657 SAYILI DEVLET MEMURLARI KANUNUNUN 1 İNCİ MADDESİNİ DEĞİŞTİREN KANUN TEKLİFİ VE GEREKCESİ

657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun I inci Maddesini Değiştiren Kanun Teklifi ve Gerekçesi

GEREKÇE

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, halen son derece karışık ve düzensiz bir durumda bulunan Devlet Personel rejiminde yapılması za rurî olan reform ve sağlanması gereken istikrar bakımından olumlu yenilikler getiren, gerek eko nomik gerekse sosyal yönden yapıcı tedbirlerin alınmasına İmkân sağlıyacak önemli konuları ih tiva etmektedir.

Bu kanunun tatbikata konulmasiyla memle ketimizde ilk defa modern personel idaresi konusu ele alınmış olacak ve tatbikat ilerledikçe de daha olumlu yollara gidecek geliştirmeler yapılabilecek tir.

Ancak; başlanmış bulunan ön çalışmalarda adı

geçen kanunun bu hali ile Y.Mühendis, Mühendis,

• Y.Mimar, Mimar ve Teknikerlerden teşekkül eden

«Teknik Mesleki Kadroya» uygulanmasının bazı

önemli sakıncalar doğuracağı ortaya çıkmıştır :

Şöyleki :

'

1 — 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 43, 154 ve 155 ci maddelerinde, memura; hizmetin devlet için taşıdığı değere göre tesbit edilecek «Bir Gösterge rakkamını» her yıl genel bütçede belirtilecek «Bir tek kat sayı» ile çarpmak sure tiyle aylık ödeme yapılacağı açıklanmaktadır. ' Prensip olarak bahsi geçen maddeler yeni esaslar getirmekle beraber; 154 cü maddede belittiği gibi Devletin mali imkânları göz önünde bulunduru larak bütün sınıflar için tedbir katsayının tesbit edilmesi, Devletin kendi hizmet sahaları daha' faz la maddi imkânlar bulan, bazı meslek mensupla rının atanacağı sınıf kadrolarına eleman temini bakımından vermeye mecbur kalacağı tatminkâr ücret yollarını kapatmaktadır. Kanunun, bu du rumu giderecek bir elastikiyet taşıyan bazı hü kümler getirmesi gerekirdi.

Bugün Devlet hizmetinde: çalışmakta olan Teknik Meslek Mensuplarının halen almakta ol dukları ücretleri, bu kanuh statüsü içinde ken dilerine verebilmek için sınıf tüzüklerindeki kat • sayının yüksek tutulamıyacağından bütün dere celerin göstergelerini tavana doğru yığmak zo ,' runluğu doğacaktır. Böylece sınıfın alt dereceleri yüksek gösterge rakamları ile başlıyacâk ve bu nun sonucu olarak da Teknik Meslek mensupla rının uzun hizmet seneleri içinde; tecrübe, değer ve sorumluluğun artmaslyle mütenasip bir terfî imkânı ortadan kalkacaktır.

f32

Kanunun geçici 8. ci maddesine göre, yevmi yeli personel yönetmeliği ile çalışan personele intibaklarında müktesep hak tanınmamıştır. Bu hükme 'göre, aksi durumu düşünmek yani mü hendise bugün almakta olduğu ücretten de daha azını vermek suretiyle yukarıdan beri sıralaya geldiğimiz mahzurlar daha başlangıçta belirecek doJayısiyle Devlet Hizmetinde Teknik Meslek Mensuplarını bulma ve çalıştırma hususları çık maza girecektir.

II — Kanunun 54 ve 68. ci maddeleri Devlet Memurluğuna girmek istiyen bir kimsenin önce memur adayı olarak alınmasına, ve derecesi için de belirtilen en az hizmet süresini doldurduktan sonra bir üst dereceye terfi etmesine imkân ver mektedir. Kanunun 33. cü maddesinde ise memu , run alacağı ücret görev yeri ile mukayyet tutul muştur.

Teknik Meslek Mensuplarının özel sektördeki proje bürolarında çalışması ile Devlet Dairelerin deki proje bürolarında çalışma çalışması arasın da veya bir şantiyede müteahhit yanında şanti ye şefi olması üe devletin kontrol mühendisi ol ması arasında meslekteki tecrübe bakımından önemli bir fark yoktur. Bu sebepledir ki şimdiye kadar devlet hizmetine yeni alınan bir mühendi sin atanmasında meslek hizmetinde geçirdiği tecrübe esas alınmış ve böylece çeşitli yatırım ihtiyaçları İçin özel Sektörden tecrübeli Teknik Meslek Mensuplarını devlet hizmetlerine kısmen olsun çekebilmek kapısı açık bırakılmıştır.

