UFALTILMIŞ SAHA DOLAPLARI

T7DK : 621.316.344

Yazan J.P. Lutz, 6. Aberg

L.M. Ericsson

Çeviren Muammer. ÖNOL

Yük. Müh.

ÖZET : Telefon şebekelerinde muhtelit noktalarda giren ve çıkan iletkenlerin irtibatını sağla yacak hususi tesislere lüzum vardır Bunlar arasında santral ve şebeke kablolarının irtibatını sağla yan repartitörlerle, prensipal ve lokal kablolar arasındaki irtibatı sağlayan saha dolapları sayılabilir Bu güne kadar bu bağlama noktalarında kullanılan tertiplerin fazla yer işgal etmeleri (bilhassa abone sayısının artması halinde) sebebi ile husule gelen mahzurları giderebilmek gayesi ile LM. Ericsson daha az yer işgal eden tertipleri inkişaf ettirmektedir.

Giriş :

L.M. Erlcsson'un tavsiye ettiği şebeke siste minde santraldan çıkan ana kablolar (prensipal kablo) İle küçük kapasiteli tali kablolar (lokal kablo) arasında bir çok irtibat noktaları vardır.

Bir dolap İçinde bulunan ve karşılıklı bağla ma noktalarını İhtiva eden terminallerin hey'etl umumiyeslne «Saha dolabı» adı verllmekde ve bu sisteme de «saha dolaplı sistem» denmektedir.

Saha dolaplı sistemde bilhassa şu avantajlar temin edilmiş bulunmaktadır.

a — Kabloda büyük br dolma yüzdesi ve elastikiyet, b — Şebekenin muhtelif kısımlarında (bil hassa ana kablolarda) az para yatırma ve en ekonomik şekilde genişletme imkânı, c — Arıza aramada kolaylık, d — Basit numaralama, kayıt ve bakım ko laylıkları.

îç şebeke mevzularındakl bu ve buna benzer ı yenilikler henüz başlangıç safhasındadırlar, iler de bu mevzularda daha büyük yenilikler olacak dır. Bu arada şu misaller verilebilir :

a — Prensipal kablolar yine eskisi gibi kâğıt izoleli kurşun kılıflı kalmak sureti ile lokal kab lolarda plâstik izoleli ve plâstik kılıflı olanlar kullanılmaya başlamıştır. Prensipal ve lokal ir tibatlarının saha dolabı yardımı ile yapılması kâğıt izoleli kurşun kılıflı kablolar ile plâstik izoleli plâstik kılıflı kabloların eklenme zorluk larını ortadan kaldırmıştır.

b — Kablolara basınçlı gaz sevkı umumi yetle ana kablolarda yapılmaktadır. Saha dolap ları bu işi ve arızalı yerin lokalize edilmesini ve tesbitlni kolaylaştırmaktadır.

c — Hat konsantratörlerl daha fazla kulla nılmaya başlamıştır. Bunlar İçin en münasip yer,

lokal ve prensipal kablolar arasındaki noktadır. Şebeke için kullanılan sistemin L.M. Ericsson sistemi olması halinde hat konsantratörlerinin kullanılması daha kolay olacakdır.

Bütün bu avantajlarla tesis ve İşletme mas raflarının asgariye inmesi, irtibat noktaların daki tesislerin münasip şekilde tertibi ile müm ~ kün olacakdır.

Aşağıda izah edilen tesisler bu hususların te mini İçin düşünülmüş en uygun şekillerdir.

Kablo Terminal Kutusu (*•) Terminalleri, dolayısıyla dolap boyutlarını ufaltabilmenin ana düşüncesi vida ve somunla yapılan irtibatların fiş Jak teması sureti ile te min edilmesidir. İrtibat telinin (Jumper iwire) izolesi sıyrılmış ucu fiş vazifesini görmektedir. Jaklar Şekil 1 de görüldüğü gibi 10 luk gurup lar halindedir.

Şekil : 1 — 10 luk irtibat bloku (hakiki boyda)

(*) ERICSSON REWIEW Mecmuasının 3/1964 sayısjndan tercüme edilmiştir.

(**) İsveç patent No. 187987.

Bu guruplardakl her jak iç taraflarında kar şılıklı çıkıntılar İhtiva eden' manşonlar halin dedir. Bu manşonlar İçine kuvvetlice İtmek ve aşağı tarafdan çekmek sureti ile sokulan tel Şekil 2 de görüldüğü gibi bir sinüsoid şeklini alır. Yapılan deneyler göstermiştir ki bu şekilde temin edilen fiş jak teması çok iyi ve devam lı olmakda , düşük bir elektrik! direnç göster mekde ve sökülmeleri de kolay olmaktadır

Şekil : 2 — 4 temaslı

bağlantısı

Yukarda İzah edildiği şekilde yapılan irtibat lar neticesi .terminalin üst tarafında teller le himlenmiş, uçlar gibi şekillenmektedir (Şekil 13). " Bu 10 luk irtibat guruplarının bir kablo ter minal kutusu teşkil edecek şekilde birleştirilme 1 . leri,halinde lrtbat .telleri bu guruplar arasındaki yardımcı oluklardan geçirilirler (Şekil 3).

