GÜNEYDOĞU ANADOLU BÇLGESİNİN KALKINMASINDA ELEKTRİK ENERJİSİ VE BİR KALKINMA PLANI

1 — Blögenin tanıtılması

Konumuza giren Güneydoğu Anadolu bölgesi Maraş, Gaziantep, Urfa, Mardin, Diyarbakır, Siirt, Bitlis, Van, Muş, Bingöl, Elazığ, Malatya, Kayseri ve Adıyaman illerini ihtiva etmektedir. Bu illerin memleketimizin geri kalmış bir bölgesi içinde olmaları ve sadece Gaziantep, Diyarbakır, Elazığ, Malatya ve Kayseri merkezlerinde sana­ yileşme yoluna gidildiği bilinmektedir. Diğer II merkezlerinde ve bağlı ilçelerde ise yük ışık ve küçük sanayiden ibaret kalmaktadır.

Bölgenin kuzey ve doğu kısımlarının sarp dağ­ lık arazi olmasına mukabil güney batı kısımları düz ve ovalardan müteşekkildir. Bu sebeple bölge elektrifikasyonunda üretim merkezlerinin bölge­ nin kuzey doğusunda olması ve bu merkezlerden güneydeki tüketimin beslenmesi gerekmektedir. Aynı bölgede yapılmakta olan Keban Hidroelekt­ rik Santralı ise daha çok batı Anadoludaki bü­ yük tüketim merkezlerinin beslenmesinde kulla­ nılacağından bu incelemenin dışında bırakılmış­ tır.

II — ti merkezlerinin bugünkü elektriklendir­ me durumu

İl merkezlerinin elektriklendirilme durumu çok kısa bir özet olarak aşağıya çıkarılmıştır. Bu İzahatta Santral - Şebeke - Sarfiyat esasına göre hareket edilmiştir.

a) Bingöl

Şehir elektrik enerjisi toplamı 210 kW gücün

de 3 guruplu bir diesel santralından elde edilmek­

tedir. 1965 yılı içinde bu santrala 180 kW gücün­

de bir gurup daha eklenecektir. Santral çıkışı

4C0/231 Volt olup şehirde yüksek gerilim şebe­

kesi mevcut olmadığından doğruca dağıtıma ve­

rilmektedir. Şehirde frekans ve gerilim muhtelif

dalgalanmalar göstermektedir. Sarfiyatta kulla­

nılan azamî güç 170 kW civarında olup mevcut

santral ve şebeke şehir ihtiyacına kâfi gelmemek­

tedir.

'

b) Bitlis

Şehir elektrik enerjisi iki kaynaktan elde edil­ mektedir. Toplamı 380 kW olan iki gurupla die­ sel santralı ve 150 k\V gücünde tek guruplu hid­

roelektrik santral. Bu santralın her üç gurubu da şehir içinde ve aynı binada olup, 1965 yılında ' 380 kW'lık bir Diesel gurubu eklenecektir. Sant­ ral çalışma gerilimi 400 Volt, şehir içinde yüksek gerilim ring şekesi 6,3 kV dır. Santral çıkış transformatörü 400 KVA gücündedlr. Yüksek gerilim şebekesinde bulunan 3 adet trasformatör postası ile şehir kullanma gerilimi 400/231 volt elde edilmektedir. Şehir şebekesinde frekans ve gerilimde zaman zaman dalgalanmalar olmakta­ dır. Kullanılan azami güç bazan 600 kW a ka­ dar çıkmaktadır. Santral ve şebeke şehir ihtiya­ cını karşılayabilecek mertebede değildir.

c) Diyarbakır

Şehir elektrik enerjisinin temini Hazar hid­ roelektrik santralından yapılmaktadır. Bu santraldan mukavele İle 3000 kW enerji 66 kV ile alınmaktadır. Bu hava hattının kapasitesi, Ha­ zar II ve Keban santrallarından besleme durumu düşünülerek 10.000 kW nakledebilirle esasına gö­ re tayin edilmiştir. Şehirde ayrıca toplam gücü 2800 kW olan 5 guruplu bir diesel santralı mev­ cuttur. Şehir içinde enerji dağıtımı 6,3 kVlık bir ring şebeke ile yapılmakta, bu ring üzerinde bu­ lunan 17 adet trafo postası ile 400/231 voltluk kullanma gerilimi elde edilmektedir. Şehir şebe­ kesinde yaz aylarında kullanılan en büyük güç 2.500 kW Aralık - Ocak aylarında ise 3.500 kW dır. Şehir şebekesinde gerilim ve frekans atabil değerlerde kalmakta olup yeni alıcılara her an güç tahsis edilebilmektedir.

