CENEVREDE YAPILAN KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİ TOPLANTISI

GEÇİCİ MADDE 5. — Etibank Elektrik İş letmeleri Müessesesine ödediği (60) milyon liralık sermaye devir tarihi itibariyle adı geçen Teşek külün ödenmiş sermayesinden indirilir.

GEÇİCİ MADDE 6. — Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten aynı yılın sonuna kadar olan süre TEK'in i]k hesap devresidir. İlk hesap dev resi altı aydan az olduğu takdirde ayrıca "bilan ço yapılmaz. Müteakip senenin bilançosu ile bir leştirilir.

GEÇİCİ MADDE 7. — Bu kanunun mer'iyete girdiği tarihte geçici 1 ve 3 ncü maddelerin tat biki dolayısiyle TEK'e devredilecek idare, Teşek kül, Müessese ve İşletmelerin, bu kanunun ikinci maddesinde zikredilen işlerle ilgili bütün memur, müstahdem ve işçileri bilcümle hak ve vecibeleri mahfuz kalmak şartıyle TEK'e geçerler.

GEÇİCİ MADDE 8. — a) Bu kanunun mer'i yete girdiği tarihte geçici 1 ve 3 ncü maddelerin tatbiki dolayısiyle TEK'e devrolunacak İdare, Te şekkül, Müessese ve İşletmelerin bu kanunun ikin ci maddesinde zikredilen işlerle ilgili bilcümle dosya, evrak ve demirbaşları TEK'e devrolunur. Ancak, Elektrik İşleri Etüd İdaresinin Rasat Ser visi bütün kadroları ile birlikte Bayındırlık Ba kanlığı D.S.İ. Umum Müdürlüğüne devrolunur.

Buna ait muameleler devir ile birlikte ikmal olunur.

b) Geçici 1 ve 3 ncü maddeler gereğince TEK'e intikal eden tesislerle ilgili olarak evvelce

alâkalı ve vazifeli İdare, Teşekkül ve Müessese lerce alınmış olan istimlâk kararları ve bu ka rarlara istinaden başlanmış bulunan bilcümle muameleler bu kanunun mer'iyete girdiği tarih ten itibaren TEK tarafından yürütülür.

Bu kanunla TEK'e intikal eden hak ve men faatler, alacak ve borçlarla alâkalı ihtilâf ve dâ valarda bu teşekkülün yerine TEK kaim olur.

.BÖLÜM: VI

Son Hükümler

MADDE 23. — 2819 sayüı kanun ile ek tâdil leri, 2805 sayılı kanunun 4 cü maddesinin D fık rası ile 6 ve 7 nci maddeleri ve 8 nci maddesinin C fıkrası ve 9 ncu maddesi, 6200 sayılı kanunun 2 nci maddesinin D fıkrası ve 25 nci maddesinin D fıkrası, 28 nci maddesinin E fıkrası ile 33 ve 53 ncü maddeleri ile 1580, 3465, 4325 ve 5237 sa yılı kanunların ve diğer kanunların bu kanuna muhalif hükümleri kaldırılmıştır.

MADDE 24. — Bu kanun neşri tarihinden üç ay sonra mer'iyete girer. Ancak, TEK'in İdare Meçlisi Reis ve Azaları ile Umum Müdür ve Mu avinlerinin tâyinlerine ait hükümler ile geçici. 8 nci maddenin hükümleri kanunun neşri tari hinden itibaren mer'idir,.

MADDE 25. — Bu kanun hükümlerini icraya Bakanlar Kurulu memurdur.

Cenevre'de Yapılan Köy

UDK: 621.316.1

Elektriklendirilmesi Toplantısı

Birleşmiş Milletlerin Avrupa Ekonomik Ko misyonu İsviçre'nin Cenevre şehrinde eski Cemi yeti Akvam yeni Birleşmiş Milletler Sarayında çalışmaktadır. Komisyona Avrupa'nın 29 devleti azadır.

Avrupa Ekonomik Komisyonu bir çok komi teler şeklinde çalışmaktadır. Bunlardan birisi de Elektrik Enerji Komitesidır.

