TEKNİK PERSONELİN SOSYAL HAKLARI

Teknik Personelin Sosyal Hakları

Bu yası Oda Yönetim Kurulu'nun ricası üzerine, Üyemiz Y. Müh. Müçteüa Buharalı'lar taralından hazırlanmıştır

Teknik Personelin büyük bir kısmı 15.4.1958 tarih ve 4/10195 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan «Muayyen ve muvakkat müddetli hizmetlerde çalıştırılacak yevmiyeli personel yönetmeliği» hükümlerine bağlı olarak çalışmaktadırlar.

Yönetmeliğin teknik personele tanıdığı sosyal haklar şunlardır :

l — Tam bir yıl hizmet etmiş olanlara yılda 15 gün (yol dahil) ücretli izin verilebilir. Bu gibilere ayrıca yevmiyeye müteferri diğer zamlar verilmez (Madde 12).

2 — Resmî doktor raporu ile tevsik olunan hastalıklar için yılda bir ayı geçmemek üzere yev miye tediye olunur. Bu gibilere yevmiyeye müte ferri sair zamlar ödenmez.

Hastalık sırasında işçi Sigortaları Kurumunca bir tazminat ödendiği taktirde bu miktar istihkakından kesilir (Madde 13).

3 — Yevmiye ile istihdam olunanlara lojman yakıt, elektrik ve saire temininde bu gibi hizmet lerin maliyetleri esastır. Yardım gayesiyle bu ma liyetlerin altına inilemiyeceği gibi çeşitli kanun larla ve bu talimatname ile kabul olunan hak ve menfaatlerden başka bir menfaat de sağlanamaz (Madde 14).

4 — Bu talimatname hükmüne giren personel hariçte mesleği ile ilgili bir iş yapamaz (Madde 15).

5 — Yevmiyeli teknik elemanlar resmî tatil günleri ile hafta tatillerinde yevmiye ve ona mü teferri zamlardan istifade ederler. Ancak işin ica bı olarak herhangi bir tatil gününde çalışmak za rureti olduğunda bunlara ayrıca bir tazminat ve rilmez (Madde 11).

6 — Bu talimatname hükümlerini tatbik eden kurumların birinden diğerine yevmiyeli teknik elemanların nakli, alâkalı Vekilin izin ve muva fakatine bağlıdır. Nakil taleplerine alâkalı Vekillerce muvafakat edilmemesi veya Vekâletlerince görülen lüzum üzerine vazife yerlerinin değiştiril mesi sebebiyle istifa haklarını kullananlardan tek rar bir hizmete alınması talebinde bulunanların bu istekleri, müracaat edecekleri diğer Vekâlet, Daire veya Kurumlarca is'af olunmaz. Bu madde gereğince daire ve müessese değiştirenler hakkın da eski hizmetleri nazarı itibare alınarak yeniden intibak yapılmaz (Madde 7).

Yönetmeliğin birinci maddesinde 3656 sayılı (Devlet Memurlarının aylıklarının tevhit ve teadülüne ait) kanun ile 3659 sayılı (Bankalar ve Devlet Müessseseleri memurları aylıklarının tevhit ve teadülü hakkındaki), kanunlara tabi daire ve teşekküllerle bunlara bağlı müesseselerde yalnız muayyen ve muvakkat müddetli işlerde yatırım ve masraf tertiplerinden yevmiye ile teknik eleman istihdam olunabileceği belirtilmektedir.

3659 sayılı kanunun onuncu maddesi müstahdemleri aşağıdaki şekilde tarif etmektedir :

Tabibler, avukatlar, aidat ve ücretli tahsildarlar satış memurları, anbar memurları, daktilolar stenolar, mekanograflar, evrak müvezzıi, bekçi, kolcu, kaloriferci, şoför, odacı ve hademeler gibi müstahdemlerle her müessesenin hususi bünyesine göre istihdamına lüzum göreceği muvakkat veya müteferrik müstahdemler ve alelûmum işçi, usta ve ustabaşılar bu kanun hükümlerine tabi değildir.

3659 sayılı kanuna paralel olarak 3656 sayılı kanunun 19 unch maddesi de müstahdemleri şöyle tarif etmiştir:

Odacı, kolcu, bekçi, evrak müvezzii, gemi mürettebatı ücretli ve aidatlı tahsildar, daktilo ve steno gibi müteferrik müstahdemler bu kanun hükümlerine tabi değildirler.

