TÜRKİYE ELEKTRİK KURUMU KANUNU TASARISI

UDK : 33 : 34

Türkiye Elekti Kurumu Kanun Tasarısı

AŞAĞIDA BULACAĞINIZ

KANUN

TASARISI, SANAYt BAKANLIĞININ ALÂKA

LI DAİRELER TEMSİLCİLERİNDEN MÜREKKEP BİR KOMİSYONA HAZIRLATMIŞ OLDUĞU

TASARIDIR BU KOMİSYONA

ODAMIZ ÇAĞIRILMAMIŞTIR BU MEVZUDA ODAMIZ

TARAFINDAN 19 OCAK 1962 DE, ÜYELERİMİZİN GÖRÜŞLERİNİ ALMAK ÜZERE BİR AÇIK

OTURUM DA YAPILMIŞTI ŞİMDİ BU KANUN TASARISI ODAMIZA İNTİKAL ETTİRİLMİŞ

BULUNMAKTADIR ÜYELERİMİZE GEÇ KALDIĞIMIZ İÇİN ÜZÜLEREK TAKDİM EDERİZ.

GEREKÇE

Muhtelif' enerji nev'ılerı arasında taşınması ve diğer enerji şekillerine tebdili kolaylıkla mümkün olan elektrik enerjisinin ışık, muhar rik kuvvet, sıcak ve kimyasal reaksiyonlar yarat mak hassaları, insanlara, sosyal ve ekonomik faaliyetlerini inkişaf ettirmek, istihsalleri art tırmak hususlarında büyük kolaylıklar sağla mıştır.

Elektrik enerjisinin sanayide geniş ölçüde kullanılmasıyle imalâtın tam mânasıyle makine leştırılmesi mümkün olmuştur. Bugün hemen her endüstri mamulünün yapımında istihsal vasıtası olarak elektrik enerjisi kullanılmaktadır.

Diğer taraftan elektrik enerjisinin üretim şart ları incelenecek olursa, elektriğin de buğday, de mir ve diğer sanayi mamulleri gibi ticarî değeri olan bir meta olduğu görülür. Bugün elektrik enerjisi milletler arasında mübadele edilen önem li maddelerden birisi haline gelmiş bulunmak tadır.

Bugün memleketlerin medeniyet seviyelerinin, iktisadî ve sosyal gelişme derecelerinin, bu mem leketlerde nüfus başına isabet eden net elektrik istihsal miktarlariyle ölçülmekte olduğunu söy lemek mümkündür.

Meselâ 1960 yılında nüfus başına isabet eden net enerji istihsali

Norveç'te 8 770, Birleşik Amerika'da 4.700, İsveç'te 4.510, İsviçre'de 3 350, İngiltere'de 2.470, B. Almanya'da 2.120, Fransa'da 1.590, İtalya'da 1.140, Yugoslavya'da 460, Romanya'da 410, Yuna nistan'da 280 kılovatsaata bâlığ olduğu halde mem leketimizde nüfus başına isabet eden bu istihsal 100 kılovatşaat gibi çok mütevazi bir rakamla ifa de edilmektedir.

Memleketimizde birçok şehir ve kasabamızın elektrik tesisleri kifayetsiz bulunmakta, birçok ka sabalarımız da elektrik beklemektedir. Hâlen be lediye teşkilâtı bulunan 1004 şehir ve kasabadan ancak 560'ında elektrik vardır.

Memleketimizin ekonomik ve sosyal kalkınma sında çok önemli rolü olan köylerimizin elektrifi

S.MM 64

kasyonu işleri, bir dâva olarak, henüz ele alın mamıştır.

Enterkonnekte şebekeden veya bölge santral larından enerjinin verilmesi rantabl olan köylerin elektriklendirilmesine dahi henüz başlanılmamış tır.

Türkiye'de mevcut 35.600 köyden hâlen ancak 200 adedi elektriğe kavuşmuş bulunmaktadır.

Memleketin arzettiği bu durum muvacehesinde, kuvvet ve gayretlerimizi teksif etmek suretiyle bir plân ve program dahilinde yeni bir teşkilât lanma ile elektrik enerjisi dâvasını halletmemiz bir zaruret halini almıştır.

' Türkiye Elektrik Kurumu Kanun Tasarısı, memleketin iktisadî gelişmesinde en mühim fak törlerden birisi olan işbu elektrifikasyon dâvası nın hallini sağlamak için hazırlanmıştır.

Türkiye Elektrik Kurumunun kurulması, ko nusu, elektrik enerjisiyle ilgili çeşitli branşlarda tecrübeli bir çok mühendis, mütehassıs ilim ada mı, maliyeci, iktisatçı, hukukçu ve Devlet dairele rinde vazife almış mes'uliyet sahibi kimselerin iş tirakiyle daha 1953 yılında yapılan Türkiye Birin ci İstişarî Enerji Kongresinin de kararları meya mnda bulunmaktadır.

Diğer taraftan İkinci "Dünya Harbinden sonra birçok ileri Avrupa memleketleri, bu arada İn giltere, Fransa ve komşumuz Yunanistan, memle ketlerinde dağınık vaz'iyette bulunan enerji işle rini bütün şirketlerden, büyüklü küçüklü bütün belediyelerden ve Devlet teşekküllerinden alarak bir araya getirmiş ve memleketşümul bir teşkilât içinde" toplamışlardır.

Bu işlerle uzun yıllar uğraşan kendi mütehas sıslarımız ve dış memleketlerden getirtilen yaban cı uzmanlar, endüstrimizle bilûmum şehir, kasa ba ve köylerimizin elektrifikasyon işlerinin Tür kiye Elektrik Kurumu müessesesi gibi tek bir teşkilât içinde toplanmasını kaçınılmaz bir zaru ret olarak ileri sürmüşlerdir.