Elektrik Enerjisi Komitesi, Bütün Avrupa ve Amerika Birleşik Devletlerinde elektrik enerjisi konusundaki gelişmeleri yakınen takip etmek, milletlerin buldukları ve yaptıkları yenilikleri

Y azan Turhan ONUR Y. Müh. Üler Bankası birbirlerine bildirmek, ekonomik ve teknik ko nuları müştereken müzakere ve münakaşa, etmek gayesini gütmektedir. Bu gaye ile bir çok iş gurupları halinde çalışmaktadır. Merkezde Mr. Sevette'nin başkanlığında bir sekreterlik ile her iş gurubunun başkanı, başkan \yardımcısı ve ra portörlerden müteşekkil bir kadro ile çalışan Elektrik Enerjisi Komitesi, faydalı bir çok neş riyatı ile Avrupa ve Dünya Kalkınmasına hizmet etmektedir.

Elektrik Enerjisi Komitesinin 6. iş grubu olan köy elektriklendirilmesi gurubu her yıl Ekim ayı içinde toplanmaktadır. Bu yıl 2, 3 ve 4. Ekim

tarihlerinde dokuzuncu toplantısını yapmıştır. Toplantıya Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Da nimarka, İspanya, Amerika Birleşik Devletleri, Finlandiya, Fransa, Yunanistan, irlanda, İtalya, Norveç, Polonya, Portekiz, Batı Almanya, Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Romanya, İngiltere, İsveç, İsviçre, Çekoslovakya, Türkiye, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği, Yugos lavya, Ukranya Sovyet Sosyalist Cumhuriyetinden 46 delege katılmıştır. Toplantı Elektrik Enerjisi Komitesi Sekreteri Mr. Sevette tarafından açılmış ve iş gurubu başkanlığına dokuzuncu defa Beyaz Rusya Delegesi Prof. M. Nkolai Sazanev, başkan yardımcılığına yine dokuzuncu defa İngiltere De legesi M. Charles Cameron Drown seçilmişlerdir.

Toplantıya Birleşmiş Milletler Lâtin Amerika Ekonomik Komisyonu ve Asya ve Uzak Doğu Ekonomik Komisyonu mümessilleri de katılmış lardır.

Gündemin maddelerine geçilerek görüşmelere başlanmıştır. Raportörler tarafından hazırlanarak sunulan raporlar müzakere edilmiştir. Mezkûr ra porlar İngilizce olarak İller Bankası ve E.l.E. İda resi Genel Müdürlükleri kütüphanelerinde mev cuttur. Aşağıda toplantı da varılan sonuçları kısaca izah edeceğim.

Toplantıdan önce Batı Almanya ve Yugoslav ya hükümetlerinin tertipledikleri tetkik gezileri için Başkan teşekkürlerini bildirdi. Ayrıca 6 ve 7 Mart'ta Cenevre'de toplanarak Avrupa'nın 3 yıl lık köy elektriklendirilmesi durumu raporunu ha zırlayan raportörlere de teşekkür edildi.

Nihai olarak görüşülen raporlar:

I. Üretim:

U.S.S.R. Delegesi Mr. D.N. Bystritsky tarafın dan hazırlanmış olan (EP/WP. 3/Working Paper No. 33 and Amend. 1) işaretli «Zirai sahaları normal olarak veya fevkalade maksatlarla bes leyen düşük kapasiteli termik santrallarda oto matikleşmenin prensipleri ve plânları ve ekonomik görüş açısından onların faydaları raporu konuşu larak İsveç delegesinin vereceği bilginin de ilâvesi ile kabul edildi.

I I . Enerji Nakli ve Dağıtımı:

III. Elektriğin kullanılışı:

İngiltere delegesi Mr. C.A. Cameron Brown ta rafından hazırlanmış olan (EP/WP. 3/Working Paper No: 42; Add 1 Amend. 1) işaretli «Çiftlik lerde elektrik ile çalışan tesislerde otomatik ci hazların kullanılışı ve ekonomik görüş açısından otomatikleşmenin faydalan» raporu konuşuldu. Yugoslavya delegesi rapora Amerika Birleşik Dev letlerinde edinilen tecrübeler ile bibliyografya

nın, Polonya delegesi de diyagramların eklen mesini istedi ve neticede de rapor kabul edildi.