Bakanlar Kurulu 3656 ve 3659 sayılı kanunlara tabi kurumlarda çalışan müstahdemlerden teknik personelin tabi olacağı çalışma usulleri ile ücretlerini tesbit etmeği uygun görerek yevmiyeli teknik personel talimatnamesini hazırlamış bulunmaktadır.

Anayasanın 107 nci maddesine göre Bakanlar Kurulu Kanunun uygulanmasını 'göstermek ve. ya kanunun emrettiği işleri belirtmek üzere kanunlara aykırı olmamak şartiyle ve Danıştayın incelemesinden geçirilerek tüzükler çıkarabilir. Yine anayasanın 113 üncü maddesine göre Bakanlıklar kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak ve bunlara aykırı olmamak üzere, yönetmelikler çıkarabilirler. Bu görüş açısından incelendiği taktirde yevmiyeli teknik personel yönetmeliğinin bir tüzük olarak hazırlanması gerekirdi. Şekil bakımından hazırlanışı anayasaya aykırı olduğundan adı geçen yönetmeliğin anayasa mahkemesi tarafından iptali mümkün görülmektedir.

Yevmiyeli teknik personelin çalıştığı yer iş kanununa tabi ise iş kanununun 101 inci maddesine göre İşçi Sigortaları kanunu hükümlerine tabi olurlar. Bu konudaki iş kanununun ilgili maddesi şöyledir :

İş kanununun tatbik edildiği iş yerlerinde işçi tarifine dahil olmaksızın çalıştırılmakta olan müstahdemler hakkında dahi işçi sigortası hükümlerinin hak ve vecibeleri cari olur (Madde 101).

Sigortalı olmak mecburiyeti aynı maddede şu şekilde ifade edilmiştir : «İşçiler iş yerine alınmakla beraber kendiliğinden sigorta olunmuş olurlar. Bunlar bu suretle sigortalı olmak hak ve vecibesinden feragat veya istinkaf edemezler».

Avukat Ömer Malkoç'un İş Kanunu Şerhi adlı (istanbul 1957) kitabında:

İş kanununa tabi bir iş yerinde çalışan tekmil personel üç kategoriye ayrılır: İşçi, müstahdem, işveren vekili.

İşçi, müstahdem tefriki iş hukukunun en çetrefil ve münakaşalı meselelerinden birisidir. Ka* nün sadece işçiyi tarif etmekle iktifa etmiş, bir iş yerinde çalışanların işçi tarifine girmediği takdirde, müstahdem olmakla beraber iş veren vekili vaziyetinde olanlarla müstahdemlerin tefrikini mahkemelere bırakmıştır.

İş kanununun müstahdem tabir ettiği kimseler umumiyet itibariyle 3659 sayılı barem kanununun hizmetli tabir ettiği kimselerdir. Bunlardan muayyen kadro karşılığı olarak maaş ve ücret almıyanlara tatbikatta yevmiyeli tabir edilmektedir.

Bunların sigorta kanunlarına tabi tutulmaları hiçbir zaman kendilerine beklenilen fayda ve garantiyi temin edememekte, sadece sigorta için ileride tediyeye esas olamıyacak şekilde fayda sağ^ lamaktadır. Bu vaziyetin bir nizamname ile vazıh ve mufassalan halli temenni edilir.

İş kanununun tarifine göre işçinin asıl vasfını çalıştığı işte bedenen ve fikren çalışmış olması tayin eder. Bu tarife göre, bir iş yerinde sadece fikri çalışmayı icap ettiren işlerde çalışanlar işçi sayılmazlar.

Bir iş yerinde fikren çalışanlara iş kanunumuz istihdam edilen mânasına gelmek üzere ücretleri ve tahsil dereceleri, evsafları ne olursa olsun müstahdem, borçlar kanunu ve barem kanunları (3656 ve 3659 sayılı kanunlar) ise hizmetli tabirini kullanmaktadır. İşçi ile hizmetli tefriki hâdiseye tatbik edilecek kanun bakımından ehemmiyetlidir.

İş kanununda sarahat olan haller müstesna, işçi tarifine girmiyen bu gibi hizmetliler arasındaki ihtilâflara Borçlar Kanununun hizmet aktine müteallik hükümleri tatbik olunur. (Hizmet akti Borçlar Kanunu Madde 313-355).

