KAZANLARIN KALEVİ TEMİZLENMESİ

U D K : 631.165

Kazanların Kalevi Temizlenmesi

Kazanın iç yüzeylerinin pastan ve diğer ko rozyona amil maddelerden ve aynı zamanda yağ ların tortularından ve çeşitli birikintilerden te mizlenmesi için kimyevi şekilde kalevi temizle me metodu tatbik edilir.

Kirlenmeden dolayı bazı maddeler ile bu me yanda demir oksidi kalevi temizlemeden sonra dahi temizlenen yüzeylerin üzerinde kaldıkların dan bunlar müteakip kimyevi ve mekaniki te mizlenme ile bertaraf edilir.

Fazla miktarda demir oksidinin bulunması halinde kalevi temizlemenin yerine .asitle temiz leme usulü tavsiye edilir.

Kalevi temizleme için şunlar gerekmektedir:

a) îç yüzeylerin mümkün mertebe yıkanma sı veyahut kazan iç yüzeylerinin pas ve pisliklerin fırçalanarak temizlenmesi ve müteakiben buyanın geçirilmesi.

b) Kazanın sızdırmazlığa karşı hidrolik basınçla denemeye tabi tutulması.

Kazanlar Kirlenme Derecelerine Goıo Uç Gruba Ayrılırlar :

Birinci Grup : imalâtçı firma tarafından imâl edilerek sevk edilen yeni kazanın kimyevi (kalevi) temizlemeye kadar geçen müddetin azami 9 ay olanlar ve nisbeten az pas tabakasını havi olanlar bu gruba girerler.

İkinci grup : Açıl: hava deposunda uzun za man muhafaza edilen ve çok fazlaca paslanma ya maruz kalan yeni kazanlar bu gruba girer ler.

ÜçüncU Grub : önceden işletmede çalışmış olup pastan maada kabuk bağlamış olan kazan lar bu gruba girerler.

Yalnız şuna da işaret edelim ki yukaiidaki grubların tasnifi itibarîdir.

Meselâ, bataklık yerde ve altlarına destek (ta koz) konulmayan kazan elemanları hava tesir lerine karşı muhafaza altına alınan kazan ele manlara nazaran daha kısa zamanda daha fazla korozyona maruz kalabilirler.

Temizlemede verilecek reaktiflerin miktarla rı tablo 1 de gösterilmiştir.

Çeviren : Zahit TOKER

Yük. Mühendis Etibank

Trinatriyum fosfatın bulunmaması halinde, onun yerine kalsine soda % 50 nisbetinde fazla sıyle kullanılabilir.

Fazla miktarda korozycn ve kabuğa maruz kalan kazanların temizlenmesinde kullanılacak reaktif maddelerinin miktarlarını % 50 10 ora nında artırmak caizdir.

TABLO I Kazanın su hacnuna (eko dahil) göre beher m1 İçin sarf edilecek kg. olarak kimyevi madde miktarları göstermiştir.

1 nm

Sodiyum hidroksit NaOH.

Trinatriyum fosfat NaaPO.,

23 34 56 23 23 56

Reaktif mahlülü takriben % 20 sertliğe göre hazırlanır.

Sodiyum hidroksit maddesi hesaplanan mik tar üzerinden defaten kazana verileblilir, trinat riyum fosfatı ise (1 el grup müstesna) evvela yarısı ve diğer yarısı da temizleme sırasında ila ve edilir.

Kazana reaktifi koymadan önce kazanın alt seviyesine kadar su ile doldurulması lazımdır.

Temizleme sırasmda kazan suyunun ust sevi yesinde tutulması lazımdır.

Sirkülasyonun devamı zarfında eko hattının tamamen açık olması lazımdır.

Kalevi mahlulun buhar kızdırıcıya nüfuz et mesi caiz değildir, zira bazı serpantinlerde su kaynayarak kalevinin teressüp etmesine mey dan verilmiş olur.

Kalevi mahlülün en çok tehlikeli tesiri oste nit çelik malzemesi üzerindedir.

