EĞRİDİR - KOVADA HİDRO ELEKTRİK TESİSLERİ

Epridin Kovada Hidra Eleörih Tesisleri

1) Genel Bilgiler :

Eğridir gölü yer altı ve yer üstü sulan ile devamlı surette beslenmekte olduğundan, gölün cenubundaki ayakta daima bir akım bulunmak tadır. Evvelce, kıyılarında büyük düdenler bu lunan dar bir vadide bataklıklar meydana geti rerek ve debisinin V4'nü zayi ederek cenuba doğru akan ve 20 km. sonra Kovada gölüne va sıl olan göl ayağı, bilâhare D. S. t. tarafından Eğridir gölü cenubunda bir regülâtör inşa edil mek suretiyle kontrol altına alınmış, toprak bir kanala toplanmak suretiyle de vadiye yayılması ve düden zayiatları önlenmiştir. Böylece Kova da gölüne gelen sular bu göldeki tebahhurat ve düdenler yüzünden bir miktar zayiata uğra dıktan sonra, 2 km. uzunluğundaki bir toprak kanalla Aksu'nun başlangıcı olan Kocaçay'a bağlanmaktadır.

Antalya'nın doğusundaki Serik ovasından geçerek Akdenize dökülen Aksu'nun, 925 ko tundaki Eğridir gölünden itibaren uzunluğu 130 km. ye baliğ olmaktadır. 130 km. iğinde mey dana gelen ve muayyen aralıklarda konsantre olan 925 m. lik bu düşüm enerji üretimi bakı mından büyük imkanlar bahşetmektedir. Bil hassa Kocaçay'da Kovada gölünden itibaren 6km. içerisinde 491 m. lik bir düşümün mevcu diyeti büyük bir özellik taşımaktadır.

2) Hidrografi:

Eğridir gölü 3000 km2 .lik bir yağış alanına maliktir. Gol sathı 925 kotunda 580 km?, dir. Göl seviyesi 1940 senesindenberi rasat edilmiş ve 1940 1951 seneleri arasında ortalama debi 8,850 mVsn bulunmuştur. Kurak senelerin yaz aylarında Eğridir göl ayağının tamamen kuru duğu müşahade edilmiştir.

D. S. 1. tarafından inşa edilen regülâtör va sıtasiyle yapılacak mevsimlik ve yıllık reglaj sayesinde, kurak yıllarda dahi 8,75 ma/sn, lik vasati debinin temin edilebileceği, hidrografik etüdler neticesi anlaşılmıştır. Regülâtör eşik kotu 920,10 m. olduğuna göre, göl ayağından 15 ma/sn, lik bir debi alındığı zaman dahi 925 kotu ile 15 mVsnyi sağlayacak olan 922,00 ko tu arasında takriben 1500 milyon m3, lük bir hazine mevcuttur. Bu miktar kurak yıllardaki su ihtiyacını karşılamak üzere muhafaza edi lecektir.

Hazırlayan : Zekai T. TÎMUKTAŞ T. Müh. İller Bankası

8,75 mVsn. suyun 1,75 mVsn. lik kısmı ka nal zayiatı ve sulama suyu olduğuna göre Eğ ridir göl ayağından istifade etmek suretiyle ku rulacak hidro elektrik tesisler için isale edi lebilecek asgarî işletme debisinin 7 m'/sn. oldu ğu anlaşılmaktadır. Bununla beraber Kovada hidro elektrık tesisleri, 0,47 yük faktörü nazarı itibare alınarak 15 ma/sn, lik debiye göre he saplanmışlardır.

Kovada gölündeki tebahhurat ile düden za yiatlarından kurtulmak maksadıyle Eğridir göl ayağının doğrudan doğruya Kocaçay'a bağlan ması ilerde düşünülmesi icabeden bir husustur.