Bir iş yerinde çalışanlardan kimlerin işçi, kimlerin hizmetli olduklarının tayini ve tefriki selâhiyeti Çalışma Vekâletine aittir.

Vekâletin bu kararına karşı adli mahkemelere müracaat edilemez. Ancak Şûrayı Devlete iptal dâvası açılabilir. Bu sıfatı dâvalar dolayısıyla adli mahkemeler de tayine selâhiyettardır, denilmektedir.

Sigortalı teknik personele tanınan sosyal haklar şunlardır:

A — İş kazası sigortası

B — Meslek hastalıkları sigortası

.

C — Analık sigortası B —

Hastalık sigortası E —

Maluliyet sigortası F —

İhtiyarlık sigortası G —

Ölüm sigortası H —

İhtiyarî sigorta İ — Yıllık

ücretli izin

A — İş karası sigortası:

İş kazası sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada vuku bulan ve sigortalıyı hemen veya sonradan beden veya ruhça arızaya uğratan olaydır. (6917 S. kanun).

Sigortalıya sağlanan menfaatler:

a) Sağlık yardımları; sağlık durumuna göre yetkili bir hekime baktırılması, ilâç ve iyileştirme araçlarının sağlanması ve gerekiyorsa bir sağlık yurdunda yatırılması ve baktırılması demektir. Bu yardımlar kazanın olduğu tarihten başlar ve en çok iki yıl içinde 18 ay fiilen devam eder.

b) İş kazası dolayısiyle geçici iş göremezliğe uğrıyan sigortalıya her gün için geçici iş göremez lik ücreti verilir. Bu ödenekler kazanın olduğu ta rihten itibaren 2 yıl içinde 18 ayı geçemez. Geçki iş görmezlik ödeneği sigortalının sigorta pirimi he sabına esas tutulan günlük "kazancının yarısıdır. Sigortalının geçindirmekle mükellef olduğu kim seler varsa bu ödenek günlük kazancının üçte iki si üzerinden hesaplanır (6917 S. Kanun).

c) Daimi iş görmezlik ödeneği sigortalının mesleğinde kazanma gücünün bütününü veya bir azını kaybetmiş bulunmasına göre hesaplanır ve sigortalıya hayatı süresince yıllık kazancının % 60 ma eşit yıllık gelir olarak verilir (6917 s. kanun).

d) İş kazası sonucu olan ölümlerde sigortalı erkeğin dul karısına yeniden evleninciye kadar, sigortalı kadının kendi geçindirdiği çalışamıyacak durumda olan malûl kocasına, herhangi bir şekil de yoksulluktan kurtuluncuya kadar; yıllık kazan cının % 30 u derecesinde; 18 yaşını doldurmamış (yüksek tahsil yapılması halinde de 25 yaşını doldurmamış) çocuklarından herbirine yıllık ka zancının % 15 i nisbetinde yıllık gelir bağlanır.

Geçimleri sigortalı tarafından sağlandığı tevsii edilen ana, baba, kardeşler ve evlâtlıklarına da gelir bağlanmaktadır. Hak sahibi olan kimselere bağlanacak gelirlerin toplamı sigortalının yıllık kazancının % 60 mı geçemez (6917 ve 5564 S. Kanun).

e) Sigortalının iş kazası sonucu ölümü halin de cenaze masrafı karşılığı olarak ailesine 200 lira ödenir (6917 S. Kanun).

f) Kazanın oluşunda sigortalının kastı mey dana çıkarsa kendisinin veya hak sahibi olan kim selerin bütün sigorta hakları düşer. Sigortalının bağışlanmaz bir kusuru yüzünden olan kazalarda b ve c maddelerinde yazılı para yardımları bu ku surun derecesine göre eksiltilebilir (4772 ve 5564 S. Kanun).

B — Meslek hastalıkları sigortası:

Sigortalının çalıştırıldığı işin mahiyetine göre tekrarlanan bir sebep veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya daimi hastalık veya sakatlık halleri meslek hastalıklarıdır (6917 S. Kanun).

