KABLO İMALATINDA YAPILMASI GEREKLİ FİZİK VE KİMYA LABORATUVAR MUAYENELER

UDK: 621.315.2:620.1

Kablo İmalâtında Yapılması Gerekli

Fizik ve Kimya Laborotuvar Muayeneleri

GİRİŞ:

Elektrik tesislerinde kullanılmakta olan plâs tik ve kâğıt izolelı bilûmum kabloların imalâtı esnasında ve imalâttan sonra ne gibi muaye nelere tabi tutulduğu, aranan evsafın neler ol duğu hususunda burada belirtilecek kısa ve glo bal izahların MEMLEKETİMİZDE KABLO İMA LATI mevzuuna çok az da olsa faydalı olacağı zannolunmaktadır. Kabloların elektrıki ve ms kanik özelliklerinin hangi şartları sağlayacağı hususunda memleketimiz için cari bir yönetme lik henüz yoktur. Ancak, Türk Standartlar Ens titüsünün bu mevzuu da ele aldığı ve memleke timize şâmil bir kablo standardı tesis etmekte olduğu memnuniyetle öğrenilmiştir.

Bu itibarla halen yapılmakta olan kablo ima lât, ithalât ve satınalmalarında batı memleket lerinde carı yönetmeliklerden istifade edilmek tedir. Ayrıca kablo cinslerinin kullanılış mak satlarına göre çok ve1 çeşitli oluşu bizi elde, memleketimize şâmil bir şartname, bir standar dizasyon bulundurmaya mecbur etmektedir. Zira gerek imalâtta, gerek satınalmalarda imkânları mızı en iktisadi şekilde kullanmağa mecburuz

Kabloların imalât kontrolü üç kısımda top lanır :

1 — Ham madde kontrolü,

2 — İmalât kontrolü ve imal edilmiş kab loların muayenesi,

• 3 — Ham madde ve imalâtın geliştirilmesi.

HAM MADDE KONTROLÜ : ,

Kablo imalâtında izolâsyon maksadı Ue kul lanılan ham maddelerin çek çok çeşitli oluşu bunların kullanılabilme imkânlarını tesbit bakı mından deney lâboratuvarlarına ehemmiyetli bir vazife yüklemektedir. Bu ham maddelerin ekse risini tabiî maddeler teşkil eder ve bilindiği gi bi bu maddeler yapı bakımından homogen de ğildirler. Ayrıca bunlar tabii yapıları ile değil, çeşitli nisbetler dahilinde karıştırılmak ve bazı işlemlerden geçirilmek sureti ile sentetik mad de haline getirilirler, ve kullanılırlar. Bu itibar la gerek ham madde cinsi, gerek karışma oran ları ve işlem şekilleri değiştirilmek sureti ile çok

CEG BERİCHTE'den özetlenmiştir

. Özetleyen : Hüsamettin ATEŞ . Y. Müh. İller Bankası çeşitli kablo izolâsyon maddesi yapmak kabil dir Çeşitli kombinezonlarla meydana getirilen bu maddeleri özelliklen ve kullanılış maksadına uygunluğu bakımından sınıflamak da ayrı bir çalışmayı icabettırır.

Yeraltı kablolarında kullanılan kurşun göm leği teşkil eden kurşun madeninin Bakır, Anti mon, Tellür ve Çinko gibi yabancı maddelerden arî olması, eğer mevcut ise nispî olarak çok cüz'i olması gerekir. Ayrıca nakliye, tahmil ve tahliye'de çabuk zarar görmemesi için kurşun gömleğin rekristalize olmaması, fleksibl .olması gerekir. Zira her hangi /bir sebeple zarar gören bir kurşun gömlekten kablo dahiline nüfuz ede bjlecek rutubet tesiri ile kablonun kısa zamanda patlaması daima imkân dahilindedir. Ayrıca or tam sıcaklığının değişmesi sebebi ile kurşun gömlekte husule gelecek genleşme veya büzül me esnasında izolâsyon maddesinin farklı basınç lara maruz kalabileceği gözönünde tutulmalıdır. Kurşun bünyesindeki yabancı maddelerin mik tarı bilinen kimyasal metodlarla tayin edilir. Me selâ bakır miktarı kalorimetrik usulle tayin edi lir. Bakır, amonyak ile renkli bir bileşik teşkil eder. Rengin koyuluk derecesi etalon renk ile mukayese edilerek kurşunun ihtiva ettiği bakır miktarı tayin edilir.

Kablo izolâsyonunda yağ emdirilmiş kâğıdın mühim bir yer işgal ettiği malûmdur Kablo ima lâtında muhtelif sarma m'akinaları kullanıldığı cihetle kâğıdın bu makinalarda kullanılabilecek ' derecede mekanik dayanımı haiz olması gerekir. Bilhassa kırılmadan bükülebilme kopma ve yır tılma dayanımlarının istenen şartları sağlaması lâzımdır. Ayrıca kâğıdın şiddetli higroskopik bir madde olduğu, mekanik ve elektriki özellikleri nin rutubet •tesiri ile bozulduğu bilinmektedir. Kâğıdın elektriki bakımından istenen hususi yetleri sağlayabilmesi için bünyesindeki su mik tarının ve suda eriyebilen tuzların minimum ol ması gerekmektedir Ayrıca kâğıdın yapısı dahi kolayca kurutulabilme Ve yağı kâfi derecede ab sorbe edebilme imkânlarını sağlamalıdır.