İşbu kanun tasarısı ile elektrik enerjisinin etüd, plân, proje, inşa, tesis, işletme, bakım ve finansman işlen, memleket çapında, iktisadî bir"

Devlet teşekkülü olarak kurulması derpiş edi len Türkiye Elektrik Kurumunda toplanmış ola caktır. Bu kanunla; Etibank'ın elektrik inşa ve tesis işleri kısmı ile ayni Bankanın Elektrik İş letmeleri Müessesesi, Elektrik İşleri Etüd İdare si, İller Bankasının şehir ve kasabalarımıza ait yaptığı bütün elektrik işleri, bilûmum şehir ve kasabalarımızın elektrik işletmeleri ve Bayındır lık Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından çok maksatlı projeler mey anında ya pılan hidro elektrik santralların işletmeleri Türkiye Elektrik Kurumuna devredilmektedir.

Bu suretle memleketin elektrik enerjisi dâ vası bir yerde toplanacak, dağınık, kifayetsiz, randımansız ve bir çok ahvalde mükerrer çalış malara son verilecek, teknik personel bakımın dan çekilen sıkıntı ve yetersizlikler de bertaraf edilmiş olacaktır.

Bu kanunla; evvelâ rantabl olanları ele alın

mak suretiyle tedricen bir program dahilinde

köylerimizin elektriklendirilmesi dâvası da ele

alınmış olacaktır. Köylere elektrik sadece ışık

landırılmak için götürülmeyecektir; ziraatın in

kişafında ve köylerde küçük san'atların gelişti

rilmesinde' de elektrik enerjisinin pek önemli

rolü olacaktır. •

•

Memleketimizde büyüklü küçüklü her çeşit sa nayiin şehir, kasaba ve köylerimizin muhtaç ol dukları bol ve ucuz elektrik enerjisinin bölge santrallarından ve enterkonnekte şebekeden ve rilmesi, ancak Türkiye Elektrik Kurumunun ku rulmasiyle mümkün olacaktır.

Filhakika, bugün sayıları pek mahdut şehir ve kasabalarımız bölge santrallarından ve en terkonnekte şebekeden beslenmektedir. Bunla rın adedi ancak 60 kadardır. Şehir ve iasabala rımizın ekserisi randımanları düşük ikide bir bo zulan, ürettikleri elektrik enerjisinin kilovatsaat maliyeti çok yüksek olan ve fuzuli yere dış mem leketlere külliyetli miktarlarda dövizlerimizin ak masını mucip olan münferit dizel elektrojen gruplarıyle beslenmektedirler. Bu şekilde dizel gruplarıyle kısmen veya tamemen beslenmekte olan şehir ve kasabalarımızın adedi 500 kadardır.

Dizellerle beslenen şehir ve kasabalarımızda çeşitli sanayi branşlarının geliştirilmesine imkân bulunmamaktadır; çünkü bölge santrallarından beslenen şehir ve kasabalarımıza kıyasen dizel lerle beslenen şehir ve kasabalarda elektrik ener jisi, yerine göre 3 ilâ 4 hatta 5 misli daha pa halıdır. Bu şartlar altında buralarda kurulacak her çeşit sanayiin, bölge santrallarından besle nenlerle rekabet etmelerine imkân görülmemek tedir.

Çok önemli cihetlerden birisi de şudur ki böl ge santralları, çok zengin tabiî servet kaynağı •mız olan su kuvvetlerimizin veya maden işletme

a

lerimizde bol miktarda husule gelen ve ticari kıy metı olmayan kömür ve linyit artıklarının kıy metlendirılmesini mümkün kılmaktadırlar.

Bundan başka bölge santralları birbirlerine enerji nakil hatlarıyle bağlanarak enterkonnekte bir şebeke meydana getirildiği için, münferit şe hir ve endüstri santrallarında zarurî olan ayrı ayrı yedek ünite bulundurma halı ortadan kalk makta ve bu suretle memleket çapında yatırım larda büyük tasarruflar sağlanmaktadır.

Memleketimizin ekonomik ve sosyal gelişmesi ve kalkınmasında hayatî önemi bulunan yukarı da maruz işlerin tahakkuku ve bir kısım şehir ve kasaba yerine memleket sathına yayılmış bıl' umum şehir ve kasaba ve köylerimizin ve endüst rimizin bol ve ucuz elektriğe kavuşturularak me deniyetin nimetlerinden faydalanmalarının sağ lanması Türkiye Elektrik Kurumunun kurulma sına vabeste bulunmaktadır

Tasarının geçici hükümler, bölümünün 1 nci maddesi a, b, c, ve d fıkralarında Etibank ve Eti bank Elektrik İşletmeleri Müessesesi, Elektrik İş len Etüd İdaresi, İller Bankası ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait elektrik santralı, enerji nakil hattı ve bunlara müteferri aksam ve binalar, sosyal tesisler, menkul ve gayrımenkullerin, taahhüt ve borçları ile, hak, menfaat ve vecibele rinin bu kanunun mer'iyete girdiği tarihte TEK'e intikal ettiğine dairdir.

Tasarıdaki Geçici 2 ncı madde, elektrik ener jisi istihsali, nakli, tevzii ve bunlara müteferri imalât işleri ile uğraşan Devlete ve İktisadî Dev let Teşekkülleri ve Müesseselerine ait hisselerin bu kanunun mer'ıyete girdiği tarihten itibaren 6 ay zarfında TEK'e devrine aittir.

Tasarının Geçici 3 ncü maddesi a fıkrasında bütün Belediye, Özel İdare ve Köylere ait kamu hizmeti gören elektrik işletmelerinin Sanayi Ba kanlığınca hazırlanacak1 program gereğince bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç* iki yıl zarfında, b fıkrasında İller Bankası, tarafından Belediyeler adına yapılmakta olan elektrik tesisleriyle belediyeler, özel idareler ve köyler tarafından yeniden yapılmakta olan elek trik .tesislerinin bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren devrine aittir.

