SÜPERHETERODİN ALMAÇLARDA AKORD ELEMANLARININ TAYİNİ İÇİN BİR USÜL

UDK : 621.397

Süperheterodin Almaçlarda Akord Elemanlarının Tayini İçin Bir Usûl

Yazan : Sungur PAMtB Elek. Yük. Müh. TRT

Özet

Süperheterodin almaçlarda radyo frekans ve lokal osilatör devrelerinin j rezonans fre kansları aynı olmadığından almaç hangi fre kansa akord edilirse edilsin bu iki frekans arasındaki farkı sabit tutmak için akord ele manlarının hesaplanmasında bazı güçlüklerle karşılaşırlar.

Akord ve izleme elemanlarının hesaplan ması için elkıtaplannda verilen formüller çok karışıktır. Makalede anlatılan usul ile, özel likle simetrik değişken akord kondansatörü kullanıldığında bu elemanların değerlerini çok daha kolay hesaplamak mümkün olmak tadır.

Summary:

'

in superheterodyne receıvers, resonance frequendes of radio l/reguency and tocal os cillator drcuits are not the same; therefore ıvhich ever freguency the receiver is tuned, in order to keep the differance betmeen sthese tıoo frequencies constant some dıfficulties are faced in calculation of the tuning [elements.

The formulas presented in handbooks for calculation of tuning and trackıng elements are too ,cumbersome. With the method pre sented in this article calculation of the va lues of these elements becomes much more easier especlally when jsymmetrtcal variable tuning condensators are used.

Giriş

Almaçların genellikle tek bir düğmeye ku

manda edilerek akordlanması istenir. Bu ise, bo

bin ve değişken akord kondansatörünün yanında

izleme elemanları adı verilen trimer veya pader

kondansatörlerine ihtiyaç yaratır, izleme eleman

larının r. f. katına (yani anten devresine) yahut

da lokal osilatör katına ilâve edilmesi almacın

supradln veyahut İnfradin tipinde olmasına bağ

lıdır.

İzleme elemanlarını ihtiva edecek devrenin

minimum frekans

uç frekans oranı (yani

oranı) daha

maksimum frekans

az olacaktır, çünki bu elemanların mevcudiyetin

den dolayı değişken kondansatörün kapasitesi

toplam kapasitenin sadece bir kısmı olacaktır.

Eğer almaç supradin tipinde, yani fof = fOT| — f mt ise izleme elemanları osilatör devresinde ol malıdır, çünki f OT| f ant'e nazaran daha az değiş mektedir.

Fakat, eğer almaç infradin tipinde İse, yani

f of = f atn — fo s | ise izleme elemanları anten dev resine dahil edilir. Bu tip için izleme elemanları

nın hesaplanması daha basittir. Burada, tof orta

frekansı, f osilatör frekansını, f anten fre

osı

ant

kanamı temsil etmektedir.

Bu makalede, hesapları daha karışık olduğun

dan supradin tipindeki almaçların akord ve izle

me elemanlarının hesaplanması için bir usûl an

latacağız. Buna benzer bir muhakeme İle infra

din tipindeki almaçlar için de aynı usul daha

basit olarak tatbik edilebilir.

SlaktrUc Mühendisliği 146

Anten Devresi

Değişiken bir kondansatörün kapasitansı, sa bit ve hareketli plaklarının arasındaki açının fonksiyonu olarak İki uç değer, yani C mln ve

' mak arasında değişir. Eğer önlenmesi mümkün olmayan parazit kapasitesi de (yani bobinin sa rımlar arası kapasitansı ile kablo donanım ka pasitansı) hesaba katılırsa minimum ve maksi mum değerler (C mm + C ^ ) ve ( C m a k ' + C w r ) olur. Belli bir Lj bobini için iki uç frekansı ise:

mak 2,7 f mın

v mm '

olur ve 'bu iki frekansın oranı

mok

\l C , + C

C fC

mîn

mln

olur ki Lj'in değerine bağlı değildir, pratikte sa

yısal değeri 3 civarındadır. Bu oran, frekans ban

dının kapsanabilmesl mümkün azami aralığını

gösterir. Tatbikatta, bobinin paraleline konan ve

azami frekansta incelikle akordlamayı sağlıyan

izleme elemanı «trimer kondansatörünün» ilâve

si İle :bu oran daha da küçülür.

