BAZI İZOLATÖRLERİN KİRLİ ŞARTLAR ALTINDAKİ DAVRANIŞLARININ MUKAYESESİ

TOK: 621.315.62 izolatör Dizayn ve Koordinasyonu ve Bazı İzolatörlerin Kirli Şartlar Altındaki Davranışlarının Mukayesesi

Yazan : Y. Prof. Dr. Ahmet RUMELi

ODTÜ

ÖZET

Bu yazıda önce, son gelişmeler de gös önüne alınarak, izolatör dizayn ve Koordinasyonu Kirlenme yönünden incelenmiştir. Son zamanlara kadar çubuk veya zincir tip izolatörden hangisinin kirli şartlar altında dana iyi davranış gösterdiğine dair genel bir görü} mevcut değildi. Altı tip izolatör üzerinde mukayeseli testler CIGRE izolatör Komitesince yaptırılmış bulunmaktadır. Yazının diğer kısmında yukardaki test sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmıştır.

SVMMARY in this article, recent developments in the insulator design and coordination is tirsi eıamined consldering pollution flashover. Regardıng pollution (lashover performance, there has not been a generally accepted opinion about which type, rod ör çap - and pin insulator, was better. Comparative tests on six insulators have been carried out by the CIGRE «pollution» working group. A discussion on the above test results is then presented.

1. İzolatör dizayn ve koordinasyonunda genel esaslar :

izolatör imalcileri muhtelif memleketlerde senelerden bert kirli şartlarda iyi davranış (performans) sagliyacak izolatör imali ile meşgul bulunmaktadırlar. Şimdiye kadar imal edilen çok sayıdaki izolatörden ancak az bir kısmı kirli şartlar altında bir dereceye kadar tatminkâr toir işletme sağlayabilmiştir.

izolatör dizaynında bir çok kriterler göz önüne alınmaktadır. Kırk sene önce izolatör dizaynında göz önüne alınan esas kriter en büyük yüzey direncini sağlamak idi. Bu şu şekilde hesaplanmaktadır.

r . * L P

Bu denklemde R toplam yüzey direncini,

= -rr R

ps özgül yüzey direncini; L sızma aralığını, di sizma yolu boyunca uzunluk

0J T-D| elemanını ve D,, di elemanına tekabül eden çapı

göstermektedirler. F'ye form faktörü adı

verilmektedir. Yukardaki hesapta izolatör yüzeyi,

özgül yüzey direnci /^ olan bir kir tabakası ile

homojen olarak kaplanmış farzeditaıektedir.

Form faktörü F"nln büyüklüğü izolatörün

iyiliğini göstermekteydi.

Yukardaki kritere, yani en büyük form faktörü sağlama esasına göre dizayn edilen izolatörler kirli şartlar altında tatminkâr bir işleyiş sağlayamamışlardır. Çünkü bu kriter, kirlenme sebebiyle yüzeyde meydana gelen ve atlamalara sebep olan deşarjların mevcudiyetini dikkate ala-

Elektrtk Mühendisliği 178

mamaktaydı. Bu sebeplerden bu esasa göre izolatör dizaynı tutunmamıştir.

imal edilen bir izolatörün kirli şartlar altında nasıl bir davranış göstereceği iki yolla anlaşılabilir, izolatör normal gerilim altında kirli bir bölgede denemeye tabi tutulur. Bu durumda sonuca varmak uzun zaman alır. Daha kısa sürede izolatörün davranışı laboratuvarlarda suni testler yadımiyla ölçülebilir. Bunun için de laboratuvar imkânları gerekir. Son zamanlarda komputerle hesaplama imkanlarının gelişmesi, izolatör dizaynında analitik hesap metodlarına dönülmesine ve «form faktörü» kriterine benzer bir hesap metodunun geliştirilmesine yol açmıştır [1]. Bu yeni metod, homojen bir kir tabakası ile kaplı bir izolatör yüzeyinde belirli bazı noktalarda deşarjların bulunuşunu ve bunların yayılma şartlarını göz önüne aldığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermektedir. Analitik metod sonuçlan ile diğer test sonuçlan arasında uygunluk elde edilmiştir. Analitik hesaplama metodunun izolatör dizaynnında sağladığı başlıca avantajlar, çabukluk ve ucuzluk ile imalâta geçmeden önce dizaynda gerekli değişmelere imkân vermesidir.