Misal : 1.500 t/saatteki kapasiteye ve 135 ton (ekosi ile) su hacmine haiz olan buhar kazanın kalevi muameleye tabi tutulması için reaktif mik tarını tesbit edelim.

(•) (M. B. Meykliyar 1961 baskısının buhar kazanları rehberinin V ci bölümünden alın mıştır) .

M TABLO II

Yüksek basınçlı çeşitli buhar kazanlarının hesabi

Jsu hacimlari. i

!

Kazanın kapasitesi

Kazanın cinsi

Su hacmi m»

100 AtUlU kazanlar

170 t/s

Dikey ve sikton ocaklı 53

Tek domlu, pulverize

şlâm yakanlar

Not : Bazı kazanlarda, ekonun değişik teshin yü zeylerinden dolayı kazanın su hacmi eko ya bağlı olarak' muayyen sınırlar içinde fazla veya eksik olabilir.

Misal 1 deki kazan için lüzumlu sodiyum hidroksit miktarını tesbit edelim. .Umumi yetle ihtiyaç payı' % 25 50 alın'diığından, dolayısiyle;

1,4.4.135 = 756 kg.

Trinetruyum fosfat miktarı ise;

1,4.3.135 = 567 kg. dır.

Eriği hazırlarken lâstik çizme, lâstik eldiven ve lâstik önlüğün kullanılması ge rekmektedir. Bundan maada mahfazalı camlı maskenin de takılması lâzımdır.

Gerek eriğin hazırlandığı ve gerekse ka zana tatbik edildiği mahallerde muhtemel personel yanıklarında kullanmak gaye siyle soğuk suyun ve ilk sıhhî yardım ilaç larının bulundurulması gerekmektedir

TABLO III Kazanları kalevi muameleye tabi 'tutulmasında, operasyonların saat olarak müddetlerini gösterir cetvel.

Kalevilemedeki operasyonlar

I

II

III

Reaktiflerin verilmesi

3 4 atüye kadar basıncın yükselmesi

3 4 atü altında ve normal yükün % 10 20 de

ki bir yüke göre kalevinin tatbiki, bu esnada

civataların da sıkılması

: 12

Basınç atmosfer basıncına kadar düştükten

sonra blöf edilmesi ve kazanın su ile beslen

mesi

*

îkinci fosfat porsiyonun ilâvesi

Normal yükün % 5 10 a tekabül eden bir dev

ri daima temin edilerek kalevi mahlülü ile kay

natılması

•8

Alt kollektörlerden kazanın su seviyesi sabit

kalacak şekilde blöf edilmesi ve basıncın 3 4

Basıncın işletme basıncının % 75 ine kadar

yükseltilmesi, fakat bu basınç hiç bir zaman

20 25 atüyü aşmamak kaydiyle normal yükün

% 5 10 daki bir yük altında kaynatılması ...: 8

Kazan, alt kollektörlerinden (alt noktalardan)

müteaddit defalar blöf edilerek müteakiben su

ile beslenmelidir. Blöfden alınacak numunele

rin analiz neticeleri normal kazan suyunun de

ğerlerine düşürünceye kadar bu işleme devam

edilmelidir

Kazanın; buhar sızdırmazlığma karşı denen

mesi, emniyet klapelerinin ayarlanması, buhar

hatları ve sairenin blöf edilmesi

Toplam

Reaktiflerl hazırlamak için deponun tesbitin de mahlüllerin aşağıdaki merdiven ve iskelelere dökülüp veya akmamasına dikkat edilmelidir.'

Deponun tahliye mesluğu öyle jbır şekilde ' tesbit edilmelidir ki mahlüliı kazana verirken, bakiyesinin elle hiç müdahale etmeden' bütün . mahlül mevcudunu kazana sevk etmek imkânını sağlayabilsin.

Deponun tahliye valfını açmadan önce ka zandaki hava tahliyesinin açık olmasına, dikkat edilmeli ve aynı zamanda kazanda basıncın bu lunmamasına kanaat getirilmelidir.'