Meslek hastalıkları halinde de yapılacak sağlık yardımları, geçici ve daimî iş görmezlik halinde verilecek ödenekler, meslek hastalığı sonucu olan ölümleri halinde bağlanacak yıllık gelir ile cenaze masrafı yukarda A/a, b, c, d ve e maddelerinde gösterildiği gibi hesaplanır.

Meslek hastalığı halinde yardım ve ödeneklerden faydalanabilmek için sigortalının çalıştığı iş yerinde meslek hastalığına tutulduğunun hekim raporu ile tesbit edilmesi gereklidir (5564 S. Kanun).

C — Analık Sigortası:

Sigortalı kadının veya sigortalı erkeğin sigortalı 'olmıyan karısının analığı halinde sigortalıya sağlanan menfaatler şunlardır:

Gebelik muayenesi, gebelik yardım parası, doğum yardım parası, emzirme yardım parası ve analık halinde hekimlerden istirahat raporu alınmak şartiyle sigortaya esas günlük kazancının üçte ikisi kadar günlük ödenek verilir (6901 S. Kanun).

Sigortalı kadının analığı halinde doğumdan önce ve sonra altışar hafta müddetle ve bu süreler içinde çalışmamak ve ücret almamak şartiyle kendisine sigortaya esas tutulan günlük kazancının üçte ikisine denk bir ödenek verilir (7317 S. Kanun).

D — Hastalık Sigortası:

Sigortalının iş kazaları ile meslek hastalıkları hakkındaki 4772 sayılı iş kazaları ile meslek

hastalıkları ve analık sigortası kanunu dışındaki hastalık hallerinde sigortalıya sağlanan menfaatler şunlardır:

a) Sağlık yardımları;

Sigortalının bir hekime muayene ettirilmesi, tedavi ettirilmesi, bir sağlık müessesesine yatırılması ve baktırılması, ilâç ve iyileştirme vasıtalarımın sağlanması, başka bir yere tedavi için gönderilmesi gerekiyorsa gidip gelme yol masrafları ile zaruri masraflarının ödenmesi şeklinde olur (6901 S. Kanun)

Sağlık yardımları sigortalının iyileşmesine kadar sürer. Bu müddet altı ayı geçemez. Tedaviye devam edildiği taktirde maluliyet halinin önlenebileceği anlaşılırsa tedavi süresi 18 aya kadar uzatılır (6901 S. Kanun).

b) Hastalık yüzünden geçici iş görmezliğe uğrıyan sigortalılara geçici iş görmezliğin dördüncü gününden başlamak ve 18 ayı geçmemek üzere si gorta primi hesabına esas tutulan günlük kazanç larının yarısı kadar her gün için geçici iş görmez lik ödeneği verilir. Geçici iş görmezliğin bir hafta yı geçmesi halinde ilk üç günlük geçici iş görmez lik ödeneği de verilir. Sigortalının geçindirmekle mükellef olduğu kimsesi varsa geçici iş görmezlik ödeneği günlük kazancının üçte ikisi üzerinden verilir (7317 ve 6901 S. Kanun).

c) Kasti veya suç sayılır bir hareketi yüzün den hastalanan sigortalıya geçici iş görmezlik öde neği verilmez yalnız gerekli sağlık yardımları ya pılır (5502 S. Kanun).

E — Maluliyet sigortası :

Çalışma gücünün en az üçte ikisini kaybettiği anlaşılan sigortalılar maluliyet sigortası bakımından malûl sayılırlar. Sigortalıya bu halde sağlanan menfaatler şunlardır :

a) Maluliyet aylığı bağlanabilmesi için sigortalının en az 15 yıldanberi sigortalı bulunması ve en az 3000 günlük sigorta pirimi ödemiş olması şarttır.

Sigortalılık süresi 5 - 20 yıl olan ve her yıl için ortalama olarak en az 150 günlük sigorta pirimi ödemiş olanlara da maluliyet aylığı bağlanır.