Devrenin modeli şekil 1'de gösterilen haldedir. Uç frekansların oranı şimdi :

Mahalli Osilatör Devresi (Not : Sembollerden fx = orta frekans ve osilatör frekansının fonksiyonu olan anten devresi akord frekansını f rf ı= tabii radyo frekansını f 2 = lokal osüatör akord frekansını f„ = tabii radyo frekansından orta frekans kadar yüksek lokal osilatör frekanstan temsil et mektedir.)

fa)

Eğer, almacın anten devresini yakalamak İs

tediğimiz frekansa tam ayar ettiğimiz halde osi

latör devresinin akordu kayık olursa almacın

hem duyarlığı hem de seçiciliği zayıflar.

Şekil t Sembolik Anten Devreleri

Lmln

nuk

trim

olur. Bunlardan İstifade ederek anten devresi akord bobini L,'ln değeri şu iki formülden hesap lanabilir :

yahut

Cpar)

Değişken kondansatörün maksimum ve mini

mum değerleri tipile olarak C

15 30 pF,

C m>k = 300 500 pF arasındadır (bu değerler imalâtçıları tarafından belirtilir), trimer kondan

satörler ise maksimum değerinde 15 60 pF ci

varındadır, parazit kapasltansı İse lâmbalı dev

reler İçin yaklaşık olarak 20 pF, transistorlu

devreler için 10 15 pF kabul edilebilir. Kapsan

masını İstediğimiz bandın alt ve üst uç frekans

larını da oranlan 3'ü geçmiyecek tarzda seçer

sek bobin değerini hesaphyabillriz.

Görüldüğü gibi snpradin tipinde bir almacın anten devresi akord elemanlarının hesaplanması hiç bir güçlük yaratmaz.

TeWiRad|$o Frekansı,f

Şekil — 2

Anten devresi akord frekansının (yani fa !in) diğer frekanslara bağlı olarak değişmesini gös teren şekil ' 2 deki eğriler yardımı ile osilatör devresinin ideal çalışması incelenebilir. 1 (frf) eğrisi kendisinin fonksiyonu olarak radyo fre kansını • gösteriyor eğimi 1 olan bir doğru . 2 (f2) eğrisi İse birinciye paralel ve orta frekans kadar yukarıda olan lokal osilatör frekansını f rf nin fonksiyonu olarak gösteriyor. Tatbikatta 2 (f'2) eğrisini sadece değişken kondansatör ile elde etmek imkânsızdır, fakat izleyici elemanlar kullanarak bu eğriye çok yatan olan 3 (f 2) eğri si elde edilebilir.

Alınan frekansların ise 1 (f )rf eğrisindeki gi bi değiştiği halde 4 (fa) eğrisinde gösterildiği gibi değişmesi gerekir. Bu eğri, 3 (f ^) eğrisinin herbir ordinatından orta frekans değerini çıkara rak elde edilir. Dikkat edilirse 3 (fb) ve 4 (f x) eğrileri istenen eğriler İle sadece üç noktada ke

Elefttrik Mühendisliği 146

sişir, bunlar «İzleme noktalan» diye bilinir. Osi latör devresi bu noktalarda ayar edilir.

Almacın duyarlığının ve seçiciliğinin iyi ol ması için 3 (f 2) ve 4 (fa) eğrileri, sırasiyle, 2 (f 2) ve 1 (f )rf eğrilerine mümkün olduğu ka dar yakın olmalıdır. Tabiatiyle, ayar noktaları üçten fazla olursa netice daha İyi olacaktır, fa kat tatbikatta bunu elde etmek mümkün değil dir.

