TÜRK HUKUKUNDA BİLİRKİŞİLİK

MÜHENDİS VE HUKUK

TÜRK HUKUKUNDA BİLİRKİŞİLİK (Ehlivukuftuk) MÜESSESESİ

Mahkemelerdeu zaman zaman alınan yazjlarda bazı bilirkişilerin meşru mazeret göstermeden bilirkişilik görevlerine katılmadıklarından, bu tutumun mahkemelerin faaliyetlerini aksattığından bahisle, bundan böyle Odaların 'bilirkişi listelerini mahkemelere verirken seçilecek eh livukufların vazifelerini müdrik ve âmme hizmeti görebilecek durumda olan mühendislerden, bu işt bilecek ve benimseyecek olanlartn seçimi üzerinde titizlikle durulması talep olunmaktadır.

Hernekadar üyelerimizden biri hakkjnda bu nev'iden ,bir şikâyete muhatap olmuş değil isekte, mahkemelerin talepleri karşısında ve Oda mızın XV. (Genel Kurul Kararlan arasında bilirkişilik müessesesinin geliştirilmesi de Odamıza görev olarak verilmiş olduğundan, Türk Hu kukunda bilirkişilik müessesesinin yerinin Oda Müdürümüz Hüseyin Pekin tarafından incelenmesi uygun mütalâa olunmuştur.

Bu amaçla Hüseyin Pekin'in Ankara Hukuk Fakültesi Usul Hu kuku Profesörü Dr. Baki Kuru'nun «Medeni Usul Hukuku» isimli ese rinden derleme ve nakil suretiyle hazırladığı yazt aşağıda takdim olunmuştur.

YÖNETİM KURULU

GENEL:

Dava ile ilgili vakıaların takdirinde, hâkim tarafından bilinemiyen hususi ve teknik bilgiye ihtiyaç duyulan hâllerde, bilgi ve mütalâasına başvurulan üçüncü şahıslara bilirkişi denir. (HMUK) (1) Md. 275) Me selâ, bir trafik kazasında, bunu yapan şoförün trafik kaidelerine ne derece riayet ettiği ve kusurun ne nlsbette kendisinde bulunduğunun tesbiti, teknik ve hususi bilgiye ihtiyaç göterdiğinden, hakim bunun için bilirkişiye müracaat eder,

Bilirkişiye bir vakıanın aydınlaması için başvurulur. Hukuki me seleler hakkında bilirkişiye başvurulamaz. Bilirkişi, mütalâasına baş vurulan maddi vakıa hakkında teknik bilgisine dayanarak malûmat verir ve bu malûmatından çıkardığı neticeleri bir rapor halinde bil dirir.

Bilirkişi şahitten farklıdır. Şahit ancak gördüğünü ve duyduğunu nakledebilir, bunlar hakkında rey ve mütalâasını bildiremez. Halbuki bilirkişi o vakıaya yabancıdır; vakıa hakkında fenni bilgisine dayana rak mütalâasını mahkemeye bildirir. Bilirkişilik, hususi ve fenni bil giyi gerektirdiği için, herkes bilirkişi oamlaz ve bu sebeple herkes bi lirkişiliği kabule zorlanamaz (2) Hablukl şahitlik mecburidir.

Bilirkişi hakimin hususi ve fenni bilgisinin davayı halletmeye yet mediği hallerde, ona yardım eder. Kanunda açık hüküm bulunmadığı hallerde bilirkişiye müracaata ihtiyaç olup olmadığını hakim tayin

(1) Hukuk Mahkemeleri Usul Kanununun kısaltılması (HMUK) (2) Kanun (Md 278, 111), bilirkişiliği kabule mecbur olupta mahkemeye gel mlyen bilirkişinin zorla getirilip getirilemiyecegi hakkında bir şey söyle nememektedir

Elektrik Mühendisliği 152

eder. Taraflar da bilirkişiye başvurulmasını talep edebilirlerse de bu husus hakimin kabulüne bağlıdır.

Bilirkişilerin seçiminde de son söz hakimindir. (HMUK Md. 276). Hâkim ilk önce üç'ten fazla olmamak üzere kaç bilirkişi seçileceğini tesbit eder, Sonra taraflara bilirkişi seçmelerini söyler. Taraflar an laşarak bilirkişi seçebillrlerse, bunlar bilirkişi olarak kabul olunur. Ta raflar bilirkişi seçiminde ittifak edemezlerse bilirkişi hakim tarafından tayin olunur.

Kaideten, o vakıa hakkında hususi ve fenni bilgi sahibi olan her kes bilirkişi seçilebilir. (3)

Bilirkişilerin tarafsızlığını (HMUK Mdd. 276, IV) sağlamak için hakimler hakkındaki sebeplere dayanarak, bilirkişiler de reddolunabl lir. (HMUK Md. 277)

Bilirkişi tayin edilen bir kimse, kaideten bilirkişiliği kabule mec bur değildir. Ancak, o kimse bilgisine müracaat edilen hususu bilmek sizin san'atını icra etmesi kabil olmıyan ve alenen san'atını İcra eden bir kimse ise, o husus hakkında bilirkişiliği kabule mecburdur. (HMUK Md. 278) Meselâ mühendisler, doktorlar gibi. Bu kimseler şahadetten çekinme hakkındaki sebeplere dayanarak (4) (HMUK Md. 245, 246, 248), bilirkişiliği kabulden çekinebilirler. (HMUK Md. 278, H ) ; Aksi halde bilirkişi olarak mahkemeye gelmeye ve vazife görmeye mec burdurlar. Bu mecburiyete riayet etmeyenler, şahitler hakkındaki hü kümlere göre (HMUK Md. 253, 271) para cezası ve celse masraflarına mahkûm edilebilirler; fakat hapislerine karar verilemez. (HMUK Md. 278, III),

BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ VE RAPORU :

Hakim tarafları dinledikten sonra, bilirkişiye sorulacak sualleri ta yin eder. (HMUK Md. 279); bundan sonra bilirkişiye bu sualleri bil direrek raporunu vermesi İçin bir müddet verir. (HMUK Md. 281) fakat, hakim daha önce bilirkişiye beyan edeceği rey veya mütalâanın tarafsız oacağına dair yemin verebilir. (HMUK Md. 276, IV). Bu ye min, bilirkişinin raporunun verimeslnden sonra da olabiir.

