GENEL ENERJİ ÜRETİMİNDE KÖMÜRÜN YERİ

elektrik enerjisi' maden mühendisleri odası

UDK: 620.9 : 662.641 : 662.642 : 662.66 (560)

ve politik yapısından soyutlanmadan verilmeye ça lışılmış, gelecek konusunda da belirli yaklaşım lara gidilmiştir.

Şu bir gerçektir ki; enerji üretiminde, ülkelerin kendi öz kaynaklarına bağımlı oluşu, bir anlamda ve bir oranda ekonomik, politik ve askeri bağım sızlıkları için bir göstergedir. Tebliğin sonun daki öneriler her ne kadar bu genel doğrudan ha reketle geliştirilmişse de, sorun son çözümleme de, siyasal iktidarların politik tercihine daya lıdır.

2. TAŞKÖMÜRÜ

Ülkemizde taşkömürünün bulunuşu, 1829 yılına rast lar. Taşkömürü Havzası'nda (Zonguldak sahil şeri di) üretime ise ancak 1848'lerde başlanmıştır. Havza, 1936'lara dek daha çok Fransız, tngiliz vb. sermayeli yabancı ve yerli şirketlerin denetim ve sömürü alanı olmuştur. Derin kömür madenciliğinin bütün zorluklarının ortaya çıkışı, yüksek üretim maliyetleri, kâr oranlarının düşmesi, geniş çapta yatırım gereksinimi ve siyasal iktidarların poli tik tercihi sonucu, Taşkömürü Havzası bütünüyle devletleştirilmiştir. Havza önce ETÎBANK'a sonra da 1957'de çıkarılan 6974 sayılı kanunla TKÎ (Tür kiye Kömür işletmeleri) Kurumuna devredilmiştir.

2.1. Taşkömürü Rezervi

Ülkemizin taşkömür varlığı, Zonguldak ve çevresin de Batıda Ereğli'den, doğuda Amasra ve hatta Azda va'ya kadar uzanan 10 070 km2>lik bir alana yayıl mış olup, bu havzanın 1975 yılı başı itibarıyla taşkömürü rezervi Tablo l'de gösterilmiştir.

Böylece işletme, yangın ve diğer gayeler için bı rakılan topuklardan doğan kayıplar, ayrıca yıkama randımanları dikkate alındığında taşkömürü havza sının satılabilir kömür rezervi toplam miktarın yaklaşık yarısı olan 550 milyon ton olarak kabul edilebilir.

Ancak bu rakamlar çok etkili bir arama sonucu or taya konmuş kesin, doğru değerler olmayıp muhtelif teknikler kullanarak hesap ettikleri değerlerdir. Ve unutmamak gereken nokta, bu değerlerin her za man tartışmaya açık olduğudur.

2.2. Taşkömürü üretim ve Tüketim Durumu

2.2.1. Taşkömürü üretim Durumu:

1960 1974 yılları arasında TKİ Kurumunun taşkömü . rü üretimleri Tablo 2'de görülmektedir.

Tablo tetkik edildiğinde satılabilir üretimde (Z 11 küllü) büyük bir artış görülmemektedir. 1970 yılında 4 572 966 ton olan satılabilir üre tim 1974 yılında 4 965 469 ton'a ulaşabilmiştir.

Bu durum daha şimdiden bir arz ve talep dengesiz

1. GÎRÎŞ

Bu tebliğ, ülke kömür kaynaklarına toplu bir ba kış içeriğindedir. Rezerv, üretim, tüketim ve kul lanım alanları açısından getirilen değerlendirme ler, yasının ana bölümlerini oluşturmaktadır. Kö mür kaynağımızın dünü ve bugünü, ülkenin ekonomik

BSlgeler

Anutçuk Kozlu Üzülmez Karadon Amasra

GörUnür

36 281 789 10 078 204 85 720 506 32 643 903 21 432 019

Muhtemel

61 781 792 25 000 000 101 754 000 32 148 230 34 550 491

Mümkün

.

