ÜLKEMİZDE ''ELEKTRONİK SANAYİİ''NDE PLANLAMA VE KISA DÖNEMDE ALINABİLECEK ÖNLEMLER ÜZERİNE

ülkemizde Elektronik Sanayii nde planlama ve

1. GİRİŞ

Her alanda üretim ilişkilerinde bilginin alınması, işlenme si, saklanması ve iletilmesi son derece önemli bir yer tut maktadır. İşte bu sürecin elektrikten yararlanılarak yani bilginin elektrik işaretleri kullanılarak alınması, işlenme si, saklanması ve iletilmesi bir teknoloji dalı olarak elek troniği ortaya çıkarmıştır. Özellikle son yüzyılın başla rından günümüze dek elektronik çok hızlı bir gelişme göstermiş ve ülkelerin tüm sosyal ve ekonomik yaşamla rında çok büyük işlevi olan bir bilim ve sanayi kolu hali ne gelmiştir. Artık günümüzde en büyük sanayi kuruluş larından, günlük yaşamımızda yer alan en küçük araçlara kadar her şeyde ve yerde elektronik vazgeçilemez bir öğe durumundadır.

kısa dönemde alınabilecek önlemler özerine

Dr. Halit KARA(*) Nezih BUĞDAYCIOĞLU (**)

ÖZET ülkemizde sanayideki çarpık gelişme elektronik sanayii ve onunla ilgili sektörlerde de hem de fazlasıyla görül mektedir. Tamamen ülkemizin sosyo ekonomik yapısı ile ilişkisi olan bu duruma köklü bir çözüm yöntemi çok da ha geniş bir yazı konusudur. Bu yazıda sadece, elektro nik sanayii dalında süregelen başıbozukluk, düzensizlik, plansızlık ve bunların giderilmesi yolunda kısa dönemde alınabilecek önlemler konu edilmiştir.

SUMMARY

The unsound development in industry in our country is observed in electronics industry and relevant industrial sectors as ıvell. The situation arises from the social and economic structure of Turkey and a radical solution procedure is the subject of a ıvide scoped study. in this paper only the lack of planning and irregularities in electronics industry and short term precautions to be taken are investigated.

Ülkemizde de özellikle son yıllarda elektronik aygıtların hızla arttığını görmekteyiz. Burada hemen kısaca belirt mek gerekir ki, her alanda olduğu gibi, ülkemizin sosyo ekonomik yapısı elektronik sanayii, elektronik aygıtların üretimi, kullanımı alanlarında da belirleyici olmaktadır. Yıllardır, sanayileşme üzerine ilgili, ilgisiz çok çeşitli çevrelerce sık sık laflar edilmesine karşın, ülkemizde, ya bancı tekellere bağlımlılığın sonucu olarak ulusal sanayi gelişmemiş, ya da ulusal sanayi doğrultusunda atılan adımlar baltalanmaya, ezilmeye çalışılmış, yanlış politi kalar ise dış bağımlılığımızın azalma yerine daha da art ma ve pekişmesine yol açmıştır.

Ülkemizde sanayideki bu çarpık gelişme aynen elektro nik ve onunla ilgili sektörlerde de, hem de fazlasıyla gö rülmektedir. Diğer pek çok dallarda olduğu gibi elektro nik dalında da tam bir başıboşluk, bozukluk hüküm sür mektedir.

Sanayileşmenin, ülkemizin sosyo ekonomik yapısı temeli üzerinde yükselen ve onunla tam bir ilişki halinde bulu nan sorunlarını ve bunların çözüm yollarını konumuz dı şında bırakıp, günümüz şartlarında da yapılabilecekleri ele alırsak karşımıza şöyle bir tablo çıkmaktadır.

Birinci olarak, elektronik aygıtların (ki daha önce de de ğinildiği gibi çok çeşitlilik göstermektedir) sınıflandırıl ması;

İkinci olarak, ülkemizde kullanılmakta olan aygıtların mevcut durumunun saptanması ve toparlanabilen bilgile rin değerlendirilmesi;

Üçüncü olarak bu aygıtların ülkemizde yapılabilirliğinin araştırılması ve üretim yöntemlerinin saptanması;

Dördüncü olarak da, bütün bunların koordinasyon, uygu lama ve denetimi.