' 657 • sayılı kanun, yukarıda zikredilen madde leri ile bu açık kapıyı kapatacağından Devlet Hizmetinde çok ihtiyaç duyulan tecrübeli teknik eleman sıkıntısını had safhaya çıkaracaktır.

Nitekim Kanun, geçici 12. maddesi ile sağlık hizmetlerinin sosyalleştirildiği bölgelere tababet mensuplarını çekebilmek için bütün intibak hak ları ile birlikte kapılan ardına kadar açık tutmuş tur. Teknik Elemanlar için de aynı zaruretleri bulunduğu açık bir gerçektir.

XII —'657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 34 ve 35'nci maddelerinde bütün görevi için gö rev yerleri belirtilerek kadroların tesbit olunaca ğı ve bir kadronun yalnız bir tek derecesi bulu nacağı açıklanmıştır.

Yatırımcı dairelerde sürekli bir dinamizm mevcut olup çalışmaların çoğu arazi üzerinde ve muhtelif yerlerde ifa olunmaktadır.

Elektrik Mühendisliği 111

Meselâ; su, yol, elektrik tesisi ve sair gibi çalışmalardan herhangi birinde bir mevsim veya bir yıl içersinde her biri 2 3 ay gibi süreler de vam edecek 3 5 ayrı yerdeki proje uygulanması, yapım veya tesis şantiyeleri kurularak çalışma lar yapılması ve bu işlerin de program gereğin ce bir tek ekibe verilmesi halinde durum ne olacaktır? Genel olarak yol, baraj ve benzeri hizmetleri için kurulan şantiye elemanları iş mevsiminde şantiyelerde ve kış mevsiminde de bürolarda çalışırlar. Aynı mevsimde veya ertesi yıl içinde şantiye yerleri ekseriya değiştirilir. O halde bunların kadroları nasıl düzenlenecektir?

Her yıl yeniden alınacak kadrolar Bütçe Ka nununa muvazi olarak ihtas edilecek kadro ka nunları ile mümkün olabilecek ve kadrolar büt çenin imkânları ile sınırlı bulunacaktır. Bütçe ka nunlarının hiç bir zaman idarelerin teklifine ta mı tamına uygun olarak çıkanlamadıgı da bili nen bir gerçektik. Bu durumda bütçelerde yapı lacak değişikliklerin gerektirdiği kadroların alın ması nasıl mümkün olabilecektir?

Kadro konusunda çok büyük önem taşıyan bir husus ise plân icabı olarak İş hacminin azalıp ço ğalması meselesidir.

Meselâ plâna göre herhangi bir kuruma 1966 yılında verilen 1,5 milyar liralık yatırıma muka bil ertesi yıl veya daha sonraki yıl 1 milyar ya hut faraza 600 milyon gibi daha az tahsisat ve rilmesi mümkündür. Böyle bir durumda kuru mun 1,5 milyarlık yatırım işlerini yürütmek ü zer etalep edeceği çok sayıdaki kadroyu bilâha re azaltması zorunlu olacaktır. Kadroların azal ması halinde ise bu kadrolara atanmış olan ele manların durumları ne olacaktır.

Görülüyorki teknik hizmetleri için görev yer leri belirtilerek kadro tesbiti her zaman mümkün olmayacaktır. Ayrıca kadronun bir sınıfa tahsis edilmesi hususunda bazı güçlükler doğacaktır. Meselâ İnşaat Mühendisliği ile Mimarlık hizmet leri iç içe girmiş olduğu ortak sahalardaki gö revlere bugün bazan bir inşaat mühendisi bazan da bir mimar atanabilmektedir. Kadronun tah sis edildiği sınıftan hizmete uygun bir eleman temin edilememesi halinde bu hizmeti görebile cek diğer sınıfdan atanma yapılamıyacaktır. Bu da hizmetin aksamasına yol açacaktır

IV — Kanunun 195, 196, 197 ve 198'nci mad deleri bir mahrumiyet ödeneği verileceğini âmir bulunmakla beraber mahrumiyet bölgelerinin de recelen nazara alınmış fakat memuriyet derece leri nazarı itibare alınmıyarak bir bölge için bü tün memurlara eşit mahrumiyet tazminatı ve rilmesi öngörülmüştür. Oysaki verilecek bu taz minat miktarı küçük dereceli bir memur için tat

Elektrik Mühendislig;! 111

min ve teşvik edici olacağı halde yüksek dereceli bir memur için böyle olmıyacaktır. Bu itibarla mahrumiyet bölgelerine tecrübeli ve değerli tek nik meslek mensuplarının gönderilmesi güçleşe cektir.