264 000 000 79 300 000

430 644 120 60 665 446

T ıplaın

98 063 590 299 078 204 266 774 506 495 436 253 116 647 956

Tablo 1. Taşkömür havzasının 1975 yılı bağı itibarıyla rezervi (ton)

İffü

YILLAR TUVENAN ÜRETİM SATILABİLİR ÜRETİM

1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974

6 307 6 382 6 485 6 793 7 141 7 007 7 369 7 457 7 149 7 243 7 598 7 846 7 862 7 842 8 546

3 653 3 773 3 893 4 153 4 449 4 390 4 880 5 031 4 769 4 684 4 573 4 639 4 641 4 642 4 965

Tablo 2. TKÎ'nin taşkömür üretimi

ISITMADA

326 330 337 351 315 154 240 418 432 444 345 314 246 344

SANAYİDE

1 962 1 810 1 885 2 306 2 390 2 529 2 629 2 449 2 571 2 664 2 577 2 466 2 564 2 471

ELEKTRİK SANTRAL.

601 596 805 652 832 837 97 7 819 711 848 930 1 045 1 017 1 027

ULAŞTIRMADA

1 009 953 956 920 977 969 996 864 799 842 825 846 803 730

3 898 3 689 3 983 4 229 4 514 4 489 4 842 4 550 4 513 4 798 4677 4 671 4 630 4 572

Tablo 3. Taşkömürü tüketiminin sektörel dağılımı (1000 ton)

l i g i n i Meydana getirmiş olup 1973 yılında İtalya' dan 200 000 ton ve Polonya'dan da 40 000 ton ol mak üzere 240 000 ton kok ithal edilmiştir.

2 . 2 . 2 . Taşkömürü Tüketimi ve Sektörel DaŞılımı:

1960 1973 y ı l l a r ı arasında taşkömürü tüketimi ve sektörel dağılımı Tablo 3'de görülmektedir. Tablo 3 tetkik edildiğinde ısıtmada kullanılan miktar aynı kalırken, ulaştırma hizmetlerinde kul lanılan miktarın düştüğü, buna karşılık sanayide kullanılan miktarın yükseldiği görülür. 1973 yı lında tüketilen 4 572 000 ton taşkömürünün I 8'i ısıtmada, % 77'si sanayide, % 15'i de ulaştırma hizmetlerinde tüketilmiştir. Sanayide kullanılan X 77'lik miktarın ise ancak Z 48'i Demir Çelik sektöründe diğer % 29'luk kısım ise metalurjik ö zellikte koklaşabilir, taşkömürü kullanılmasının zorunlu olmadığı tüketim alanlarında (Elektrik santralları, MKE, Sümerbank, Çimento Sanayii, Şe ker Fabrikaları, Maden İşletmeleri gibi) kullanıl mıştır.

2 . 2 . 3 . Taşkömürü üretim ve Tüketim Projeksiyonları:

1974 1987 y ı l l a r ı arasındaki üretim ve tüketim projeksiyonu Tablo 4'de görülmektedir.

YILLAR ÜRETİM

1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987

5 100 5 280 5 490 5 850

M tt tt 11

İt

" 11 İt

11 11

TÜKETİM FARK

5 605 6 021 7 276 7 206 7 027 8 427 9 027 9 427 10 027

I

505 741 1 786 1 356 1 177 2 577 3 177 3 577 4 177

1!

•t

Tablo 4. Taşkömürü üretim ve tüketiminin 1974 1987 projeksiyonu (1000 ton)

„ ...„ I.Denir Çelik II . Demir Çelik III.Denir Çelik IV.Deoir ÇeHk TOH

KARABÜK

ERECLt

İSKENDERUN

1974 1975 1976 1977 1978

1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987

1 408

805 805 1 600

300 1 000 1 600

3 )00

600 1 000 1 600

•1

2 513 3 213 4 608

«

6 008 6 608 7 000 7 6C6

»

(1

KAYNAK: Genel Enerji Raporu 1975 (Karabük TUketivi TKİ Yayınlarından bulunup ilave edilaittir).

Tablo 5. Demir Çelik Fabrikaları taşkömürü talepleri (1000 ton)

Tablodan da görüleceği üzere taşkömürü havzasının bugünkü koşullarda optimum üretim seviyesi 1977 yılından başlamak üzere 5 850 000 ton olarak t e s pit edilmiştir. Oysa aynı y ı l tüketimin 7 206 000 ton olacağı yani 1 177 000 ton/yıl'İlk bir üretim açığının doğacağı yaklaşık olarak hesaplanmış du rumdadır. Bu fark 1982 yılında tüketimin 10 027 000 ton/yıl'a çıkmasıyla 4 177 000 ton/yıl gibi daha büyük boyutlara ulaşabilecektir.