Bugün normal tip bir izolatör dizaynında, birbirinden pek müstakil olmiyan üç esas özellik gerçekleştirilmek istenir :

a) iyi bir kendi kendine temizlenme özelliği (yağmur ve rüzgâr tesirleriyle), b) Az kir toplama özelliği, c) Uzun sızına arahğı.

Birinci ve ikinci hususlarla izolatör yüzeyinde teşekkül eden bir tabakası kontrol edilmek is-

tenlr.- Üçüncü, özellik ise, izolatör yüzeyi boyunca daha düşük bir ortalama gerilim gradyanı sağlar.

lyl bir kendi kendine temizlenme özelliği temin etmek için izolatör dizaynında yağmur ve rüzgâr etkisine maruz kalacak şekilde meyilli ve düşey yüzeyler düşünülür. Bu tip izolatörlere «açık tip» izolatör denebilir [2, 3]. Spirelec diye adlandırılan bir fransız yapısında bu husus spiral bir konstrüksiyonla temin edilmiştir. Yağmur suyunun spiral boyunca akmasıyla izolatör yıkanmaktadır.

Az kir toplamayı temin için izolatör derin oyuklu ve daha fazla kapalı yüzeyli yapılır. Böyle bir izolatöre «kapalı» yahut «korunmuş» tip denilebilir, izolatör alt yüzeyinde derin oyuklar yapmak suretiyle bir yandan atmosferik kirlenmelere karşı koruma temin edilirken diğer taraftan da daha 'uzun bir sızma aralığı sağlanmış olur.

Derin oyuklu izolatörlerin imali pahalı ve zordur. Böyle bir izolatör uzun süre devrede kalınca, derin oyuklarda biriken kirler buralara yapışır ve giderilmeleri çok zor olur. Bilhassa çimento sanayii civarında bu durum, önemlidir. Diğer taraftan izolatör dizayn ve seçiminde izolatör yüksekliğinin en büyük çapa oranı göz önünde tutulması gereken bir husustur. Bir izolatör zincirinde veya 'bir çubuk izolatöründe komşu elemanlar arası mesafe çok küçük tutulmamalıdır. Birbirine çok yakın etekler, aralarında deşerjlara sebeb olur. Böyle bir izolatör radyo ve televizyonlar için parazit kaynağı olur.

izolatör dizaynında sızma aralığının izolatör yüksekliğine oranının fcüyük olması arzu edilir. Hatta bir çok araştırıcılara göre bu oran izolatörün iyiliği hakkında bir fikir verebilir [4]. Bu oran, en çok kullanılan çubuk ve zincir tip izolatörleri için 2:1 ve 3:1 civarındadır (Tablo l'e bakınız). Bununla beraber, izolatörün profili çok daıha önemlidir, örneğin, aynı sızma aralıklı fakat farklı profildeki iki izolatörün aynı kirli şartlar altında aynı davranışı göstermediği bulunmuştur (Tablo 2, II ve IV nolu izolatörler). Pratik tecrübelerden, iyi bir izolatör dizaynı için korunmuş ve korunmamış sızma aralıklanmn eşit alınması tavsiye edilir [2, 4, 5].

izolatör seçiminde izolatörlerin kullanılacağı bölgenin kirl'enme ve atmosferik şartlan gözönünde tutulmalıdır, örneğin, çok kirli ve yağmurlu bölgeler için açık tip izolatör seçimi daha uygun olur. Az yağmurlu fakat fazla kirli, örneğin, endüstri ve sahil bölgeleri için kapalı tip izolatörlerin seçilmesi tavsiye edilir [2, 5, 6] Bununla beraber, izolatörlerin seçiminde daha ziyade birim sistem gerilimi başına sızma aralığı" göz önüne alınır, örneğin fransız spesiflkasyonunda minimum 16 mm/kV istenir [7]. İngiliz

Standard B.S. 137. 1960'a göre, 33 kV/mm ve daha yukarı sistemler ve çok kiril bölgeler için 25 mm/kV seçilmelidir. Orta derecede kirli bölgeler için minimum 17 mm/kV alınır. Çok kirli bölgelerde gergi izolatörleri için yukardaki değerde % 20 indirim yapılabilir, yani 20 ımm/kV alınabilir [8].

