MÜHENDİSLİK DÜNYASI (UYGULAMALAR-HABERLER)

uygu lamalar

Çıkısı Değişmeyen Yükselteç

Şekilde görülen yükselteç giriş işaret seviyesinin çok büyük değişmeler gösterdiği ancak bütün bu değişmelere karşın sabit bir çıkış seviyesi istenildiği uygulamalarda kullanılmak üzere tasarımlanmıştır.

Giriş işaretinin etkin değeri 10 mV-lV arasında değiştirildiği halde yükseltecin çıkışının etkin değeri IV'ta (q= 3 dB) sabit kalmaktadır. Giriş işareti O V'dan ani olarak belli bir değere yükseltildiğinde yükseltecin sürekli rejim kazancına ulaşabilmesi için yaklaşık olarak 0,1 saniye; işaret kesildiğinde kazancın düşük giriş seviyesi kazanana yükselebilmesi için yaklaşık olarak l saniye gerekmektedir. Bu zaman, Rs direncinin değerini değiştirmek suretiyle uzatılıp kısaltılabümektedir. Yükseltecin 100 Hz -100 kHz arasında sabit bir frekans karakteristiği vardır.

Devrenin çalışma prensibi şöyledir: Giriş işareti T2, T3, T4 transistörleri tarafından yükseltilir. D2 ve D3 diyotlan ile doğrultulan işaret R», Rs, C3 ve C* tarafından süzülerek Tİ transistorunun tabanına uygulanır. Çıkış işareti arttıkça Tİ transistorunun tabanına uygulanan gerilim artar. Bunun sonucu olarak Ti daha fazla akım çeker; dolayısıyla Dt diyodunun direnci düşer. Rı ve Di gerilim bölücü olarak çalıştıklarından T2 transistorunun tabanına gelen giriş işareti zayıflamış olur. T2, T3 ve T4 transistörleri yerine, istenildiği takdirde TL 1709 tipi bir işlem yükselteci de kullanılabilir.

uyg ulamalar

Geçirme Bandı Kolaylıkla Ayarlanabilen

Sayısal Süzgeç

Kesim frekansları ayarlanabilir bir sayısal süzgeç, iki tek konumlu (monostabil) multivibratör ve bir de üç girişli VE-DEĞlL geçidi ile gerçekleştirilebilir. Süzgecin birçok devrelerde kullanılma olanağı vardır : ton kontrol aygıtları, sayısal kodların FM demodülasyonu vs. buna örnektir.

Girişteki RC türev alıcı devresi, süzgeci giriş işaretinin belirli bir konumda kalma süresinden bağımsız kılar. Şekildeki devrede, alçak ve yüksek kesim frekansları tekrar tetiklenebilen tek konumlu multivibralörlerle belirlenir. Birinci tek konumlunun (TKi) çıkış darbe genişliği yüksek kesim frekansının peryoduna, ikinci tek konumlunun (TKj) darbe genişliği alçak kesim frekansının peryoduna ayarlanır.

Giriş darbeleri, TK] çıkış darbeleri sona erdiğind)e TKz darbesi devam ediyorsa çıkışa geçebilir. Giriş frekansı yüksek kesim frekansını geçerse TKi tekrar tetkiklenebilir olduğu için sürekli aynı konumda kalacak; düşük kesim frekansının altına inerse TK2 yeni darbe gelene kadar konum değiştirmiş olacaktır. Böylece geçirme bandı dışında gelen frekanslar çıkışta görülmeyecektir. Gelen işaret frekansı, geçirme bandı içinde iken çıkışta sabit bir seviye isteniyorsa, geçit çıkışına darbe genişliği 1/fmin olan, tekrar tetiklenebilen bir tek konumlu eklenmesi gerekir. KÎ geçidi çıkışında darbe olduğunda çıkışa konan tekkonum-lu sürekli aynı konumda kalacaktır.

+ 5V

=

3 ÖR 1/1,9602 *-TK1

_(B)

D

Q

..

