BUGÜNKÜ KABLO TEKNİĞİ VE FİAT MUKAYESESİ

U D K : 621.815.3

Derlify' n : Tjitalıı AllNlAY

Sf. MLtı. (Üler Bakkam)

Ü1 yı1

•.

mdi

^riiŞjlesisin

İ a ı % orta; tUC»adde daJja/çok Ue Mıflar ötürü, bu teksjk f la İpplı v lolar» tes

Unu,

kadar, üzeri kurşun kılıflı ğıt izolell kablolar her elektılmakta İdi. Bugün bu kabloyeni şekilleri bilhassa plâsLarları izole edilmiş kablolar laktadır. Dıştan aynı madde abloların daha ucuz oluşu ve lolar, damarları kurşun kılıfıı daha çok bulunmasından ulirllmiş kâğıt ile izolell kabndüstrideki yerlerini geniş öllo alâtında ve bilhassa Alman3a ıstik İzolan maddell kablolar , k un kılıflı kablolar % 53 ora­ ma dır.

blolardan, diğer tip kablolai, atölye ve muhtelif İş yeri bl. u s a alçak gerilimler için daaydalanılmaktadır.

ıbll, lektrikle beslenme işlerinde, ların kullanılma oranı daha kuvvet santralları ve salt İzolell kablolar da kullanılİzolell kabloların kullanma ırşı kılıflı kabloların kullanma lar dlrilmiş izolell kablolar, bll>ı tesislerinde, enerji iletlmaksadiyle imâl edilmektela, bugünkü metal baz flatrlllm kabloları İçin flat mü(adir.

Pra V( Ut* inaktaıiır. B< ÜflU Z r 5 DM mlr.yur Jib!:'ı tiı-

Tütflulıı İlcak Î tül |Trirpltîftkl Iğıt lamda daha

bu fiat mukayesesi, 95 mm2 marlı ve 96 mm2 den yukarı damarlı kablolara göre yapıl00 Kg. metalden, bakırm baz unun baz fiatı 85 DM. Alu21 -5 DM olduğuna göre, aşağıizoleli kurşun kılıflı NKBA ;'c 100 k a b u l edilmiştir. D i ğ e r doların fiatı NKBA kablolanaı ak verilmiştir. Buna göre, lâstik izolell kablolar, her ke­ li kurşun kılıflı NKBA kabloz bulunmaktadır.

fcluı-tnı

iği 98

Halen, Alüminyum kılıflı N K L (Y) Y kablo­ ları da, eskiden olduğu gibi yine en düşük fiatlı kablo tipini muhafaza etmektedir. Memleketi­ mizde mevcut g ü m r ü k mevzuatına göre, 3 4,5.964 tarihinden önce ithal edilen plftallk iadeli kab­ lolar, N K E A krıbloljırdun % -il d a h a Enlıı güm­ rük resmine tâbi tutulurken, hu larlhten sonra g ü m r ü k m e v z u a t ı b ü t ü n lfiihlûlûm aynın, uygu­ lanmakta ve bu defa NKBA IcnbloleJi dana çok pahalı olmaktadır. Ru husustaki flat farkları ve diğer kabloların özellikleri hakkında aşağı4» da­ ha geniş bilgi verilmiştir.

1. Bir kilovalt'a kadar alçak gerilimli fcafclolar :

^ _ ^ ^_

1.1 K â ğ ı t izolell k u r ş u n kılıflı k a b l o l a r :

Yağ emdirilmiş kâğıt izoleli kurgun kılıflı kablolar, (örneğin NKBA gibi) şüphe götürme­ yecek bir İşletme emniyetini muhafaza edecek şekilde, bir kaç On yıldanberi kullanılmaktadır. Bundan başka, NKBA kablo]arlylfi yapün ı top­ r a k l a m a d a bu kablolar, elektrikle (jeslftma şebe­ keleri için koruyucu tedbirler biikiımndnı top­ r a k l a m a d a bu kablolar, elektrikle dUzı İtmek avantajına. d* maliktirler. Bu kablolarda, \ (mjim kılıf üzerindeki dış bez doku ve Jut ürtunün lsolasyon direnci fabrikadan yani çıkmış bir kab­ loda bir kaç 10.000 Ohm/Km. kibuardjr. F a k a t , bu İzolâsyon direnci, ıslak hlr zemine dtihj'-nilik­ t e n b i r kajç luıftü a o n m 1 İ1H 2 Olun/ Kin. ye k a ­ dar düşmektedir.