Kovada gölünü Kocaçay'a bağlayan iltisak kanalının İslahı ve baştarafa bir regülâtör in şası, taahhüde dahil edilmiş ısede bilâhare bu maksatla sarfedilecek paraya karşılık pek cuz'i bir fayda temin edileceği mülâhazasiyle lüzumlu görülmemiştir.

3) Feyezan Durumu :

Eğridir ve Kovada gölleri tarafından akışı regle edilen Kocaçay'da feyezan hali önlenmiş ise de qmax = 25 mVşon olabileceği nazarı iti bara alınmış bulunmaktadır.

4) Tesislerin Tarifi :

Umumî mülâhazalar : Eğridir Kovada hid ro elektrik tesisleri : 1) Su alma ağzı, 2) tsa le kanalı ve tüneli, 3) Terslp havuzu ve tahliye kanalı, 5) Cebri boru, 6) Santral binası ve tah liye kanalı, 7) Lojmanlar, 8) iltisak yolu, 9) Tra fo ve salt tesisleri ile, 10) Havai hatlardan iba rettir.

4.1) Su alma tesisi : Kovada Kocaçay ir tibat kanalı üzerinde, Km. 2 + 010'da inşa edil miş olup küçük bir kabartma bendi, bir çakıl geçidi ve 1.05 x 1.25 lik altı adet prizi ihtiva et mektedir. Bent kret kotu 911,05 m. uzunluğu 8 00 m. çakıl geçiti genişliği 2,00 m. ve priz eşik kotu 909,80 m. dir. Suların kolayca alınmasını mümkün kılacak tarzda ve bir kurp üzerinde tertiplenen su alma tesisi sağlam bir kalker küt lesine istinat etmektedir. Prizden geçen sular servis yolu köprüsünün altından tünele girmek tedir.

4.2) tsale tüneli ve kanalı : Debinin artırıl ması suretiyle tesisin tevsi imkânı mevcut olma dığından, isale' kanalı ve tüneli 15 mVsn. Uk de

E.M.M. 43 44

biye göre ebatlandınlmıştır. Güzergâhta yer yer döküntü molozlarının bulunması sebebiyle bütün isale boyunca beton kaplama yapılmış, ekseri kısımlarda tünel inşa etmek mecburiyeti hasıl ol muştur, îsale hattı Km 0+000 ile 0+487,90 ara sında tünel, Km. 0+487,90 İle 0+538,40 arasında tersip havuzu, Km. 0+538.40 ile 0+709,40 ara sında kanal, 0+709,40 İle 1 + 059.60 arasında tü nel ve 1 + 069 60 ile 1 + 139 75 arasında kanal olacak şekilde inga edilmiş bulunmaktadır. Priz eşit kotu 909,80 ve tahmil odası başlangıcındaki kanal taban kotu 907,25 olup İsale hattının va sati meyli j = 0,002 dlr.

4.3) Tersip havuzu : Umumiyetle feyezan hali mevcut olmamakta ve göllerden süzülen su lar normal olarak sürüntü maddeleri ihtiva et memekte ise de, yağmur ve kar sularının yan derelerden getireceği sürüntü maddeleri için tersip havuzu inşasına lüzum görülmüştür. İki gözlü olarak yapılan tersip havuzu 910,21 ko tunda ve 15 m3/sn. yi tahliye edebilecek kapasi tede bir yan savağı ihtiva etmektedir, Tersip havuzu yan ve dip savak suları taban beton ve duvarları kargir bir kanalla Kocaçaya bağlan mıştır. Tersip havuzu, isale güzergâhı en müsati mevki olan Km. 0.487,90 ile 0+538,40 arasında ve 50,50 m. tülde inga edilmiştir.