(A)

r- j r>| c

n ~iı ,

Ol Ki p

H °" '

<200n î

O

/ r=f7 l/*~

(A) (B) (C) ÇIKIŞ

30R1/29602 (C)

• 5V

ÇIKIŞ

TK2 Tekrar tetiklendıgınden 1 konumunda

kalıyor

gelişmeler

Manyetik Alanların Gaz Moleküllerine Etkisi

Amerika Birleşik Devletlerinde üç bilim adamı nedeni açıklanamayan bir olayla karşılaşmışlardır. Bu olay gaz moleküllerinin zayıf bir manyetik alanda bir iplikle asılı bir çubuğu döndürmesi şeklinde belirmiştir.

Manyetik olmayan malzemeden yapılmış ve ısıtılmış bir çubuk bir iplikle ortasından asılmış ve soğuk bir gaz içine yerleştirilmiştir. Çubuğa paralel doğrultuda bir manyetik alan uygulandığı zaman çubuğu döndürmeye çalışan bir moment hasıl olmaktadır. Buradan manyetik alanın, gaz moleküllerinin çubuğa çarpma biçiminde bir değişiklik yaptığı anlaşılmaktadır. Asıl açıklanamayan nokta, değişik gazların değişik etkilerde bulunmakta olmasıdır. Oksijen ve azot çubuğu belli bir yönde çevirmekte; propan, bütan, metan gibi gazlar öbür yöne çevirmekte; helyum, argon, su buhan, amonyak ise hiç bir moment hasıl etmemektedir. Sürdürülen çalışmalar sonucu manyetik alanların gaz molekülleri üzerine etkilerinin açıklanabileceği sanılmaktadır.

Akis Hızının Değme Olmaksızın Ölçülmesi Laser

Işınlarıyla Sağlanıyor

Işık ışınlan sabit bir gözlemciye göre hareket eden cisimcikler tarafından kırıldıklarında doppler etkisinden dolayı ışığın frekansı (rengi) değişmektedir. Ancak ışık hızına göre çok küçük hızlarda hareket eden cisimciklerin doğurduğu frekans değişimleri o derecede küçüktür ki bu değişimin bir spektrometre ile ölçülmesi mümkün olmamaktadır. Ancak eğer kullanılan ışık kaynağı «koherent» ise (kesinlikle belirli ve sabit bir frekans ve faz açısına sahip laser ışını) frekanstaki çok küçük değişmeler tam olarak ölçülebilir.

Ölçünün temeli kırılmış ışınla kırılmamış ışının bir bölümünü üstüste bindirmektir (doppler radarında uygulanan yöntemin aynısı). Işık ışınları bir fotosel detektörle alınır. Fotoselde elde edilen gerilimin frekansı akışkanın hızı için bir ölçüdür.

Helyum-neon'lu kırmızı ışık veren laserle l m/sn'lik hızlar l MHz'lik frekans kaymaları doğurmaktadır. Böylece değme olmaksızın 0,01 mm/sn ile 1000 m/sn arasındaki akışkan hızları duyarlıkla ölçülebilmektedir.

Nükleer Demir ve Çelik Fabrikası

Sovyetler Birliğinde, nükleer enerji ile çalışan bir demir ve çelik fabrikasının projeleri yapılmıştır. Böylece, yeraltı gaz borularına, korlaşma atölyelerine ve fueloil depolarına bundan böyle ihtiyaç kalmayacaktır. Nükleer reaktör, kok kömürü yerine maden cevherini eritmek için,eritme fırınını 1500CC ısılı Hidrojenle besliyecek ve böylece dökme kütük elde edilecektir. Böyle bir ünitenin ilk örneklemesi Ukrayna'daki Zyproshstal işletmesinde yapılmıştır.

Elektrik Enerjisi Teknik Kongresi'ne Son Tebliğ Verme Tarihi 12 Ağustos 1973!

15, 16, 17 KASIM 1973 GÜNLERİ YAPILACAK ELEKTRİK ENERJİSİ TEK

NiK KONGRESİ'NE SON TEBLİĞ VERME TARİHİNİN 12 AĞUSTOS 1973 OL

DUĞUNU TEKRAR HATIRLATIRIZ.

nr

YÖNETiM KURULU

1980'LERDE ENERJİ ve AVRUPA KONFERANSI

Uluslararası «1980'ler, Enerji ve Avrupa» konferansı 15-19 Ekim'de Londra'da toplanacaktır. Konferansı ingiliz Elektrik Mühendisleri Birliği (IEE) düzenlemektedir.

