YENİ ELEKTRİK SATIŞ TARİFELERİ

Yeni Elektrik Satış Tarifeleri

Korkut ONGUN

Y. Müh. - E.İE

Devlet işletmelerinin kendi kendilerine yeter durumda çalışabilmeleri ve açıklarının artık devlet tarafından kapatılmamasına karar verilmesi üzerine 2 Haziran 1958 tarihinde Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu satmakta olduğu çeşitli kömür cinslerinin fiyatını yükseltti. Uzun yıllardan beri yılda 80 -100 milyon lira kadar açık veren işletme bu suretle bu açıklarını karşılamak ve birikmiş borçlarını ödemek imkânına sahip oluyordu.

Ekim 1957 tarihinde Kuzey - Batı ve Batı Anadolu sistemlerinden elektrik alan belediyelerin elektrik satış fiyatlarında % 20-30 nisbetınde bir indirme yapılmıştı 2 Haziranda yapılan kömür zammı bu belediyelere elektrik satan Etibank'm toptan satış fiyatını artırmasına sebep olacağı gibi aynı belediyelerin kendi üretimlerinin de fiyatının artmasına sebep olacak ve dolayısıyle abonelere satış fiyatı yükseltilmek icap edecekti Bu düşüncelerle 2 Haziranda elektrik işletmelerinin kullandığı kömüre zam yapılmamasına karar verildi. Bunlar eski fiyatlardan kömür almakta devam edeceklerdi. Ancak kömür fiyatlarının artması üzerine kömürle çalışan taşıt araçlarında (meselâ Demiryolları) taşıma ücretlerini artırdılar. Elektrik üretiminde kömür kullanma ve kömürleri demiryolu ile taşınan işletmelerin elektrik üretiminin mal oluş fiyatı da tabiatıyle bir miktar yükseldi.

4 Ağustos 1958 de dövizlere pirimli kurun tatbik edilmesine başlanması ve l Mart 1959 da Devlet işletmelerinde çalışan memurların aylık ücretlerine % 43 zam yapılması hakkındaki kanunun kabulü üzerine bütün işletmelerin maliyetleri esaslı surette değişti.

Yeni duruma uyabilmek maksadıyle kömür işletmeleri 2 Haziranda tatbik etmeye başladığı kömür fiyatlarını elektrik işletmelerine de teşmil etmek mecburiyetinde kaldı. Bu suretle teşekkül eden yeni kömür fiyatları büyük elektrik isletmelerinde Tablo - I - deki değerleri almıştır.

Etibank Kuzey - Batı Anadolu Elektrik İstihsal ve Tevzi Müessesesi yukarda anlatılan sebeplerle toptan elektrik satış fiyatlarını" değişen şartlara uydurmak maksadıyla yeni bir satış tarifesi yaptı. Yeni tarifenin tespitinde aşağıdaki prensiplere uyulmaya çalışıldı.

1 - Tarife işletmenin masraflarını karşı layacak nısbette olmalı ancak satış imkânla rını azaltmamalıdır.

2 - Tarife elektriğin fazla kullanılmasını teşvik edecek tarzda tertiplenmelidir. Bu mak satla tarife iki terimli (takat ve enerji için ayrı fiyatlar) yapıldı. Takat ve enerji mik tarları arttıkça fiyatları ucuzlamaktadır.

3 - İşletmeye yüklediği külfet bakımın dan aynı şartlan haiz olan müşterilere aynı tarifeler tetkik edilmelidir.

4 - Tarife müşterilerin kendi üretimleri ile rekabet etmelidir.

5 - Maliyet unsurlarında vuku bulacak fiyat değişmelerinin tarifeye aksettirilmesi mümkün olmalıdır. (Bu hususta yalnız kö mür fiyatlarındaki değişme gözönüne- alın mıştır)

Bu esaslar içinde yapılan Etıbank'ın müşterilerine toptan satış tarifesi Tablo II de gösterilmektedir.