Geçindirmekle mükellef kimseleri bulunan sigortalılara sigortalılık süresince ödedikleri sigorta pirimleri hesabına esas tutulan ortalama yıllık kazançlarının % 50 i, geçindirmekle mükellef kimsesi bulunmıyan sigortalılara da % 35 i nisbetinde yıllık maluliyet geliri bağlanır. Başka birinin devamlı bakımına muhtaç durumda olan sigortalılara ortalama yıllık kazançlarının % 60 ı nisbetinde yıllık maluliyet geliri bağlanır. . -

Sigortalılık süresi 5-20 yıl olan sigortalılara yukardaki nisbetlerden sigortalılık sürelerinin 20 yıldan eksik her tam senesi için % l indirme yapılmak suretiyle yıllık maluliyet geliri bağlanır.

b) Malûl olduğu anlaşılan ve maluliyet veya ihtiyarlık sigortası bağlanmasına hak kazanamıyan sigortalılara, bu kanuna göre kendilerinin ve iş verenlerinin ödediği sigorta pirimlerinin toplamı toptan ödeme şeklinde verilir (6900 S. Kanun).

F — Ihtiyarhk sigortası:

İhtiyarlık sigortasından sigortalıya sağlanan menfaatler şunlardır:

a) İhtiyarlık aylığı bağlanabilmesi için sigor talının 60 yaşını doldurmuş, en az 25 yıldan beri sigortalı olması, en az 5000 günlük sigorta pirimi ödemiş bulunması şarttır. -

Sigortalılık süresi 15-35 yıl olup her yıl için ortalama olarak en az 150 günlük sigorta pirimi ödemiş olanlara da ihtiyarlık aylığı bağlanır.

•Geçindirmekle mükellef bulunduğu kimseleri bulunanlara sigortalılık süresince ödedikleri sigorta primleri hesabına esas tutulan ortalama yıllık kazançlarının % 50 si, geçindirmekle mükellef kimsesi bulunmıyan sigortalılara da % 35 i nisbetinde yıllık ihtiyarlık geliri bağlanır.

60 dan yukarı yaşlarda aylık bağlanan sigortalıların yıllık ihtiyarlık gelirleri 60 yaşından sonra doldurmuş oldukları her tam yaş için % l artırılır.

Sigortalık süresi 15 — 35 yıl olan sigortalılara yufcardaki nisbetlerden sigortalılık süresinin 35 yıldan eksik her tam yılı için % 0,75 indirme yapılmak suretiyle yıllık ihtiyarlık geliri bağlanır.

İhtiyarlık aylığı bağlanan sigortalı; ihtiyarlık sigortası kanununa tabi bir işte çalışırsa; çalıştığı müddetçe ihtiyarlık geliri kesilir (6900 S. Kanun).

b) 60 yaşını doldurduğu halde maluliyet veya ihtiyarlık aylığı bağlanmasına hak kazanamıyan ve sigortaya tabi işten ayrılan sigortalılara kendi lerinin ve iş verenlerinin ödediği sigorta pirimle rinin toplamı yazılı talepleri üzerine toptan ödeme şeklinde verilir.

Evlenme dolayısıyla işlerinden ayrılan kadın sigortalılara da yukardaki şekilde hesaplanan sigorta pirimlerinin yarısı toptan ödeme şeklinde verilir. Sigortalı kadınlar tekrar işe girdikleri taktirde aldıkları pirimleri iade ederlerse eski hizmetleri sigorta tatbikatında nazara alınır (6900 S. Kanun).

G — ölüm sigortası:

Ölüm sigortasından sigortalıya sağlanan menfaatler şunlardır:

E-M.M. 81

a) Maluliyet veya ihtiyarlık aylığı bağlandık tan sonra ölen veya ölüm tarihinde en az 15 yıldan beri sigortalı bulunan ve en az 3000 günlük sigorta pirimi ödemiş olan yahut ölüm tarihinde sigorta lılık süresi 5 — 20 yıl olan ve her yıl için ortalama olarak en az 150 günlük sigorta pirimi ödemiş bu lunan sigortalıların hak sahibi kimselerine aylık bağlanır.

Sigortalının ölümü halinde hak sahibi kimselerine bağlanacak aylağın tesbitinde sigortalıya bağlanmış olan aylık veya en az 15 yıldan beri sigortalı bulunan ve en az 3000 günlük sigorta primi öd&> mis olan sigortalıların sigorta pirimi hesabına esas tutulan ortalama yıllık kazançlarının % 50 si üzerinden yahut sigortalılık süresi 5-20 yıl olan ve her yıl için ortalama olarak 150 günlük sigorta pirimi ödemiş bulunan sigortalıların sigorta pirimi hesabına esas tutulan ortalama yıllık kazançlarının % 50 si üzerinden, sigortalılık süresinin 20 yıldan eksik her tam senesi için % l indirme yapılmak suretiyle hesaplanacak yıllık gelir esas tuı tulur.