4.4) Tahmil odası ve deşarj kanalı taban ko tu 904, 29, N. S. S. 909, 57, ve duvar üst kotu 910.90 dır. Tahmil odası deşarjı için eşik kotu 908,37 olan ve otomatik klape ile teçhiz edilen bir savak yapılarak suların takriben 40 m. uzun luğundaki bir tüneli müteakip mevcut bir hattı ıçtimaya verileceği nazarı itibara alınmış İse de bilahare bazı teknik zaruretler dolayısıyle tah mil odası deşarj için başka bir yer aranmıştır. Arazide mevcut imkânlardan en müsait olanı tesbit edilerek tünel çıkışını müteakip dolu sa • vak inşası ve mevcut otomatik klapenin buraya nakli, deşarj sularının kısa, ve sert meyilli bir tramplen vasıtasiyle İleriye fırlaması suretiyle, aşağıdaki doline düşmesi temin edilmiştir. Böy lece dolınde göllenen sular iltisak yolu üzerinden tesis edilen bir köprünün altından geçerek Ko caçay'a karışmaktadır.

4.5) Cebri Boru : îç çapı : 1800 mm, H net = 67,4 m. uzunluğu : 128 m. olup cebri boru güzergâhı satıh sularının tevlit edeceği oyuntuları önlemek üzere tesbit kitlelerinin arası betonla kaplanmıştır.

4.6) Santral binası ve alt kanal : Santral binası türbin döşeme kotu 841.40 m. dıfizör taban kotu 838,40 ve jeneratör döşeme kotu 845 000 olmak üzere tertiplenmiştir.

Alt kanal: Normal tahliyesine imkân vere cek surette 147,80 m. tulde inşa edilmiştir.

4.7) Lojmanlar : Santralda her an bulunması gereken perso nel için şimdilik 7 dairelik 5 adet lojman yapıl mıştır. Diğer ' lojmanlar bilâhare yapılacaktır. 669 ve 671 No. ile gösterilen ikiz makinist loj manı, 4 daireyi, 670 No. lu mühendis lojmanı tek daireyi, 672 No. lu bekâr lojmanı da 2 daireyi ih tiva etmektedir.

4.8) İltisak yolu : Eğridir Kovada hidro elektrik tesislerinin Eğridir gölü regülâtörü ya nından geçen devlet şosesine bağlanmasını temin etmektedir. Eğridir göl ayağının henüz Islâh edilmediği bir sırada vadinin sağ yamacını taki beden bir iltisak yolu tesis edilmişti. Münakale şartları bakımından tatminkâr olmayan bu yol bilahare terkedilmiş göl ayağı için vadi taba nında bir toprak kanal açılması ve vadinin ba taklıktan kurtarılması üzerine mezkûr kanal ha flr toprağı tesfiye ve tanzim edilerek yeni bir güzergâh tesis edilmiştir. Bilhassa kuru havalar da gayet iyi durumda olan bu yol sayesinde Eğ ridır'den santrale yarım saatte gitmek mümkün olabilmektedir.

4.9) Trafo ve Salt Tesisleri :

1) Santral : Santrajda 3 adet beheri 3890

PS lık şakuli Francis tipi türbin mevcuttur. Bu

türbinler Escher Wyss Almanya firmasının

mamulâtıdır.

'

Türbinlere direkt akuple olan generatörler İse 3300 KVA takatında AEG Almanya mamulâ tıdır.

Türbine ait bazı karakteristik değerler :

N< düğü

67,4 m.

,«ıı miktarı

5,0 m3/san.

Takat

3890 P.S.

Devir sayısı

600 d/d

Kritik devir sayısı

1130 d/d

Randıman % 100 güçte ' % 86,5

% 90 > %90

% 80 > % 90

% 70 > %89

% 60 > •% 86,5

% 50 > % 83,5

% 25 > %67

Generatöre ait bazı karakteristik değerler :

Güç

Gerilim Devir sayısı Frekans

3300 KVA (cos <£ = 0.8 de)

6,3 KV 600 d/d 3cv>50 Hz.