Eskiden şehir ve kasabaların su boruları de­

mirden imâl edilmektedir. Bu hal kabloların top­

raklamasına yardımcı olabilirdi. Boa zam:ınlarda içmesu gcbekclerltıdu plastik maddeden yapıl­

mış su borularının çok fnıîn kullıuııtmaiiı dolayıslyle, artık su boruları topniklamnya y irdi m

edemez hale gelmiştir. Bn-sebepten ötürü, kâğıt

izoleli k u r ş u n kUtfk kablolunu t o p t u k ! amn ö*elli£i de nrtılc Malmış bulunmaktadır. Plâstik teol a n m a d d e Ue Uetkcfllurl, dıfl kılıfı ö r t ü l ü k a b l o ­

ların korroziyona karşı tide edilen korunma

avantajı, tabiatiyle topraklama avantajı ile kık ı y a s l a n a m a z . Ancak, a r ı z a a k ı m ı n d amn kkoorruunn­-

maya karşı tüketim tesislerinin edilmiş olması lâzımdır.

de muhafişa

.Ti11

kılıflı dıgtan asfaltlı ve elverişli bir şartım haiz kablolarda, topraklama­ dır verilmemelidir. Zira, kablolar ıtubetll bir yere döşenmediğl gibi, imiş bir kablo etrafındaki toprağı da ittedir . Bu şekildeki tesislerde ve <ık yüksek çalışma süresi olan kabjun kılıfın sağladığı avantaj çok ktadır.

A ünyuın kılıflı kablolar «(NKL(Y)Y

•ieli ve Alüminyum kılıflı kablolar, lan NKBA kablolara nazaran çok 2 veya 4 damar yerine bu kablolardamara ihtiyaç vardır. Zira, bu neAluminyum kılıfı (Nötr) hattı olav. Kâğıt izoleli, bakır iletkeni!, kurNKBA) kablolar; Alüminyum kılıfıletkenll kablolardan % 40 daha pai'ilere bağlantı muflarında bu nevi lııminyum kılıfı kesilerek, çinkolantelle köprü atlaması yapılır. Bu nıinyum kılıfın iletkenlik miktarına k kesitte çinko galvanizli bakır bir ı Başka bir tertip olarak, Aluminlezon şeklinde şerit halinde kesilip 11 etiyle de, topraklama hattını yapindür. Bu suretle Alüminyum kılıf l.ı, topraklama hattını ayrıca yap; ^almamaktadır. Yukarıda sözü geıı: ul da pratikde kullanılmaktadır.

Bal kılıflı kablolar «(NKWK2Y gibi)»

kılıf gibi bakır da, kablolarda : olarak kullanılabilir. Bu halde, 4. İletken, yâni topraklama iletısife görür. Bakır kılıflı NKWK2Y ualâtında, kablo medenî kılıfının •ıa helezon şeklinde bakır bir band idin kenarları, sarılma sırasında < kaynak edilerek meydana getiriya bir ondülâsyon da verilmiş olucarşı korunma olarak da polietiır tabaka halinde bakır boru üzeçirillr. Bakır boru üzerindeki ontilen tabakasiyle doldurularak düz bir boru meydana getirlL bir kablo, istenen küçük çapta ıişlidir.

ı itilan için Alüminyum kılıflı ı andığı gibi, topraklama bağlankablolar İçin de uygulanabilir. r, şehir içi alçak gerilim teslsmılmaktadır.

Bakır kılıflı kabloların NKBA kablolara, n a ­

zaran fazla ucuzluğu yoktur. (Aşağıdaki

ya bakılması). Bakır kılıflı kablolar, Al

yum kılıflı kablolardan % 5 ilâ % 15 daha

halıdır. Bu sebepten ötürü, bakır kılıflı ]<rj

lar, alçak gerilimli elektrik besleme şebeke

de Alüminyum kılıflı kablolara nazaran

az kullanılır.