Bundan başka kanunda mesleğimizin özellik leriyle ilgili olarak şantiye ve arazi çalışmaların da ağır iş zammı gibi tazminat verilmesi de yer almamıştır. Bu da aynı sakıncayı doğuracak ve normal hizmet görenlerle bu nevî işleri görenler arasında Adaletsizlik olacak ve bunun sonucu huzursuzluklar görülecektir.

V — Devlet hizmetinde halen çalışmakta olan Teknik Meslek Mensuplarının büyük çoğunluğu yevmiyeli personel olarak Sosyal Sigortalar Ka nununun işçiye getirdiği statüye tabidir.

657 sayılı kanuna göre yevmiyeli teknik per sonelin memur statüsüne pececefrl ve o tarihten sonra kanunun getlrdi&l haklara sahip olacafin anlaşılmakla beraber yevmiyeli hizmet sırasında etmiş olduğu hakların ne şekilde değerlendirile ceğine dair bir hüküm bulunmamaktadır. Bu da Teknik Meslek Mensuplarının geleceklerini bil memek gibi bir huzursuzluk ve endişe içerisinde bulundurma

Genel olarak :

Bu ortamı yaratan şartlar bugün de fazlasiyle mevcut ve bu şartların uzun bir süre devam ede ceğıde gerçek olduğuna göre bundan sonra için de Teknik elemanların tecrübeli kadrosundan ya rarlanmak kaçınılmaz bir zaruret olacaktır. Ba zı imkânlar aranmadığı takdirde teknik eleman ların ve özellikleri üstün ve seçkin olanları ko laylıkla özel sektör sahasına veya yurt dışına ka yacak bu elemanlar için Devlet Memurluğu ka pısı açık bulundurulmak zorunda kalınacağı için bunlar arasında bir seçme yapmak imkânı bulu namıyacak ve mevcutlar içinde de otomatik ter fllere boyun eğilerek üstün nitelikte ve verimli teknik eleman yetiştirilemiyecektir.

Bu durum öncelikle, Bayındırlık Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı İmar ve İs kân Bankanlığı, Köy İşleri Bakanlığı, Sanayi Ba kanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü gibi yatırımcı ve inşaatçı kuruluşlarda ortaya çıkacak, 440 sayılı kanunun varlığı bu durumu kamçılıyacaktır. Böyle ikti sadi devlet teşekkülleri yukarıda adı geçen kuru luşlar yanında, Teknik Eleman istihdam etmek yönlerinden büyük avantaja sahip olacaklardır. Kurulu denge bozulacaktır.

Bütün bu nedenlerle evvelce geçirilen sıkıntı lı safhalar tekrar geçirilecek ve Devlet Memur ları Kanununun mevcudiyetine rağmen yeniden çareler aranması zorunluğu ile karşı karşıya ka lınacaktır.

SS

,Konu Kalkınma Plânlarının gerçekleşmesi yö nünden de büyük önem arzetmektedır.

Devlet yatırımlarının ortalama % 63,5 ğunu inşaat yatırımları teşkil etmektedir. İnşaat yap mak amacı ile kurulmuş resmi teşekkül ve mü esseseler de her milyon TL. lık mutlak inşaat ya tırımına,3,65 yürütücü ı§ gücü personeli düşmek tedir. Bunun 0,63 mimar ve inşaat mühendisi, 0,11 i makine ve elektrik mühendisi ve teknik olma yan kimselerdir/ 0,03'ü sair mühendislerdir. Bu duruma göre 1 milyon TL. lık inşaat yatırımında görev alan mimar ve mühendis gücü 0,75, ikinci derecede teknik elemanlar gücü 1,14, teknik ol mayan idarî personel gücü 1 olarak tesbit edil miş bulunmaktadır.

