HAVA HATLARININ DÖNÜŞ DALGASI METODU İLE SEHİM VERME USULÜ

TJDK : 621.J15

Hava Hatlarında Dönüş Dalgası Metodu İle Senim Verme Usulü

Yazan : özgen YÖNTER Elek. Müh. İller Bankası 4. Bölge

özet :

Yüksek gerilimli hava hatlanntn mon taiında iletkenlere sehim vermek için bir kaç 'usûl olduğu malumdur. Bu yazıda, hatta meydana getirilecek bir dalganın yansıyarak geri gelmesi sûresinin ölçülmesi ile iletkenlerin sehıminın kontrolü anlatılacaktır.

SUMMARY: Methods for measıiTing the sag of conduc tors during the ereetion of high voltage over lıead transmission lines are neell knoıon. in thıs urtıcle, the prlndples tor measuring the sag of conduetors bv the return wave method, are explained.

Yüksek gerilim altında enerji nakleden hatlar da iletkenlerin yere ve birbirlerine olan mesafe leri şartnamelerce tayin edilmiş olup bunları gerçekleştirmek ıçm kablolara verilecek sehim, o kablo tipine ait caiz maksimum gerilme kuv veti ile tayın edilmektedir.

Direk boylarını ve tiplerini tahdit eden, dola yısı ile tesisin maliyeti ile çok yakından alâkalı sehim problemi, tatbikatta, hesaptaki kadar ti tizlikle düşünülmedığıden hatalı montajlara yol açmaktadır.

Bunun neticesi olarak da ya fazla gerilmiş olan iletkenler kopmakta veya fazla sehim ve rilmiş hatlar toprağa çok yaklaştığından proje harici direk ilâvesi, nakilin altındaki toprağın kazalması gibi her iki haldede tesisin maliyetine tesir edecek olaylara yol açmaktadır.

Sehim vermede bilinen ve tatbik edilen bir kaç usûl şunlardır :

1. DİNAMOMETRE ile sehim tahkiki,

2. GÖZETLEME ÎŞARETÎ İle sehim tahkiki,

3. Gözetleme işareti olmadan, GÖRÜŞ AÇI SI ile sehim tahkiki,

4. DÖNÜŞ DALGASI metodu ile sehim tah kiki.

ilk üç metodu yazımızın konusu dışında say dığımızdan burada sadece dönüş dalgası metodu ile sehim tahkikinin ne şekilde yapıldığı anlatı lacaktır.

Sehim tahkiki yapılacak araya ait durdurucu direklerden biri yakınından iletkene bir darbe indirmek sureti ile hir dalga, meydana getirilir.

Eu dalga ilolkcmn diğer r.ıcnıel nolcta=i olan aralığın öteki durdurucu direğindsn yansıyarak geri gelir. İlk durdurucu direk üzerinde bulunan bir şahıs elini nakile hafifçe temas ettirmek su reti ilo dalganın yansıyıp geri geldiğini anlayabi lir.

Bu suretle meydana getirilen dalganın gidip geri gelmesi için geçecek zaman ölçülür.

İki nokta arasına gerilmiş bir telin titreme frekansı (fondamantal frekans)

Elektrik Mühendisliği 146

T=

idi (L = Telin uzun

2L

Vk

luğu, P = Telin gerilme kuvveti, k = Telin öz

gül ağırlığı, N = Dalga sayısı, t •= Zaman) Birim

N dalga sayısı T =

den

N 2L

dan L. 2N

(1) hail' yazılabilir. Sehim formülü

ak

idi.

8P

L =s a alınarak (1) formülü sehim formülüne konursa

İt

(

t )2 veya f = 0,125 ( )*

olarak sehimin dalga sayısı ve dalganın gidip

gelme zamanına bağlı olan bir şekli elde edilmiş

olur. Bu ampirik formül, görüldüğü şekilde direk

arası mesafeye, iletken tipine ve gerilme kuvve

tine bağlı değildir.

Bu şekilde hazırlanacak cetveller kullanıla

rak ölçülen zaman ve dalga adedine göre sehim

tahkiki yapılmış olur.

Formülden görüldüğü veçhile sehim, zamanın

karesi İle orantılı olup, iyi tahkik edilmesi gere

ken faktör zaman faktörüdür.

Bu sebeple dalganın Wr defa değil bir kaç

defa gidip gelme süresi ölçülerek hata sının da

raltılmış olur. Ancak kabloya darbe verildiği za

man değil, dalga yansıyıp döndükten sonra say

ma işine başlanacağı unutulmamalıdır.

Aşağıda N =« 5, 9, 12 ve 15 ıÇin f = t (t) eğ

rileri çizilmiştir

Netice olarak yukarıda bahsedilen sehim ver

me usûllerinden biri olan «dönüş dalgası meto

du» rüzgârsız bir zamanda fazla ağaçlıklı olma

yan bir arazide hassasiyetle tatbik edilebilecek

bir metoddur.

i (m)

Ii

10 ı>

C«J .C** (J\

Ot

"•>) OD t O O

^

tsi

•

\11\ 30

\ u 40

1 50

\ •i

60 \

70 80 90 100

\K \>

'I\

v\\, 1\\>\\\\

\ı

\\ >

\ \

••s

1^

V\

\y

s s\\

_^

S V \

s. si N •ir

<

İ.

Elektrik Mühendisliği 14i