DÜNYANIN SICAKLIĞININ GÜÇ KAYNAĞI OLARAK KULLANIMI

Birleşmiş Milletlerin Ekonomik ve Sosyal îşler Bölümünce Ocak Ayı'nda düzenlenen ve on ülkeden 200 uzmanın katıldığı «Enerji» seminerinde, jeotermik enerjiyi kullanma olanaklarının araştırılması en önemli konuydu. Ayrıca italya, Yeni Zelanda, izlanda ve Kaliforniya'da halen jeotermik enerjiyle çalışmakta olan elektrik güç santrallannın verimlerini arttırabilme olanakları da seminerin araştırma konularından biriydi.

Ekonomik ve Sosyal işler Bölümü'nün Kaynaklar ve Ulaştırma Dairesi Başkanı olan Joseph Barned, Semineri açış konuşmasında, yapılan araştırmalara göre Jeotermik enerjinin 80 ülkede kullanılabilmesi için fiziksel koşulların elverişli olduğunu söylemiştir. Joseph Barned, 50 yıl içerisinde jeotermik enerjinin, petrolden daha önemli bir enerji kaynağı olacağına inandığını sözlerine eklemiştir.

Amerika 'Milli Bilim Kurulusu ve Alaska Üniversitesince ortaklaşa verilen bir bildiriye göre ise gerekli yatırımlar yapıldığı takdirde 132.000 MW'lık jeotermik elektrik enerjisi 1985 yılında devreye girebilecektir. Yapılan programa göre bu üretimin 2000 yılında 395.000 MW'a ulaşması planlanmaktadır. Şu anda iste, Kaliforniya Güç Santralı'nda 300 MWlık jeotermik elektrik enerjisi üretilmektedir. Bir kaç yıl içerisinde üretimin 600 MW'a ulaşması umulmaktadır.

YUNANİSTAN ve KENYA'DA YER ISISINDAN ENERJİ

Y'unanistan Ulusal Enerji Kurumu yer ısısından (jeotermal) enerji üretimi konusunu incelemektedir. Kiklad takım adalarından olan M'elos adasında başarılı bir Jcuyu açılmıştır. Ufak bir santral kurmak; jçin bir italyan firmasıyla temaslar yürütülmektedir.

366~

öte yandan Birleşmiş Milletler Geliştirme Programı ile Kenya Hükümeti Rift Vadisinde yer ısısı enerjisi üretimi için 32 milyon TL yatırım yapmağa karar vermiştir.

NÜKLEER ENERJİ YARDIMIYLA DAHA UCUZ SU

Suyun tuzdan arıtılarak temiz su elde edilmesinde israil'de nükleer enerji kullanılması maliyeti % 30 oranında düşürmüştür. Bir devlet aarştırma ve üretim kurumu olan israil Tuz Arıtma Kurumu'nun gerçekleştirdiği bu maliyet indiriminden sonra Amerika Birleşik Devletleri'nin masrafın yansına katıldığı ilk deneme tesisi günde bir milyon galon temiz su üretecektir.

Finlandiya'da da nükleer enerji santrallannda israf olan fazla ısıdan faydalanarak deniz suyunu tuzdan arıtan bir sistem geliştirilmiştir. Sistem, içilebilir suyun 1000 galonunu 525 kuruşa maletmektedir.

AVRUPA'NIN EN BÜYÜK NÜKLEER GÜÇ İSTASYONU İNŞA EDİLİYOR

Biblis yakınlarında, Kraftvverk Union firmasınca Avrupa'nın en büyük nükleer güç istasyonu inşa edilmektedir. 1974 yılında tamamlanacak olan «A» ünitesinin güç verimi 1.200 MW, 1976 yılında ise «A» ve «B» ünitelerinin toplam güç verimi 2.500 MW'a ulaşmış olacaktır.

KANADA ABD'ne ELEKTRİK SATIYOR

Kanada'da Kebek kenti yönetimi Nevvyork'a gerekli enerjinin en büyük olduğu yaz aylarında 14 TVVh enerji satmayı kabul etmiştir. Bununla ilgili kanun yasama organından geçmiştir. 1977-1981 yıllan için satışın mali hacmi 2 Milyar TL. dolayındadır.