i

2. Plâstik maddelerle izoleli kablolar :

Kâğıt izoleli kurşun kılıflı kablolara ran, plâstik maddelerle izoleli kabloların kolay döşenmeleri, ağırlıklarının az olması, H yüzeylerinin düzgün ve bükülme yan çapla n n ü küçük olmalarından ötürü, bu nevi kablolar İfttyük avantaj sağlarlar. Bilhassa iç tesislerde, plâstik malzeme ile izoleli kabloların ba&uklan, NKBA kabloların başlıklarından daha basit ola­ rak imâl edilmektedir. Ayrıca, NYY ve NYCT gibi plâstik İzoleli kablolar, toprak altına dö­ şenmeye de elverişlidir. Ancak, VDE0271 Ta­ limatın 4. paragrafı dikkat nazara alınmalıdır. Bu talimata göre, NYCY kablolarının mekanik olarak zedelenmesi tehlikesine karcı, dış ki lif m altına örgülü maden! kafes telden bir örtü ya­ pılması tavsiye olunur. Bu kafes tel aynı zaman­ da topraklama hattı olarak kullanıl atak, elekt­ rik! koruma vazifesini de görür.

3. Orta gerilim kabloları :

6 ve 10 KV. luk enerji dağıtım şebekelerinde NKBA kablolarının kullanılması teknik ve eko­ nomik bakımlardan uygun bir çözüm yoludur. Enerji dağıtım şebekelerinde plâstik maddelerle izoleli kablolar daha az ölçüde kullanılmakta­ dır. Zira, hali hazırda plâstik maddelerle izole­ li orta gerili mkabloları, NKBA kablolara naza­ ran daha pahalıdır. (Aşağıda bu konuda bilgi verilmiştir).

Buna mukabil, endüstri ve santral tesislerin­

de montaj kolaylığı ve başlık boyutlarının kü­

çük olması arzu edilen yerlerde 6 ve 10 KV. luk

plâstik izoleli kablolar emniyetle kullanılmakta-l

dır.

20 ve 30 KV. luk şebekelerde, kablonun clielektrik maddesinin fazla yüklenmesinden dola­ yı, bu durum, yağ emdirilmiş kâğıtlı (NKBA)[ kabloların daha başka bir şekilde imfıl edilme­ lerini icabettirmiştir. 3 damarlı ve her ddaamaanı ayrı ayrı madenî kılıflı NHEKBA kablolarrı, bu[ maksadı en uygun olarak sağlamaktadır.

Reçine ve yağ karışımı izolan bir madde ile emdirilmiş kâğıt izoleli kablolarda, İşletme ısı­ sının artmasiyle, bu izole edici reçlneli yağ ratd' desi genişlemektedir.

Elektrik Mühendisliği 69

#ztffcsyc «llftnla.

denî kılıf ile kablo damarları meydana gelmekte ve bu kablonun işletme emniyetini

;ıdır. Bundan ötürü, damar metalize edilmiş (damarları ikası) kâğıt sarılarak, damararasında meydana gelecek bu hale getirilir. Yalnız ek mufıklarının bu kablolara uygun esi ve bunların çok dikkatla ilidir.

tinde kalınmıştır. Fakat bunlann montajından kısa bir zaman sonra patladığı ve ithal malı kablo başlıklariyle değiştirildiği görülmüştür.

20 ve 30 KV. luk gerilimler için kullanılan plâstik madde ile izoleli (PBC, Protodur, Polietilen - PE, vs.) kablolar yağ emdirilmiş kâğıt izoleli kablolara nazaran daha pahalıdır. Pakat, bu kabloların kablo başlıklarının ucuz olmaları dolayısiyle küçük mesafelerde kullanılması da­ ha ekonomik olmaktadır.

memleketimizde yürürlükte ı göre, (H) kabloları dahil, olarının kablo bağlıkları, mem in edilmektedir. Bu nevi kablo ;ten ithali mümkün bulunmaı T nevi kablo başlıkları için l arının kullanılması hususunda m kesin talimatı mevcuttur. l.lo başlıklariyle (H) kablolarıimkftn olmamaktadır. Bu imyle, emsaline nazaran fazla be­