1982 yılında tüketileceği tahmin edilen 10 027 000 ton taşkömürünün, tasarı halinde olan IV. Demir Çelik Tesislerinin de devreye girmesiyle toplam 7 608'000 ton'u Tablo 5'de görüldüğü gibi Demir Çelik Tesislerinde tüketilecektir.

Demir Çelik sektörü dışındaki tüketim alanları ve tüketim miktarları Tablo 6'da görülmektedir.

Demir Çelik sektörünün dışında kalan tüketim a lanlarmın Tablo 6'da görüldüğü gibi tümü kokla şabilir taşkömürü kullanılmasında metalurjik zo runluk duyulmayan tüketim alanlarıdır. Ayrıca bu tüketim yerlerinden Bartın çimento, Filyos Ateş Tuğlası, Zonguldak ve Ereğli K.S.T. ve EKİ dahili tüketimi gibi yerlerde salt ulaştırma kolaylığın dan koklaşabilir taşkömürü tüketimi devam etmekte dir.

öz olarak söylemek gerekirse Tablo 4 ve 5'den de görüleceği üzere taşkömürü üreti=i yakın bir ge lecekte salt demir çelik sektörünün talebini bi le karşılayabilecek durumda değildir.

Tüketim Yerleri

Gaz Fabrikaları Ankara Elektrik İstanbul Elektrik Bartın Çimento Pınarhisar Çimento Vapur thrakiyeleri Denizcilik Bankası D.D.Yolları Ergani Bakır işi. Murgul Bakır İşi. Şeker Fabrikaları

MKE

Filyos Ateş Tuğlası istanbul K.S.T. Kireç Ocakları İskenderun Etibank Zonguldak K.S.T. Ereğli K.S.T. Askeri Birlikler EKİ Dahili istihkak Diğerleri

250 50 11 10 55 655 15 18 20 12 34 20 20 15 10 40 10 17 130 35

221 18

243 18

1 657 1 615 1 624 1 646 1 663 1 663

Tablo 6. Demir Çelik dışındaki taşkömürü tüketimi (1000 ton)

Hal böyle iken;

Ağır sanayinin vazgeçilmez unsuru olan koklaşa bilir taşkömürünün, Ulaştırma hizmetlerinde ve Tablo 6'dan görüldüğü gibi elektrik santrâlla rında, kireç ocakları ve Tekel fabrikalarında, çimento sanayiinde, ateş tuğlası, ayakkabı ima lathaneleri ve araba tamirhaneleri gibi yerler de 1 657 000 ton/yıl'a varan miktarlarda tüke tilmesi ve bu tüketimi sürekli kılan biçimde programlar yapılması. 1973 y ı l m a kadar az da olsa zaman zaman yapı lan (toplam 514 400 ton) ihracat. Etkili bir biçimde yatırım ve üretim programla rı paralelliğinin temin edilmeyişi, çok zor ü retim şartlarında, az yatırım çok üretim poli tikası sonucu, yılda ortalama 80 ölü 7500 yara lı ile en ilkel üretim modelinin sürdürülmesi (ki bunu somut olarak belirliyebilmek için: 1972 yılında 1 ton kömür başına düşen yatırım miktarı 23,41 TL iken 1974 yılında bu rakam 16,52 TL1sına düşmüştür. Buna karşılık 1972 yı lında 7 862 000 ton olan tuvenan üretiminin 1974 yılında 8 546 000 ton'a çıkmıştır). Geniş çapta arama, hazırlık ve üretim projele rinin geciktirilmesi gibi gerçekler taşkömürü üretim ve tüketim politikasının plansız ve yal nız egemen çevrelerin güncel çıkarlarına uygun olduğunu vurgulamaktadır.

Tüm bunların sonucu olarak daha şimdiden İskende run Demir Çelik Tesislerinin gereksindiği meta lurjik özellikte koklaşabilir taşkömürü ihtiyacı ithal edilmek üzere giderilmeye çalışılmaktadır.