Tankı gerilim altında olan kesiciler için kirlenme atlaması özel bir önem arzeder. örneğin, üç taşıyıcı porselen izolatörü bulunan bir yüksek gerilim kesicilerinin orta izolatöründe bir kirlenme atlaması halinde, kesicinin ancak bir kısmı atlamayı önlemede etkili olur. Bu sebepten, kesiciyi taşıyan ve kontakları izole eden izolatörlerin seçiminde, kilovolt başına sızma aralığı 35 mm'ye kadar alınabilir. Çok kirli endüstriyel ve sahil bölgelerdeki kesici - açıcı tesislerinin kapalı yapılması en uygun yol olur.

Pratikte gergi izolatörlerinde, askı izolatörlerine nazaran, kirlenme sebebiyle daha az sayıda atlama olduğu açıkça müşahede edilmiştir. Bazı araştırıcılar bunu, gergi zincirinin yağmur ye rüzgâr tesiriyle daha homojen ve iyi bir tarzda temizlenmesine ve zincirdeki elemanların atmosferik kirlere daha homojen tarzda maruz kalmasına atfetmişlerdir [2]. Bir kısım araştırıcılar da yatay konumda sızma akımının ve deşarjın bir atlamaya daha az temayül gösterdiğini ifade, etmişlerdir [3]. Son yapılan çalışmalarda, yatay konumlu zincir yüzeyinde meydana gelen deşarjın termik tesirle izolatör yüzeyinden uzaklaştığı ve bu sebepten tm konumda daha az atlama meydana geldiği gösterilmiştir [1]. Bununla beraber sahil bölgelerde gergi zincirleri, askı zincirlerine nazaran, daha kötü davranış gösterirler. Bu, deniz tuzunun gergi zincirinde kolaylıkla ve sürekli bir kir tabakası teşkil edebilmesi ile izah edilmiştir [2, 8].

Askı zincirleri yerine gergi zincirleri kullanılarak kirli bölgelerde izolatör atlamalarına karşı daha iyi bir korunma sağlanabilirse de bu ekonomik bakımdan uygun olmaz. Bununla beraber, zincirin yatay konumunun daha iyi bir davranış sağladığı hususu gözönüne alınarak, bir çok yüksek gerilim enerji nakil hatlarında yatay - zincir kombinasyonlara kullanılmıştır. Rusya'da 100 kV ve üstündeki sistemlerde ters Y şeklinde zincir formlar kullanılması uygun görülmüştür. Bu halde, zincir kısımlarındaki izolatör elemanları farklı profilde seçilebilmektedir [»]. italya'da Cenova - Milano 380 kV enerji nakil hattında V tip zincir kullanılıyor [10]. Amerika'da Alleg-hany Power Service Organizasyonu 500 kV sisteminde gene V tip zincir seçilmiştir [11]. izolatör koordinasyonu bakımından yeni toir gelişme, uygun sentetik izole maddeler yapılabildiği takdirde, direk konsollarını sentetik izole maddelerden yapmaktır [12].

Z. Bazı izolatörlerin kirli şartlar altodaki davrauışlajınm mukayesesi :

Kirlenmeden dolayı meydana gelen atlamaları önlemek için çeşitli profil ve karakteristikleri haiz bir çok izolatör imâl edilmiş ve bunların çeşitli kirlenme şartlan altında davranışları incelenmiştir. Bu tecrübeler sonucu, bazı tiplerin kirli ortamlarda yeterli davranış gösterdikleri görülmüştür. Senelerden beri yapılagelen bu tecrübelerden bir çok izolatörün çeşitli şartlar altındaki davranışlarına dair bilgiler toplanmış, dolayım ile farklı tip izolatörlerin birbirleriyle mukayeselerini yapmak mümkün olmuştur.

Almanya'da çubuk tip (rod - langstab) izolatörler çok kullanılmaktadır. Bu tip izolatörün zincir tipine namı-ftT» ifade edilen başlıca üstünlükleri :

a) Elektriksel delinmelere dayanıklıdır, b) Üniteler arası metal bağlantılar olmadı ğından korozyon tesiri az olup radyo ve televiz yon parazitleri hasıl etmez, c) Yağmur altında ve rüzgâr tesiriyle iyi bir «kendi kendine temizleme» özelliği gösterir.

Başlıca mahzurları ise :

a) Porselenin fırınlanmasında meydana ge len boyutlardaki değişme imalât zorluğu arzeder.

b) Sızma aralığının toplam izolatör yüksek liğine oranı düşüktür.

c) izolatörün sır tabakasında meydana ge len hafif bir zedelenme bütün izolatörün değişti rilmesini gerektirir.