Geçici 4, 5, 6, 7, ve 8 nci maddeler de Keçici 1, 2 ve 3 ncü maddelerde zikredilen devirle ilgili hususları ihtiva etmektedir

Son hükümler bölümünde 23 ncü madde bu kanunun yürürlüğe girmesiyle hangi kanunların v yürürlükten kaldırılacağını göstermektedir.

Tasarıdaki 24 ncü madde bu kanunun neşri tarihinden 3 ay sonra mer'iyete gireceğini ifade etmektedir. Bu madde, TEK'ın mümkün olabilen

E M.M «4

en kısa zamanda teşkilâtlanmasını sağlamaya ma tuftur. Bunu temin için de TEK'in İdare Meclisi Reis ve Azaları ile Umum Müdür ve Muavinleri nin tâyinlerine ait hükümlerle Geçici 8 nci madde hükümlerinin kanunun neşri tarihinden itibaren mer'i'olacağı ifade edilmiştir.

Son 25 nci madde bu kanun hükümlerini icra ya Bakanlar Kurulunun memur edildiğine dairdir.

Tasarının 1 nci maddesine göre tüzel kişiliği haiz olacak «Türkiye Elektrik Kurumu» 3460 sa yılı kanunla kendi, teşkilât kanununun hükümle rine tâbi olacaktır.

Tasarının 2 nci maddesinin a, b, c, d, e, f, fıkralarında TEK'in yapacağı işler yer almıştır. Bu maddenin (b) fıkrasında görüleceği veçhile, su kuvvetlerinden elektrik enerjisinin istihsali ile ilgili faaliyetleri yrı ayrı yerlerde iki defa yapmamak, tecrübeli ve mütehassıs teknik per sonelin israf edilmemesini sağlamak ve ihtisasa kıymet vermek gayesiyle, bil'umum sulara ait hidrografık, topografik, jeolojik ve diğer etüd lerle amenajmanların, projelerin, bent ve diğer su inşaat işlerinin, Bayındırlık Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılması; buna mukabil hidro elektrik santralların makina ve elektrik teçhizatına ait etüd, proje ve fennî şartnamelerin TEK tarafından hazırlanması ve D.S.İ. Genel Müdürlüğü ile işbirliği yapılmak suretiyle bu tesislerin TEK tarafından meydana getirilmesi lüzum ve zarureti kabul edimiştir.

Tasarının 3 ncü maddesinde kamu hizmetleri için çeşitli enerji kaynaklarından enerji istihsali ve satış imtiyazlarının sadece Devlet tarafından verilmesi ve icabında özel tebessüse bu sahalarda çalışma ve yatırım yapma imkânları düşünmüştür. Ancak; illerle belediyelerin veya diğer resmî sektörün kamu hizmetleri için elektrik tesisleri kurmalarına ve işletmelerine mahal bırakılma mıştır.

4 ncü maddede bir taraftan ziraî istihsalin arttırılması ve mahsullerin muhafazası için, di ğer taraftan da köylerimizde çeşitli küçük san' atların geliştirilmesini sağlamak üzere, her sene program dahilinde evvelâ rantabl olanlar ele alı narak ve priorıte esasları tesbit edilerek köyle rin elektrifikasyon işlerinin TEK tarafından yü rütülmesi derpiş edilmiştir.

Bu maksadı temin için Devlet bütçesinden her sene gerekli yardımların yapılması ve bu yar dımların otofınansman haline gelinceye kadar ayrı bir hesapta devam etmesi düşünülmüştür

Bu suretle ziraatte ve küçük san'atlarda yüz lerce tatbikat şekli olan elektrik enerjisini kul lanacakların, istihlâk edecekleri nısbetlerde cer yan bedelini • ödemeleri gerekecektir.

E MM. 64

5 nci madde TEK'in sermayesi 10 milyar TL. olarak kabul edilmiştir. TEK'e devredilecek mev cut bütün hidrolik ve termik santrallarla bun lara müteferri tesisleri, enerji nakil hatları, bü yüklü küçüklü bütün trafo merkezleri, bil'umum şehir ve kasabaların elektrik tevzi şebekelerinin kıymetleri 3 milyar TL. civarındadır. Yeniden yapılacak ilâve tesislerle bu miktarın 1965 vılın da 4,5 milyar TL. sına ve 1972 yılında da 11 mil yar TL. sına baliğ olacağı hesaplanmıştır. Bir misâl olarak şu hususa işaret edebiliriz ki, sa dece Fırat Nehri üzerinde herhangi bir büyük bent ve hidro elektrik santralın tesisi ve bu santralın enerji nakil hattı ile Kuzeybatı siste mine bağlanması, nihaî maliyet olarak, 4 Milyar TL sini geçmiş olacaktır. Bu itibarla TEK'in ser mayesinin 10 Milyar TL. sı olarak alınması za rurî görülmüştür.

Şimdiye kadar yapılan etüdlere, elde edilen tecrübelere ve ecnebî mütehassısların bu hususta verdikleri raporlara göre, Türkiye enerji duru munun bu kanun tasarısında güdülen gayeye eri şebilmesini teminen ve bu mevzuda hiç olmazsa en az yatıran yapan medenî memleketlere ayak uydurulması bakımından ilk senelerde elektrik işlerine senevî yarım milyar lira yatırın yapıl ması bir zaruret olarak görülmektedir.

Bunun bir kısmı otofinansmanla ve diğer mü him kısmı da umumî bütçeden verilecek tahsisat la karşılanacaktır.

Millî gelire nazaran bu yatırım büyük bir ra kam olmayıp ancak binde altıyı teşkil etmek tedir. İleride bu miktar daha da artacaktır.

