan estetik mülâhazalar dola yısiyle en yüksek pilon sun'î bir ada üzerine yerleştirilecektir. Böylece en büyük açıklık taki şehrin asma köprüsünün hatlarını muntazaman takip edebilecektir. Bu atlamada kullanılacak olan SCA özel bir nakil olup bil hassa kopma gerilmesinin çok yüksek oluşu dolayısiyle ayrı bir hususiyet arzetmektedir. Nakil kesitinin büyüklüğü dolayısiyle her bir fazda sadece bir tek nakil kullanılmakta ve at lama Jmtidadınca nakilde hiçbir ek bukjnmı yacak şekilde gerekli tedbirler alınmış bulun maktadır. Uçlarda tazyikli tipten klamp kul lanılacaktır. Nakilin ağırlığının mûtad harici fazla oluşu dolayısiyle tel çekme ameliyesinde klâsik usullerin tatbikine cevap vermemekte dolayısiyle hususî bir tekniğe müracaat edil mesi icabetmektedir. Bu husustaki çalışma lar bir hayli ilerlemiş olmakla beraber henüz neticelere varılamamıştır. Atlama direklerinin her birinde 4 takım 275 kV. luk sis tipi cam izolatör zinciri paralel olarak kullanılmakta dır. Zincir elemanlarının sonunda yüklerin homojen olarak tevziini sağlamak maksadile özel bir bağlama tertibatı düşünülmüştür.

Ankraj pilonlannda ise 8 adet 275 kV. luk durdurucu tipi izolatör zinciri paralel olarak kul'anılacaktır. Pek tabiî olarak bu elemanla rın sonunda da özel bağlama tertibatı yer ala caktır.

Bilindiği üzere son zamanlarda koruma nakilsız pek çok atlama tesis ve inşa edilmiş tir. Bunlar arasında en önemlileri Messina ve

Cadiz atlamalarıdır. Bu gibi hallerde son za manlarda oldukça fazla ilgi toplayan Dr. Al berto Toscana teorisi hesaplarda esas alın maktadır. Ancak teorinin pek yeni oluşu dola yısiyle bazı çevrelerde tereddütle karşılan maktadır. Esasen bu tip atlamalar henüz uzun bir işletme devresinden geçmemişlerdir. Nite kim İngiltere'deki bu en yeni atlama projesin de dahi muhafazakâr görüş hâkim olmuş ve koruma teli kullanılması emniyet bakımından daha uygun mütalâa edilmiştir. Koruma teli nin tepe açısı 275 kV. sistemin diğer kısım larında olduğu gibi 45° seçilmiştir. Bütün na killer yağ emdirilmiş olacak ve Stockbridge tipi amortisörlerle teçhiz edilecektir. Nakiller alüminyum alaşımından yapılmış koruyucu lara geçirildikten sonra taşıyıcı izolatör zinci ri pabuçlarına oturtulacaktır.

En yüksek pilonun oturtulacağı sun'î ada precast betondan yapılmış halkaların üst üste yerleştırilmesile husule gelecek beş ayaklı bir betonarme platformdan ibaret olacaktır. Di ğer atlama pilonu sun'î kayalık bir zemin üze rine oturtulacaktır. Ankoraj pilonlan için blok temeller kullanılacaktır.

Pilonlar büyük bir kısmı yüksek gerilmeli olmak üzere köşebent profilinden imal edile cektir.

Projenin tesis ve inşa işinin bir kaç ay içerisinde ikmal edilebileceği tahmin edilmek tedir.

Şimdi bu atlama ile ilgiM bazı değerleri aşağıya veriyoruz:

Atlamanın toplam uzunluğu En büyük açıklık (Severn nehri üzerine isabet eden kısım) Birinci Ankraj açıklığı ikinci Ankraj açıklığı Pılonların toprak üstü yükseklikleri :

Sun'î ada üzerindeki pilon Diğer atlama pilonu En büyük açıklıktaki sehim Nakil ile nehir arasındaki asga ri mesafe (Bahardaki med ce zirde) Birinci ankraj püonunun yük sekliği

3658 metre

1630 » 850 » 1178 »

149 » 144 » 81 »

41,5 »

54 »

İkinci ankraj pilonunun yük

sekliği

•

33 »

Nakiller SCA : •

Toplam çap

43 mm.

Çelik kısım

91 X 2,85 »

Alüminyum kısım • 78 X 2,85 . »•

Hesapla bulunan kopma gerilmesi Müsaade edilen azamî cer Sun'î adadaki pilonun ağırlığı İkinci atlama pilonunun ağırlığı Birinci ankraj pilonunun ağırlığı İkinci ankra] pilonunun ağırlığı

104 ton 38 » 197 » 189,5 » 65,8 » 31,7 »

Senkron makina akım diyagrdmı nın çizimi, statik ve dinamik stabilite sınırlarının tâyini

Muzaffer CANAY Doç. Y. Müh.

Bu yazıda en genel hali ile senkron ma kinaların akım diyagramı ele alınacak ve bu nun çizimi için çok basit bir konstrüksiyon verilecektir. Ayrıca statik stabilite ve dinamik stabilite sınırlarının tâyini için çizim yolları gösterilecek ve bütün hesap PER ÜNÎT sis temi üzerine bina edilecektir. PER ÜNÎT hesap sistemi malûm olduğu üzere zamanı mızda haklı bir kıymet kâzanrmş bulunmak tadır.

ŞEKİL : 1

° 1 — Senkron maklnalann vektör diyag ramı :

Akım diyagramına geçmeden önce böyle bir diyagramın izahını kolaylaştıran ve çizim esaslannı veren bazı bağlantılan senkron ma kina vektör diyagramından çıkarmamız gere kiyor. Senkron makinalan en genel hali ile kapsıyan bir vektör diyagramı Şekil: 1 de gö rülmektedir. 'Bu diyagramdan aşağıdaki ta nınmış ifadeler kolaylıkla yazılabilir. d ekseni için

— USin6 = — Xq.iq + R. id (la)

q ekseni için

E — UCosS c= R.iq + xd.id

(1 b)

İki dik eksen sistemi içerisinde yazılmış olan bu eşitliklerden maksadımıza uygun hiç bir akım diyagramı çıkartılamaz. Zira bir akım diyagramında id ve iq gibi akım kom ponentleri yerine i hat akımının kendisinin bulunması gerekir, i Akımının ölçülebilmesi ve bir mâna ifade etmesi yanında id' ve iq komponentleri pratik mühendislikte hiç bir O ek Sen t m § n a taşımazlar.

Şimdilik kabul edelim ki, şekildeki E vek törü yerine E* zahirî elektromotor kuvveti ve rilmiş olsun: Aynı şekilden görüldüğü üzere 'bu durumda