Bu oluklar İrtibat tellerinin birbirine karış

mayacağı ve mani olmayacağı şekilde yerlerine

sokulmalarını sağlayacak durumda tertip edil

mişlerdir ve ait olduğu delikden sokulan İrUbat

telleri terminal bloğunun üst sathına dik olacak

şekilde dışarı çıkarlar (Şekil 4).

ı•

Şekil: 4 — Minyatür terminal kutusu «Miniboz» (Şematik gösteriş)

Beher kutu için düşünülen' kuyruk kablosu

nun boyu ortalama olarak 6 metre civarındadır

Plâstikde her' kutu İçin ayn kuyrırk kablosu

yapılacak yerde bir kablonun iki ucuna birer ku

tu monte edilmekde ve inşa esnasında kuyruk

kabloları icabına göre münasip miktarlarda ke

silmektedir. Bu şekilde hazırlanan kutular ve

kablo kangalı fabrikasyon ve kontrol kolaylığı

ile birlikde nakil ve depolama kolaylığı da temin

etmektedir.

•:

Şekil;: 3 — Yardımcı oluklar (Şematik gösteriş)

Bu şekilde 50 veyaiOO lük olarak standardize edilmiş olan terminal kutularına «Minyatür ter minal kutusu» (minibox) adı verilir (Şekil 5).

0,5 mm. İlk iletkenleri havi plâstik (polythene) izolen, pijtstik kıhfh (ELLY) veya kâğıt izoleli kurşun kılıflı (EPB) kuyruk kabloları kutu ile birlikde fabrikasyon olarak hazırlanır.

M'

Kablonun Şekil 6 .daki gibi rkangal halinde sanlması aynı zamanda kutuya bağlandığı nok tada kırılma tehlikesini de ortadan kaldırmak tadır.

< Minyatür terminal kutuları saha dolapların da Üst satıhları yatay ve aynı düzlem' lçmde kalacak şekilde yan yana'dizilirler (Şekil "İ).

Saha Dolabı :

Gerek terminallerin ufaltılması, gerekse "ir

tibat tellerinin tertibinde kazanılan yer sayesin

de saha dolabı boyutları eski dolapların 1/20 İne

indirilmiştir (Şekil 7).

J

Elektrik Mühendisİljl H4

Kapak hafif ve paslanmaz bir alagımdan imâl edilmiştir.

Dolap çerçevesi terminalleri ve kapağı taşı yacak ve irtibat tellerinin rahatça tanzim edile bileceği bir boşluk kalacak şekilde tertip edil miştir.

•C'/' V

Terminaller kutu kuyruklarının geçeceği 30 mm. yarıklar üzerine oturtulur, (Şekil 8) ve alt taraflarındaki iki vida vasıtası İle tesblt edllir

5).

Saha dolapları çimento boru içine çekilen yeraltı kabloları veya arme kablolar üzerine ko nacaksa beton bir kaide üzerine monte edilir ler ve çimento borular bu kaidenin dip tarafına tesbit edilirler (Şekil 9).

Beton kaidenin üst tarafında kabloları muha faza eden ve üst kapağı kilitleyen kilitli bir kapı vardır (Şekil 10).

Saha dolapları duvar üzerine Şekil 11 de gö rüldüğü gibi iki kroşe ile tesbit edilirler. Direk üzerine tesbit de benzer şekilde yapılır.

Saha dolapları ve terminallerin boyutlarının küçültülmesi dolap ve terminal flatlarını ucuz lattığı gibi nakliye ve inşa masraflarını da azalt maktadır.

Küçültülmüş saha dolaplarının bir diğer avan tajı da önlerine ayrıca giriş menholü yapılması na lüzum kalmaması, ufak olmaları ve az yer kaplamaları sebebi ile inşaları için daha kolay müsaade alınablbnesidir.

Şekil : S — 50 devrelik minyatür termi nal Kutusu «Miniboz* Boyutlar • Yük seklik 110 mm. genişlik 55 mm. derinlik

40 mm.

Şekil : 6 — Kuyruk kablosu bağlanmış terminal kutusu (Şematik gösteriş).

Şekil: 7 — Saha dolabı, kutusu (Şematik gösteri})

••fi

Şekil : 8 — 50 „

...„,.„,..*.,

kutusunun saha dolabına yerleştirilmesi •

•Şekil':' 9 — Ufaltılmış saha dolabının beton kaide i üzerine yerleştirilmedi ve çimtento boruların • giriş tdetayı > '• v

Şekil: 10 — Beton kaide ve kilitli kapı

•Şekil : 11 — Bina dahilinde duvara kroşe ile tesbit edilmiş saha dolabı

Bütün bu hususlar eski dolapların boyutları üzerinde revizyon lüzumunu açıkça belirtmekte dir.