Ayrı ayrı operasyonların işlem müddetleri tablo 3 de yaklaşık olarak gösterilmiştir. Yalnız her 3 4 saatte bir yapılan kazan suyu analizle rindeki fosfat miktarlarına göre gerekli tashih lerin yapılmasına ve sabit durumda gelmesine tevessül edilmelidir.

Basınç denemesini müteakip kazanın basıncı sıfıra kadar düşürülmelidir.

Suyun sıcaklığı 50 70 °C İken (birinci grup kazanlar için kazan suyunun boşaltılması mec buri değildir) kazanın suyu boşaltılır.

Bundan sonra kazanın iç yüzeylerinin temiz liğine başlanır ve' kalevi yıkanmasından en faz la 10 gün sonra servise alınır. Aksi takdirde dur madan dolayı süratli korozyona meydan ve rilmiş olur.

Asitle yıkama :

Kazan buhar borularının iç cidarlarında te şekkül eden korozyon tortusunu, kireç, taş ve saire korozyon maddelerini tam ve esaslı bir şe kilde temizlemek ancak asitle yıkamakla müm kündür.

Kazanların iç yüzeylerinin, muayyen sıraya göre çeşitli reaktiflerı tulumba vasıtasiyle ver mek suretiyle temizlenmesi sağlanır.

Yalnız kalevi usulle temizlenmeye nazaran asitle temizleme usulü çok daha tesirlidir.

Kazanların basınç altındaki iç yüzeylerinin, ostenit malzemesinden imâl edilenler hariç asitle yıkanmaları mümkündür.

işleme başlarken aşağıdaki tetbirleri gözö nünde tutmak lazımdır :

1) Buhar kazanının iç yüzeylerinin asitle yı kama işlemi dikkatli yapılmadığı taktirde mal zemenin bozulmasına sebebiyet verilebilir: Bu sebeple santrallarda ilk bir iki yıkamanm özel teşkilâtın nezareti altında yapılması • lâzımdır.

2) Temizlemeyi gerektirmiyecek yüzeylere asidin nüfuzunu önlemek için tapalanması la zımdır.

3) Yılankavi ısıtma yüzeylerin mahlülle yı kanmasında, hızın hiç bir zaman (1 m/san.) nin üzerine çıkmaması gerekir, aksi takdirde hava kabarcıklariyle tıkanmalar meydana gelebilir.

4) Asitle yıkamada maksat, meydana gelmig olan teressübata bertaraf etmek ve istikbalde meydana gelebilecek teressübatların önlenmesi için gerekli tedbirleri sağlamaktır.

5) Yıkanmadan sonra drenaja verilecek asi din sulandırılması ve aynı zamanda bu hususta ilgili sıhhat tegkilâtiyle gerekli mutabakatın sağ lanması lazımdır.

6) Asitle temizlemeden sonra kazanın hemen ateşlenmesi lazımdır. Aksi takdirde fazla durma dan dolayı temizlenmiş yüzeylerde korozyona meydan verilmiş, olur.

Asitle yıkamada aşağıdaki düzene göre hare ket edilmesi şayanı tavsiyedir :

' 1) Kazancı devreden çıkararak sızdırmazlık bakımından hidrolik denemeye tabi tutulması,

2) Yıkanacak yüzeylerin emniyetli şekilde tesisattan ayrılması, meselâ yan duvar (ekran) borularının asitle yıkanmasında şekil l'de de gö rüldüğü veçhile, kazanın domuna,, ekoya ve bu har kızdırıcıya giriş yerlerine tapaların konulma sı lâzımdır.

Konulacak madeni tapaları marangoz tutkalı ile kaplanması şayanı tavsiyedir.

3) Kazanların yıkanmasından önce kalevi ile yıkanması ve> müteakiben notralize edilmesi çok faideli görülmektedir. Asitle yıkama da asit klo • ridrik (HCL) mahlülüne konacak ınhibitör mad deleri tablo 4'de gösterilmiştir.

Asitle temizleme, temizlenecek yüzeyleri mahlülle doldurulmak veya cebre sirkülasyona tabi tutmak suretiyle yapılır.