(d) Elazığ

Şehir elektrik enerjisinin temini Hazar I hid­ roelektrik santralından yapılmaktadır. Bu santraldan mukavele ile 2.000 kW enerji 33 kV ge­ rilimde alınmaktadır. Hava hattının kapasitesi 10.000 kW nakledebilme esasına göre tayin edil­ miştir. Şehirde ayrıca toplam gücü 400 kW olan 3 guruplu bir diesel santralı bulunmaktadır. Şe­ hir içinde enerji 6,3 kV. luk şebeke ile dağıtıl­ makta, bu şebekeden 16 adet transformatör pos­ tası ile 400/231 voltluk kullanma gerilimine ge­ çilmektedir. Şebekenin çektiği en büyük güç. 2.300 kW olup mevsimine bağlı sanayi sebebiyle yaz ve kış aynı kalmaktadır. Şebekede gerilim ve frekans stabil değerlerde kalmakta olup bü-

yük güç isteyen yeni alıcılar için Hazar II sant­ ralının kurulmasına kadar enerji tahsis edileme­ mektedir.

e) Gaziantep

Şehir elektrik enerjisi, Çimento fabrikasından mukavele ile 15 kV gerilimde alınan 3500 kW ve toplamı 2200 kW olan 4 guruplu diesel santra­ lından elde edilmektedir. Şehir içinde enerji da­ ğıtımı 6,3 kV ve 15kV ile çalışan iki adet ring şebeke yardımı ile yapılmaktadır. 15 kV luk ring üzerinde bulunan 7 ve 6,3 kV luk ring üzerinde buiunan 21 adet transformatör postası ile 400/231 voltluk kullanma gerilimine geçilmektedir. Sa­ nayi için tercihan 15 kV lık şebekeden enerji verilmektedir. Şebekenin çektiği en büyük güç 3700 kW dır. Şehrin inkişafına bağlı olarak kış puantı ile takibeden yaz puantı birbirinin aynı olmakta, bir sonraki kış % 10 - %15 artış kay­ dedilmektedir. Şebekede frekans ve gerilim stabil değerlerde kalmakta olup yeni alıcılara her an güç tahsis edilebilmektedir.

t) Kayseri

(

Şehrin elektrik enerjisi, Kayseri ve Havalisi Elektrik T.A.Ş. ne ait Bünyan hidroelektrik san­ tralından 400 kW, Belediyeye ait Sızır hidroelek­ trik- santralından 6.900 kW, Etibank Kuzeybatı Anadolu Enterkonnekte Şebekesinden 2000 kW alınarak temin edilmektedir. Bünyan ve Sızır santrallarından enerji 66 kV da, Kuzeybatı anadolu şebekesinden 154 kV da alınmaktadır. Şehir içinde enerji dağıtımı 15 kV luk ring şebeke üze­ rinde bulunan 54 adet transformatör postası ile sağlanmaktadır.

Şehir şebekesinin çektiği azamî güç 1964. de 5.800 kW, 1965 de 6.900 kW dır. Şehir şebeke­ sinde gerilim ve frekans stabil değerlerde olup yeni alıcılara her an güç tahsis edilebilmektedir.