Diğer taraftan, zincir izolatörü (çap - and pin) ingiltere ve diğer Avrupa ülkelerinde çokça kullanılmaktadır. Bu tipin başlıca üstünlüğü uzun bir sızma aralığı teinin etmesidir. Ayrıca zincir izolatör çubuk izolatörüne nazaran daha iyi bir esneklik sağlar. Zincirdeki bir elemanda meydana gelen bir arıza, bütün zincir yerine sadece o elemanın değiştirilmesi ile giderilir. Elemanlar arası bağlantıyı sağlayan fazla sayıda metal kısımların bulunması korozyona, radyo ve televizyon parazitlerine sebebolur.

Almanya'da 1959 ve 1963 yıllan kötü geçen kış mevsimlerinde çubuk tip izolatörlerin aynı yükseklikteki diğer tiplere nazaran gayet iyi davranış gösterdikleri bildirilmektedir [13]. Diğer taraftan Porrest, 132 kVluk bir hat üzerinde aynı yüksekliği haiz (1270 mm) çubuk (sızma aralığı 2770 mm) ve zincir tip (sıama aralığı 3840 mm) izolatörlerini denemeye tabi tutmuş, zincir tipin çok daha iyi davranış gösterdiğini bulmuştur [2].

Kirlenme şartlarında zincir veya çubuk tip izolatörün hangisinin daha iyi davranış gösterdiğine dair son zamanlara kadar varılmış bir sonuç yoktu ve mukayeseli bir araştırma yapılmamıştır. Böyle bir çalışma CIGRE izolatör komitesince yaptırılmış ve test sonuçlan Tablo l ve 2*de gösterilmiştir [ö]. Şekil l'de gösterilen ve takriben ayni yükseklikteki 6 tip izolatör ingiltere'de ve Almanya'da suni ve tabii testlere tâbi tutulmuşlardır, ingiltere'de tabii test belirli genlikteki sızma (kaçak) akımların sayımı esasına ve suni test, tuzlu - sis deneyine göre yapılmış; Almanya'da ise tabii şekilde kirlenmiş izolatörler SfH metoduna göre teste tabi tutulmuşlardır.

I

9 Buiier»

t 9336

II

III

a er BU 10 et

ı mno.

2k7 II ttCE> 1001 73/27

ı SVKL

75/22 u

VI ı vn,

75/1U

Şekil 1. CIGRE izolatör komitesince muayene ettirilen izolatörler.

Tablo 2"den görüleceği gibi Almanya ve ingiltere'de yapılan sun'i ve tabii testler arasında iyi bir uygunluk mevcuttur. Tablo 2?nin incelenmesinden aşağıdaki sonuçlara varılabilir :

a) I No.lu zincir izolatörü (anti - faz - sis tip) bütün şartlarda en iyi davranışı göstermiş tir. Çubuk izolatörler ise en fena davranışı gös termişlerdir.

b) Tablo l'e sızma aralığının (L) toplam izolatör yüksekliğine (H) aranı (h) hesapla narak ilâve edilmiştir. Deney sonuçlan L, H veya h'ya göre incelenebilir. Bunlardan, deney sonuçlannın sızma aralığına (L) göre değer lendirilmesinin en uygun olduğu görülmekte dir.

c) Ne L. ve ne de H ve h, izolatör davra nışlarının mukayesesi için emniyetli bir fak tör olarak kabul edilmezler. Meselâ V No.lu izolatörü alalım. Bu izolatör, L ve h bakımın dan ikinci durumda olmasına rağmen göster diği davranış bakımından beşinci durumdadır, n ve IV No.lu izolatörler hemen hemen eşit sızma aralığını haizdirler. Fakat H No.lu izo latör çok daha iyi davranış göstererek ikinci liği almış bulunmaktadır. I ve VI No.lu izola törler kabaca aynı yüksekUği haizdirler, fakat davranış bakımından birinci ve altıncı durum dadırlar.

d) Zincir tip izolatör çubuk tipine nazaran belirli bir üstünlük göstermektedir. Çubuk izolatörlerde eleman sayısının artışı sızma aralığının artması nedeniyle, davranışta bir düzelmeye sebep olmaktadır. (Tablo 2, IV ve VI No.lu izolatörler).