Lokal osilatör devresinin akord elemanlarını hesaplamak için yukarıda izah edilen 3 ayar frekansından hareket edeceğiz.

bir kısmında diğer kısma nazaran daha küçük yapılabilir. Eğer bandın bu kenarında vericiler sık ise böyle ayarlamalar faydalı olabilir, fakat genellikle alıcı bandının bütün kapsamı içinde düzgün bir sapma istenir.

İzleme noktalarının pozisyonunu tayin etmek için eğriyi şekil 4 te gösterilen üçüncü derece den bir denkleme yaklaştırarak çözmek tatmin kâr sonuçlar verir. Denklemi sadeleştirmek için iki uç frekansın tam ortası başlangıç olarak ka bul edilmiştir. X ekseninin ölçeği, x •= ± 1 uç frekanslara tekabül edecek tarzda seçilmiştir. Başlangıç noktasından geçen üçüncü dereceden bir denklem :

— Y •= x? + ax tarzında ifade edilip, a'nın değeri heeaplanır ve denklemin kökleri bulunursa tam ayar frekans larının :

rlE =

2 + y/3

+

mak ' mîn

—3

Deney sonucu elde edilen eğriler şekil 3 te gösterilmiştir. Bunlardan da anlaşılacağı gibi, frekans farkı üç noktadan başka yerde sıfır ola mıyacaktır, gerçekten eğer devre iyi hesaplanıp yapılmamışsa bunun gibi ya bir tane nokta ola cak (9. eğri) veya hiç olmayacak (10. eğri), do layısıyle duyarlığı ve seçiciliği çok kötü olacak tır.

Lokal osilatör bobini çok .büyük olursa ayar noktalarının pozisyonu 6. eğrideki gibi olmakta, çok ufak değerdeki osilatör bobini için ise 7. eğrideki ayar noktaları elde edilmektedir. Böy lece, ayar noktalarının pozisyonunu değiştirerek frekans farkı (At = fb — f 2 ) , frekans bandının

rıG olduğu görülür.

Eğer devre bu frekanslarda ayar edilirse di ğer noktalardaki frekans farklarının üçüncü de rece denklemi üzerinde değil, fakat A //EB// FC //GD eğrisi üzerinde olduğu görülecektir, diğer bir ifade ile değişme tam üçüncü dereceden de ğildir. Fark alçak frekanslarda daha büyüktür. Bu mahzura ilâveten, anten devresinin geçirme bandı frekans yükseldikçe artma temayülünde dir. Bunların neticesinde geçirme bandının daha geniş, frekans farkının ise daha ufak olduğu yük sek frekanslarda duyarlık iyi, buna karşılık al çak frekanslarda daha düşük olur.

AnoJs

İrt.

i/ 1 jfeKU — 4

cnetor'e)

^ç

Sekil — 5 Sembolik Osilatör Devresi

•Bunu önlemek için İzleme noktalan hesapla nan değerlerden az daha alçak frekanslarda se çilir .:

t ıF = 1/2 (fmta + t

değerleri tatbikatta tatminkâr sonuçlar vermek

tedir,

i

Lokal osilatör devresinin izleme frekansları şimdi gu ifadelerden elde edilebilir.

Artık akord ve izleme elemanlarının değerle rini hesaplıyabiliriz.

Lokal osilatör daha yüksek frekansta çalış tığı için osilatör devresinin değişken kondansa törü G nin değişme oranı, anten devresinin de ğişken kondansatörü olan C nin değişme oranın dan daha az olacaktır. Değişken iki kondansa törün değeri eşit olduğundan ilâve kondansatör ler konarak osllatör değişken kondansatörü C nin değişme oranı azaltılabilir. Yüksek frekans larda tesir etmesi için C ye paralel olarak C trimer kondansatörü konur. Alçak frekanslarda tesir etmesi için de C^, C ye seri olarak bağlanır. Böylece C nin kapsamı azaltılmış ve 2 (f 2) eğ risine oldukça yakın bir eğri elde edilmiş olur.

Anten devresindeki bobine paralel olan top lam kapasiteyi Cx ile gösterirsek.:

bundan da değişken akord kondansatörünün de ğeri bulunabilir :

c = c, — c , — c

~

trlm

p«r

Osilatör devresinin değişken kondansatörü de

çok yaklaşık olarak bu değere sahip olacaktır.