Tasarının 6 nci maddesindeki hükümler TEK' in sermayesinin yıllar geçtikçe durmadan artaca ğı esasına göre konmuştur. Bütün köylerinin % 100'ünü elektriklendirmiş olan memleketler bile elektrik enerjisinin istihsal, nakil ve tevziin de her sene büyük yatırımlar yapmaktadırlar. TEK ilerideki yıllarda yeni enerji tesislerini da ha çok otofinansmanla yapmak cihetine gide cektir.

Tasarının 7 nci maddesinde çıkarılacak tahvil lerle aktedilecek uzun vadeli iç dış istikrazların yekûnu olarak 1,5 milyar ve işletme ihtiyaçları için de 500 milyon TL. sı konmuştur ki, yukarı da kaydedilen işlerin vüs'at ve ehemmiyeti kar şısında bunların birer mütevazi rakkam olduğu görülür.

Tasarıdaki 8, 9 ve lOncu maddeler TEK'in idare şekline ait hükümleri ihtiva etmektedir.

Tasarının 11 nci maddesi TEK'in müessese haline getirmeden bazı işlerini köy elektrifikasyo nunda düşünüldüğü gibi, kendine bağlı bir te gebbüs halinde idare edebilmesini sağlamak tadır.

Tasarının 12 nci madddesinde Sanayi Bakanlı ğınca tesbit edilecek esaslar dahilinde tarifelerin hazırlanarak tetkik ve tasdik için Bakanlığa su nulmasının TEK tarafından yapılacağı tasrih olun muştur. ,

Tasarıda en az % 10 kârın temini, Devlet büt çesine yük olunmaması için otofinansmana gidil mesi efeasına göredir. Bir;ok memleketlerde de tat bikat bu yoldadır.

Maddenin son'fıkrası enerji bedellerinin tah silini temine matuf bir müeyyidedir.

Tasarıdaki 13 üncü madde, vasıf ve karakter zumsuz yatırımların yapılmasını ve memleket ener jisi alım ve satımlarında ayni hükümleri ihtiva eden mukavelelerin tatbikini temin içindir.

Tasarının 14,üncü maddesindeki hüküm, lü zumsuz yatırımların yapılmasını ve memeklet ener ji kaynaklarının, inkişaf ettirilmesini sağlamaya matuftur.

Tasarıdaki 15 inci madde Devlet Su İşleri tara fından vücuda getirilen enerji tesislerinin TEK'e devrine aittir.

Tasarının 16ncı maddesinde devir muamelesi nin kimler tarafından, nasıl bir hey'et teşkili ile yapılacağını göstermektedir.

Tasarının 17 nci maddesi 3460 sayılı kanunun 43 üncü maddesinde yer alan hususların TEK'e teşmili ile irtikap, rüşvet suçlarını işleyenlere dair olup TEK'in bütün mallarının Devlet malı hükmünde bulunduğunu kaydetmektedir.

Tasarıdaki 18 nci madde memleketin her ta rafında ve çok dağınık yerlerdeki tesislerin ko runmasını temin eden personelin tayin, terfi ve suçlu durumlariyle ilgili hükümleri ihtiva et mektedir.

Tasarıdaki 19. uncu madde son derece, mü him, hayatî ve 24 saat devam eden âmme hiz meti gören TEK'in çalışma saatlerini tayin et mektedir.

Tasarıdaki 20 nci madde şehir, kasaba ve köy lerde sokakların, meydanların ve parkların ay dınlatılmasına ait tesislerin bedelleri mukabi linde TEK tarafından yapılıp işletilmelerini âmir bulunmaktadır.

Tasarıdaki 21 nci madde vergiler hakkında bazı umumî hükümleri ihtiva etmektedir.

Tasarıdaki 22 nci madde şehir kasaba ve köy lerin elektrik tesislerinin meydana getirilmesi için Belediyelere ait bulunan veya köyün müş terek malı olan arazi ve yollardan TEK'in be delsiz olarak istifadesini temine matuftur.

TÜRKİY E ELEKTRİK KURUMU KANUN TASARISI

BÖLÜM: I

Kuruluş ve Görevleri

. MADDE 1. — Tüzel kişiliği haiz bulunmak ve bu kanunla 3460 sayılı kanun hükümlerine tâbi olmak üzere «Türkiye'Eloktrik Kurumu» adı ile bir teşekkül kurulmuştur.

Bu kanunda Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) remzi ile ifâde olunmuştur. TEK, Sanayi Bakanlığına bağlı olup merkezi Ankara'dır. TEK, Yurt içinde bölge ve işletme müdürlük leri kurabilir.

MADDE 2. — TEK'in yapacağı işler şunlardır :

a) Yurdun muhtaç olduğu elektrik enerji sini temin maksadiyle bu enerjinin istihsal, na kil, tevzi, ithal ve ihracı içm gereken her tür lü araştırma ve tetkikler ile bu maksatlar için lüzumlu istatistik! bilgileri toplamak, rantabilite hesaplarını yapmak, plân, proje ve keşifleri ha zırlamak;

b) Her nevi elektrik santrallarını tesis et mek, elektrik enerjisinin nakli, tevzii, ithal ve ihracı için her türlü tesisleri kurmak, bunlarla alâkalı yardımcı ve sosyal tesisleri meydana ge tirmek. Ancak, su kuvvetlerinden elektrik ener jisi istihsali için baraj yapılması gerektiği takdir de TEK ile D.S.Î, arasında tam bir işbirliği ya pılmak suretiyle etüd, proje ve inşaat işlerini D.S.İ. ve buna ait enerji 'istihsal tesislerini de TEK yapar;

c) b bendinde yazılı tesisler ile bu kanun ile TEK'e devredilecek tesisleri işletmek, istih sal ettiği elektrik enerjisini satmak, lüzumunda elektrik enerjisini satın almak, ithal ve ihraç et mek;

d) Her nevi elektrik malzemesi makine ve alâtınm ithali, alım ve satımı işleri ile iştigal etmek ve bunları imâl. edecek fabrikaları ica bında kurmak;

e) Yukarıdaki fıkralarda ya.zılı işlerle meş gul olmak maksadiyle kurulmuş veya kurulacak limited ve anonim şirketlere iştirak etmek, her türlü ticari muamelelere girişmek;

f) Teknik personel ihtiyacını karşılamak üze re yurt içinde ve dışında öğrenci okutmak ve kendisi için lüzumlu mütehassısları yetiştirmek.

