DİREKLERDE V- ZİNCİRİ KULLANARAK HAT MALİYETİNİN AZALTILMASI

UDK: 621.315.66

Direklerde V-Zinciri Kullanarak Hat Maliyetinin Azaltılması

Çeviren : Sevinç Uğur TAHAOÖLU

T.E.K.

ÖZET V-zincirlerinin kullanılmasıyla »Direk penceresi* küçültülebiltr. Böyle bir küçültme ise konsolları daha kısaltır ve hafifleştirir, ardından da direk elemanları ağırlık -ve sayıca -azaltılabilir. Böylece, V zincirlerinin kullanılması, tonlarca demir ve kilometrelerce irtifak .sahasının tasarrufuna sebep olur, direklerin taşınmasında ve yerine dikilmesinde kolaylık şarjlar ve enerji iletim hattının enerji tasıma kapasitesinde artış meydana getirir. Kısacası, önemli bir ÇYG- hattında kullanılan V - zincirleri bir milyon doların çok üstünde bir tasarruf sağlar.

SUMMARY With the use of V - Strings the size ot fhe «tower windowı> can be reduced Such a size reduction makes the crossearms shorter and lighter: then members may be reduced regarding uıeight and number. Thus, the use of V - Strings cause to save tons of iron, sq. meters of right -of -ıcay, and give more facility in transportation and erection of the towers, and produces an improvment in power - handlıng capacity of the transmission line in short, V - Strinffs -used on a majör EHV line shoıo well över a. mili'on - dolar savtng.

Bazı kereler enerji iletim hatlarında V - zincirinin kullanılmasının araziden çok büyük bir tasarruf sağlaması yanında, bu tasarrufun sağlandığı arazinin yanısıra - meselâ güzergâhın açılıp temizlenmesi ve bakımı gibi - burada yalnızca bir göz atılıveren pek çok şeyde de tasarruf sağladığı olursa da, bu tasarruf, esas itibariyle direklerden sağlanır. V - zincirleri, baza çok yüksek gerilim hatlarının maliyetinde milyonlarca dolarlık bir azalma yapmıştır. Bunu yaparken de, daha büyük değerlere ulaşacak şekilde, sistemin enerji - taşıma kapasitesini de arttırmıştır.

V - zinciriyle sağlanabilen bu derli - toplu konstrüksiyonun yapılması için esas sebep, iletkenin hareketini tahdit etmektedir. Çünkü direkte yanlara doğru mesafe olmadığından, iletkenler sabit olarak minimum kleranslanndakl bir yere konulmuştur. Bu, «direk pencere»sinin boyutunun esaslı şekilde küçülmesini sağladığından, en büyük tesirini orta fazda göstermiş olur.

Böyle boyut küçültmeleri sonucu konsolların boyu kısalır. Kögetoent ve diğer elemanlar da buna bağlı olarak ağırlık ve sayıca azaltılabilir. Daha kısa ve daha hafif bir konsol ise ayak kısmında buna tekabül eden bir ekonomiklik getirir. Kısacası Şekil l'deki yardımcı şeklin gösterdiği gibi, V - zinciri kullanılan bir direk, serbest salmımlı izolatör zincirlerini taşıyan bir eşdeğer direğin içine kolaylıkla sığabilir.

Direk malzemelerini güzergâha kadar taşımak ve sonra burada monte etmek zorunluğu

Şekil 1. Aynı elektriksel klerans ve topraklama açısı faktörlerine sahip bir serbest salmımlı Izinciri direği (kaim çizgili), eşdeğer bir V - zinciri direği (ince çizgili ve içi dolu) Üzerine çizilmiştir. Bu, bir V - zinciri direğinin, çoğunlukla, kendi I - zinciri direğinin mütekabil kısanlarının içine kolaylıkla yerleşeceği seklindeki genel bir faraziyeyi ispat eder. Daha küçük direkleri kullanmak suretiyle malzeme, nakliye ve montaj maliyetlerinden sağlanacak tasarruf aşikardır. Faz - arası mesafeyi yaklaşık 2847 cm'den 1341 cm'ye indirmek suretiyle, daha küçük bir indüktif reaktans dolayısiyle daha büyük bir enerji taşıma kapasitesine sahip olacaktır.

vardır, özellikle mesafelerin uzak veya arazinin çok engebeli olduğu yerlerde, tonlarca ağırlıktaki direkler taşınma sırasında önemli bir faktör haline gelebilir. Eğer direklerin, helikopterle taşınması zorunluğu varsa, bu takdirde, kilogramların bile önemi vardır. Ve asıl mesele de direğin yerine ne şekilde varacağı, her ne şekilde olursa olsun oraya dikilmesi zorunluğudur. Taşınacak parçaların sayısı ve ağırlığı bir günde tamamlanacak direk sayısını tayin eder. Bu, bir sürü detay taşıma ve montaj meselesinde gözonüne alınmak zorundadır ve hepsi de bizi, daha küçük olan V - zinciri direğini kullanmaya sevkeder.