Bunun yardımı ile E, F ve G noktalarına tekabül

eden isleme frekanslarında C kondansatörünün

uahip olacağı CE , CF ve CG değerlerini hesap lıyabilirlz.

C3, Cp p ve L2 nin değerlerini hesaplamak için anlatacağımız usul müteaddit yaklaşık değerler

seçmektir.

.

t 2 frekansının Ca, Cp ve Lj ile bağıntısı şöy le edilebilir :

c. + c + c

Bu eşitlikten görülebileceği gibi C nin değeri bü yük olunca, yani C = CE olunca, Cs frekans Üze rinde en büyük tesire sahiptir (E, F,, G alt harf leri için şekil 4 e bakarak bağıntı kurulabilir). Bu kondansatör «pader kondansatörü» diye ta nınır, ve alçak frekansların akordlanmasında et kilidir.

'1

C£

Trimer kondansatörü C , C nin ufak değerin de yani C = CG iken f2 frekansı üzerinde en büyük tesire sahiptir. Şu halde Cp, fG frekansın da hesaplanabilir :

T= (f , G )= L 2

Frekans aralığının her tarafında L2 bobininin tesiri sabittir, fakat C = CF iken Cp nin ve Cs nin tesiri en az olduğundan Lj nin yaklaşık de ğeri <bu frekansta hesaplanır :

. (C

c. (cF + c )

C+CF+Cp

• Şimdi yapılacak işlem Cpar içüı münasip bir değer kabul edip C3 ve Cp için tipik değerler seç mektir. Cp yi onlar mertebesinde ve Cs yi yüzler mertebesinde piko farad olarak seçmek makûl dür. Aksi halde bobinin değeri çok büyük yahut çok ufak olur ve evvelce anlatılan mahzurlar or taya çıkar.

' Bu değerler L^ ifadesinde yerine konur ve el de edilen bu L2 değeri ise Cs ve Cp ifadelerinde yerine konarak daha doğruluklu C^ ve Cp değer leri elde etmekte kullanılır. Bu elde edilen Ct ve Cp değerleri tekrar L, ifadesinde yerine konur ve daha doğruluklu Lj değeri elde edilir. Bu, iş lemi 3 defa tekrarlıyarak doğruluklu sonuçlar elde edilebilir.

Şimdi bir misal ile anlattıklarımızın tatbika tını gösterelim.

a) Anten yahut JCF. Devresi /

C nin uç değerlerini C^ = 500 pF, Cm|n = 30 pF ve C = 20 pF kabul edelim. Böylece frekans oranının azami değeri :

ın»k

+ •'mak

mîn ' ~par

Elektrik. Mühendisliği 146

500 + 20 30 + 20

= 3.22

olur. Eğer minimum frekans 500 kc/s ise mak simum frekans :

f , = 3.22 X f = 1700 kc/s

mjk

mın

olur. Bütün frekans bandının kapsandığından

emin olmak için 100 Jtc/s İlk toleransla maksi

mum frekans 1600 kc/s de sınırlanabilir.

Şimdi trımer kondansatörün değeri hesaplana bilir :

—= J c , + c + c

trım

C + C +C

mın '

trım ' par

500 + C,rım + 20

C l r ı m = 13

)•

olur ki maksimum değeri 25 pP olan bir trimer kondansatör kullanılabilir.

Nihayet L, in değeri hesaplanabilir :

L, =

<cmın + ctrlm + cpar)

4W . (1600) . 10<> (30 + 20 + 13).İÜ '"

. = 157 ^ H

13 pF lik trimer kondanstörü 500 pF lık de ğişken kondansatör İle mukayese edildiğinde çok ufak kaldığından alçak frekanslarda trimerin tesiri ehemmiyetsizdir. Bunun için, minimum fre kansta devrenin C = Cmsk ile, yani değişken kon dansatör maksimum değerinde iken rezonansa gelmesi için bobin ayarlanır. 13 pF lik trimer, değişken kondansatörün minimum değeri olan 30 pf İle mukayese edilebileceğinden yüksek fre kanslarda trimerin tesiri büyüktür. Bunun için maksimum frekansta devrenin C ile, yani de ğişken kondansatörün minimum değeri ile re zonansa gelmesi için trimer ayarlanır.

