MÜHENDİSLİK DÜNYASI

mühendislik AA Gerilim düzenleyici dünyası

haberler

ELECTONIC ENGINEERING December 1978, sayfa 29

Bu yazıda DA düzenleyicisi olarak kullanılan bir tümleşik devre yardı mıyla elektronik denetimli bir AA gerilim düzenleyici devresi genel olarak anlatılmaktadır.

AA GERİLİM DÜZENLEYİCİ

Şekil 1'de görülen devre "hassas ge rilim düzenleyicisi (regülatörü)" 723'ü kullanır. Çevirme oranı N 1 : N2 olan bir gerilim transformatörü bir tepe detektörü aracılığıyla ikin cil a.a. geriliminin tepe değerine orantılı olan bir d.a. gerilim üretir.

DUYURULABİLİR ÇEKİRDEKLİ TRANSFORMATÖR

YUK

GT

Şekil 1. AA GERİLİM DÜZENLEYİCİSİ

Şekil Tdeki devreden hassas serilim

düzenleyicisi 723'ün eviren girişine

Kİren d.a. gerilim değeri aşağıdaki

eşitlik ile verilmiştir:

Vj = Vm (N2)/(N1)

(1)

Burada:

V m : İkincil gerilim tepe değeri + Vs denetim sarımının ve 723'ün besleme gerilimidir. (Ek bir devre

ile a.a. ikincil girişinden elde edil

mektedir).

DEVRENİN ÇALIŞMASI:

Tümleşik devre 723'ün girişinin re ferans değerine eşit olduğunu kabul edelim:

Vj = V R e f

(2)

Böylece tümleşik devrinin V çıkış gerilimi belli bir değerde sabit kala caktır. Buna bağlı olarak denetim sargısının akımı da sabit olarak kala' çaktır. Sonuç olarak AA çıkış geri

limi sabit kalacaktır.

(1) ve (2) eşitliklerinden aşağıdaki eşitliği yazabiliriz.

'Ref

(3)

Herhangi bir nedenle V azaldığın da Vj gerilimi de azalır. Bundan do layı tümleşik devre 723 ün Vçıkış gerilimi artar. V çıkış yükseldikçe 2N 3055 tranzistorunun toplayıcı yayıcı gerilimi azalır. Böylece trans formatördeki doyum derecesi azalır ve Vm eşitlik (3) deki değerine ulaşıncaya dek gerilim artar. Vm yükseldiğinde tersi işlemler olur. Böylece Vm eşitlik (3) deki değe rinden saptığı zaman hemen Vj'yi Vref'e eşitleyen düzeltme işlemi başlar. Sonuçta Vm eşitlik (3)'deki değerinde tutulur. Böylece d.a. geri lim düzenleyicisi tümleşik bir dev reyle a.a. gerilim düzenleyicisi ger çekleştirilmiş olur.

Düzenlenmiş (reguleli) çıkış Vm (uygun sınırlar içinde) (N1)/(N2)

oranının düzgün seçilmesi ile isteni len değere ayarlanabilir.

Tümleşik devre hassas gerilim dü zenleyicisi 723'ün eviren girişine ge rilim bölücü bir potansiyometre (Şekil Tdeki devrede gösterilme miştir) koyarak gerilimi ayarlamak mümkündür.

Bir akım transformatörü (AT) tepe detektörü yoluyla tümleşik devre 723'ün CL, CS girişlerini besler. Üst akım sınırı, akım transformatörü (AT) nın çevirme oranını uygun se çerek istenilen değere konulabilir, ya da akım sınırının belirlenmesi tümleşik devre 723'ün CL, CS giriş lerine girecek şekilde bir gerilim bölücü potansiyometre kullanarak da gerçekleştirilebilir. AA yük geri limi belirlenen sınırı aştığında Vçı kış gerilimi sıfıra düşer ve tranzis tor kesime gider. Böylece denetim sargısının akımı en yüksek değere çıkar, transformatör tamamen doy muş duruma gelir ve Vm en düşük değerine iner.