(*) TSFAŞ, EM AF Müduru (**) TSFAŞ

2. ELEKTRONİK AYGITLARIN SINIFLANDIRILMASI

Elektronik Sanayii Sektörünün ürettiği mallar, Birleşmiş Milletlerin Uluslararası Standart Sanayi Tasnifi (ISIC)'ne göre:

3832 — Radyo, televizyon ve haberleşme cihaz, malzeme ve sistemleri imali; ve

3851 — Başka yerlerde sınrflandırılmamış profesyonel ve bilimsel amaçlarlar kullanılan ölçü kontrol cihazları ima l i ; şeklindedir.

Üretilen mallann işlevleri ve üretim teknolojisini gözönü ne aldığımızda şöyle bir .sınıflama yapabiliriz: 1 Dayanıklı Tüketim Aygıtları (Radyo, TV alıcısı, teyp, vb.) 2 Profesyonel tip aygıtlar (Haberleşme aygıtları, tıbbi aygıtlar, bilgisayarlar, endüstriyel aygıtlar, ulaşıma ilişkin aygıtlar, ölçme aygıtları, vb.) 3 Devre öğeleri (elektro mekanik parçalar, etkin devre öğeleri, edilgin devre öğeleri)

Aynca bunları da kendi aralarında sınıflandırmak ya da kullanım alanlarına göre bir sınıflama yapmak da olanak lıdır.

3. ÜLKEMİZDE DURUM

Elektronik Sanayii, ekonomi içerisinde, yatırım malları kapsamında incelenmektedir. 1977 yılında elektronik sa nayii, gayri safi milli hasılanın % 0,02'sini, sanayinin % 0,1'ini, imalatın % Tini ve yatırım mallarının % 6,2'si ni oluşturmaktadır. Elektronik Sanayii içerisinde ise da yanıklı tüketim aygıtları elektroniğin % 87, 3'ünü, pro fesyonel tip aygıtlar % 10,6'sim devre öğeleri ise % 2,1' ini oluşturmaktadır. Elektronik aygıtlar ve mesleki ve bi limsel ölçü denetim aygıtlarına olan talep, ithalat, üretim ve ihracat durumuna baktığımızda ise, 16 Nisan 1978 ta rih ve 16261 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış olan 1978 yılı programında yer alan şu tablolarla karşılaş maktayız:

Çizelge 1. Elektronik Sanayii Yurtiçi Talep Tahminleri

1977 Fiyatları Milyon TL

1. Ses frekansı haberleşme cihazları 2. Yüksek frekans haberleşme cihazları 3. Elektronik endüstri cihazları 4. Elektronik tüketim cihazları 5. Elektronik devre elemanları

336 458 785 3771

363 517 870 4083

372 550 832 4310

8,0

2,5

12,9

6,4

10,8

4,4

8.3

5.5

10,5

1.6

Çizelge 2. Elektronik Sanayii Üretim Tahminleri 1977 Fiyatları Milyon TL

1. Ses frekansı haberleşme cihazları 2. Yüksek frekans haberleşme cihazlan 3. Elektronik endüstri cihazlan 4. Elektronik tüketim cihazlan 5. Elektronik devre elemanları

320 250 108 3725 102

345 290 115 4050 115

360 350 150 4300 140

ı Artışlar

7,8

4,3

6,5

30,4

8,7

6,2

12,7

21.7

9,1

7,7

ELEKTRÎKMÜHENDİSLİĞİ 265 266

Çizelge 3. Elektronik Sanayii ithalat Tahminleri

1. Ses frekansı haberleşme cihazları 2. Yüksek frekans haberleşme cihazları 3. Elektronik endüstri cihazları 4. Elektronik tüketim cihazları 5. Elektronik devre elemanları

19 208 680

48 1085

22 227 760

55 1265

17 200 690

40 903

15,8 9,1 11,8 14,6 16,6

22,7 11,9

9,2 27,3 28,6

14,0

Çizelge 4. Elektronik Sanayii İhracat Tahminleri

1. Ses frekansı haberleşme cihazları 2. Yüksek frekans haberleşme cihazları 3. Elektronik endüstri cihazları 4. Elektronik tüketim cihazları 5. Elektronik devre elemanları