IV. Ekonomik, İdarî ve Malt Problemler:

İtalya delegesi Mr. F. Lodi tarafından hazır lanmış olan (EP/WP. 3/Working Paper No : 40 and corr. 1) işaretli «Çiftliklerde hazırlamalar için kullanılan elektrik ile tahrik edilen ziraat makinelerinin optimum kullanılması için ekono mik görüş açısında ihtiyaçlar» raporu konuşuldu ve kabul edildi.

Doğu Almanya eski delegesi Mr. J. H. Fried rich tarafından hazırlanmış olan (EP/WP. 3/Wor king Paper No • .38 and corr. 1) işaretli «Zirai teşebbüslerde pik yükün azaltılması ve ekonomik olarak elektrik enerjisinin kullanılışını sağlıya cak metodların araştırması» rapor raportörü bu yılki toplantıya gelmediği için konuşulup neti ceye bağlanamadı.

İlk haldeki raporlar: I. Üretim :

II. Enerji nakli ve dağıtımı :

Çekoslavakya delegesi Mr. J. Krepelka tara fından hazırlanmış olan (EP/WP. 3/Working Pa per No. 37) işaretli «Köy elektriklendirilmesi şe bekelerinde otomatik gerilim kontrolünün temi ninin termik ölçüleri ve Ekonomik görüş açısın dan ve tatbikat sahasından bunun faydaları» ra poru hakkında raportör izahat vererek henüz bilgi vermemiş memleketlerin bilgileri gönder melerini istediği ve ancak gelecek toplantıya raporu tam olarak hazırlayabileceğini bildirdi.

Romanya delegesi Mr. Militanı tarafından ha zırlanmakta olan «Muhtelif memleketlerde ar tan takat taleplerini karşılamak için orta ve al çak gerilimli hatların taşıma takatlannı arttır mak için kullanılan faydalı metodlar» raporu ile,

Çekoslavakya delegesi Mr. Zuna tarafından hazırlanmakta olan «Köy elektriklendirilmesinde orta ve alçak gerilimli hatların bakımında Ve ta mirinde muhtelif memleketlerde münakale ve nakliye için kullanılan mekanik ve diğer aletler» raporu üye memleketlerden lüzumlu malûmat he nüz temin edilmediği için tamamlanamamış idi. Toplantıya katılanlarca, bütün malûmatın Aralık. 1961 tarihine kadar raportörlere gönderilmesi is tendi

III. Elektriğin kullanılışı :

Amerika Birleşik Devletleri delegeleri Mr. T E. Hıenton ve Mr. M.C. Ahrens tarafından ha zırlanmış olan (EP/WP 3/Working Paper No. 43 and Add. 1) işaretli «Tavuk çiftliklerinde ku luçkaların bakımı ve piliçlerin yetiştirilmesinin elektrik ile işletilmesi ve otomatikleştirilmesi» ra ıs

poru incelendi. Rusya delegesi aynı mevzuda Avrupa Ekonomik Komisyonu Ziraî problemler Komitesinin ziraatın mekanizasyonu iş gurubunca bir rapor hazırlandığını beyan etmiştir.

IV. Ekonomik, idarî ve Malt Problemler:

Fransa delegesi Mr. M. Neveux tarafından ha .zırlanmakta olan «Evlerde ve El Sanatlarında elektriğin kullanılışının zirai karakterinin ekono mik ve teknik etüdü» raporu raportörü toplan tıya gelmediği için müzakere edilemedi.

Avrupa'da Köy Elektriklendirilmesin!!! Y ıllık ve 3 Y ıllık Raporlarının gözden geçirilmesi konusu (EP/WP. 3/Working Paper Nb: 31)

Bu konuda 6 ve 7 Mart 1961 tarihinde Cenev re'de yapılan raportörler toplantısında hazırlanan rapor incelendi.

A) Yıllık ve 3 yıllık sual cetvellerinin değiş tirilmesi konusunda Avrupanın yıllık ve 3 yıl lık raporlarda köy elektnklendirilmesi durumunu belirten paragrafların bulunması Fransa, irlanda ve İngiltere delegelerince, yine raporda zirai is tihlâklere tatbik edilen elektrik tarifelerinin de raporda bulunması Polonya delegesince istendi. Avusturya, Belçika ve Batı Almanya delegeleri • tarifelerin muhtelif memleketlere göre mukaye sesinden bir netice elde edebilmek için bunların aynı tarih ve aynı bazda olması gerektiğini be lirttiler ki bu mevzuda Avusturya delegesi Mr. Suchanek bir kaç sene evvel (E/ECE/260, Volume IV) işareti ile hazırlamış olduğu «Çiftliklerde satılan elektrik enerjisinin bedelinin tesbiti için kullanılan muhtelif metodların mukayesesi» ra porunu son duruma göre revize edebileceğini bil dirdi.