b) Lokal Osüator JDevresi

önce iki devrenin de akord frekanslarını hesaplarsak :

f]E = 1.1 fmak .= 1.1 X 500 = 550 kc/s 500+1600

*ıF = V 2 ,fm,n + f |w n) =

••

=

1050 ko/s f ı G = 0.9 f m j k = «.9 Ut 1600 '= 1440 kc/8 f2E = 550 + 450 .= 1000 kc/s £,F = 1050 t+ 450 .= 1500 kc/s ^G = 1440 + 450 = 1890 kc/s

Değişken kondansatörün ğerleri, sıraslyle :

ve £,,3 de

C E = 457 pF CF = 114 pF . CG = 44 pF bulunur. C için 10 pF ve C5 İçin 500 pF değer leri seçilirse :

*. (C +

C (C, + Cp) C + C, + Cp

40. (1500.103)2.(20 + 500(114 + 10) ).10 '2 624

olarak bulunur. Bu değer önce (Cs) ^ in hesaplan masında, sonra (L2)0 ve (C^j de Cp)ı in hesap lanması için kullanılınca :

(C), =537 pF (Cp)ı = 17.3pF değerleri elde edilir. Bu değerler ise L2 ifadesinde tekrar yerine konarak :

(L2), = 8 8 ^ değeri elde edilir. Bu değer (Cs)2 ve (Cp)2 nin hesaplanması için kullanılınca : ' (Cs)2 = 600 pF (Cp)2 =22 pF olur. Bu iki değerden :

elde edilir. Bu değer tekrar Cf ve Cp yi tayin et mekte kullanılınca :

(Cs)3 = 640 pF (Cp), = 24 pF ve bunlardan da (L,2)3 = 83 ^H değerleri elde edilir.

Hesaplara devam edilirse daha doğru sonuç lara varmak mümkündür, fakat elde edilecek dü zeltmeler artık malzemenin belirtilen hata değer

leri içinde kalacağından lüzumsuzdur. Bu sebep ten tekrar yerine • koyma işlemini 3 defa tekrar lamak yeter.

Bu noktada, uç frekans oranı 3 ten ufak ol duğu takdirde (büyükolmasma imkan verilmez) veyahut daha yüksek frekans bandlan için £>u usulün geçerli olup olmıyacağı ve değişken kon dansatörün minimum ve maksimum değeri bu misalde kullandığımız değerden farklı olursa he saplarda bir değişiklik yapmanın lüzumlu olup olmıyacağı akla gelebilir.

Şimdi birer misalle bu hususları açıklıyalım:

Beynelmilel frekans tahsisinde uzun dalga bandı 255 281 kc/s arasında sınırlanmıştın Bu durumda üç frekans oranı 281/155 = 1,81 olur. Bandın tamamen kapsandığından emin olmak İçin fm|n = 145 kc/s ve tmtk = 350 kc/s kabul ederek aynı değişken kondansatör üe hesaplar yapılırsa, t /m nuk mln = 2.42 ve anten devresi de ğilken kondansatörün paraleline 48 pF İlk trimer koymak gerektiği bulunur, böylece kullanılacak trimerin maksimum değeri yaklaşık 70 pF ol mak gerekir ki, bu değerde bir trimer sağlamanın çaresi ya ^piyasada mevcut 3.5 58 pF değerinde bir trimerin paraleline 10 pF lıK sabit bir kon dansatör bağlamak, yahut eğer aynı sette orta ve uzun dalga bandlan bulunacaksa orta dalga nın anten devresi trimerlnden de istifade ederek 25 pF lık trimer ve paralelinde gerekil kondan satörü kullanmaktır. Bunun için komütatör uç larına bağlantılar öyle yapılır M, set uzun dalga pozisyonunda iken orta dalganın anten trimeri uzun dalga trlmerinln paraleline gelerek istenen değer ve istenen ince ayar marjini sağlanmış olur. Yalnız, bu durumda orta dalganın İnce ayan önce yapılmalı ve uzun dalga ayarında bu trimere dokunulmalıdır.