MADDE 3. — Kamu hizmeti için elektrik is tihsal ve satış imtiyazlarını yalnız Devlet verir, îller ve Belediyeler bu mevzuda imtiyaz ve ruh sat veremeyecekleri gibi, doğrudan doğruya, elektrik tesisleri kuramaz ve igletejnezler.

E.M.M. 84

Daha önce belediye işletmelerine kanunen verilmiş imtiyazlar bu kanunun mer'iyete girdi ği tarihte TEK'e geçer.

MADDE 4. — Zirai kalkınmada çeşitli küçük san'atlann geliştirilmesinde köylerin elektrik lendirilmesi için Devlet bütçesinden bu maksatla yapılacak yardımlar ve teknik imkânlar nisbe tinde köy elektrifikasyonu TEK tarafından yü rütülür.

BÖLÜM: M

Malt Hükümler

MADDE 5. — TEK'in sermayesi 10 milyar Türk Lirasıdır. Bu sermaye aşağıdaki kaynaklar dan terekküp eder:

a) TEK'in yatırım programları gereğince ku rulacak bilcümle tesisler ile enerji nakil hatla rı ve tevzi şebekeleri tesis ve inşaası maksa diyle lüzumlu finansmanın TEK'in kendi kay naklarından karşılanamayan kısmı için Devlet bütçesine her yıl konulacak tahsisat;

b> Elektrik istihsal, nakil ve tevzii ve bun larla ilgili imalât işleri ile uğraşan şirketlerdeki Devlete ait hisse ve haklar;

c) TEK'e Hazine tarafmdan devredilecek ve 16 nci maddede yazılı hey'et tarafından kıymet leri takdir edilecek emlâk ve arazi;

d) Bu kanunun muvakkat 1, 2, 3 cü madde leri gereğince TEK'e devredilecek elektrik is tihsal nakil ve tevzi tesisleri ile her nevi men kul ve gayrı menkul mallar, haklar ve hisseler;

e) Devlet Su işleri Umum Müdürlüğünce 2 nci maddenin (b) bendi gereğince inşa oluna cak ve maliyetleri üzerinden devredilecek ener ji tesisleri ile ilgili (barajlar hariç) bil'umum menkul ve gayrı menkul mal ve haklar;

f) Bu kanunun 6 ci maddesi gereğince ser mayeye ilâve edilecek kârlar.

MADDE 6. — TEK'in yıllık safı kârından 3460 sayılı kanun 42 ci maddesi hükmüne göre gerek li tefrikler yapıldıktan sonra bakiye ödenmemiş sermayeye mahsup edilir.

Sermaye tamamen ödendikten sonra kârlar sermayenin dörtte birine varıncaya kadar fev kalâde ihtiyat akçesi olarak tefrik olunur.

"Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Murakabe Hey' eti' masraflarına TEK'in iştirak hissesi, diğer İktisadî Devlet Teşekkülleri arasında en yük sek olanının iştirak hissesini geçemez.

MADDE 7. — TEK memleket iç ve dışında kısa ve uzun istikrazlar aktedilebileceği gibi Ma liye Bakanlığının muvafakati ve Bakanlar Kuru lunun karan ile en az yirmi yılda itfa edilmejc üzere tahvil de çıkarabilir.

Ancak, çıkardığı tahvillerle aktedeceği uzun vadeli iç ve dış istikrazların yekûnu 1,5 milyar ve işletme ihtiyacı için alabileceği kısa vadeli iç kredilerin tutarı 500 milyon lirayı geçemez.

I

Bu tahvillerle hariçten yapacağı uzun vadeli dış istikrazlar dolayısiyle vereceği bonolara ke falete Maliye Bakanı yetkilidir.

BÖLÜM: III

İdarî Hükümler

MADDE 8. — TEK biri Umum müdür olmak üzere 7 kişilik bir İdare Meclisi tarafından idare olunur. İdare Meclisi Reisi Sanayi Bakanlığının, birer azası İçişleri, Malice, Bayındırlık, ,îmar ve İskân Bakanlıklarının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tâyin edilir.

Umum Müdür hariç olmak üzere İdare Mec lisi Reis ve Azalarının hizmet müddetleri 3 yıldır. Müddeti bitenlerin yeniden tayinleri caiz dir. Müddetlerini doldurmadan ayrılanların ye rine tayin olunan azalar ayrılanların müddet lerini tamamlarlar.

İdare Meclisi Âzasından, Umum Müdür hariç, en az ikisi elektrik enerjisi sahasında ihtisası ve tecrübesi olan yüksek mühendis veya mühen dis olacaktır.

MADDE 9. — TEK'in bir Umum Müdür ile lüzumu kadar Umum Müdür Muavini bulunur.

Umum Müdür ve Muavinlerinin yüksek tah sil görmüş olmaları ve ifa edecekleri işlerin icap ettirdiği tecrübe ve ihtisasa sahip bulun maları şarttır.

Umum Müdür Sanayi Bakanlığının teklifi, Umum Müdür Muavinleri, Umum Müdürün in hası ve Sanayi Bakanının teklifi üzerine Ba kanlar Kurulu karan ile tayin olunur.

MADDE 10. — Umum Müdür, TEK'in bütün muamelelerini kanun Ve nizamname hükümleri ile İdare Meclisi kararlan dairesinde ve TEK'in iştigal mevzuları icaplarına göre tevdir eder, tesislerin iç ve dış emniyetlerini koruyucu her türlü tedbirleri alır ve tatbik etirir.