Q Sıklık

dengeleyicisi

O Ve

VREF

—o

Eviren giriş Evirmeyen giriş

Ger i!irrı

referans

yükseltect

v

Şekil 2. M A 723 EŞDEĞER DEVRESİ

Akım Ö sının (CL)

hA

T I

Ö Akım sezici (CS)

, Vçıkış nVz

mühendislik dünyası lisansüstü çalışmaları

İKİNCİ DERECEDE ETKİN RC SÜZGEÇLERİ İÇİN ÇOK DEĞİŞKENLİ DUYARLILIK ÖLÇÜMÜ

Mustafa Demircioğlu Yüksek Lisans Tezi

Son on yılda bulunan alçak geçiren, band geçiren ve hep geçiren gibi 100'den fazla etkin RC süzgeç bi çimlerinden en uygununun seçilme sinde uygulanan yöntemlerden en önemlisi duyarlılıktır. Duyarlılık eşitlikleri tasarımcıya devredeki öge değerlerinin değişmesinden dolayı ortaya çıkan geçiş işlevinin genli ğindeki değişme hakkında bilgi ve rir.

Bu araştırmada çeşitli türdeki ikinci dereceden etkin RC süzgeçlerin du yarlılık ölçümüne ilişkin eşitlikler çıkarılmıştır. Sorunun çözümünde öge değerleri düzgün dağılım işlev li gelişi güzel değişken obrak var sayılmıştır. Elde edilen çok değiş kenli duyarlılık ölçüm eşitlikleri, değişik devre yapılarına sahip aynı türdeki ikinci derece etkin RC süz geçlerinin karşılaştırılmasında kul lanılabildiği gibi geçiş işlevinin genliğindeki en büyük normalize değişmeyi de verir.

(Tez yöneticisi: Yardımcı Prof. Dr. Süleyman Penbeci, Elek.Müh.Bölü mü.ODTÜ, Nisan 1978,107 sayfa)

ALÇAK GEÇİREN ELİPSEL SÜZGEÇ TASARIMI

İzzet İsak Siyalom Yüksek Lisans Tezi

Bu tezde Çebişef yaklaşıklığı kura mı gözden geçirilmiştir. Çebişef yaklaşıklığı kuramı ile birlikte Çe bişef Çokverimli Süzgeçleri incelen miş ve bundan çıkan sonuçlar al çak geçiren Elipsel Süzgece uygu lanmıştır.

Alçak geçiren Elipsel süzgeçler ay rıntılı olarak incelenmiş ve bunun tasarımı için bir bilgisayar izlencesi yazılmıştır. Böylece adı geçen süz gecin tasarımı için kolaylık kazanıl mıştır.

Ekde ise Elipsel işlevler kuramı ile ilgili bazı bilgiler verilmiştir.

(Tez yöneticisi: Yardımcı Prof .Dr. Yurdakul Ceyhun, Elek. Müh.Bölü mü, ODTÜ, Temmuz 1976, 108 sayfa).

BASAMAKLI LC DEVRELERİNİN DÖNÜŞÜMLERİ

Zülal Aslan Yüksek Lisans Tezi

Bu tezde, yüksek gerilimli LC eşde ğer basamaklı devreleri incelenmiş tir. Bu kümede bulunan devrelerin, genellikle, n kadar salınım alt dev resi bulunan n! eşdeğer devresi var dır.

Yüksek gerilimli LC basamaklı dev relerin değişik bir tanımı ile, verilen belirli bir söndürüm kutup dizisi o lan yüksek gerilimli LC basamaklı bir devreyi, aynı kümede başka bir söndürüm kutup dizisi bulunan (n! 1) eşdeğer devrelerden herhangi bi rine dönüştüren T dönüşüm matrisi nin varlığı, bu matrisin biçimi ve özelliklerinin son zamanlarda alçak geçiren LC basamaklı devrelerin dö nüşümü için bulunan T matrisine özdeş olduğu gösterilmiştir.

Alçak ve yüksek geçiren LC basa maklı devreler için bulunan yineli denklemlerden yararlanarak, T dö nüşüm matrisini ve eşdeğer devre nin öğelerinin değerlerini saptayan bir algoritma türetilmiştir. Tezin son bölümünde, bant geçiren devre lerin kanonik biçime dönüşümleri incelenmiştir. Bu dönüşüm için ge nel bir yöntem verilmemesine kar

şın, daha önceki bölümlerde bulu nan algoritma bu konuda daha ileri ci çalışmalara yararlı olabilmek amacıyla, kanonik bant geçiren dev releri eşdeğer devrelerine dönüştü rebilecek biçimde değiştirilmiştir.