Demekki inşaat yatırımlarını yürüten iş gü cü içinde 1 89/3.65'i teknik personeldir.

İşte yukarıda açıklanan nedenlerle, 657 sayılı Devlet Memurları kanununun, meslek mensupla rına, uygulanması teknik hizmetleri kısıtlamak, tecrübeye verilen değeri hiçe saymak, belirli maddi problemleri ortaya çıkarmak sureti ile bu toplumun çalışma verimini düşürecektir.

Kalkınma Plânı inşaat sektörü esaslaına göre bu toplum yılda ortalama 8 milyar TL. lık yatı rım öncelikle gerçekleştirmekten sorumludur. Kalkınma plânının hükümleri içinde projeler ger

çekleşmeden yatırımlara, geçilemeyeceği içindir ki, bu toplumun veriminin %, 10 oranında düşme si yılda 800 milyon. TL. lık, %. 20 oranında düşr mesı ise yılda 1 milyar TL. lık bir yatırımın ya hiç gerçekleşmemesi ya da tamamen hatalı ve yarar sağlamıyacak yolda gerçekleşmesi şeklin de büyük bir kamu zararı meydana getirecektir.

Verimin % 10 oranında düğmesinin doğuraca ğı kamu zararı Türkiye'nin yıllık bütçesi 22 de biri, 20 oranında düşmesinin doğuracağı kamu zararı Türkiye'nin yıllık bütçesinin ll'de biri mertebesindedir.

Bu sebeplerle Devlet Memurları Teknik ele manları çalıştıracak rejimin yeni baştan ele alın ması icap etmektedir.

Bu düzeni 657 sayılı Devlet Memurları Ka nunun tadil sureti1 ile getirmek güç olacak. Diğer devlet memuriyetleri için yeterli ve reformcı bir düzeni sağlamakta olan bu kanunun işlemez hale gelmesine sebep olabilecektir:

Bu yüzden, adı geçen personelin, 657 sayılı kanun dışına çıkarılmaları ve "'bu personelin Dev let kadrolarında istihdam' edilmeleri düzenini ku racak yeni bir kanunun hazırlanması ön görül müş bunu sağlıyacak tadil teklifi aşağıda sunul muştur.

TEKLİF

Kanundaki şekil

Madde 1 — Bu kanun, devlet kamu hizmetle rinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerde ça lışan, genel veya katma bütçelerden veya bunla ra' bağlı döner sermayeli kuruluşlardan veyahut kefalet sandıklarından aylık alanlara uygulanır.

Hakim ve Savcı sınıfından olanlarla, subay ve astsubaylar bu kanun hükümlerine tabi değil dirler.

Üniversite öğretim üyeleri ve yardımcıları, mali hükümler dışında üniversiteler kanunu ile aynı kanunun ek ve tadillerine tabidirler, îl özel İdareleri ve Belediyeler personeli hak kındaki kendi özel kanunları hükümleri uygula nır.

Teklif edilen şekil

Madde 1 — Bu kanun, Devlet Kamu Hizmet lerin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerde ça lışan, genel veya katma bütçelerden veya bunla ra • bağlı döner sermayeli kuruluşlardan veyahut kefalet sandıklarından aylık .alanlaraı uygulanır.

Hakim ve Savcı sınıfından, olanlar, subay ve astsubaylara halen, ı ,4/10195 , sayılı kararnameye ekli yönetmeliğe göre çalışan Yüksek Mühendis, Mühendis Yüksek Mimar, Mimar ve Teknikerler bu kanun hükümlerine tabi değildir.

Üniversite öğretim Üyeleri ve yardımcıları, mali hükümler dışında Üniversitler jkanunu ile aynı kanunun ek tadillerine tabidirler.

11 özel İdareleri.Belediyeler personeli hakkın da kendi özel kanunları hükümleri uygulanır.

Madde 2 — 657 sayılı Devlet Memurları ka nununun geçici 8'incl maddesi kaldırılmıştır.

Madde 3 — Bu kanun yayınlandığı „ tarihte yürürlüğe girer.

Madde i — Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Geçici Maadde 1 — Y. Mühendis Y. Mimar, Mimar ve Teknikerler yeni kanun hazırlanıncaya kadar yevmiye yönetmeliklerile çalıştırılırlar.

.Elektrik Münendisliji 114