Belediyeler l Mart 1959 dan önce Etibank'tan elektriği 3 üâ 11 krş/kWh dan alıyor ve abonelerine satıyorlardı Toptan alış fiyattan bu yeni tarife ile 8,5 ilâ 21 kuruş oldu. Bu sebeple Belediyelerin de kendi perakende satış fiyatlarında bir değişiklik yapmaları gerekti.

Etıbank'tan enerji alan belediyelerde satış tarifesi beş ana guruba ayrılarak değerlendiirldi. Bunlar;

I - Meskenler II - Ticarethane ve resmi daireler III - Umumi tenvirat IV - Adi küçük sanayi V - Hususi büyük sanayidir.

Bu grublarda da şimdiye kadar kullanılan umumiyetle tek fiatlı tanfelerden daha ilen bazı yenilikler yapıldı, önce her grub için en az sarfiyat garantileri tesbit edildi Bu suretle herhangi bir kimsenin abone olup şebekeye bağlanmakla işletmeye yüklediği külfetlere daimi iştiraki temin edilmiş oluyordu. Ticarethane ve resmi dairelerin ancak puvant

saatlan içinde elektrik kullandıkları gözönüne alınarak en yüksek tarife bunlara ve sonra sırasıyla- meskenler, adi küçük sanayi ve hususi büyük sanayie daha aşağı fiyatlar tespit edildi. Hususi büyük sanayie hemen hemen Etibank'ın belediyelere tatbik edeceği tarifenin aynı tatbik edilmesi uygun görüldü. Çünkü belediyeler bunların eş zaman puvantlannın bedelini Etibank'a ödemelerine karşılık bu abonelerden ayrı ayrı puvant takat veya sözleşme takati parası almaktadırlar. Buradaki dağılma Belediyenin bu maksatla yaptığı masrafları karşılamaktadır. Ayrıca enerji sarfiyatlarının üst üste binmesinin yarattığı ucuzluktan da belediyeler faydalanmış olacaklardır.

Orta büyüklükte yedi belediye elektrik işletmesinin tarifesinde ayda kullanılan enerjinin kademeli olarak artışıyla kWh fiatlan da düşüyordu. Böylece fazla sarfiyatlarda elektrik fiatlan ucuzlamış ve elektriğin kullanılışının artırılması temin edilmişti. Yalnız umumi tenvirat tek fiatlı idi.

Diğer büyük ve küçük belediyelerde ise çekilen takatla mütenasıb bir miktar ve aynca enerjinin beher kWh'ı için bir fiat alınması düşünülmüştü. Çekilen takatin ölgülme-

3i 3 i

P 53

si güç veya ölçülmesi pek pahalı olan kısımlarda ya yalnız sabit miktar alınmış veya müesses takat üzerine hesap yapılması esası konulmuştur. Bu suretle çift terimli bir tarife tekniğine gitmeye çalışılmıştır. Bu usulün bilindiği gibi en büyük faydası tahsis edilen takati kullanma miktarının büyütülmesine yardım etmesi, kullanma katsayısı büyük abonelere ucuzluk temin ederek daha adilâne bir tarife yapılmasıdır.

Kömür Hatlarındaki değişmenin bütün tarifelere aksedeceği son madde ile kabul edilmiş bu suretle işletmelerin konjonktore kısmen uymaları sağlanmıştır.

Tertiplenen tarifelerden birkaç büyük belediyedeki değerleri mukayeseli olarak Tablo III ve IV de gösterilmiştir.

Etibank'ın toptan satış tarifelerinde kömür fiatlannın değişmesinden dolayı bir değişiklik olursa bütün belediye elektrik işletmeleri bunu her cins abonelerine aksettireceklerdir. Bunun için kabul edilen formül şöyledir.