BÖLÜM: IV

Çeşitli Hükümler

MADDE 11. — TEK bilcümle tesislerini 3460 sayılı kanunun 26 nci maddesi mucibince mües sese haline getirmeden kendine bağlı .teşebbüs ler halinde idare edebilir.

MADDE 12. — Kamu hizmeti gören bütün elektrik işletmelerinin ve diğer müstehliklerin TEK veya Müesseseleri yahut iştirakleri tara

fından vücuda getirilen tesislerden "satın alacak ları veya TEK'e yahut Müesseselerine veya ig tiraklerine satacakları elektrik enerjisinin ta rifeleri TEK tarafından hazırlanır.

Bu tarifeler bilcümle tesi sve idare masraf ları hesaba katılmak ve ayrıca % 10 dan az ol mamak üzere bir gelir derpiş edilmek suretiyle Sanayi Bakanlığınca tesbit edilecek esaslar da hilinde hazırlanarak mer'iyete vazolunur. Ancak, muayyen mıntıkaların veya istihsal kollarının geliştirilmesine hizmet maksadiyle, ziraî, sosyal ve ekonomik zaruretler dolayısiyle yukarıdaki hadlerin dununda bir tarife ile enerji satılma sına Bakanlar Kurulunca karar verildiği takdirde satış hasılatında tahassül edecek yıllık farklar Hazinece müteakip yıl Muvazeneyi Umumiye Büt çesine vazedilecek tahsisatla karşılanır.'

Satılan elektrik enerjisi bedellerinin ödenme sine dair TEK tarafından müşteriye yapılacak tebligat üzerine mezkûr bedellerin ödenmemesi halinde, TEK'çe tanzim edilen ve müşterilerinin istihlâk ettiği enerji miktarını ve bedelini mü beyyin belgeler İcra ve İflâs Kanununun muaddel 68 ci maddesinde gösterilen vesikalardan sayılır.

MADDE 13. —I TEK'in enerji alım ve satımı na ait mukaveleler Sanayi Bakanlığınca hazırlana cak tiplere göre tanzim olunur. Bu tipler dışın da yapılacak mukaveleler, Sanayi Bakanlığınca tasdik edilmedikçe, hüküm ifade etmez.

Madde 14. — Kendilerine elektrik verilmesi memleket ekonomisi bakımından elverişli olduğu na Sanayi Bakanlığınca karar verilmek kaydiyle umumî, mülhak ve hususi bütçeli Dairelerle İkti sadî Devlef Teşekkül ve Müesseseleri ve serma yesinin en az yarısı bunlara veya Devlete ait bu lunan şirketleri, ve kamu hizmeti gören bil'umum elektrik işletmeleri TEK'in veya teşkil edeceği şirketlerin vücuda getirdiği santrallarından ve enerji nakil hatlarından elektrik almaya mecbur durlar.

Umumî, mülhak ve hususi bütçeli Dairelerle, İktisadî Devlet Teşekkülleri ve Müesseseleri ve sermayesinin en az yarısı bunlara veya' Devlete ait Şirket ve Teşekküller elektrik' ihtiyaçlarını temin maksadiyle yeni tesisler vücuda getirme den önce bu ihtiyaçlarının mevcut veya hazırlan makta olan TEK Santrallarından temininin müm kün olup olmadığını Sanayi Bakanlığından öğren meye ve buna riayet etmeye mecburdurlar.

MADDE 15 — Devlet Su İşleri Umûm Müdür lüğünce, 5 ci maddenin (e) bendi gereğince TEK'e devredilecek tesisler ,ikmallerini müteakip mali yet bedelleri üzerinden en geç 6 ay zarfında bil cümle menkul ve gayrı menkul malları, borç ve alacakları ve bütün hak ve vecibeleri ile birlikte TEK'e devrolunur.

Bu tesislerin TEK'e devrine ait esaslar Bayın dırlık ve Sanayi Bakanlıklarınca hazırlanacak bir Yönetmelikle tesbit olunur.

MADDE 16 — 5 ci maddenin (c) (d) ve (e) bendlerıne tevfikan TEK'e devredilecek kıymet lerin tesbitı ve devir bilançosunun tanzimine ait muameleler her defasında Sanayi, Maliye, Bayın dırlık, içişleri, İmar ve İskân Bakanlıkları ile, Yüksek Murakabe Hey'eti, ilgili Teşekül veya Belediye ve TEK tarafından seçilecek bir arazdan müteşekkil bir hey'et marifetiyle yapılır.

Hey'et lüzumu kadar personel kullanabilir. Hey'etin ücret ve masrafları ile kullanacağı per sonelin ücret ve masrafları TEK tarafından tak dir ve tediye olunur.

MADDE 17. — 3460 sayılı kanunun 43 cü mad desinde yazılı suçları işleyen TEK ve Müessese leri memur ve müstahdemleri hakkında da ayni madde hükümleri tatbik edilir. İrtikâp ve rüşvet suçlarını işleyen TEK veya Müesseseleri memur ve müstahdemleri Türk Ceza Kanunundaki Devlet memurlarına müteallik cezalarla cezalandırılır.

TEK'in kamu hizmetine tahsis edilen malları (nakti ile üçüncü şahıslardan alacağı ve ortak lık halinde bulunduğu müesseselerin malları ha riç) hacız ve istimlâk olunamaz. •

TEK'in malları Devlet malı addolunur.

MADDE 18. — TEK'in tesislerinde koruma vazifesi ile tavzif edilecek personel, bu tesislerde herhangi bir suç işlenmesi halinde hadiseye za bıta memurları tarafından el konuluncaya kadar zabıta vazifesini ifa eder. Ancak, bu personelin koruma hizmetlerine tayi nve tefriklerinde ön ceden Valilerin muvafakatlarını nalınmış olması lâzımdır.

MADDE 19. — TEK memur ve hizmetlilerinin çalışma saatleri, servislerinin gereklerine göre Genel Müdürlükçe tayin ve tesbit olunur.