Yukarda, c şıkkında belirtildiği gibi, zincir tipin çubuk tipe üstünlüğü sadece daha uzun sızma aralığı veya daha büyük h oranlan ile

izah edilemiyor, örneğin, V ve ü No.lu izolatörleri alalım. V nolu izolatör daha büyük L ve h'ya haiz obuasına rağmen daha kötü davranış göstermiştir. En kötü zincir izolatörü (IH No.lu) en iyi çubuk izolatör (IV No.lu) ile karşılaştıralım. Çubuk izolatörün daha büyük L ve h değerlerine karşılık (L ve h oranlan sırasıyla 2770/2560 = 1.08 ve 2.18/1.97 = 1.11) zincir tip daha iyi davranış göstermiştir.

TABLO: l CIGRE izolatör komitesince muayene ettirilen izolatörlerin karakteristikleri:

İZOLATÖRÜN ]

Tipi Yapıldığı ülke

Numara ve Markası

ZiNCiR ingiltere Fransa

ı

n in

9 Bullers 8CT 10 CT

T 9336 BM 247 M ELCEB

H = izolatör yüksekliği (mm)

L = Sızma uzunluğu (mm) h = L/H

1260 1360 1300

3760 2810 2560 2,98 2,065 1,97

Sızma uzunluğu L'ye

göre iyilik derecesi

izolatör yüksekliği H'ya göre iyilik derecesi

ÇUBUK (LANGSTAB) Almanya

vı

1NVKL 1SVKL 1VKL

75/27 7ö/22u 76/14 !

1270 1270 1270

2770 2950 1850

2,18

2,32

1,46

Tabii ve suni

TABLO: 2 testilere tabi tntnlan CIGKE izolatörlerinin gösteıiUklerl davranışa göre iyilik dereceleri. :

İZOLATÖR TtP NO MARKA fi I 9 Bullers

Z T 9336 ü H 8 CT BM 247 M

SFH ALMANYA METODU CERL iNGiLTERE METODU

Suni Test

Tabu Test Suni Test

Tabu Test

(SFH)

(ICKERN) * (CERL) (BRIGHTON)

* *** 1 (1) (1) 1(1) (1) 1(1) (1) 1 (1) (1)

(1) (1)

2 (3) (4) 2(3) (4) 2(3) (4) 2 (3) (4)

2 (3) (4)

m 10 CT

ELCER 1001

4 (5) (5) 4(5) (5) 3(5) (5)' 3 (5) (5)

3 (5) (5)

\ ÇUBUK TÜP 1 (LANGSTAB)

IV 1 NVKL 75/27

3 (4) (3) 3(4) (3) 4(4) (3) 4/5 (4) (3)

5 (4) (3)

V 1 SYKL 75/22U

5 (2) (2) 6(2) (2) 6(2) (2) 4/5 (2) (2)

4 (2) (2)

VI 1 VKL 75/14

6 (6) (6) 5(6) (6) 5(6) (6) 6 (6) (6)

6 (6) (6)

* iki test serisi, ** Her sütunda ilik parantez içindeki sayılar sızma uzunluğu L'ye göre iyilik derecesini, *** Her sütunda ikinci parantez içindeki rakamlar sızına uzunluğu • izolatör yüksekliği (h=L/H) ya göre iyilik derecesini göstermektedir.

Zincir tip izolatörün çubuk tıp izolatöre na zar an üstünlüğü elemanlar arası metal bağıntıların bulunuşuna atfedilebilir. Zincir izolatonmdeki metal kısımların deşarjın ilerlemesini ve bir elemandan diğer elemana yayılmasını önlediği deneysel olarak gösterilmiştir [1]. Ayrıca, izolatör çapının ve elemanlar arası hava aralığının büyük olması deşarjın bir elemandan diğer elemana havadan sıçramasını da zorlaştırır. Bu sebepten zincir izolatörde, bir atlamanın daha ziyade bütün elemanların aynı anda deşarjla kaplanması tarzında (kaskat atlama) olması zorlaşmış olur. Bu, zincir sızma aralığının daha etkin bir şekilde kullanılması demektir.

Çubuk izolatörlerinde ise üniteler arası hava aralığı küçük olduğundan bir üniteden diğer üniteye deşarj havadan sıçrayabilir, vfeya deşarj termik tesirle yükselerek alttaki bir elemandan üstteki bir elemana erişebilir. Çubuk izolatörün zincir izolatörüne nazaran daha fazla dar kısımları vardır. Bu dar kısımlarda kuru band teşekkül ederek çubuk izolatörde bu dar boğazlarda çok sayıda deşarj meydana gelmesine sebebolur. Çok sayıda deşarjın aynı anda teşekkülünün gerilim dağılımı üzerinde olumlu bir tesir meydana getireceği ve çok sayıda anod ve katod uçlarının bulunuşu sebebiyle anod ve katod gerilim düşümlerinin atom üzerinde sınırlayıcı bir tesir meydana getireceği, bu sebeple çubuk tip izo~ latörde iyi bir davranış elde edileceği birçokları tarafından ileri sürülmüştür [5, 14, 15]. Fakat yukardaki deney sonuçlan bu görüşü doğrulamamaktadır. Çünkü izolatör yüzeyinde çok sayıda iyonize olmuş (deşarj) bölgesinin mevcudiyeti, bunların kolayca birleşerek bir atlama yapmasını kolaylaştırır.