.Anten bobini İse 1^ = 2.08 mH olacaktır (•). Hesaplara devamla, anten ve osilatör devresinin İzleme frekanslan ve bu frekanslardaki değiş ken kondansatör değerleri :

t,E = 160 kc/s f2E = 610 kc/s C E =» 400 pF

ft F = 248 kc/s t,F = 698 kc/s CF — 125 pF

f,o = 315 kc/s

= 765 kc/s C G •= 52 pF

olarak bulunur. Tekrar C = 10 pF, Ct «= 600 pF ve c = 20 pF ksjbul ederek yerine koymft ig leml üç defa takrar edilirse :

1^ = 385 ^ H Cp = 100 pF Cf <= 225 pF

olarak bulunur. Bandın uç değerlerini oldukça toleranslı seçtiğimizden 100 pF lık trimer yerine aynı değerde sabit kondansatör kullanmakta bir mahzur yoktur.

Şimdi yüksek frekanslarda d'irumun ue ola cağını inceliyelim.

Aynı değişken kondansatörü kullanırsak bo bin değerinin çok daha ufak olacağı, bununla birlikte uç frekans oranı küçük olacağından pa derln daha büyük olacağı bir ön tahmin olarak ortaya atılabilir.

Misal olarak uç frekans değeri fmak = 15 Mc/s ve fmin = 6 Mc/s olan bir bandı kapsamak istediğimizi farzedelim: fi ./f , = 2.5 ve anten trlmerinin 40 pF, anten bobininin ise 1.23j|xH ol ması gerektiği bulunur. Anten ve osilatör dev resinin ayar frekanslan ve bunlara tekabül eden değişken kondansatör değerleri:

fıE = 6.6 Mc/s fıF = 10.5 Mc/s fıG = 13.5 Mc/°

C E = 400 pF C F = 125 pF S G = 51 pF ve tekrar C ,= 10 pF, pF kabul edilirse :

f2E = 7 05 Mc/s f2F = 10.95 Mc/s f2G = 13.95 Mc/s

= 500 pF, ve Cp8r = 20

L, = 1.34ju,H

C = 23pF

C = 1820

P olarak bulunur. Sabit 10 pF lık kondansatörün paralelinde maksimum değeri 25 pF olan bir trimer kullanılabilir. Pader kondansatörü için görüldüğü gibi 2000 pV a yakın bir değer orta ya çıkmaktadır, bu sebeple yüksek frekans bandlan çin 500 pF yerine 1000 pF lık bir C2 değeri kabullenerek hesaplara başlamak daha doğru sonuçlar verecektir.

Son olarak, uç değerleri 15 300 pF olan toir değişken kondansf.tör kullandığımızı farzedelim ve ilk misaldeki 500 1600 kc/s bandını kapsa mak isteyelim.

(*) Tabiatiyle bu değerdeki bir bobinin ferit gö

bekli olması boyutlarını küçültecektir. Ferit

göbek üzerine sarıldığında istediğimiz değeri

tutturmak için ferltin a katsayısını bilmek

gkeurlelaknirm. aEkğezr,oraunddeğaeriknailırbsialmk eşduiğimbaizsit

bir ferlt muha

keme İle havalı bobin değerinden foritli bo

bin değerini hesaplıyabillriz: ı^ = L, olaca

ğından önce havalı bobinin rezonansa geldiği

f, frekansını, sonra ferlt göbeği ile rezonansa

geldiği f, frekansını tesbit edelim, hor iki du

rumda da reaktanslann eşit olması gerektiğin

den:

olarak bulunur >ve l*fla değerinde bir havalı bobin sarılıp, ferit göbeği yerleştirilince iste nen L değerindeki bobin elde edilmiş olur.