3 2 4

5 22

8 30 13

33,3

66,6 1000,0

100,0

60,0 36,4 62,5

225,0

50,0

Çizelge 5. Meslek, Bilim, ölçü ve Kontrol Donatımı imalat Sanayii

1. Yurtiçi talep tahmini 2. Üretim tahmini 3. İthalat tahmini 4. ihracat tahmini

1976 Gerçekleşme

1587,6 206,0

1384,0 2,4

1977 Fiyatlarıyla

Milyon TL

Tahmin

Program

1580,4 292,0 1290,0 1,6

975,0 335,0 645,0

5,0

Yıllık Artış °Â>

0,5 41,7 6,8 33,3

38,3 14,7 50

212,5

Programda bu sayısal değerlerin yer almasına karşın, ne men söylemek gerekir ki, sayısal bilgilerin azlığı, öznel düşüncelerin nesnel koşullara ağır basması ve bu alanda gerekli ve yeterli bir örgütlenme ve denetimin olmayışı dolayısıyla tahminlerde önemli yanılgılar ortaya çıkabil mektedir, örnek olarak: 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı ve 1977 yılı tahminleri gözönüne alındığında;elektronik sa

nayiinde talep, tahmin edilene oranla % 185 artarken, it halat/talep oranı % 30 yerine % 42 ye çıkmış, yurtiçi üretimle karşılanan talep % 73 yerine % 53 olmuş, ihra cat/talep oranı ise % 3 yerine % 0,9 da kalmıştır. Sadece yukarıda verdiğimiz değerler bile elektronik sa nayiinin cılızlığını, yetersizliğini daha ilk bakışta gözler önüne sermektedir.

Ekonominin ve sanayinin önemli bir bölümünü oluştur masına karşın elektronik sanayii hakkında, ülke çapında ekonomik, teknolojik boyutlarda karar organı, uygulayı cı, denetleyici nitelikte bir örgütlenme yoktur ve diğer pek çok dallarda olduğu gibi sanayi'nin bu dalında da başıboşluk, düzensizlik egemendir.

Bugün ülkemizde var olan elektronik aygıtların, mesleki ve bilimsel ölçü ve denetim aygıtlarının durumu hakkın da kesin bilgiler edinmek olanaklı olmamaktadır. Zira ka mu kesiminde neyin, nerede, ne durumda olduğu tam olarak belli değildir, özel kesim ise bilgi vermeye dahi yanaşmam aktadır.

Yine de yapılmış olan bazı araştırmalar vardır k i , sonuç ları ibret vericidir. 1973 yılına ait, toparlanabilmiş bilgi lere göre ülkemizde 5 milyar TL tutarında elektronik ay gıt bulunmaktadır, ve bunların % 70 80 gibi çok büyük bir kısmı çeşitli nedenlerle çalışmaz durumdadır. 1970 de yapılan bir araştırmaya göre ise ülkemizde 300 mil yon dolar tutarında elektronik aygıt vardır ve bunların % 35 55'i çalışamamaktadır.

Başka bir araştırma sonucuda ülkemizde var olan bu ay gıtların kaynaklarıyla ilgilidir. Buna göre, saptanabildiği kadarıyla aygıtlar, 254 farklı üretici kuruluş ürünüdür ve aynı amaçlarla kullanılmaktadır. Bunlardan 84'ü ABD, 61'i ingiltere, geri kalanı da çeşitli ülkelere ait kuruluş larca üretilmiştir.

Herhangi bir yorumu bile gerektirmeyen bu tablo, ülke mizdeki durum olumsuzluğunu göstermektedir.

4. ELEKTRONİK AYGITLARIN ÜLKEMİZDE YAPILABİLİRLİĞİ

Gerek elektronik sanayii ve gerekse meslek, bilim, ölçü, kontrol sanayii kapsamına giren aygıtlara olan yurtiçi ta lebin çok büyük bir kısmı ithalatla karşılanmaktadır. 1978 yılı programında da belirtilen şekliyle sektörlerin ithalata dayalı genel yapılarında bu yılda da büyük değiş meler beklenmemektedir. Yine programlarda yer alan ve yurt içinde üretildikleri söylenen aygıtların üretimi ile li sans, patent ve know how hakları satın alınarak yürütül mektedir. Bu durumda da, üretildikleri söylenen aygıtla rın tüm ana malzemeleri "kif'ler halinde ithal edilmekte, sadece kutuları yerli olmakta (hatta bazen kutuları bile dışarıdan gelmekte) ve "üretim sadece bu parçaların montajından öteye gidememektedir. Yani bu durumda gelişen elektronik sanayii değil, montaj sanayii olmakta dır.