V4Yük 3/4Yük 2/4Yük

Randıman: Cos ^,=1 % 97,6 % 97,5 % 97,0 Cos ^,=0.8 %96,5 %96,3 % 95,6

Yükseltici trafolar : Beheri 3450 KVA olan Elin Avusturya mamulâtı 3 adet transformatör.

Bazı karakteristik değerleri :

Tip

Takat Çevirme nisbeti Bağlantı Soğutma

Açık hava 3450 KVA 66 zp \% 5/6,3 K V Yd 5 Dış satıh soğutmalı, tabii yağ deveranlı 7800 W 32000 W

•%7

14 ton

V^Yük V4Yük V4Yük V4Yük

Cos A = 1 98,86 99,00 99,08 98,75

Cos A = 0,8 98,57 98,76 98,85 98,57

2) İndirici postalar :

a) Eğridir indirici postası :

Şimdilik 1 adet 1500 KVA lık trafo konacak, ileride ikinci bir 1500 KVA lık trafo vazedile cektir.

Karakteristik değerleri :

I

Demir kaybı Bakır kaybı' Kısa devre voltajı Ağırlık (yağı ile)

Açık hava 1500 KVA 66 Zf % 5/6,3 KV Yd 5 Dış satıh soğutmalı, tabiî yağ deveranlı 4200 W 15000 W %7 8.7 ton

V4Yük

V4Yük V4Yük

Cos <f, = 1 98,74 98,88 98,95 98,65

Cos <f, = 8,0 98,43 98,60 98,69 98,30

b) Kuleönü indirici postası :

Şimdilik 1 adet 1500 KVA lık trafo konmuş tur. Karakteristik değerleri Eğridir. Postasında kinin aynıdır.

c) İsparta indirici postası:

Şimdilik 2 adet 1500 KVA lık trafo konmuş tur. İleride bir tane daha konacaktır.

Karakteristik değerler :

Açık hava 1500 KVA 66 rp % 5/10 KV Yd5 Dış satıh soğutmalı, tabiî yağ deveranlı 4200 W 15000 W %7 8.7 ton .

E. M. M. 48 44

S S

KOVADA HIDRO ELEKTRİK SANTRALI

AÇIK HAVA SALT TESİSİ İÇİN

TEK HATLI ŞAL T

6 6 /Tw SO A/z

M k

Randıman : Cos ^ = 1

V4Yük 3/4Yük V4Yük V4Yük 98,70 98,88 98,95 98,65 .

Cos^ = 0,8 98,43 98,60 98,69 98,30

d) Gelendost indirici postası :

Bir tane 500 KVAlık trafo konmuştur. Açık

hava tipi ve 66/6 KV çevirme nisbetinde, Yd5

bağlantısındadır

e) Şarkî Karaağaç indirici postası :

Bir tane 500 KVAlık trafo konmuştur. İle ride bir tane daha konacaktır. Teknik değerler yukarıdakinin aynidir.

f) Yalvaç indirici postası : Bir tane 500 KVAlık trafo konmuştur İle ride bir tane daha konacaktır. Teknik değerler Gelendost istasyonundaki trafonun aynidir.

g) Akşehir indirici postası :

Bir tane 1500 KVA'lık trafo konmuştur. İle ride bir tane daha konacaktır. Trafo açık hava tipi 66/6 KV çevirme nisbetinde, Yd 5 bağlan tısındadır.

Resim No: 101 Kovada Hidroelektrik tesisinin trafolardan itibaren 66 KV lık borulara kadar tek hatlı salt şemasını göstermektedir.

Resim No: 102 tesisin beslediği bölgenin va ziyet plânıdır.