3. LİNYİT KÖMÜRÜ

Linyit kömüründe ise üretim 1914 1918 yıllarında ilk defa Soma bölgesinde olmak üzere Anadolunun muhtelif yerlerinde başlamıştır. Gerek oluşumu ve gerekse üretim biçimi yönünden özel sektörün kâr alanlarından biridir. 1938 yılında devletleştiri len Garp Linyitleri İşletmesi sınırları dışında kalan oldukça kaliteli ve verimli sahalar ülkenin ve halkın çıkarlarına ters düşen bir durumda, bir avuç azınlığın denetim ve sömürü alanı olmaya de vam etmektedir.

3.1. Linyit Rezervi

Görünür+Muhtemel+Mümkün olmak üzere ülkemizin toplam linyit rezervi bugüne kadar yapılan ve fazla etkili olmayan aramalar neticesi 6 milyar ton olarak saptanmıştır. (Bu miktarın içinde 3 200 000 ton'luk Afşin Elbistan rezervi dahil dir) .

Ülkemizin yedi ayrı bölgeye ayrılarak rezerv da ğılımı incelendiğinde, mevcut aramalara göre Af şin Elbistan havzası hariç, diğer bütün önemli linyit yataklarının Batı ve Orta Anadoluda top landığı görülmektedir. Ancak bu konunun linyit arama politikasıyla ilgili olduğunu yani etkili bir biçimde arama düzeninin bu bölgelerde yoğun laştığını belirtmek gerekir.

Linyit Varlığımız Bölgeler İtibarıyla Şöyledir} (rezerv olarak)

BÖLGE I

Trakya, Ege, Marmara ve Batı

Anadolu Bölgeleri

1 232 048 000 ton.

BÖLGE II

Orta Anadolu Bölgesi BÖLGE III

1 112 400 000 ton.

Batı Karadeniz ve Orta Karadeniz BÖLGE IV

79 200 000 ton.

Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Kayseri, Adana, Hatay İlleri

141 000 000 ton.

BÖLGE V

Sivas, Malatya, Maraş, Yozgat illeri

3 326 500 000 ton.

BÖLGE VI

Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgeleri BÖLGE VII Güneydoğu Anadolu

44 065 000 ton. 15 000 000 ton.

Toplam Rezerv: 6 Milyar ton (yaklaşık)

3.1.1. Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu1nun Linyit Potansiyeli

Bilindiği gibi ülkemizin linyit potansiyelinin kamu elinde olan miktarının tamamı TKİ Kurumunun dur. Bu kuruluşun 1975 yılı başı itibarıyla lin yit varlığı Tablo 7'de verilmiştir. Tablo 7 tet kik edildiğinde Devlet toplam 3 783 514 000 ton' luk bir potansiyelle toplam varlığın X 63'üne sa hipmiş gibi görülmektedir. Oysa 3 200 000 000 ton' luk düşük kaliteli Afşin Elbistan rezervi bu mik tara dahildir. Toplam rezervden Afşin Elbistan rezervi çıkarılırsa, geri kalan kalorifik değer, su, kül ve uçucu madde olarak yüksek vasıflı top lam varlığın ancak X 20'si olan 583 514 000 ton' luk bir miktar devletin elinde bulunmaktadır.

Kamu kesiminde mevcut varlık bilinmekle beraber Szel sektör potansiyeli kesin olarak bilinmemek tedir. Daha doğrusu "gizlenmektedir". Bu durum doğal olarak gelecek yılları içeren program çalış malarını ya engellemekte ya da saptırmaktadır.

REZERV KATEGORİLERİ

HAZIR ve HAZIRLANACAK GÖRÜNÜR MUHTEMEL MÜMKÜN TOPLAM

AFŞİN ELBİSTAN LİNYİTLERİ MÜESSESESİ

3 200 000 — —

3 200 000

G.L.I.: MÜESSESESİ

Tunçbi Soma Seyitömer

lek Böl. Böl.