Barların ve trafoların irtibatlandırılmasında plâstik madde ile izoleli kablolar emniyetle, kul­ lanılmaktadır. Bu amaçla, tek damarlı bu nevi kablolar, başlıklariyle birlikte atölyelerde imâl edilerek, tesisin bir parçası imiş gibi daha. son­ ra yerlerine en elverişli şekilde monte edilebil­ mektedir. Ayrıca, Prototur veya Polietilen İzo­ leli kablolar, fazla seviye (Kot) farklı (12 met­ reden fazla yüksek noktalar arasına döşenmiş) kablo güzergâhlarında tercihan kullanılmakta­ dır.

ki ithal edilen (H) kabloların...ı sağlanamamaktadır. Diğer

4. Alçak gerilim:

blo başlıklarının halen memleok ilkel usullere göre yapıl-

Kablolarının fiyat mukayese tablosu :

ı otorite kontrolundan geçme­

Yeraltı kablolarına dahil esas madenlerin baz

li arda göre de imâl edilmeyen

fiyatları : beher 100 kg bakır için 265 DM, 100

undan, 1000 volta göre imal

kg kurşun için 85 DM, 100 kg alüminyum İçin

II

ıltluk işletme geriliminde patImüştür.

213 DM olduğuna göre; kâğıt izoleli NKBA kab­ lolarının fiyatı % 100 kabul edilmesine nazaran,

muhtelif alçak gerilim kablolanndaki fiyat yüz­

a yaptırılan bir çok tesislerİıkları kullanmak, mecburiye­

deleri, aşağıdaki tabloda görülen değerleri al­ maktadır :

5. Alvıık ve orta gerilimli kablolar için uy­ gulanan fi:ıt formülleri (*) :

Bakır iletkenli, kurgun kılıflı, kâğıt veya PVC izolen kabloların Avrupa pazarlarındaki 1963 yılı metal baz fiatlarına, kâğıt ve PVC maddelerinin rayiçlerine göre, kilometre ve mm2 başına U.S. doları olarak ortalama FOB Hat­ ları, (kabloların ilk etüd hesaplarında kullanıl­ mak üzere > aşağıda formüllendirilmiştir.

3x16 mm2 ve daha yukarı kesitli ların iletken damarları seMtSral olduğuna göre :

1°) NKBA kablolarındı

P = 30 + 660/S (.1

2') NYY veya PVC kablolarında!

P = 30 + 1350/S (Ş/Km/m|

sipariş edilen kablo uzunlukları;

t 99 metre arasında olursa, günlük > fiatlan % 5 kadar artmaktadır.

> edilen kablo uzunlukları 25 ilâ 49 o arasında olursa, günlük kablo fiı % 10 kadar arttırılmaktadır.

> edilen kablo uzunlukları 10 ilâ 24 Î arasında olursa, günlük kablo fiato 25 arttırılır.

etreden küçük boyda kabloların sipaı edilmesi halinde, günlük kablo fiatlar 'o 50 kadar artmaktadır.

LOO in.

göre, kablo siparişleri yapılırken, n daha kısa boydaki kablo taleplelamasına dikkat edilir.

tkenli kablolarda İletkenlerin damar m2), kablo FOB fiatı F= (Ş/Km/ una göre, amprik fiat formülleri yutal baz fiatlarına göre aşağıda ve-

V. Iuk çeşitli izolan maddeli kablolar-

4 eşit damarlı NKBA kablolarında: P = 52 -f 50/S (Ş/Km/mm2)

c) 15 KV. Iuk 3 damarlı NH larında :

P = 40 + 1300/S (f/Km

NOT:

NKBA kabloları, NHEKBA larmdan % 5 daha ucuz; Protod veya Vinylion izolasyonlu kab$olaı| NHEKBA kablolarında» o r t ^ H ı . % 50 daha pahalıdır.

d) 30 KV. Iuk NHEKBA kablolarında |

m P = 50 + 1600/S (Ş/Km/j

6. Kabloların fiat mukayesesi Yukandaki tablodan da görüleceği üzj

ve 3 1/2-damarlı kablolar içinde en pe

NKBA kablolarıdır. Alüminyum lletkenll

Alüminyum koruyucu kılıflı kablolar e n B

kablo tipini teşkil etmektedir.

Memleketimiz Gümrük tarifesinin 85, 28. 10 pozisyonuna giren toprak ve su ajltı MabH-ı için aynen şöyle denilmektedir:

«JB- (Elektrik için izole edilmiş teller, kablolar - müşterek eksenli kablolar, şeritler, çubuklar ve benzerleri anodik olarak I H e veya okside edilmiş olanlar dahll-lrtibu t par­ çaları ile teçhiz edilmiş olsun veya olmama).