Olağan üstü haller dışında memur ve hizmet' İllerin çalışma süresinin aylık ortalaması günde sekiz saati geçemez.

Ancak, işletme şartlarına göre ve idarî lüzum ve zaruretler dolayısiyle hafta tatili alamayanlara, millî ve dinî bayramlarda ve çalışma süresi dışın da çalıştırılacak olanlara İdare Meclisince tesbit edilecek esas ve nisbetler dahilinde ek çalışma üc reti verilir.

MADDE 20 — Şehir, kasaba ve koyler.de so kak, park ve meydan aydınlatılması TEK tarafın dan yapılır Bunlara ait tesis, bakm ve enerji be delini Belediyeler ve Köy İhtiyar Hey'etleri TEK'e öderler

MADDE 21. — Bu kanunun tatbikatndan mü te'vellit devirlerden intikal vergisi ve tescillerden

herhangi bir harç ve resim alınmayacağı gibi. TEK'ın iştigal mevzuu ile ilgili gayrımenkullerden baraj ve santrallar, enerji nakil hatları (pilon lar dahil) transformatör merkezleri ve bunların yardımcı tesisleri, Bina ve Arazi Vergisinden muaftır.

5237 sayılı kanunun 6 cı maddesi gereğince TEK'in santrallarında elektrik istihsali için mu harrik kuvvet olarak kullanılan elektrik enerjisi her türlü vergi ve resimden muaftır.

MADDE 22. — Şehir, kasaba ve köylerde elektrik tesisleri için kullanılacak Belediyelere ait veya köy müşterek malı olan arazı ve yollar ilgililerce TEK'e, bedelsiz olarak tahsis edilir.

BÖLÜM: V

Geçici Hükümler

GEÇİCİ MADDE 1 — (a) Etibank Elektrik İşletmeleri Müessesesinin bilcümle elektrik sant ralları, enerji nakil tesisleri ve bunlara mütefer ri aksam ve binalar, sosyal tesisler, mevcut ve matluplar, menkul ve gayrimenkuller, taahhüt ve borçlar,hak, menfaat ve vecibeler (Etibank'ın maden ve izabe Müessese ve Teşebbüslerine ait , enerji tesisleri hariç);

b) Elektrik İşleri Etüd İdaresinin bilcümle menkul ve gayrimenkulleri, mevcut ve matlup ları, taahhüt ve borçları, hak, menfaat ve veci beleri;

c) İller Bankasınca kurulmuş bulunan ve Be lediyelere ait bulunmayan elektrik santralları ve bunlara müteferri tesisler maliyet bedelleri üzerinden;

d) Devlet Su işlen Genel Müdürlüğü taraf ın dandan kurulmuş bulunan bil'umum hidro elektrik santralları maliyet bedelleri üzerinden; bu kanu nun mer'iyete girdiği tarihte TEK'e intikal eder.

GEÇİCİ MADDE 2. — Elektrik enerjisi, istih sali, nakli, tevzii ve bunlara müteferri imalât iş leri ile uğraşan Şirketlerdeki Devlete ve İktisadî Devlet Teşekkülleri ve Müesseselerine ait his seler bu kanunun mer'iyete girdiği tarihten iti baren en geç 6 ay zarfında bilcümle hak ve ve cibeleri ile TEK'e devrolunur.

GEÇİCİ MADDE 3 — (a) Bütün Belediye, Özel İdare ve Köylere ait olup kamu hizmeti gören bilcümle elektrik işletmeleri, Sanayi Bakanlığın ca hazırlanacak program gereğince bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl zarfında;

(b) iller Bankası tarafından Belediyeler adı na yapılmakta olan elektrik tesisleri ile Beledi yeler, Özel İdareler ve Köyler tarafından yeniden yapılmakta olan elektrik tesisleri bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte;

santralları, enerji nakil tesisleri ve bunlara mü teferri aksam ve binaları, sosyal tesisleri, mevcut ve matlupları menkul ve gayrimenkulleri, taahhüt ve borçlan, hak, menfaat ve vecibeleri ile birlik te TEK'e devrolunur

TEK'e yapılacak devir muameleleri hususun da Sanayi, Bayındırlık, Maliye, içişleri, İmar ve İskân Bakanlıkları tarafından müştereken bir de vir talimatnamesi hazırlanır.

GEÇİCİ MADDE 4. — Geçici 1, 2 ve 3 cü mad deler gereğince TEK'e devredilecek kıymetler için 16 cı maddede yazılı h ey'et tarafından def ter kayıtlan esas alınarak bir devir bilançosu yapılır.

Bu bilançonun tanzimi sırasında, geçici 1 ve 3 cü maddelerde yazılı İdare Teşekkül, Belediye ler ve Müesseselerin bahis mevzuu enerji tesis ve şebekelerinin inşaası ve vücuda getirilmesi için T C. Merkez Bankası ile diğer resmî teşek kül ve müesseselerden akit ve temin ettikleri her türlü istikrazlar ve orta ve kısa vadeli ^krediler TEK'ın ödenmiş sermayesini teşkil etmek üzere bütün hak ve vecibeleri ile Hazineye intikal eder. Bu istikraz ve krediler, Hazine ile T. C. Merkez Bankası ve alâkalı sandık ve teşekküller arasında tesbit edilecek esaslar dahilinde ve müstehaklarına Hazine iç istikraz tahvili veril mek suretiyle tasfiye ve itfa olunur Ancak, be lediyelerin, devir anında bu tesislerden mütevel lit İller Bankasına ve belediyeler fonuna olan bakiye borçları aynı şartlariyle Hazine tarafın dan, iller Bankasına ödenir.