Sigortalıların 60 dan yukarı yaşlarda ölümleri halinde hesaplanacak yıllık gelir miktarı 60 yaşından sonra doldurmuş bulundukları her tam yaş için % l artırmak suretiyle hesap olunur.

Sigortalının ölümü halinde yukardaki gibi hesap edilecek gelirin sigortalının:

dul karısına çalışamıyacak durumda malûl kocasına çocuklarından her birine hem anasız hem babasız çocuklarına

% 50 % 50 % 25 % 40

oranında aylık bağlanır.

Hak sahibi eş ve çocuklara bağlanacak yıllık gelirlerin toplamı sigortalıya ait yıllık gelirin toplamını geçemez.

Sigortalının eşine ve çocuklarına bağlanacak yıllık gelirlerin toplamı sigortalıya ait yıllık gelirden az olduğu takdirde artanı eşit hisseler halinde ve sigortalıya ait yıllık gelirin herbiri için % 25 ini geçmemek şartiyle geçimi sigortalı tarafından sağlanan ana ve babasına verilir (6900 S. Kanun',

b) Ölen sigortalının hak sahibi kimselerinden hiçbirisi ölüm sigortası kanununa göre aylık bağ lanmasına hak kazanmadığı taktirde sigortalının ve iş verenlerinin ödediği sigorta pirimlerinin topla mının :

% 50 si sigortalının dul karısına,

% 50 si çalışamıyacak durumda olan malûl kocasına, % 25 ı çocuklarından her birine,

% 40 ı hem anasız hem babasız kalan çocuklarının herbirine, ödenir.

Hak sahibi eş ve çocuklara yapılacak toptan ödemelerin toplamı toptan ödenecek miktarı geçemez. Sigortalının ölümü tarihinde eşine ve çocuklarına yapılacak toptan ödemelerin toplamı, toplam ödenecek miktardan aşağı olduğu taktirde artanı eşit hisseler halinde ve herbirinin hissesi % 25 i geçmemek şartiyle geçimi sigortalı tarafından sağlanan ana ve babasına verilir (6900 S. Kanun).

c) Sigortalının ölümü halinde cenaze masrafı karşılığı olarak ailesine 200 lira ödenir (6900 S. Kanun).

ç) Bağlanacak maluliyet ve ihtiyarlık gelirleri ile sigortalının ölümü halinde hak sahibi kimselerine yapılacak tahsislere esas tutulacak gelirlerin yıllık tutarı 1440 liradan aşağı olamaz (7231 S. Kanun).

H — ihtiyari sigorta :

Sigortalılık süresi en az 5 yıl olup asgari 750 günlük maluliyet, ihtiyarlık. ve ölüm sigortaları pirimi ödemiş olan sigortalılar, istedikleri taktirde her yıl 300 günlük sigorta pirimi ödemek şartiyle ihtiyarî olarak sigortalı olmaya devam edebilirler. Ödenecek pirimler sigortalının sigortalılık süresi içindeki pirime esas ortalama yıllık kazancından aşağı ve 15000 liradan yukarı olmamak şartiyle sigortalının beyan edeceği yıllık kazanç üzerinden alınır. Bu yıllık kazanç üzerinden iş veren ve sigortalının ödemesi lüzumlu nisbet içinde tesbit olunacak pirimlerin tamamını yalnız sigortalı öder.

Sigortalıların mecburi ve ihtiyari olarak ödedikleri pirimler bu pirimlere ait gün sayıları ve yıllık kazanç tutarları birleştirilir (6900 S. Kanun).

Yukardaki maddelerde sözü edilen yıllık ka zanç, sigorta pirimine esas tutulan günlük kazancın 360 katı olup prim ve ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazançların en çok haddi 50 ve en az haddi 6 liradır. (6917 ve 7233 S. Kanun). Ortalama yıllık kazanç ise sigortalıların sigortalılık süresince ödedikleri sigorta pirimleri hesabına esas tutulan yıllık kazançlarının ortalamasıdır (6900 S. Kanun).