Ülkemizde elektronik aygıtların, mesleki ve bilimsel ölçü ve denetim aygıtlarının üretimini yapmak iddiasıyla orta ya çıkan kuruluşların pek çoğu, öncelikle, ülkemizde

teknolojik bilgi ve birikimin yetersiz olduğunu ve dolayı sıyla üretim yapabilmek için patent, lisans, know how, vb. haklar alınması gerektiğini söyleyerek, çalışmalarını bu konuda yoğunlaştırmaktadır.

Bu yola gidildiğinde ise, daha başlangıçtayken karşımıza çıkan, transfer edilecek teknolojiye sahip yabancı tekel ler, yapılabilirlik çalışmalarndan, makina ve donatıma, üretim yönteminden devre öğelerine ve fiyatlarına kadar tüm üretimi ve sonuçlarını denetimleri altına almaktadır lar.

Bugün elektronik aygıtların ülkemizde yapılabilirliği ko nusundaki olumsuz görüşler temellerinde yatan gerçekler bir yana bırakılacak olursa, özet olarak teknolojik bilgi ve birikim yetersizliğine dayandırılmaktadır.

Bu konuda özellikle teknik elemanların gerek meslek ön cesi yani okul dönemi ve gerekse meslek sırası eğitimle riyle ilgili olarak önemli sorunlar olduğu bir gerçektir. Fakat teknolojik bilgi ve birikim yetersizliğini tek neden olarak öne sürüp, bu yüzden teknoloji transfer edilmeden üretim yapılamayacağı görüşü ise tamamen yanlıştır. Ni tekim bugün özellikle bazı dallarda patent, lisans, know how, vb. hakları kullanmadan aygıtlar geliştirilmiş ve üretilmiştir. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Elektrome kanik Fabrikası (EMAF) bu duruma en iyi örneklerden birini oluşturmaktadır. Çok kısıtlı olanaklara karşın (özellikle malzeme ve donatımda) ülkemizde tiristor çe viriciler, duruk uyarıcılar, pH ölçerler, miniskül özilet kenlik ölçerler gibi endüstriyel ve bilimsel alanda önemli görevler yapan aygıtlar burada geliştirilmiş, üretilmiştir ve halen de üretilmektedir.

Kısacası, elektronik aygıtlar şimdilik hepsi olmasa bile, ülkemizde, teknoloji transferi yoluna gidilmeksizin yapı labilir. Başka bir deyişle, çok ileri boyutlarda olmasa bi le, önemli eksiklikleri olsa bile teknik bilgi ve eleman açı sından bu konuda ülkemizde değerlendirilebilecek nite likte bir potansiyel vardır, ayrıca bu potansiyeli zayıf ol sa bile güçlendirmek olanaklıdır.

5. NE YAPILMALI

Elektronik aygıtların, mesleki ve bilimsel ölçü ve dene tim aygıtlarının durumu, üretimi ve kullanımı konusunda karşımıza çıkan sorunların temel olarak ülkemizin sosyo ekonomik yapısından kaynaklandığını daha önce de söy lemiştik.

Fakat yine de kısa dönemde, ele alınıp çözümlenecek, daha doğrusu çözümlenmesi gereken noktalar da vardır.

Birinci olarak yapılması gereken şey bu sektörlerdeki ba şıboşluğun, denetimsizliğin ve düzensizliğin ortadan kal dırılmasıdır.