Bölgesi

10 925 2 185 6 597

197 623 48 582 —

257 130

35 865 218 334

9 300

38 050 234 231

O.A.L. İŞLETMESİ (Beypazarı)

A.D.L. İŞLETMESİ (Dodurga)

536 37 048

37 929

364 12 639

— 13 875

Tablo 7. TKİ'nin linyit varlığı (1000 ton)

Ş.L.l. İŞLETMESİ (Aşkale)

76 120 2 089 2 299

20 938

3 652 798 107 689 2 089

3 783 514

KAMU SEKTÖRÜ

1 698 1 509 1 867 2 268 2 537 2 534 2 921 2 928 3 536 3 753

3 993 4 221 4 786 4 850

ÖZEL SEKTÖR

1 150 1 162 1 282 1 319 1 644 1 952 2 062 1 835 1 918 2 111 1 937 2 174 1 989 2 852

2 848 2 671 3149 3 587 4 181 4 486 4 983 4 763 5 454 5 864 5 930 6 395 6 775 7 702

Tablo 8. Sektörler itibarıyla linyit üretimi (1000 ton)

3.2. L i n y i t ü r e t i m ve Tüketim Durumu

3 . 2 . 1 . L i n y i t ü r e t i m Durumu

Linyit kömürü üretiminin yaklaşık % 46'sı Kütah ya, % 30'u Manisa, % 10'u da Çorum, Bolu ve Ça nakkale illerimizden sağlanmaktadır.

1960 1973 y ı l l a r ı arasında Türkiye'de linyit üre timi sektörler itibarıyla Tablo 8'de verilmiştir.*

Tablo 8'in incelenmesi sonucu özellikle kamu ke siminde taşkömürü üretimine karşılık linyit üre tim artış hızında bir fazlalık görülmekte ise de gene programların altında kalınmıştır, örneğin 1973 yılında programlanan 6 183 300 ton'luk sa t ı l a b i l i r üretime karşılık 4 864 841 ton'luk bir üretim, 1974 yılında programlanan 7 198 000 ton' luk üretime karşılık ancak 5 495 307 ton'luk sa t ı l a b i l i r üretim gerçekleşebilmiştir.

* 1974 y ı l ı kamu sektörünün (TKİ'nin) üretimi tu venan 9 631 651 ton satılabilir üretim ise 5 495 307 ton'dur. Tabloda verilen miktarlar kamu sektörü için satılabilir üretimler olup ö zel sektör üretimlerinin büyük bir kısmı tuve nan üretimlerdir. Çünkü kömürün yıkanması ve kül oranlarının düşürülmesi için gerekli tesis ler (Luvuar tesisleri) hem ilave yatırımları gerektirmekte hemde üretim maliyetlerini a r t ı r maktadır. Dolayısıyla kâr oranlarının düşmesi de söz konusu olduğundan zahmetsiz büyük kârlar özel sektörü tuvenan olarak satış yapma durumun da bırakmakta olup bu durum güncel çıkarlar pe şinde koşmanın doğal bir sonucudur.

Satılabilir üretim kamu sektöründe 1960 yılında 1 698 000 ton iken bu miktar 1973 yılında 4 850 000 ton'a ulaşmış, özel sektörün 1960 yı lında 1 150 000 ton olan üretimi ise 1973 yılın da ancak 2 852 000 ton'a çıkabilmiştir.

Toplam varlığın % 20'si gibi oldukça küçük bir varlığa sahip olmasına rağmen devlet 1973 yılı itibarıyla toplam satılabilir üretimin % 63'ünü, daha geniş ve kaliteli potansiyel sahibi olan ö zel sektör ise toplam satılabilir üretimin ancak % 37'sini verebilmiştir. Bu potansiyel ve üretim oranı dengesizliğinin ülke ekonomisine vurduğu dar be çok açık ve belirgin olup amaç şudur: Bir yan dan sağlanan arama, işletme hakları ve imtiyazla rı ile sahaları kapatarak az riskli yatırımlarla kısa sürede büyük boyutlara varan sermaye biriki mini yaratmak, diğer yandan üretimi frenliyerek ÜLKEYİ SANAYİLEŞMENİN GÖBEK TAŞI KONUMUNDA OLAN ENERJİ ve ENERJİ HAMMADDELERİ YÖNÜNDEN DIŞA BAĞIM LI KILMAK.