(Tez yöneticisi: Doç.Dr.özay Hüse yin, Elek. Müh.Bölümü, ODTÜ, 1974, 74 sayfa).

SÜZGEÇ TASARIMINDA KULLANILAN KÖPRÜLÜ T GÖZELERİ

Mehmet Ali Talat Yüksek Lisans Tezi

Temel olarak T, TT gözeleri ve çap raz gözeleri olarak kullanılmaktadır. Ancak yazında, köprülü T gözesi süzgeç tasarımında ana göze olarak ayrıntıları ile incelenmiştir. Bu tez de köprülü T gözesi çözümlenmiş ve böyle bir gözenin süzgeç yapıların da kullanılma olanakları incelenmiş tir.

Alt geçiren, üstgeçiren, aralık geçi ren ve aralık söndüren süzgeçlerin böyle gözeler kullanılarak elde edi lebilecekleri gösterilmiştir. İncele nen köprülü T gözelerinin ayrıntılı tasarım eğrileri güçsüzleşme, evre ötelemesi ve özempedansları, tasa rımlarda kullanılmak üzere eklen miştir.

(Tez yöneticisi: Yardımcı Prof. Dr. Yurdakul Ceyhun, Elek. Müh. Bö lümü, ODTÜ, Nisan 1977, 56 say fa).

BİR YÜZEY AKUSTİK DALGA BANTGEÇİREN SÜZGECİN TASARIMI VE YAPIMI

Çağatay Büyükkoç Yüksek Lisans Tezi

Bu tezin amacı, 20 MHz. civarında, Yüzey Akustik Dalga bantgeçiren

süzgeç tasarımlanması ve gerçekleş tirilmesidir. Bunu gerçekleştirmek için yüzey akustik dalga aygıtlarının temel çalışma prensipleri ve tasarım ilkeleri tekrarlanmıştır.

Bantgeçiren süzgeçlerin teorik fre kans tepkeleri "Dencereleme" işle minin bunun üzerindeki etkileri ile birlikte incelenmiştir.

Kullanılacak maske boyutlarının hesaplanması ve Calcomp çizicisi ile büyük ebatta çizilebilmesi için bir bilgisayar programı geliştirilmiş tir. Daha sonra bu maske, klasik "phololithography" tekniği kulla nılarak değişik quartz kristalleri üzerine geçirilmiştir.

Yapım yöntemi için gerekli deney sel işlemler detaylarıyla açıklanmış tır. Gerçekleştirilen değişik Yüzey Akustik Dalga filtrelerinde elektrik işaretlerinin yüzey dalgalarına dönü şümü gözlenememiştir.

(Tez yöneticisi: Doç. Dr. Yalçın Ayaslı, Elek. Müh. Bölümü, ODTÜ, Mart 1979,67 sayfa)

Bilgisayar desteği ile yapılan araş tırma sonucunda, Çebişef Thomson karma süzgecinin ve Buttenvorth ile çok katlı gerçel kökten oluşan kar ma süzgeçlerin, alışılagelmiş Butter worth Thomson süzgecine göre kimi uygulamalarda çekici bir seçenek olacağı sonucuna varılmıştır.

(Tez yöneticisi: Doç. Dr. Yurdakul Ceyhun, Elek.Müh.Bölümü, ODTÜ, Ocak 1979, 77 sayfa).

ÇOK TERİMLİ SÜZGEÇLERE YENİ KATKILAR

Engin Şener Yüksek Lisans Tezi

Salt kutuplu süzgeçlerin tanımlan masında en yaygın olarak kullanılan iki yöntem vardır. Birinci kutuplar önceden saptanan bir eğri üzerine yerleştirilir, ikinci yöntem de ise kutuplar karşıt özellikleri bu lunan iki değişik süzgecin kutuplan arasına yerleştirilir. Yapılan yazın taranmasında, yukarıdaki yöntem lerle tanımlanabilecek tüm süzgeçle rin henüz incelenmediği ve bu ko nuda yapılacak bir araştırmanın ya rarlı olacağı görüşü benimsenerek, bu tür bir çalışmaya temel oluştura cak bir bilgisayar izlencesi geliştiril di.