«Alt ısı değeri 4000 Kcal/kg olan kömürün beher ton fiatında hasıl olacak 2 liralık fark yalnız enerji fiatlannda 0,12 kuruş olarak nazarı itibare alınır».

_ ig

d. TABLO : I.

«d ağ

•£ S '

Kömür Alt ısıl değeri Kcal/kg. Kül %

Rutubet % Fon Fob fiatı (Santralda» Bir Fob kalorinin milyar (Santralda»

4470 3020 "" 3520 6140

37 47

5 20

50 29

34 101

57 29

34 130

TL.1131,1,5 1112,,28

9,6 9,65 16,5

U Mn

II Sis flta ı

6s1s40 4120

14 18

3 22

101 50

160 68 100

16,5 12,15 11,7

9,6

9,65 12,1

26,0 16,5

22,5

ETlBAiriN MÜŞTERİLERİNE TOPTAN SATIŞ TARiFESi

I — Takat Tarifesi:

a) Mukavele takatinin ilk 5000 kilovatının beher kilovatı için yılda 210 veya ayda 17,5 TL.

b) Müteakip 50.000 kilovat takatin beher kilovatı için yılda 180 veya ayda 15 TL.

c) 55.000 kilovattan sonraki beher kilovat için yılda 90 veya ayda 7,5 TL. ile tediye edilecek sabit meblağlara ilâveten

II — Enerji Tarifesi:

a) Yılda çekilen enerjinin ilk 5 milyon kilovatsaatı için beher kilovatsaata 10 kuruş.

b) Müteakip 50 milyon kilovatsaatı için beher kilovatsaata 8 kuruş, c) Sonraki 200 milyon kilovatsaatı için beher kilovatsaata 6 kuruş, d) 255 milyon kilovatsaatten fazla istih lâk edilen enerjinin beher kilovatsaatı için de 4 kuruş.

III — Etibank'ın 35.000 ve 66 000 voltluk tesislerinden ceryan alanlar için yukanki tarifeler aynen, daha aşağı normal 15.000, 10.000, 6.000 ve 3.000 volt ge'rilimli ceryan alanlara yukarıki tarifeler % 10 zamlı ve 154.000 volttan ceryan isteyeceklere de % 10 tenzilatlı olarak tatbik edilir.

E. M. M. 29-30

IV — Faturalar aylık tanzim edilecek ve herhangi bir ayda mukavele takatinin üstünde takat çekilmesi hailnde bu fazla takatin beher kilovatı için o aya mahsus olmak üzere 20 TL. üzerinden hesap yapılacaktır. Mukavele takatma kadar çekilecek takatlar için

mukavele takati hesaplarda esas olarak alınacaktır. V — Alt ısı değeri 4.000 Kcal/kg. olan kömürün beher ton fiyatında yapılacak 2 TL. fark, enerji (kWh) fiyatlarına 0,1 (ondabır)

TABLO : III Belediye Elektrik İşletmelerinin Kendi Müşterilerine l Mart 1959dan itibaren tatbik edeceği tarifeler (Vergi ve Resimler Hariç)

kuruş olarak intikal ettirilir.

I — Meskenlerde :

1. Abone başına ayda sabit hizmet ücreti kuruş

2. Enerji ücreti krş/kWh

3. Asgari fatura ayda kuruş

İstanbul Ankara

İzmir

II — Ticarethane ve Resmî Daireler Ti carethane ve Yazıhaneler:

1. Müesses kW başına kuruş 2. Enerji ücreti krş/kWh 3. Asgari fatura ayda TL.

Resmî Daire ve Kurumlar:

1. Müesses takatin % 50 sinden az olma mak üzere çekilen takatin beher kW'ı için ay da Kuruş

2. kWh başına III — Umumî Tenvirat; beher kWh

Kuruş Kuruş

50 17 10

l Müesses kW başına ayda 2. kWh başına 3. Asgari fatura ayda

Kuruş TL- •

V — Hususî Büyük Sanayi:

Bu tarifeye tabi olacak abonelerin sarfiyatı 10 dakikadan az olmamak üzere çekilen

azami takati gösteren sayıcı ile ölçülür.