Batı Almanya, Yunanistan, irlanda, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri delegeleri 3 yıllık rapora köy elektriklendirilmesinde gelişmelerin de meselâ satın alınan elektrik ile çalışan ziraat makinalarının kıymet ve miktarlarınında sokulma sını teklif etmiştir.

B) Köy elektriklendirilmesi ile ilgili tabirler : Avusturya, Fransa, Portekiz, Romanya, İspan ya ve Rusya delegeleri EP/WP. 3/Working Paper No : 41 annept V. deki tabirlere «ve traktör,» Köy kır irtibatı tabirlerinin eklenmesini istediler.

C) İş gurubunun çalışma metodlarının tacili.

Bu konudaki müzakerelerin sonunda şimdiye kadar hazırlanmış olan 38 adet raporun sentez lerinin yapılmasına lüzum olduğu kanaatine va rıldı ve aşağıdaki 4 raportör bu maksat ile vazife lendirildi.

Batı Almanya Delegesi Mr. DENZEL: Üretim problemleri.

Rusya delegesi Mr. BUDSKO: Enerji nakli ve dağıtım problemleri.

Fransa delegesi Mr. NEVEUX: Elektriğin kullanılması problemleri.

Avusturya delegesi Mr. SUCHANEK: Ekono mik, idarî ve mali problemler.

. Raportörlere sekreterlik lüzumlu malûmatı gön derecek ve raporların hazırlanmasından sonra başkan, başkan yardımcısının da iştiraki ile ra portörler toplanarak neticeleri müzakere edip nihai raporları hazırlıyacaklardır.

D) Tetkik Gezileri: Muhtelif hükümlerin daveti ile yapılan tetkik gezilerinden büyük faydalar sağlanmaktadır. Bu durumda önümüzdeki yıllarda da tetkik gezileri tertiplenecektir. Şöyleki;

1962 de Batı Almanya ikinci tetkik gezisini, İsveç ve Finlandiya müştereken birinci tetkik gezilerini tertipleyerek misafirlerini davet ede ceklerdir.

1963 de İsveç ve Finlandiya ikinci ve İsviçre' de birinci tetkik gezisini onlara katılarak tertip edecek ve misafirlerini davet edeceklerdir.

1964 de ise İspanya ve Portekiz müştereken bir tetkik gezisi tertipliyeceklerdir.

Bu geziler köy elektriklendirilmesi iş gurubu nun yıllık toplantısından hemen önce yapılacaktır.

1960 yılında Avrupa'da köy elektriklendirilme sinin durumu :

EP/WP. 3 Working Paper N o : 44 işaretli ola rak sekreterlik tarafından hazırlanmış olan ra por müzakere edildi ve henüz malûmat gönder memiş olan memleketlerin 1. Aralık. 1961 tarihine kadar gerekli bilgileri sekreterliğe göndermesi istendi.

Sekreterlik EP/WP. 3 Working Paper No: 45 işareti ile hazırlandığı «Elektrik enerjisinin kul lanılışının rasyonalize edilmesi» isimli raporun ilk görüşmelerinden sonra bu raporun 22 25 Ma yıs 1962 de Varşova'da yapılacak SeminerMe gö rüşülmesine karar verdi.

Bilâhare Asya ve Uzak Doğu Ekonomik Ko misyonu (ECAFE) Mümessili Mr. Raghavan ve Latin Amerika Ekonomik Komisyonu (ECLA) Mü messili Mr. Dorfman kendi mıntıkalarındaki köy elektriklendirümesinin durumu hakkında izahat verdiler.

Y eni raporlar :

Polonya delegesinin EP/WP. 3 Working Pa per No : 46 işaretli «mahal ve istihsal karakte ristiklerine göre çiftliklerde kullanılan elektrik makine ve cihazlarının tıpleştirilmesinin formüle

edilmesi» raporu ile Yugoslavya delegesinin EP/WP. 3 Workıng Paper No. 47 işaretli «Ziraat te elektrikli ısıtma pompalarının kullanılması» raporu görüşülerek eksikliklerinin tamamlanması na karar verildi.