öncelikle sıhhatli bir şekilde bilgi toplama yoluna gidil melidir. Ülkemizde bugünkü durum nesnel gerçeklikler temelinde saptandıktan sonra yine ülkemiz gerçekleri gözönüne alınarak, hayalci olmadan, neyin nerede, ne ka dar gerekli olduğu saptanmalıdır. Bunlara göre üretimin planlanmasına geçilmeli, ilk elde araştırma, geliştirme çalışmalarına hız verilmelidir. Teknoloji yöntemleri be lirlenerek, spesifikasyonlar hazırlanmalı ve bunların ar dından üretime geçilmelidir. Ve doğaldır ki tüm bu ça lışmalarla birlikte bu çalışmayı sürekli kılacak örgütlen melerin de gerçekleştirilmesi ya da yerlerine oturtulma sı bir zorunluluktur.

Araştırma, geliştirme çalışmaları, elektronik sanayii ve mesleki ve bilimsel ölçü ve denetim aygıtları sanayii sek törlerinde, üretim yapan ya da yapmaya hazırlanan bi rimlerde tek tek yürütülmek zorundadır.

Fakat bunların birbirleriyle ve çeşitli araştırma merkez leriyle ilişkileri, koordinasyonları sağlanmalı ve hatta aralarında işbölümü yapılmalıdır, örneğin; herhangi bir aygıt bir birimde geliştirildiyse, başka bir birimin de ay nı konuda aynı çalışmayı başından başlayarak yürütme sine gerek yoktur. Ama bu durum bugün, örgütsüzlük ve denetimsizlik nedeniyle olabilmektedir.

Üretimin planlanması son derece önemlidir. Daha önce de belirttiğimiz gibi öncelikle ülkemiz neye, nerede, ne kadar ve nasıl üretileceklerine karar verilmeli ve uygula maya geçilmelidir. Bu konuda da yine bugün olduğu gi bi, bir birimde herhangi bir aygıt üretilirken ya da üretil mesi yolundaki çalışmalar belirli bir noktaya gelmişken, aynı şeyleri üretmek için başka bir birimi de devreye sokmaya çalışmak yerine, birinciyi güçlendirmek, diğeri ne ise farklı görevler vermek gerekmektedir.

Bu konuya ilişkin olarak: 1978 programında, "...KİT'ler

ile TEMSAN'a verilen yatırım görevlerine açıklık kazan dırılacak; projeler ölçek, teknoloji, entegrasyon, bölün mezlik ve kuruluş yeri ilkeleri açılarından yeniden irdele nerek hızla uygulamaya geçilmeleri sağlanacaktır" den mektedir.

Bugün elektronik sanayiindeki en önemli sorunlardan bi ri de aygıtların üretiminde kullanılacak ana malzemelerin özellikle de devre öğelerinin ithal yoluyla sağlanması, çoğu zaman da bulunamaması olmaktadır, örneğin TES TAŞ üretim konusu olarak bu dalda şekillendirilmelidir. Bunun yanısıra süreç denetim aygıtları ve sayısal denetim aygıtları ve panoları yine örneğin TŞFAŞ Elektromeka nik Fabrikasınca üretilmektedir. Bu dallarda yeni yatı rımlar yerine var olanın daha da güçlendirilmesi daha ya rarlı olacaktır. Yine aynı konuya ilişkin olarak, örneğin ses frenkansı ve yüksek frenkans haberleşme aygıtlarında PTT, TRT, TEK, Aselsan vb. arasında iş bölümü ve üre tim konularında işbirliği sağlanmalıdır.

örnekler daha da genişletilebilir ve çoğaltılabilir. Kısaca söylemek istediğimiz üretimin gerek yöntem ve gerekse konularına göre birimlere dağılımı açısından planlanması ve merkezi bir denetimle birlikte işbölümü ve işbirliğinin sağlanması gerektiğidir.

Üretim konuları saptanırken de, ülkemiz koşulları nesnel bir şekilde gözönüne alınarak çok yüksek teknolojik sevi ye isteyen, lüsk diyebileceğimiz malları üretmek yerine gerekli ve yeterli olanları üretmek yoluna gidilmeli bu doğrultuda çaba harcanmalıdır.

Kısa dönemde, olanakları ölçüsünde ve hatta olanaklar sonuna kadar zorlanarak alınacak önlemler, sağlanacak örgütlenme, merkezileşme, denetim, işbölümü ve işbir liği elektronik sanayii ve mesleki ve bilimsel ölçü ve de netim aygıtları sanayii sektörlerinde ülkemiz yararına çok şeyler kazandıracaktır.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 266 266