HİNDİSTAN'DA PETROL DURUMU

Hindistan'da petrol araması ve üretimi konusunda büyük bir hızlanış görülmektedir. 1950'de 3,3 milyon ton olan tüketim, 1972'de 22,5 milyon tona yükselmiştir. Beşinci Plan'ın sonunda, tüketimin 1979'da 45,5 milyon tona ve 1984'te 68 milyon tona yükseleceği tahmin edilmektedir. Yer ham petrol üretimi 1950'de 300 t>in tondan 1972'de 7,4 milyon tona yükselerek büyük bir artış göstermiştir.

Devlet Petrol ve Doğal Gaz Kurumu üretimini 1975'te 8,7 milyon tona çıkaracağım bildirmiştir.

DÜNYANIN EN BÜYÜK BARAJI GRAND COULEE'DA İNŞAA EDİLİYOR

Grand Coulee barajına 960,000 hp'lık tribünler ve 700 MVV'lık jeneratörlerle 6.000 MVV'hk kapasiteye çıkılması için ek grup inşaatları yapılmaktadır. Ayrıca her üni-

tesi 108 MW'hk olan 18 generatörlü Grand Goulee barajında, ünitelerin kapasitesi 125 MW'a çıkartılarak toplam enerji üretimi artırılacaktır.

İTALYA TELEGRAF SİSTEMİNİ GELİŞTİRİYOR

Italcable Philips Firmasından «DS714 Message Switching Centre» haber anah tarlama merkezi satın aldı. 1974'de servise girecek olan bu sistem italya'nın ikinci «Centre elettronico di ritrasmissione automatica di messagio (ceram II) sistemi olacaktır.

TAYLAND'DA HAVA TRAFİK KONTROLÜ RADYOLİNK BAĞLANTISI İLE SAĞLANIYOR

Ülkedeki tüm sivil hava yollarının hava trafik kontrolü, yeni kurulan Radyo-Link bağlantısıyla sağlanmaktadır. Radyo-Link sistemleri «GTE International încorporated» firmasıyla ülkedeki tüm hava trafik kontrolundan sorumlu «Aeronautical Radio of Thailand Limited (Aeorothai)» idaresi arasında yapılan anlaşma gereğince GTE tarafından kuruldu.

BİRİTANYA DEMİRYOLLARINDA 12 KANALLI KURANPORTÖR SİSTEMİ KULLANILIYOR ingiliz Demiryolları idaresi, Preston ile Blackpool arasında 12 kanallı taşıyıcı akım sistemiyle telefon haberleşme sağlıyacak bir çift kompozit kablonun mukavelesini «Teiectron» şirketiyle imzaladı.

1973 HANOVER FUARINDA BİLGİ İŞLEM SİSTEMLERİ

Simens firmasının bu yılki Hanover Fuarında sergiliyeceği başlıca elektronik bilgi işlem araçları uzaktan bilgi işlem, harf ve sayı karakterleri için elektronik hafızalar olacak.

SESAM — Harf ve Sayı Karakterleri için Elektronik Hafıza Sistemi, istenildiği kadar bilgiyi saklama ve hızla bulunmasını sağlama amacıyla geliştirilmiş bir bilgi işlem aracı olarak imal ediliyor. Fuarda endüstri, belediye işleri, bankacılık, ticaret, sigortacılık gibi alanlarda SESAM'ın nasıl kullanıldığı gösterilecek.

Endüstri alanında örnek olarak SESAM'ın müşteri ve siparişler hakkındaki bilgiyi nasıl işlediği, gemi yapımında, üretim kontrolunda bilgi işlem araçlarının kullanılışı sergilenecek.

Bavyera bölgesindeki bütün belediyeler için planlama amacıyle kullanılacak sos-yodemografik veya altyapı hakkındaki bilgilerin işlenmesi, istenince bir ekran üstüne yazılması, bankacılıkta müşteri numarası, hesap numarası, müşterinin ad ve adresine göre istenen bilginin elde edilmesi gibi uygulamalarda SESAM kullanılması da Hanover fuarındaki sergide yer alacak.