3. Sonuç :

izolatörlerin kirlenmesi yüksek gerilimle enerji naklinde sık sık arızalara ve enerji kesilmelerine yol açmaktadır. Bu sebepten izolatör dizayn ve koordinasyonunda kirlenme ana problemlerden biri olarak gözönünde tutulur, imâl edilen bir izolatörün kirli servis şartları altında nasıl bir davranış göstereceğinin bilinmesi hem imalâtçı hem de kullanıcı yönünden önem taşır. Bunun için kuUamlagelmekte olan tabii ve sun'i testler yanında analitik metodlann geliştirilmesine başlanmıştır. Izolatörletrin seçilmesi daha çok birim sistem gerilimi başına sızma aralığı esasına göre yapılır. Çeşitli standardlar çeşitli değerler tavsiye etmekle beraber bu 15 - 35 mm/kV arasında değişmektedir.

CIGRE izolatör Komitesince çubuk ve askı tip 6 izolatör üzerinde yaptırılan mukayeseli araştırma sonuçlarına göre, zincir tip izolatörler kirli şartlarda çubuk tiplere nazaran genellikle daha iyi davranış göstermektedirler. Bunun başlıca nedeni, zincirde az sayıda dar

kışımı veya eleman bulunması, elemanlar arası hava aralığının büyük olması ve en önemlisi elemanlar arası metal bağlantıların bulunmasıdır.

KAYNAKLAR

1) RUMELİ, A. : Th(e mechanısm of flashover of polluted insulators, Doktora te zi, Strathelyde Üniversity, Glasgovv ingil tere, 1957.

2) FORREST, J. S. : «The performance ot hv insulators in polluted atmospheres», Elektrotechnik, 35, 448-456, 1957.

3) FORREST, J. S. : «The eleotrical characteristics of 132 kV lines insulators under various weather conditions>, J. IEEE, 75, 111 -118, 1934.

4) FORREST, J. S., LAMBETH, P. J. and OAKESHOTT, D. F. : «Research and per formance of hv insulators in polluted at mospheres», Proc. I.E.E, 107, 172 ve 574, 1960.

5) REVEREY, G. : «Insulation under the effect of pollution and rain», ETZ - A, 87, 46 - 52, 1966.

6) LANTZ, A. D. : «A review of the surface leakage problem», Proc. 9th annual power conference, Texas Üniversity, Texas, 1956.

7) LEROY, M. G. : «Problems set by pollu* tion of insulators and remedies applied», Bull. Soc. Franc. Elect, 8, 600 - 605, 1958.

8) Britiah Standard specification, B. S. 137, 1960.

9) GLEIZER, M. D. : «Relnforcing the insulatlon of electric power lines in areas of intense atmospheric pollution», Elekt. Stantsli, 32, 61-66, 1961.

10) PARiS, L. and COMMELINI. E. : «Coat reduction of extra hv lines», Proc. CIGRE, No. 422, 1966.

11) DILLARD, J. K. and KCLEMAN, A. R. : «Selection of line insulation for A.P.S. 500 kV sistem», Proc. CIGRE, No : 410, 1966.

12) WILKINS, R. and RUMELi, A. : «Epoksi reçin'enin yüksek gerilim izolasyonunda kullanılması», Elektrik Mühendisliği Mec muası, Sayı 171 -172, Mart - Nisan 1971, S. 45.

13) BAATZ, H ve diğerleri: New field expertence wlth outdor insulators in polluti on areas and methods of asaesing the per formance of insulation under condition of pollution», Proc. CIGRE, No. 212, 1964.

14) OBENAUS, F. : «Basic forma of hv insulator elements and 4040 kV suspension and pin insulators», Elektrotechnik, 7, 280-285, 1953.

15) VON CRON, H. and ESTORFF, W. : «The hv insulators as a problem of extraneous fllms», ETZ - 73, 57 - 64, 1952.