3 1/2 damarlı NKBA kablolarında: P = 43 + 100/S (Ş/Km/mm2)

3 1/2 damarlı PVC veya NYY kab­ lolarında : P = 37 + 120/S ..(Ş/km/ mm2)

3 eşit damarlı (*) nötr kesiti iki alt kademede bulunan NYY veya PVC kablolarında :

.P = 35 + 120/S (Ş/Km/mm2)

Her hangi bir madde ile tecrit edildikten sonra birden ziyadesinin., bir araya getirilerek âdi madenlerden boru veya şeritlerle teçhte eKmiş olanlar için, eskiden uygulanan gümrük *»rgisl oranı, CÎF bedelin, %. 50 si kadardır. Fakat Avrupa bölgesindeki bâzı, memleketler için % 50 gümrük vergisi oranı,-tavizli şekilde olarak tatbik edilmekte idi. Buna mukabil, yeraltı kabloları ile plâstik izoleli bütün k ların gümrük vergisi oranı % 50 olarak lanmakta idi.

NYY veya PVC kablolarının Km.

Gümrük tarife numarası 85.23'e dahil

•ı

fiatı 100 itibar edilirse, aynı kamum kabloların gümrük vergisi oranı, "14.64

rakteristikli NYCY kablolarının or­

tarih ve 474 sayılı gümrük tarife cetvelinin

talama fiatı 105 - 110 ve NYFGbY

ğiştirilmesine dair kanun ile, % 50 ye çile

kablolarının ortalama fiatı 120 İlâ

L3Ö arasında değişir.

(*) Bu fiat formülleri, her hangi bir kaynaktan

6 K Iuk çeşitli İzolan maddeli kablolordı

alınmayıp, uzun yıllar yapılan sattnalma to deneyler sonucunda istihsal edilmiştir. (A. M., D. J.).

Elektrik Mühendisliği 99

16 sayılı kararname ile de, % 9 •lal kılıflı kablolarda da % 50 Imigtlr.

'„ 9 tavizli gümrük vergisi oralolar (1 $=900 kuruş olursa) kablonun, gümrüklerimiz çıkı;:.'! kurugtu. Bu gün, % 50 tâgisi oranına göre FOB değeri üılohun, gümrük çıkışındaki ye­ li uru§, yâni % 23.3 oranında ı ^ m r ü k çıkışındaki maliyetlelirse, bunların NKBA kablolarından t^rlben % 34 daha ucuz bulunacağı anlaşılır.

Memleketimizde yeraltı kabloları İmal' eden fabrika kuruluncıya kadar, memleketimize it­ hal olunacak yeraltı kablolarının en elverişli olanlarının seçilmesi ve gerekli gayretin göste­ rilmesi, elektrik mühendislerine düşen er Önem­ li görevlerinden biri olduğu unutulmamalıdır.

kılıfı olmayan alçak gerilimli TOB Hatları, NKBA kablola­ rı 28 daha ucuz olmasına rağrının gümrük vergisi tâvlz-

NKBA kablolara nazaran ümrük bedelli olduğundan, etleri de NKBA kablolarını Ummakta idi.

yeraltı kabloları için aynı ni CİF bedelin % 50 oranı YY veya Polietllenli kablo, ük tarifesi bakımından, bir

Buna göre, bir dolarlık ıran ortalama % 15 daho n NYY kablosunun memlelcışındaki maliyeti, NKBA 15 daha azdır. Yâni bir do­ sunun gümrük çıkışındaki :;0 kuruş ise. Bir dolarlık 'i değerdeki NYY kablosunun hu günkü maliyeti 1816 ku,ir taraftan, NKBA kt.blo ı lo eklerinin NYY kablosu^orluğu ve montaj malzeme­ li uşu da göz önünde tutulurteslslerinde NKBA veya abloların kullanılmasında nej ğ u açıkça görülür.

tak, alçak gerilimli NKBA ortalama % 34 daha ucuz kenli ve Alüminyum kom­ in «NAKL(Y)Y gibi» gümm NKBA ile mukayese edi­

REFERANS:

WALTER WELHAUSEN SİEMENS ELEKTRODİENST NO. 6 — 1983