Herhangi bir genel ekonomiklik tahmini verenıiyeceğtz bu meselede, muhakkak ki pek çok değişken bulunmaktadır. Ama gene de, eski tecrübelerimize dayanarak, monte edilmiş direk maliyetinde en az •% 10 bir azalma beklemenin makûl olacağım ve ekseriya bunun daha da yükselebileceğini söyleyebiliriz.

V - zincirlerinin özelliğinden dolayı fazlar arası mesafenin daha kısa oluşu, bir enerji iletim hattının enerji taşıma kapasitesinde sabit bir artış meydana getirir Hemen bütün çok yüksek

gerilim projeleri maksimum verime göre dizayn edildiğinden, tou durum çok cazip bir hale gelir.

Herhangi bir hattı direnç temsil ettiği zaman, bu, çok yüksek gerilim, seviyelerinde ındüktif reaktanstan daha önemsiz bir faktördür. Reaktans ise bir hattın taşıyacağı enerji miktarının sınırını belirler. Reaktans, doğrudan doğruya faz arası mesafeyle ilgilidir. Fazlar birbirine ne kadar yakın olarak yerleştirilirse, reaktans da o kadar küçülür. Diğer bütün şartlar aynı bırakılarak fazlar daha yakın guruplandırılacak olursa, hattın maddeten daha tazla enerji taşıması sağlanmış olacaktır. Burad'i gösterilen direk misâlinde, V - zinciri konstrüksiyonunun kullanılmasıyla 500 kV'da ikili demet iletkenler, yaklaşık olarak, % 6 kadar daha fazla bir enerji taşıyacaktır.

Şekil 2. 345 kV'luk hat çok pahalı gayrimenkullerin bulunduğu geniş bir banliyö bölgesinden geçtiğinden, irtifak sahasmı tayin etmekteki maksimum avantajından faydalanmak için V - zincirleri kullanılmıştır. Buradaki genişlik sadece 100 ft (yaklaşık 30 m) olmuştur. Bu son derece der11 - toplu direklerdeki ikinci bir avantaj da, enerjinin daha yüksek bir verimle nakledilmeyidir.

Şekil 3. Makalede belirtildiği gibi V - zincirleri esas etkisini orta faztn yerleştirildiği direk penceresinin büyüklüğü üzerinde gösterir. Bu direğin büyüklüğü ve boyutları, bir tek V - zincirinin kullanılmasıyla bile azaltılmıştır.

Indüktif reaktansın etkisini değerlendirebilmek için, müstakil bir hattan dizayn detaylarının gözönüne alınması gerekir. Bu ise, yalnızca, o hattın plânlarını yapan şirketin mühendisleri tarafından yapılabilir. Serbest salımmlı I - zincirlerinin taraflarına karşılık V - zincirlerinin iyi taraflarını karşılaştıran gerçel bir takım olaylar yardımıyla, ne de olsa bu can sıkıcı indüktlf reaktans hesaplarım yapmanın hoş karşılanabileceği görülecektir.

Direk dizayncjları, tabiatıyla, âmirlerinden gelen bu iki çeşit konstrüksiyonun maliyetleriyle ilgili sorularla karşılaşacaklardır. Doğru olarak hesaplandıklar} müddetçe ortada tekrar incelenmesi gerekli pek az şey kalacaktır. V - zinciriyle yapılan konstrüksiyon için gerekil olan fazladan Us izolatör zincirinin bedeli, hemen hemen daima, direk maliyetinde sağlanan tasarrufla karşjlanır;

çoğu zamanlar da bu tasarruf edilen meblağ fazla bll'e'gelir. Arazinin 'çok ucuz olduğu yerlerde bite, gUzergâhdi 'genişliğinde sadece yaklagık 6,1 - 9,1 m ıbir~ azalmia'yia,' izolâsyon için fazladan yapılan masraf kapatılabilir. Ve genel olarak V zincirleri bundan daha 'da "fazla arazi rtasarrufu sağlar : bu yaklaşık 244 cm'llk bir güzergah için yaklaşık 1,6 km başına 4047 m2'ye eğittir.

UYARI!

Son zamanlarda artan şikayetlerden piyasada Türk Standardları kalitesine uymayan pek çok malzemenin bulunduğu anlaşılmıştır.

Üyelerimizin kullanacakları malzemenin Türk standardlarma uygunlukların1 araştırmaları, proje, montaj ve inşaatların bu esasa göre ayarlamaları gerekmektedir.

Elektrifc Mühendisliği 178