g) Malatya

Şehir elektrik enerjisi ihtiyacı, Sümerbank tesisleri olan Derme hidroelektrik santralı ile mensucat fabrikası termik santralından müşte­ reken mukavele İle alınan 2000 kW, DSİ ye ait Kernek hidroelektrik santralından alman 650 kW ve 1965 yılında kurulacak yeni diesel santralın­ dan alınacak 1000 kW ile karşılanacaktır. Ener­ ji, Sümerbanktan 23 kV, DSÎ den 6,3 kV ile alın­ maktadır. Şehir içinde enerji dağıtımı 6,3 kV luk bir ring şebeke ile yapılmakta, ring üzerinde bu­ lunan 17 transformatör postasına ek olarak 18 yeni posta kurulmaktadır. Şehir şebekesinin çek­ tiği en büyük güç 288 kW dır. Şebekede gerilim ve frekans, stabil değerlerde olup yeni alçılara güç verilmektedir.

h) Maraş " Şehir elektrik enerjisi Ceyhan I hidroelektrik santralından alınan 3600 kW ve toplam gücü 510

kW olan iki guruplu diesel santralı ile karşılan­ maktadır. Hidroelektrik santraldan gelen enerji 66 kV ile nakledilmektedir. Şehir içinde enerji dağıtımı 6.3 kV luk ring şebeke üzerindeki 20 adet transformatör postası yardımı ile 400/231 volt elde edilmek suretiyle sağlanmaktadır. Şe­ hirde mevsime bağlı sanayi' mevcut olduğundan şebekeden çekilen gücün en büyük değeri bulma­ sı sonbaharda vaki olmaktadır. En büyük yük normal aylarda 1600 - 1800 kW, sonbaharda 2400 - 2500 kW. dır. Şebekede gerilim ve frekans stabil değerde kalmakta olup yeni alıcılara ener­ ji verilebilmektedir.

i) Mardin

Şehir elektrik enerjisi 600 kW lık Kurs hid­ roelektrik santralı ve 730 kW lık üç guruplu Di­ esel santralından temin edilmektedir. Şehir için­ de enerji dağıtımı 6,3 kV luk şebeke üzerinden yapılmaktadır. Alçak gerilim 400/231 volt olup şehrin çektiği en büyük güç 1200 kW. dır. Şe­ hir şebekesi halen iller Bankasınca tevsi ve İs­ lah edilmektedir. Şebekede gerilim ve frekans stabil değerlerde kalmakta olup büyük güç iste­ yen yeni alıcılara Çağçağ santralının kurulması­ na kadar enerji tahsis edilememektedir.

k) Muş

;|

Şehir elektrik enerjisi şehir içinde aynı bina­ da bulunan 90 kW gücünde bir hidroelektrik

santral ve 128 kW gücünde bir diesel santralın­ dan alınmaktadır. 480 kW lık yeni bir diesel gu­

rubu konulması için faaliyete geçilmiştir. Sant­ ral çıkış transformatörü 400 KVA olup 6,3 kV luk yüksek gerilim şebekesinde 2 adet transfor­ matör postası mevcuttur. Kurulmakta olan yeni 15 kV luk şebekede ise çıkış transformatörü 630

KVA gücünde olacak ve üzerine 3 adet indirici posta konulacaktır/ Mevcut santral ve şebeke

şehir ihtiyacına yeterli olmadığından halen ma­ hallelere münavebe ile elektrik verilebilmektedir. Bu sebeple şehrin çekeceği azamî yük tesbit edilmemiştir. Yeni şebeke tamamlandıktan son­ ra da ihtiyacın tamamen karşılanamıyacağı il­

gililerce ifade edilmektedir.

1) Siirt

Elektrik enerjisi Botanhidroelektrik santra­ lından 0,6 kV ile alınan 1300 kW ile karşılanmak tadır. Santral çıkış trafosu 1600 KVA gücündedır. Şehir içinde 6,6 kV luk yüksek gerilim şe­ bekesinde bulunan 4 adet transformatör postası ile 400/231 voltluk kullanma gerilimi elde edil­ mektedir. Şehrin çektiği en büyük güç 700 kW civarında olup her yıl % 10 artma kaydedilmek­ tedir. Şebeke gerilim ve frekans stabil değerler­ de kalmakta olup yeni alıcılara enerji verilebil­ mektedir.

m) TJrfa

Şehir elektrik enerjisi ihtiyacı toplam gücü 1800 kW olan üç guruplu diesel santralından 6,3

s k i

E"

..