Yıkama, kazan çıkışında asit konsantrasyo nunun şiddetle düşmeye başlamasından (azami olarak 30 dakikada = 0,1) sonra mahlül drenaja sevk edilir.

Umumiyetle yıkama müddeti 4 8 saat devam eder.

Inhibitör maddeleri şunlardan ibarettir : Yüksek tesirli inhibütör maddeler ürotropin, unikol ve formalin.

Daha az tesirli inhibütör maddeleri ise : ma rangoz tutkalı, teknik kinolin, furfurol v.s.

4) Yüzeylerin yıkanması besleme suyu'ile ve yahut kaynatılmış su ile yapılmalıdır.

.Yıkama müddeti, kazandan çıkış suyunun ka levi deleri kazana giriş suyunun kalevi değerine eşit olduğu zamana kadar devam eder ve bun dan sonra dâ drenaja verilir. "*•

5) Bakiye asitin notralize edilmesi, için ka zan % 1 süt kostik mahlülü ile 10 15 atü de 6 8 saat kaynatılır.

Sülfat veyw silikat tortunun (taşın) yu muşatılması için, kazan suyuna ton başına 1,5 2 kg fosfat mahlülti konaWk (konsentrasyonu) ba sınç altında kaynatılmalıdır.

32 \ye frp Vsaatfo kopaslteJekiUkar asitle yfkünmasındûkî basiileştirilmiş şgmast

^1

Elektrik Mühendldliği İM

Şekil . 1 — örnek Şema'nm izaht :

1 — Asit ve kalevi kimyevi maddelerini hazırlamak için yaklaşık olarak 3 m' lük depo 2 — Asitin deposuna verilme tertibatı 3 — Depoya suyun giriş hattı. 4 — BiliyüH depoya (No: S) maHULlunün 1 numaralt depodan şevki için boru hattt. 5 — Büyük depo, yaklaşık olarak 20 ton hacminde. 6 — Deponun su seviye müşiri 7 — Büyük depoya suyun ilâvesi için su gınş hattı. 8 — Tulumbanın irtibat hattı 9 — Tulumba. 10 — Kazana giriş hattı. 11 — Tulumbanın yardımcı hattı 12 — Deneme sırasında mahlülün borulara tesirini tesbit etmek için baypas tertibatı. 13 — Basınçlı hava hattı 14 — Buhar kazanı. 15 — Kazanın domu ie — Kazandan mahlülü 5 numaralı depoya geri vermek için 75 mm çapındaki boru hattı. 17 — Suyun tahlilini yapmak için numune musluğu, (bundan maada su seviyesi müşirinin alında bulunan musluktandatahlil için numune alınır). 18 — Deponun drenaj hattı. 19 — Depodaki mahlülü tsttmak için giriş ve çıkış buhar hatları

TABLO IV Asitle yıkamada kullanılan reaktifler (Sovyetler Birliği Devlet Bölge santrallan deneylerinden alınmıştır.)

Tortunun cinsi

Geciktirici

Madd. ilavesi kgr/m1

Eriğe ilave ve onun konsan trasyonu kgr/m»

Tesisatın Istlflemesin deki korozyon madde sinde

Sırf karbonat taşı esa sında demir oksidinden ibaret olan ve diğer zor eriyen taşlar

Silikat ve demir sili katli tortular (Taslar)

10'na kadar

20 25 20 25 60 70

10.

NAH 21 31,5; amoniyum 18,5 28ı

Not : Mahlülün tatbiki : Cebri sirkülasyon şek li + ve tabii sirkülasyonda işaretle gösterilmiş tir.

• Şayet analiz neticesinde fosfatın çok azaldığı tesbit edilirse o takdirde azar azar dozlar şek linde ilâve fosfat verilerek ve 12 24 saat zarfın

daki asgari 60 100 mgr/Lit. P2 O5 değerini mu hafaza edebilsin. Bundan sonra kazan 2 3 saat müddetle basınç altında tutularak kazan boşaltı lır ve yumuşamış olan şlâmdan derhal temizlenir. 6. borular su ile yıkanarak müteakibende bilya geçirilir.