Şimdilik ufaltılmış saha dolaplarında stan dart kapasiteler 300 ve 500 olarak tesbitedil mıştir. Ufak tip duvar veya direk üzerine, bü yük tip de beton kaide üzerine tesbit için dü şünülmüştür.

Minyatür kutuldarla yapılan dolaplar bina 'dahili tesisatta da kullanılabilirler. Az yer kap ' lamaları ve sağlam yapılan diğer işlere mani olmayacak şekilde bina dahilinde münasip yer lere konulabilmelerini sağlamaktadır. .

Elektrik MOnoadlsllftl 114

Dahili dolaplarda lokal kısım için 10 luk ter minaller ve dahilde 10 luk kablolar kullanılmak sureti ile uygun bir dahili tesisat yapılabilir. Şekil 12 de 50 lik prensipal ve 80 lik lokali ih tiva eden bir dahili dolap görülmektedir. Lokal terminaller prensipalde kullanılan minyatür ku tulardan daha fazla yer işgal ederler.

Şekil : 12 — 50 devreli terminal kutusu ve 10 devrelik 8 terminali ihtiva eden saha dolabı

Dahili dolaplarda prensipalde 50 veya 100 lük minyatür kutu, lokalde de 8 veya 13 adet 10 luk terminal bulunmaktadır.

irtibat Telleri ve İrtibatlama : Minyatür kutu kullanılan saha dolaplarında irtibat teli (jumper wire) olarak kullanılacak tel oldukça sert olmalıdır. Bu iş için PVC ızoleli, nylon gömlekli 0,6 mm. çapında paralel bronz iletkenler kullanılır. İletkenlerin uçlarını kesmek ve izolelerini hepsinde aynı uzunlukda sıyırmak üzere hususi bir alet kullanılır. Bir iletkenin minyatür kutu ile ırtibatlandmlması için irtibat teli bağlana cağı terminale ait yardımcı olukdan sokularak üst satıhdan dışarı çıkarılır. Uçları hususi aleti ile kesilerek izolesi 30 mm. kadar sıyrılır izolesi sıyrılan bu uç Şekil 4 de görüldüğü gibi kendi üzerine kıvrılarak ait olduğu jak İçi

ne sokulup aşağıya doğru sıkıca basılır (Şekil 13).

İrtibatın sökülmesi için irtibat teli yardım cı oluk, .dibinden yukarı doğru itilir, bu şekilde jakdan çıkarak serbest kalan uç kesilerek aşa ğıya doğru çekilmek sureti ile çıkarılır.

Fena havalarda çalışma esnasında dolabın dış tesirlerden muhafazası için Şekil 14 de gö rülen şeffaf plâstik örtü kullanılır.

İşaretleme : Dolapda devrelerle ilgili malumatın yazılacağı şeffaf plâstik kılıf içerisinde bir kâğıt lavha vardır. Bu lâvha Şekil 15 deki gibi iki ucundan tesbit edilince her jakın karşısında ona alt ma lumat kolayca görülür.

Şekil: 13 — İrtibat tellerinin terminal kutularına bağlanma detayı

Şekil : 14 — Beton kaide üzerinde 500 devreli ufaltılmış saha dolabı (tentesi ile)

Şekil: 15 — 3 tane 100 ve 1 tane 50 devreli terminai kutusu ihtiva eden saha dolabı (kayıt lâvhast ile)

Muhtelif Parçalar :

Minyatür kutular ve kuyruk kablosu : 12 metre uzunluğunda bir kablonun iki ucuna minyatür terminal kutuları bağlanmıştır. Bu kablo 540 mm. civarında çapı olan bir kangal halinde ve kutular iç tarafda kalacak gekilde bükülüp paketlenmiştir (Şekil 6).

TABLO 1

İşaret•

Kablo kapasitesi

Net ağırlık K&r.

NCL 50102 50 x 2 x 0,5 mm.

NCL 50104 101x2x0,5 mm.

NCL 50112

50x2x0,5 mm.

NCL 50114 101x2x0,5 mm.

Tablo I de ilk İki sıradaki kablolar plâstik izo leli ve plâstik kılıflı, son İki sıradaki kablolar da kâğıt lzoleli kurşun kılıflı, son iki sıradaki kablolar da kâğıt izoleli kurşun kılıflıdır. Kuy ruk kablosunun bu tipler dışında İstenmesi ha linde bu husus sipariş listelerinde (Kâğıt izoleli arme kablo gibi) ayrıca belirtilmelidir.

Saha Dolabı:

Kapak, çerçeve, kilitli kapı, yazı lâvhası ve sair teferruatı İle blrlikde sipariş, edilir.

işaret

TABLO

İnşa edilecek kapasite

Minyatür kutulu

Minyatür kuta ve 10 luk term

Uzun luk

NBD 60101

NBD 60102

50 80

100 130

Geniş lik

130 130,

Yük seklik

165 165