Sigortalılara sağlanacak bu faydalara karşı sigortalıların ödeyeceği sigorta pirimleri kazançlarının :

İş kazası sigortası Meslek hastalıkları sigortası Analık sigortası Hastalık sigortası Maluliyet sigortası İhtiyarlık sigortası Ölüm sigortası İhtiyari sigorta oranındadır. İş kazası, meslek hastalıkları ve analık sigortası pirimlerinin tamamı ile diğer sigor-

%O %O %O %2

%5

% 11

taların iş veren hisselerini işveren öder. (55644772-6901 ve 6900 S. Kanun).

l — Yıllık ücretli izin :

İş kanununa tabi bulunan iş yerlerinde çalışan işçi ve müstahdemlere yıllık ücretli izin verilir (7467 S. Kanun).

Yıllık ücretli izin kanununda yazılı bulunan hükümler işçilere veya müstahdemlere daha elverişli hak ve menfaatler sağhyan kanun, mukavele, teamül veya adetlerden doğan haklara halel getirmez.

Yıllık ücretli izin kanunu gereğince yıllık ücretli izne hak kazanmak için işçi veya müstahdemlerin iş yerine girdiği tarihten itibaren bir yıl çalışmış bulunması şarttır.

İşçi veya müstahdemlerin aynı iş verenin bir veya müteaddit iş yerlerinde çalıştıkları süreler bu kanun tatbikatında birleştirilerek hesaba katılır. Şu kadar ki, bir iş verenin iş kanunu şümulüne giren iş yerinde çalışmakta olan işçi veya müstahdemlerinin aynı işverenin iş kanunu şümulü dışında bulunan iş yerlerinde geçmiş bulunan hizmetleri de aynı hükme tabidir.

İşçi veya müstahdem her hizmet yılına tekabül edecek yıllık iznini müteakip hizmet yılı için^ de kullanır.

Hizmet müddetleri :

— Bir yıldan 5 yıla kadar olanlara yılda 12 gün

— 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara yılda 18 gün

— 15 yıldan fazla olanlara yılda

24 gün

ücretli izin verilir. Bu müddetler asgari olup iş

akitleri ile artırılabilir.

Yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünmesi caiz olmayıp devamlı bir şekilde verilmesi mecburidir. İşveren tarafından sene içinde verilmiş bulunan sair ücretli veya ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez. Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin müddetine rastlıyan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri nazara alınmaz.

Yıllık ücretli izinlerini başka yerde geçirecek olanlara istedikleri taktirde 7 güne kadar gereken ücretsiz yol izninin verilmesi mecburidir.

Yıllık ücretli izin hakkından veya bu hakkı kullanmaktan vaz geçmeye ait her türlü anlaşmalar hükümsüzdür.

İş yerinin devir veya intikali, yahut diğer bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi bu iş yerinde çalışan işçi veya müstahdemlerin yıllık ücretli izin haklarına halel getiremez. Aksi-, ne sözleşme olsa dahi yıllık ücretli izin sürelerine ait ücretler yeni işveren tarafından ödenir.

işveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye veya müstahdeme, yıllık izin devresine ait ücretini ilgili şahsın izne başlamasından önce pe sin olarak ödemeye mecburdur.

Maktu aylık ücretle çalışan işçi ve müstahdem lerin gündelikleri, aylık ücretlerinin 26 da biri olarak hesaplanır.

Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçi veya müstahdem izin devresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı taktirde bu müddet için kendisine ödenen ücret geri alınır (7467 S. Kanun).

Yevmiyeli teknik personelden Emekli Sandığı ile ilgisi bulunanların hizmetlerinin birleştirilmesi de mümkündür (228 S. Kanun).

Maluliyet, ihtiyarlık ve ölüm sigortaları kanunu ile muhtelif emekli sandıklarına tabi işlerde veya sadece muhtelif emekli sandıkları kanunları şümulüne giren vazifelerde çalışanların emeklilik, malûllük, ihtiyarlık ve ölümleri halinde sağlanacak hak ve menfaatler şunlardır :

Sigorta kanunları ile çeşitli emekli sandıkları kanunlarına tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların bu işlerde geçen hizmet müddetleri toplandığında kendilerinin veya ölümleri halinde hak sahibi kimselerinin sigorta veya sandıklar kanunlarının herbirine göre tahsis yapılmasına hak kazandıkları tesbit edilirse sigortalılarla emekliliğe tabi kimselerin hizmet süreleri birleştirilerek tahsis yapılmasında hak kazananlara yapılacak tahsislerin mahiyet ve miktarının tesbitinde, sigortalılarla emekliliğe tabi kimselerin sigorta ve sandık kanunlarına tabi hizmet müddetlerinin toplamı esas tutulur.