Diğer hususlar:

Bir yıl içinde muhtelif memleketlerce yapı lan köy elektriklendirilmesi ile ilgili çalışmalar:

' PRAKSİTHE LANDTECHNİK No. 12 1961 Avusturya'da «Oesterreichische Kuratorium für Landtechnık» tarafından 1960 yılında tertiplenen «Beşinci elektrifikasyon gününde yapılan konuş maları ihtiva eden bir kitaptır.

Avusturya Hükümeti (Ö.V.E.) Köy elektrik lendirilmesi ile ilgili elektrik kazalarını ikaz için 3 resimli tablo neşretmıştir.

— İngiltere'de O.F. Peırson tarafından yazı larak înstitution of Electrical Enginers tarafından neşredilen «Köy elektriklendirilmesinde terakki? konulu yazı.

— Belçika'da 1961 nisanında 1. Van Acker tarafından neşredilen Belçika'da belirli sahalarda elektrik enerjisinin kullanılışındaki terakki ki tabı.

— Belçika'da 1961 Eylül'ünde Companie du Gaz et d'Electricite de L'Ouest de la Belgique tarafından neşredilen «Belçika'nın batı mıntaka sında köy elektriklendirilmesi» kitabı

— irlanda'da köy elektriklendirilmesinin ya pılışı konulu renkli bir film,

— Avusturya'da köy elektriklendirilmesinde ve zıraatte kullanılan cihazlara ait renkli slayd lar

Ayrıca Cenevre'de Birleşmiş Milletler Sarayın da köy elektriklendirilmesi ile ilgili bir kütüp hane tesisine karâr verildi.

Toplantı 1962 yıllık toplantının 25. ve 26 Eylül 1962 de yapılmasına ve kabul edilen raporların tasdik edilmek üzere Elektrik Enerji Komitesi ne sunulmasına karar vererek dağıldı.

U D K : 621.315.2

Hava Hatlarıyla Yeraltı Kablolarının İktisadî ve işletme Bakımından ukayesesî (*).

19 uncu yüzyıla girmeden önce, elektrik da ğıtımı ancak elektrik santralları civarında ve yer altı kabloları ile yapılmakta ıdı. Hava hatları, basitliği ve bakım kolaylığı dolayısiyle mühen disleri celbetmekte ise de, izolasyonun inkişaf et memesinin doğurduğu gerilim tehlikeleri; kanun ve talimatnameleri bulunmayan, hava hatlarının inkişafını geciktiren amillerden biri olmuştur. Üç fazlı alternatif akım sisteminin elektrik kay nağı olarak benimsenmesinden bu yana, daha yüksek gerilimli sistemlerde ve şehir haricinde elektrik nakli ve dağıtımında kısa zamanda bü yük gelişmeler görülmeğe başladı.

Zamanla, kanun ve talimatlarla, emniyet ted birlerinin de gelişmiş olması hava hatlarının inkişafını' hızlandırdı. 1907 yılında 50 mil uzunlu ğunda hava hattı inşaatı varken, 1914 de takriben

E M.M. 64

Özetliyen Osman Kİ Rİ ŞÇİ OĞLU

Müh. D. S.l.

1000 mil ıdı ve şimdiki halde tesis olunan hava hattı uzunluğu 60 000 milden fazladır.

Maliyet Fiatları : ingiltere'de bugünkü üç faz lı hava hatlarıyla yeraltı kablolarını temsil eden müşterek malzeme tesis maliyetleri, (tablo I) de takribi olarak gösterilmiştir. Bu tabloda hafriyat ve kabloların ferşi, maliyete dahil edildiği gibi kesitler de yükle alâkalı olarak oranlanmıştır. Ha va hatlarının tesis maliyetleri takribi olarak mal zeme maliyetinin % 30 u kadardır Kabloların ma liyeti ise; gerilime göre % 20 ile % 25 arasın da değişmektedir.

(•) Electrıcaı Revıew (22 Ocak 1960) Sayfa 167 yazarları N.G SİMPSON, A.C.G.I., M I C E , M . I E E . ve P W . CAVE, B. Sc., M I E E , Men A I E.E