Devir bilançolarında evvelâ 5 ci madde muci bince TEK'e tahsis edilen on milyar Türk Liralık itibarî sermaye kaydı tesis edildikten sonra ge çici 1, 2 ve 3 cü maddeler mucibince:

Aktife :

A) Menkul ve gayrimenkullerle her türlü haklar,

B) Bilcümle alacaklar, Pasife •

A) Bilcümle borçlar,

B) Çürük alacaklarla vasfını ve kıymetini kaybetmiş ayni mevcutlar için usulü dairesinde ayrılacak karşılıklar, müterakim amortismanlar, bilcümle ihtiyatlar ve diğer fonlar, birinci fıkra mucibince takdir ve tesbit edilmiş kıymetler üzerinden geçirilir

Devir bilançosunda gösterilip kesin neticeleri sonradan anlaşılacak olan hesaplar, neticelerine göre devir bilançosunun aktif ve pasifine kay dolunur.

Aktif ve pasif arasındaki fark TEK'ın öden miş sermayesini teşkil eder.

GEÇİCİ MADDE 5. — Etibank Elektrik İş letmeleri Müessesesine ödediği (60) milyon liralık sermaye devir tarihi itibariyle adı geçen Teşek külün ödenmiş sermayesinden indirilir.

GEÇİCİ MADDE 6. — Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten aynı yılın sonuna kadar olan süre TEK'in i]k hesap devresidir. İlk hesap dev resi altı aydan az olduğu takdirde ayrıca "bilan ço yapılmaz. Müteakip senenin bilançosu ile bir leştirilir.

GEÇİCİ MADDE 7. — Bu kanunun mer'iyete girdiği tarihte geçici 1 ve 3 ncü maddelerin tat biki dolayısiyle TEK'e devredilecek idare, Teşek kül, Müessese ve İşletmelerin, bu kanunun ikinci maddesinde zikredilen işlerle ilgili bütün memur, müstahdem ve işçileri bilcümle hak ve vecibeleri mahfuz kalmak şartıyle TEK'e geçerler.

GEÇİCİ MADDE 8. — a) Bu kanunun mer'i yete girdiği tarihte geçici 1 ve 3 ncü maddelerin tatbiki dolayısiyle TEK'e devrolunacak İdare, Te şekkül, Müessese ve İşletmelerin bu kanunun ikin ci maddesinde zikredilen işlerle ilgili bilcümle dosya, evrak ve demirbaşları TEK'e devrolunur. Ancak, Elektrik İşleri Etüd İdaresinin Rasat Ser visi bütün kadroları ile birlikte Bayındırlık Ba kanlığı D.S.İ. Umum Müdürlüğüne devrolunur.

Buna ait muameleler devir ile birlikte ikmal olunur.

b) Geçici 1 ve 3 ncü maddeler gereğince TEK'e intikal eden tesislerle ilgili olarak evvelce

alâkalı ve vazifeli İdare, Teşekkül ve Müessese lerce alınmış olan istimlâk kararları ve bu ka rarlara istinaden başlanmış bulunan bilcümle muameleler bu kanunun mer'iyete girdiği tarih ten itibaren TEK tarafından yürütülür.

Bu kanunla TEK'e intikal eden hak ve men faatler, alacak ve borçlarla alâkalı ihtilâf ve dâ valarda bu teşekkülün yerine TEK kaim olur.

.BÖLÜM: VI

Son Hükümler

MADDE 23. — 2819 sayüı kanun ile ek tâdil leri, 2805 sayılı kanunun 4 cü maddesinin D fık rası ile 6 ve 7 nci maddeleri ve 8 nci maddesinin C fıkrası ve 9 ncu maddesi, 6200 sayılı kanunun 2 nci maddesinin D fıkrası ve 25 nci maddesinin D fıkrası, 28 nci maddesinin E fıkrası ile 33 ve 53 ncü maddeleri ile 1580, 3465, 4325 ve 5237 sa yılı kanunların ve diğer kanunların bu kanuna muhalif hükümleri kaldırılmıştır.

MADDE 24. — Bu kanun neşri tarihinden üç ay sonra mer'iyete girer. Ancak, TEK'in İdare Meçlisi Reis ve Azaları ile Umum Müdür ve Mu avinlerinin tâyinlerine ait hükümler ile geçici. 8 nci maddenin hükümleri kanunun neşri tari hinden itibaren mer'idir,.

MADDE 25. — Bu kanun hükümlerini icraya Bakanlar Kurulu memurdur.

Cenevre'de Yapılan Köy

UDK: 621.316.1

Elektriklendirilmesi Toplantısı

Birleşmiş Milletlerin Avrupa Ekonomik Ko misyonu İsviçre'nin Cenevre şehrinde eski Cemi yeti Akvam yeni Birleşmiş Milletler Sarayında çalışmaktadır. Komisyona Avrupa'nın 29 devleti azadır.

Avrupa Ekonomik Komisyonu bir çok komi teler şeklinde çalışmaktadır. Bunlardan birisi de Elektrik Enerji Komitesidır.

Elektrik Enerjisi Komitesi, Bütün Avrupa ve Amerika Birleşik Devletlerinde elektrik enerjisi konusundaki gelişmeleri yakınen takip etmek, milletlerin buldukları ve yaptıkları yenilikleri

Y azan Turhan ONUR Y. Müh. Üler Bankası birbirlerine bildirmek, ekonomik ve teknik ko nuları müştereken müzakere ve münakaşa, etmek gayesini gütmektedir. Bu gaye ile bir çok iş gurupları halinde çalışmaktadır. Merkezde Mr. Sevette'nin başkanlığında bir sekreterlik ile her iş gurubunun başkanı, başkan \yardımcısı ve ra portörlerden müteşekkil bir kadro ile çalışan Elektrik Enerjisi Komitesi, faydalı bir çok neş riyatı ile Avrupa ve Dünya Kalkınmasına hizmet etmektedir.

Elektrik Enerjisi Komitesinin 6. iş grubu olan köy elektriklendirilmesi gurubu her yıl Ekim ayı içinde toplanmaktadır. Bu yıl 2, 3 ve 4. Ekim