Kurum ve sandıklarca hesaplanacak hizmet müddetleri toplamının kendi kanunlarına göre aylık bağlanmasını gerektirmesi halinde alâkalılara aylık bağlanır. Toptan ödemeyi gerektirmesi ha linde de toptan ödeme yapılır.

Bağlanacak aylıklar birleştirilen hizmşt müd detleri üzerinden hesaplanacak aylıkların sigorta ve sandık kanunlarından her birinde geçen hizmet müddetleri ile mütenasip kısımları olarak ayrı ay rı tesbit olunur.

Sigorta kanununa göre hesaplanacak aylıklar ortalama yıllık kazançlarına göre tayin edilir. Sandık kanunlarına tabi işlerde geçen hizmetler ortalama yıllık kazançların tesbitinde nazara alınmaz.

Sandıklarca hesaplanacak aylıklar toplam hizmet suresi ile itibari hizmet süresi toplamına ve alâkalı sandık kanununa tabi hizmette elde olunan ve tahsise esas teşkil eden aylığa göre tayin edilir.

EJtl.M. 81

Yapılacak toptan ödemeler sigortanın ve sandıkların kendi mevzuatına göre ve sigortalı ile emekliliğe tabi kimse için her müesseseye ödenmiş bulunan sigorta pırimleri veya emekli kesenekleri üzerinden hesaplanır.

Sandık kanununa tabi hizmetlerden ayrıldıktan sonra maluliyet, ihtiyarlık ve ölüm sigortalarına tabi işlerden birine girenlerin kesenekleri geri verilmez.

Ancak:

a) Emekliliğe tabı bir vazifeden ayrıldıktan sonra kesenek iadesinden faydalanmış olanlardan sigortaya tabı işlerden birine yeniden giren ve geri aldıkları kesenekleri işe başladıkları tarihten itibaren en çok bir yıl içinde ve aldıkları tarihten itibaren hesaplanacak % 5 faizi ile birlikte, aldık ları sandığa ödemıyen;

b) Emekliliğe tabi vazifeden ayrıldıktan son ra keseneklerini geri almamış ve geri alma hakkı zaman aşımına uğramış olanlardan sigortaya bağlı işlerden birine yeniden girip de zaman aşımına uğrıyan keseneklerini işe başladıkları tarihten itiba ren bir yıl içinde ilgili sandığa ödemiyenlerin;

c) Hizmet müddetlerinin kâfi olmaması se bebiyle kesenek iadesine hak kazanamıyanlardan veya keseneklerini geri almamış ve bunları geri alma hakkı zaman aşımına uğramamış bulunanlar dan sigortaya bağlı işlerden birine girip de işe gir diklerini işe başladıkları tarihten itibaren bir yıl içinde yazı ile sandıklara bildirmiyenlerin ç) Sigorta ve sandık kanunlarında derpiş olunan haklardan faydalanmış veya bu haklan kaybetmiş bulunanların;

adı geçen devrelere ait hizmet müddetleri yapılacak birleşmede nazara alınmaz.

Vazifeden mütevellit maluliyet ve ölüm ile iş kazaları ve meslek hastalıkları hallerinde birleştirme hükümleri uygulanmaz.

Hizmetleri birleştirılmeksizin sigorta veya sandık kanunlarından herhangi birine göre aylık bağlanmasına müstehak olanlara yazılı talepleri halinde aylık bağlanır. Bu gibiler hakkında hizmetlerin birleştirilmesine müteallik hükümler uygulanmaz.

Emekli ikramiyesi hakkı tanıyan çeşitli sandık kanunlarına tabi tutulmakla beraber hizmetlerini aynı müessesede geçirmiş olanların fiili hizmetleri toplamına göre Emekli Sandığı kanunu hükümleri dairesinde emekli ikramiyesine hak kazanmaları halinde, kendilerine veya hak sahibi kimselerine çalıştıkları kurumlar tarafından emekli ikramiyesi ödenir (228 S. Kanun).

(Devamı sahife: 23 de)