•EiBİrtrilf MisncnüiaiıeE ıoı

lu İle Çukurova sisteminde sanayi lgln tatbik edi­ len ,kWh bedelinde 1 kurug artırma yapılması su­ retiyle Güneydoğu bölgesinde elektriğin kWh inin mallyejinin 2 kurug altında^ sanayiye verilmesi mümkün,,olur. Bu, sistem- tıpkı ' dünyadaki ileri memleketlerin'az geligmiş ülkelere yardımı gibi, memleketimizin: İİe/rlBatı bölgesinin geri kalmış doğu bölgesine yardımı şeklinde olacaktır. Elekt­ rik enerjisinin bu şekilde ç6k düşük bedelle te­ min edilmesi İşe, işçilik bedellerinin de esasen yüksek olmaması sebebile ağır sanayinin Doğu ve Güneydağu bölgesinde yayılmasını ve bölgede büyük petrol endüstrisi kurulmasını sağlıyacak, her yeni kurulan fabrika etrafına kültür, yenilik, görgü, ilim ve hayat aşılayacak, memleketimizin bu bölgesinde gizli kalmış veya ihmale uğramış

kıymetler ortaya çıkacak ve bölge bugünkü ka­

buğuna çekilmiş, durumundan , kurtularak ileri

bir seviyeye erişecektir.'(Bu günün ileri memle­

ketlerinden olan Amerika Birleşik Devletlerinde

elektriğin kWh bedeli; normal bir ailenin kazan­

cının 1/1000 i, Türkiyede ise, yine normal Ijlr ai­

lenin günlük kazancının 1/100 üdür)

}

İlgili Devlet Kuruluşları ve Devlet Planlama Dairesinin Güneydoğu Anadolu Bölgesinin kalkın­ dırılması problemini bu açıdan inceleyerek İkinci beş yıllık kalkınma plânına Güneydoğu Anadolu Enterkonnekte şebekesini ithal etmeleri ve böl­ gedeki büyük sanayi için elektrik enerjisi k\Vh'l nin maliyet bedeline veya daha aşağı bedelle ve­ rilebilmesi durumunu İncelemeleri çok yerinde bir hareket olacaktır.

A c ı OH..

00 i'-

Bîr

Kayıp

I 7 , " ' I „C " '! '

"i

I Üyelerimizden, Elektrik Y. Mühendisi

['3İJC h

'Vahan Edvart Abacı, muztarip bulunduğu

<-V,". hastahkdan kurtulamıyarak 1.8.1965 günü İstanbul'da vefat etmiş olduğunu teessür­

Mi le öğrenmiş bulunuyoruz.

oa ı.

1322 ^tarihinde İstanbul'da Samatya'da doğmuş olan müteveffa, yük-..

sek tahsilini Fransa'da Gronobh Üniversitesi'nde ikmal etmiş ve 1927

yılında Ana Vatana dönerek, Millî toh* sermaye ile teşekkül etmiş olan ~

Üsküdar - Kadıköy ve Havalisi Halk Tramvayları İdaresine girerek Ana-C'

dolu yakası tramvaylarının ilk tesislerinde ve bilâhare bu şebekenin tev--'

siinde büyük bir gayret ve feragatle çalışmış ve bu İdarede 1954 yılına A

kadar Fen İşleri Müdürlüğünü ifa etmiştir.

-

:.,;.r:]

;. İdarenin fesih ve tasfiyesi üzerine 1.4.1955 tarihinde İstanbul Etek-?,:

trik ve Tünel İşletmeleri Taşıtlar Dairesi Bağlarbaşıı Deposu Müdürlü)-;.

günü, ve bilâhare Şişli Otobüs Atelye ve Bakım Müdürlüğünü yapmış v e v 1961 yılındaAnkara'da Elektrik Etüd işleri Genel Müdürlüğünde çalış-»

"mış olan müteveffa, 1962 yıhnda kendi arzusu üzerine emekliye ayini'

mıştır.

:S- i

Evli bir çocuk babası olan merhumun, ölümünün yarattığı teessüre

iştirak eder, kederli ailesine baş sağlığı dileriz.

'^

^

Elektrik ^MühenŞ işli|i,;l tn