Görülecektir ki böyle nlsbeten ufak bir de

ğişken kondansatör ile bandın tamamını kap

samak mümkün olmayacaktır. Bu sebeple, ban

dın alt veya üst ucunun bir kısmını kapsamak

tan

vazgeçeceğiz,

/ = 3 f

mak min

ve

fn = 530

kc/s

kabul edersek frMk = 1590 kc/s olur.

f /f •=

formülünden

C +C +

mm

par t

cirim = 4 PF bulunur, 0.8 9 yF bk trimer kifayet

eder.

Görülüyor ki ufak değişken kondansatör kullanılınca parazit kapasitans ve Cm|n değer leri daha ehemmiyet kazanmaktadır. Bunların mümkün olduğu kadar ufak olması tercihe şa yandır, yani seti monte ederken bağlantılar ga yet kısa kablolar ile yapılmalı, geniş yüzeyler den kaçınılmalı ve mümkün ise blondajlı kablo kullanılmalıdır.

Hesaplara devamla anten bobini Lx = 250 «H olarak bulunur. Anten ve osilatör izleme fre kansları ve bu frekanslardakl değişken kon dansatör değerleri:

fıE = 585 kc/s f, F = 1060 kc/s f,o = 1440 kc/s

C E = 268 pF CF = 65 pF CG = 24 pF

«, E f 2F

«j G

= 1035 kc/s = 1510 kc/s = 1890 kc/s

bulunur. C = 10 pF, C3 = 500 pF, C r = 20 pF farzederek:

C p = 14 pF Ca = 385 pF olarak hesaplanır. Görüldüğü gibi, bu değerler gayet makuldür ve Cp için 25 pF İlk bir trimer kullanılabilir.

Yüksek frekans bandlan için ufak değişken

kondansatör kullanmakla herhangi bir güçlük

ortaya çıkmıyacak, aksine f /f mok min oranı daha küçük olacağından ufak değişken kondansatör

kullanmakla daha ufak C,, , C ve C gereke

Trim p

s

çektir.

Bu misallerde orta frekansı 450 kc/s farzet tik. Farklı bir orta frekans kullanmak prose dürde bir değişikliği gerektirmiyecek, sadece osilatör frekansları farklı olacaktır. Bu ise o tıisbette L^, C ve Cs değerlerine tesir edecektir.

Dikkat edilirse parazit kapasitansı için ya pılan tahmin akord elemanlarının değerlerine direkt olarak tesir etmektedir. Dolayısiyle, isa betli bir parazit kapasitans tahmini için r.f. yükselteci ve karıştırıcı devresinde kullanılan lâmbaların elektrodlar arası kapasiteleri yahut da transistörlerln giriş ve çıkış kapasiteleri he saba katılırken, değişken kondansatörlerin pa razit kapasitanslarının farklı orta frekanslar da farklı değerler gösterdiği de hatırlanmalı, imalatçıların belirttiği bu değerlere göre devre için İsabetli bir parazit kapasitans değeri seçil melidir.

Ayrıca, anten devresinin az dahi olsa karış tırıcı devreyi reaktif olarak yüklediği unutul mamalıdır.

Sonuç

Akord ve izleme elemanlarının değerlerini hesaplamak için açıklanan bu usul İle tatmin kar yaklaşık değerler elde edilmektedir. Bu de ğerlerin hesaplanması İçin F. E. Terman'ın «Radio Englneering «Handbook» adlı kitabın da formüller varsa da çok karışık olduğundan hatalara yol açmaktadır. Bu usul ile alçak, or ta ve yüksek frekans bandlan İçin hesaplar da ha kolay ve basittir. Daha yüksek frekans band lan için denenmesi ve etraflıca İncelendikten sonra bir karara varılması gerekmektedir.

Referanslar

1. «Electronic tralners manual» V. I. seç tion 5.

Bu kitapta r.f., mahalli osilatör ve orta fre kans devrelerinin hesabı İçin oldukça geniş malumat vardır. İzahlar lambalı devreler İçin dir.

2. Terman, F. E. «Radio Englneering Hand book», Lambalı devrelerin hesaplanması için her türlü formülün temin edilebileceği bir kay naktır.