Mahkemeden soruları alan biirkişi, incelemesine baslar. Bilirkişi gerekli görürse tarafları isticevap edebilir. Ancak, bilirkişi diğer ta raf hazır olmaksızın iki taraftan birini İsticvap edemez ve bu husus mahkeme tarafından il könce kendisine ihtar olunur. (HMUK Md. 270).

Bilirkişi keşif yapabilir ve lüzumlu ihzari muamelelerde bulunabi lir, defter ve belgeleri inceleyebilir (HMUK, Md. 227, 323; TK. Md. 80, II). Bilirkişi, bu muamelelere başlamadan önce, taraflara muamele nin yapılacağı yer ve saati bildirerek onlara muamelede hazır bulun mak imkânım vermelidir (HMUK Md. 280).

Bilirkişi, incelemesini bitirdikten sonra bir rapor hazırlar (HMUK Md. 281) ve bu raporunu (5) mahkeme kalemine verir; bu rapor (ha (3) Teknik konularda, mutlaka teknik tahsil görmüş mimar, mühendis ve fen memurlarının bilirkişi seçilmesi gerekir (6235 sayılı kanu nMd. 2). ( (4) Kanun, yakın akrabaların, ve bizzat bilirkişinin menfaatinin bulunması halinde bilirkişilikten çekinebileceklertnl hükme bağlamıştır. Bu kimse ler İçin bilirkişilik mecburi değildir. Bundan toaşka Hükümet tarafından tayin edilmiş resmi bilirkişilerde (HMUK Md. 276, II) bilirkişiliği kabule mecburdurlar.

Elektrik Mühendisliği 163

zıüamadan önce) İki tarafa tebliğ edilir. (HMUK, Md 282). Bilirkişi adedi birden ziyade ise, inceleme neticesinde durumu aralarında mü zakere ederler ve müşterek bir rapor hazırlarlar. Bilirkişi raporu mu hakkak müzakere edilerek müştereken hazırlanır. Böylece birinin dik katini çekmiyen ciheti öbürü tamamlar.

Bilirkişiler aralarında anlaşmazlarsa, muhtelif kalan bilirkişi mu halefeti sebeplerini ya müştereken hazırlıyacakları rapora yazar veya ayrı bi rrapor halinde mahkemeye bildirir. (HMUK, Md. 281). Fakat, bilirkişilerin İşi bir arada görüşmeden, ayrj ayrı rapor tanzim etme leri caiz değildir.

Hakim, bilirkişi raporunda noksan veya müphem gördüğü cihet leri tamamlamak ve izah etmek için, bilirkişiye yeni sualler sorabilir (ek rapor istenmesi). Her iki taraf da, bilirkişiden izahat alınmasını (veya bilirkişi raporuna itiraz ettiklerini) raporun kendilerine tebliğin den itibaren bir hafta içinde yazılı olarak mahkemeden isteyebilir (HMUK, Md. 283). Taraflar, bilirkişi raporuna bu bir haftalık müd det içinde itirazda bulunmazlarsa, bilirkiki raporu (taraflar bakımın cton) kesinleşmiş olur.

Bilirkişi raporu ile durumun gereği gibi aydınlanmadığı kanaatin de bulunan mahkeme, önceki veya seçeceği yeni bir bilirkişi vasıtasıyla tekrar İnceleme yaptjrabilir (HMUK. Md. 284)

Bilirkişiye hizmetine karşılık olmak üzere bir ücret verilir. Bu ücretin miktarı hakim tarafından tayin olunur. (HMUK. Md. 285).

Bilirkişi raporunu, doğruluk ve tarafsızlık esaslarına göre tanzim etmelidir. Buna muhalefet cezayı, muciptir. (Türk Ceza Kanunu Md. 290). Bilirkişinin kasten hakikat hilâfına rapor tanzim ettiğinin ceza mahkemelerinde tesbit edilmesi, yargılananın iadesi sebebidir. (TCK. Md. 445/5).

Bilirkişilerin rey ve mütalâaları hakimi bağlamaz. (HMUK Md. 286, Md. 240) Aksinin düşünülmesi; bilirkişinin hakim yerine ikamesi olurdu.

(5) Bilirkişi raporu üç nüsha olarak mahkemeye verilir, birinci nüsha dosya yada saklanır, diğerleri taraflara tebliğ olunur.

DUYURU

Yeni açılan Odamız Erzurum temsilciliğine îller Bankası 11. Bölge Md. B. Aykut Muradoğlu, Adana temsilciliğine de TCDD Tesisler Servisi Md. B. Adnan Doğan seçilmişlerdir.

Erzurum temsilciliği Erzurum, Kars, Ağrı illerini, Adana temsilciliği de Adana, Hatay, Mersin, Gaziantep, Maraş illerini kapsayacaktır.

Elektrik Mühena telifti 152