Sözleşme takatinin % 75 inden az olmamak üzere çekilen azami takatin beher kilovatı için;

1. Sözleşme takati 500 kW'a kadar olan TL.

müşterilerden ayda ve beher kWh için

2. Sözleşme takati 500 kW ve daha yu

karı olan müşterilerden (Belediye sular ida- TL

resi dahil) ayda ve beher kWh için

VI — Tramvay ve Elektrikli Trenler:

Beher kWh

— (*) — (*)

100. — (*)

35 — (*)

500 13 10

16 (**)

(*)

(*) İstanbul ve İzmlrde Resmi Daire ve Kurumlar, Ticarethane ve Yazıhaneler tarifesine tabi

olacaktır

(**) İmlrde hususi büyük sanayiin (600 kW dan fazla veya noksan) enerji tarifesi şöyledir :

Ayda çekilen enerjinin

İlk 50000 kWh için beher kWh

11 kuruş

Sonraki 100000 kWh için beher kWh

10 kuruş

160000 dan fazlası için beher kWh

8 kuruş

1 — İstanbul'da Ticarethane ve Resmi Dairelerden buz dolabı, banyo ısıtıcısı, elektrik mutfağı, skümülator dodurma, asansdr ve benzeri sarfiyatı o'an abonelerin zirve saati dışındaki, çifte mlnüterılı sayaçlarla ölçülen sarfiyatlarında bu sarfivatm beher kWh için beş kuruş tenzilât yapılır

2 — Izmirde, meskenlerde sabit hizmet ücreti ola-ak ayda 200 kuruş ve ticarethane ve resmi dairelerde müesses kilovat başına ayda 100 kuruş ödemek (asgari fatura ayda 1B lira olmak) şartıyla zirve dışı yük saatleri sarfiyatında yine beher kilovatsaatta 5 kuruş tenzilât yapılır Zirve dışı sarfiyatları yine bir çift münjterlli sayaçla tesbit edilir.

3 — İzmirde hususi büyük sanayi abonelerinin en?rji flatı 0-10 Soma Lave körümünün <4120 Kcal/kg evsafında) Pob fiatmın 50 lira, santralda vagonda teslim 72 lira olduğuna göre tespit edilmiştir

TABLO : IV

Belediye Elektrik işletmelerinin Kendi Müşterilerine l Mart 1959 dan itibaren Tatbik Edeceği Tarifeler (Vergi ve Resimler Hariç)

l — Meskenlerde:

Eskişehir Balıkesir Afyon Aydın Manisa Ada P. Nazilli

Aylık Enerji sarfiyatının; ilk 20 kWh için

,

38 40

•20 kWh'dan fazlası için

22 22

23 27

300 300 300 300

II — Ticarethane ve Resmî Daireler:

Aylık enerji sarfiyatının ilk 50 kWh için

35 35 36 40

Sonraki 200 kWh için

»

30 30

31 35

250 kWh'dan fazlası için

25 25 26 30

500 500 500 500

III — Umumî Tenvirat:

Beher kWh krş

\

Aylık enerji sarfiyatının ilk 200 kWh'ı için *»

Sonraki 1000 kWh için

krş/kWb 26

Sonraki 10000 kWh için

krş/kWh 22

11200 kWh dan fazlası için ' krş/kWh 18

1000 1250

36 40

35 35 30 30 25 25 20 20 1250 1250

36 40 30 35 25 30 20 25 1250. 1250

V — Hususi Büyük Sanayi:

Sözleşmede yazılı takatin: 5000 kW'a kadar olan kısmı için TL/kW

Yılda kullanılan enerjinin 5 milyon kWh'a

kadar kısmı için

Fazlası için krş/kwh

11 8,8

22,

————

E M. M. 29 - 30