Kablo izolâsyonunda aslî unsur olan yağın elektrik kayıp katsayısı, delinme gerilimi, izo lâsyon direnci gibi elektriksel özellikleri yanın da viskozite, viskozitenin sıcaklıkla değişim^

•E.M.M T «6

zamanla evsaf bozulması, nötralizasyon, özgül ağırlık, genleşme katsayısı, erimiş gaz muhtevi yatı, alevlenme noktası, kükürt, asfalt ve kül muhteviyatı gibi fiziksel ve kimyasal özellikleri nin de dikkatle tayin ve tesbiti gerekir. Yağın iyi bir emprenyasyon sağlayabilmesi için takri ben 130°C t«a gayet akışkan olması, çalışma sı caklığında (3O°* ilâ 40° C) da viskoz olması ge rekir.

İzolâsyon maddesi olarak kullanılan kauçuk ve muhtelif sun'i maddelerinde deformasyon ve izolâsyon kabiliyeti, sertlik, sıcaklığa tabi ola rak yapının bozulması gibi mekanik, kimyasal ve elektrıki özeliklerin istenen şartları sağla ması gerekmektedir.

İMALÂT KONTROLÜ :

Kauçuk ve diğer sun'i izolâsyon maddeleri ya haddelerde veya hususi kimyasal işlemler yar dımı ile hazırlanırlar. Bu işlemlerin arzu edilen evsafta bir izolâsyon maddesi elde edilebilmesi için dikkatle yapılması ve işlem sırasında ge rekli fiziksel ve kimyasal muayene ve analizle rin titizlikle ifa edilmesi lâzımdır Meselâ, kau çuk alaşımlarının deformasyon sertliği gram ağırlık olarak kıymetlendirilir. Alaşım muay yen şartlar altında (meselâ 80°Cta30 saniye müddetle) belli bir ağırlığın tesiri altında bı rakılır ve şekil değiştirme miktarlarının (elâs tik ve plâstik şekil değiştirmeler) ölçülmek su reti ile istenilen şartları sağlayıp sağlamadığı kontrol edilir.

Kablonun evsaf bakımından iyiliği ihtiva et tiği rutubet miktarına bağlıdır. Kabloda rutubet

miktarı KARL FÎSCHER metodu ile tayin edi lir. Bu suretle imalâtı müteakip kablonun kuru tulmasına lüzum olup olmadığı anlaşılır. (Kab loların yüksek vakumda kurutulması mevzuu başka bir yazımızda izah edilmiştir.) izolâsyon tabakasının ve diğer koruyucu zarfların yırtılma ve kopmaya karşı gereken emniyet şartlarını sağlaması gerekmektedir. Bilhassa sun'i izolâs yon maddelerinin sıcaklığa karşı dayanımları ve sıcaklık tesiri ile bünyelerinde hasıl olan değiş melerin bilinmesi ayrı bir ehemmiyeti haizdir

HAM MADDE VE İMALATIN GELİŞTİRİL MESİ :

Kablo imalâtında araştırma ve çalışmaların mühim bir kısmı • sun'i izolâsyon maddesi imali üzerine teksif edilmiş bulunmaktadır. Bugün kullanılan belli başlı izolâsyon maddeleri kau çuk, Polivinıl klond, Polietilen gibi' maddeler ile Silikon kauçuk, Pohtrıflorkloretılen, politet rafloretilen, Poliamid gibi alaşımlardır. Ayrıca bunlara ilâveten Butilkauçuk Neoprene, Hipolon gibi muhtelif cins sun'i kauçuk nevileri de zik redilebilir Bü maddelerin bütün hususiyetleri ve kullanılma imkânları henüz bütün teferruatı ile bilinmemekle beraber laboratuarlar bu mev zuda çalışmaktadırlar.

Esasen imalât ve laboratuar çalışmalarının iyi senkronize edilmesi bir zarurettir. Zira izo lâsyon maddelerinin ve alaşımlarının çok ve çe şitli olması sebebi ile her maddenin fiziksel, kimyasal, mekanik ve elektriksel özelliklerinin tayin ve tespiti güçleşmektedir. Bu itibarla kab lo imalâtında laboratuar çalışmaları her gün bi raz daha fazla ehemmiyet kazanmaktadır.

Avrupa Elektrik Sanayiinde Önemli

Gelişmeler

Derleyen: Z. SERTTAŞ

Y. Müh.

isveç :

İsvecin Elektrik sanayii çok ileri bir durum dadır. Senelik İstihsali 4 milyar T.L. değerinde olup bunu % 25 ni ihraç etmektedir. Elektrik sanayii fabrikalarında 55 000 işçi ve teknisiyen çalışmaktadır. 1960 senesinde İsveçin Elektrik sanayii imalât ihracatı 500 milyon isveç kronuna yani 1 milyar T.L. baliğ olmuştur. Bu memleket te en çok, Hidroelektrik santralları, Y. gerilim şebekesi tesisi, generatör, motor, endüksiyon iv rınları, elektrik lokomotifleri, asansörler imâl edilmekte, bilhassa zayıf akım dalı çok ilerde

bulunmaktadır. Şekil — 1 isveçte imâl edilen ho parlörlü ve transistor amplifiyeli masa telefon ları, ve şekil — 2 ise pulzasonlu ışık ışınlarile uzak mesafeleri ölçen bir aleti göstermektedir. Bu aletin hassasiyeti 8 mil mesafe için hata an cak yarım parmak kadardır.

İsveçin elektrik enerjisi durumu : İsveç 1933 de ancak 8 milyar KWh istihsal ederken şimdiki senelik istihsali 35 milyar KWh baliğ ol muştur. En büyük Hidroelektrik santralları ku zeyde olup buradan Y. gerilim hatlarile enerji nakil edilmektedir. Bu şebekedeki gerilimlerin

E MM. 65