3.2.2. Linyit Tüketimi ve Sektörel Dağılımı

Potansiyel konusunda olduğu gibi üretim alanında da özel sektör verileri eksik ve hatta yok dene cek kadar azdır. Dolayısıyla özel sektör üretim lerinin hangi sektörlerde ne miktarlarda tüketil diğini söylemekte mümkün olmamaktadır. Tablo 9*da ancak TKİ üretimi linyit kömürünün 1960 1973 dö neminde sektörlere göre tüketimi verilebilmiştir. Tablo 9 tetkik edildiğinde 1960 1973 yılları ara sında tüketilen linyit kömürünün ısınma ve sanayi gibi kullanım alanlarında artış kaydettiği görül mektedir. Gene tablodan görüleceği üzere 1973 yı lında tüketilen 4 905 000 ton linyit kömürünün % 44'ü ısınmada, Z 51'i sanayide ve X 5'i de ulaş tırma hizmetlerinde kullanılmıştır.

ISINMADA

596 556 534 874 996 1 080 1 332 1 693 1 861 1 994 1 911 1 799 2 324 2 198

SANAYİ

370 573 992 617 687 671 493 448 704 840 1 131 1 305 1 358 1 463

ELK.SANTRAL.

453 232 406 397 723 734 965 753 842 683 879 1 150 1 065 1 083

ULAŞTIRMA

229 136 188 164 170 110

78 71 78 82 96 178 134 161

1648 1497 2 120 2 052 2 578 2 595 2 868 2 965 3 485 3 599 4 017 4 432 4 881 4 905

Tablo 9. Linyit köaürü tüketiminin sektörel dağılımı (TKİ) (1000 ton)

ELEKTRİK MÜHBNDÎSLÎĞÎ S 30

mr

3.2.3. Linyit Üretim ve Tüketim Tahminleri

Tablo 10'da 1975 1987 yılları arasında orijinal birimler cinsinden toplam linyit kömürü üretim ve tüketim farkları görülmektedir.

Görüldüğü gibi 1987 yılına kadar yapılan tahminler hiç de iç açıcı değildir. 1976 yılında 1 046 000 ton/yıl olarak ortaya çıkan açık 1987 yılında ü retimin 64 053 000 ton/yıl'a çıkmasına karşılık ve tüketimin de yaklaşık 74 391 000 ton/yıl1a u laşması sonucu 10 338 000 ton/yıl gibi oldukça bü yük bir boyut kazanmış olacaktır.

Tablo 10'da belirtilen üretim ve tüketim tahmin A lerinin dayandığı ana varsayımın; TKÎ Kurumunun tevzi ve yeni yatırımlarının zamanında tamamlan ması, Muğla Yatağan, Sivas Kangal, Çan, Bursa Or haneli, Beypazarı gibi termik santralları besle yecek projelerin teminine uygun olarak devreye girmesi, özel sektör linyit üretiminin her yıl % 10 oranında artması gibi faktörlere dayandığı belirtilmektedir. Oysa her iki faktöründe gerçek leşme durumları geçmişteki pratik sonuçları iti barıyla gözönüne alınırsa 1975 yılından itibaren giderek artan üretim ve tüketim farklarının daha kısa zamanda daha büyük değerlere varacağını söy lemek doğru ve yerinde olacaktır.

4. BİTÜMLÜ ŞÎST

Bitümlü şistlerden petrol ve diğer yan ürünler elde edildiği gibi daha düşük tenörlü olanların son yıllarda termik santrallarda yakıt olarak kullanma imkanları doğmuş ve bitümlü ş i s t l e r u cuz enerji kaynağı olarak büyük önem kazanmıştır.

Ülkemizde bitüm oranı X 1 15 arasında değişen ve ortalama ı s ı değeri 1000 2000 KCal/kg arasında olan yaklaşık 3,7 milyar ton muhtemel bitümlü ş i s t rezervi saptanmış olup bu miktar 700 milyon ton taşkömürüne eşdeğerdir.

MTA Enstitüsünce yapılan genel projeksiyon ve kıs men ayrıntılı etüdlere göre ülkenin bitümlü ş i s t zuhurları ve potansiyelleri Tablo l l ' d e verilmiş tir.