10. Havai Hatlar :

a) Santral Eğridir : 3 x 120 mm* St Al nakilli, tek devreU 24 Km. 66 KV.

b) Eğridir Kuleönü : 3 x 120 mm' St Al nakilli, tek devreli 23,372 Km. 66 KV.

c) Kuleönü İsparta : 3 x 120 mnü St Al nakilU, tek devreli 12,628 Km. 66 KV.

d) Kuleönü Ayrılma noktası : 3 x 16 mm2 bakır nakilli 4,3 Km, 6 KV.

e) Ayrılma noktası Islâmköy : 3x16 mm3 bakır nakilU 2,1 Km, 6 KV.

f) Ayrılma noktası Atabey : 3 x 16 mm2 öakır nakilli 5 Km, 6 KV.

g) Eğridir Gelendost : 3x120 mm2 St Al nakilU tek devreli, 39 Km, 66 KV.

h) Gelendost Bahtiyarköy : 3 x 120 mm2 St Al nakili! tek devrili, 17 Km, 66 KV.

i) Bahtiyarköy Dörtyol: 3 x 95 mm2 St Al nakiUi tek devreli, 6 Km, 66 KV.

j) Dörtyol Şarkikaraağaç : 3 x 95 mm2 St Al nakilli tek devreli, 14 Km, 66 KV.

k) Dörtyol Akşehir : 3 x 95 mm2 St Al na killi tek devreli, 28 Km, 66 KV.

1) Dörtyol Yalvaç : 3x95 mm2 St Al na killi tek devreli, 11 Km, 66 KV.

Resim No: 103 Santrala ait enerji tevzi şe masını göstermektedir.

Resim No: 104 Santral ve civarının bir fotoğ rafıdır.

Umumi sonuçlar :

Santral, lojman, trafo binaları için muhtelif klaslarda olmak üzere 112.000 m3 hafriyat ya pılmış, 10.000 m3 beton dökülmüş, 65 ton beton arme demin kullanılmış, 11.000 m' duvar örül müş, 11000 m2 sıva, şap ve mozayik yapılmış, 9000 m» anroşman ve blokaj yapılmış, bu işler için 3500 ton çimento kullanılmıştır.

Hava hatlarında 1500 ton muhtelif cins pro fil kullanılmış, 72 ton 95 mm2 lik St Al, 178 ton 120 mm2 St Al, 46 ton 50 mm2 St, 18 ton 35 mmlik St tel kullanılmıştır.

Maliyet ve Tediyeler :

Bugüne kadar sarfedilen meblağa göre : 19.556.761 lira dış tediye kısmına ait olup 23 884.134 Uradır.

HABERLER:

PTT Genel Müdürlüğüne Odamız Üyesi Y. Mühendis Albay Enver Kutaydm tayin edil miştir. Yine odamız üyelerinden Y. Mühendis Zeki Günsoy, ayni Genel Müdürlüğün Teknik MuavinUğine getirilmiştir. Meslekdaşlanmızı tebrik eder, yeni görevlerinde başarılar dileriz.

Atom Enerjisi Komisyonuna Yeni Tayinler Tapıldı

Bakanlar Kurulunca Atom Enerjisi Komis yonu üyeUklerine yeni tayinler yapılmıştır.

Sadrettin Alpan, Günhan Arkan, Dr. Nus ret Çiçek, Osman Olcay, Prof. Tevfik Berk man, Prof. Nusret Kürkçüoğlu, Prof. Saba hattin Özbek, Profj, Besim Tanyer ve Prof. Fa hir Yeniçay, Atom Enerjisi Komisyonu yeni üyeUklerine getirilmişlerdir.

Seol, Güney Kore — Ulaştırma Bakanlığı Sakıt ve Sabık Liberal İktidar tarafından ev velce yasak edilmiş bulunan amatör radyo is tasyonlarının tesisini müsaade etmeyi kararlaş tırmıştır.

Ulaştırma Bakan Yardımcısı Keun Hyun bir basın konferasında amatör radyo istasyonları tesisi için müsaade dileyen 20 müracaat eahi bine lisans verildiğini açıklamıştır.

Casus ajanslar tarafından bu istasyonların kullanmalarını önlemek maksadile amatör rad yo muhaberatı kontrol edilecektir.

(The Korean Republic, 16 Haziran 1960)