Tablo ll'den de görüleceği gibi bitümlü ş i s t varlık larımızın hiçte önemsenmez değerlet olmadığı gö rülmektedir. Fakat bugüne kadar elektrik enerjisi

1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987

ÜRETİM

11 491 12 522 15 034 18 896 31 392 39 830 41 561 42 206 44 629 46 485 55 091 62 947 64 053

TÜKETİM

11 361 13 568 15 578 19 733 32 754 41 893 44 431 45 732 49 207 52 300 62 208 71 581 74 391

FARK

130 1 046 544 837 1 362 2 063 2 870 3 526 4 578 5 815 7 177 8 634 10 338

Tablo 10. Toplam linyit kömürü üretim ve tüketimi (1000 ton)

BİTÜM TENÖRE (X)

Göynük Sahası Bahçecik Sahası SeyitBmer Sahası Gölyazar Sahası Nigde Ulukışla Antalya Doyran Kilis Sahası B.Pazarı Nallıhan Bolu Mengen Bursa lnegöl Balıkesir Burhaniye Manisa Demirci Antalya Akseki

Konya Beyşehir Ordu ünye Akkus Amasya Çeltek.

1 15 3 12,8 2,5 12,76

10 1 13,7 7 16 79 45 5 15 5 56 26 9 11 67 1 30 5 9,7

KULLANILABİLİR REZERV (106 ton)

35 30 81,5 17

MUHTEMEL REZERV (106 ton) 1150 100 35 356 129,7

2 25

27 0,052

4,8

MÜMKÜN REZERV (Mil.ton) 1150 340 1000 356 129,7

500 150

258,5

1829,552

3 725,7

Tablo 11. Bitümlü şist durumu

üretiminde bu potansiyel üzerinde durulmamış o lup sürekli sınırs izmiş gibi gösterilen linyit varlıkları hatta yarı koklaşabilir özellikte yük sek vasıflı linyitler bile kömür teknolojisi uy gulaması (gazifikasyon, briket, dumansız yakıt, kurutma vb.) dışında salt elektrik santralları i çin düşünülür hale getirilmiştir.

5. SONUÇ ve ÖNERİLER

Dışa bağımlı olmayı gerektiren ve sonuçta kesin olarak halkın ve ülkenin çıkarlarını gözetmed^p çizilen ve halen yürütülen ekonomi politikaaın doğal yapısını taşkömür, linyit ve bitümlü şist gibi konularda rakamsal verilere dayanarak anlat maya çalıştık.

Kalkınmanın, daha doğru bir deyişle ağır sanayi nin göbek taşı olarak tanımladığımız enerji üre timinin kaynaklar açısından bütünüyle dışa bağım lı duruma gelmemesi için aşağıdaki önerilerimizi bir kez daha vurgulamayı yurtseverlik görevi say dık.

Kullanım alanı olarak metalurjik zorunluk bu lunmayan yerlerde taşkömürü tüketimi vakit ge çirilmeden durdurulmalıdır. Sınırlı bir potansiyele sahip olduğu görülen Zonguldak Havzasının yakın bir gelecekte, ülke nin ağır sanayii için gerekli taşkömürünü fire temiyeceği gözönünde tutularak gecikmeden ara ma ve işletme faaliyetleri geniş çaplı projeler olarak ele alınmalıdır. Tüm linyit yatakları devletleştirilmen ve ras yonel bir biçinde, havza modeli projeler olarak değerlendirilmelidir. Linyit potansiyelimizin genel envanteri yapıl malı, hangi yatakların elektrik enerjisi üreti mine, hangi yatakların kömür teknolojisi uygu lamasına yatkın olduğu belirlenmelidir. Soma ve Tunçbilek gibi termik santrallara veri len ve Çanakkale Çan linyitleri gibi termik santrallara verilmesi düşünülen yüksek vasıflı linyitler yerine bugüne kadar üzerinde durulma mış olan bitümlü şist varlıkların termik sant rallarda elektrik enerjisi üretimi için kulla nılması projeleri acil bir sorun olarak ele ar lınmalıdır.

KAYNAKLAR

1. Türkiye'nin Genel Kömür Durumu (TKİ, Temmuz 1975)

2. Genel Enerji Raporu (Ağustos 1973) 3. Genel Enerji Raporu (Haziran 1975) 4. Taşkömürü Raporu (MM0, 1972)